LUẬN văn THẠC sĩ ĐẢNG CỘNG sản VIỆT NAM LÃNH đạo CHUYỂN HƯỚNG xây DỰNG KINH tế ở MIỀN bắc TRONG điều KIỆN có CHIẾN TRANH PHÁ HOẠT GIAI đoạn 1965 1968

Tiến hành cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 1975), nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng phải lần lượt chống lại bốn chiến lược chiến tranh của đế quốc Mỹ trong suốt 21 năm. Trong đó giai đoạn 1965 1968 đế quốc Mỹ thực hiện bước leo thang chiến lược và cố gắng quân sự cao nhất với việc triển khai chiến lược Chiến tranh cục bộ, đưa quân Mỹ trực tiếp vào miền Nam và tiến hành chiến tranh phá hoại đối với miền Bắc Việt Nam. Chiến tranh xâm lược của Mỹ đã lan rộng trên cả nước với tính chất và mức độ ác liệt khác nhau. Riêng ở miền Bắc từ trạng thái hoà bình đã chuyển sang trạng thái có chiến tranh trực tiếp chống lại không quân và hải quân của đế quốc Mỹ. Đây là đặc điểm lớn đối với miền Bắc thời kỳ này. Vượt lên trên những khó khăn ác liệt của chiến tranh, nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu, vừa nhanh chóng chuyển hướng xây dựng kinh tế tiếp tục xây dựng CNXH, xây dựng hậu phương vững chắc, đồng thời dồn sức chi viện sức người, sức của cho tiền tuyến miền Nam và hoàn thành xuất sắc vai trò có tính chất quyết định đối với thắng lợi của sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước.

MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài

Tiến hành cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954- 1975), nhândân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng phải lần lượt chống lại bốn chiến lược chiếntranh của đế quốc Mỹ trong suốt 21 năm Trong đó giai đoạn 1965- 1968 đếquốc Mỹ thực hiện bước leo thang chiến lược và cố gắng quân sự cao nhấtvới việc triển khai chiến lược "Chiến tranh cục bộ", đưa quân Mỹ trực tiếpvào miền Nam và tiến hành chiến tranh phá hoại đối với miền Bắc Việt Nam.Chiến tranh xâm lược của Mỹ đã lan rộng trên cả nước với tính chất và mức

độ ác liệt khác nhau Riêng ở miền Bắc từ trạng thái hoà bình đã chuyển sangtrạng thái có chiến tranh trực tiếp chống lại không quân và hải quân của đếquốc Mỹ Đây là đặc điểm lớn đối với miền Bắc thời kỳ này Vượt lên trênnhững khó khăn ác liệt của chiến tranh, nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu,vừa nhanh chóng chuyển hướng xây dựng kinh tế tiếp tục xây dựng CNXH,xây dựng hậu phương vững chắc, đồng thời dồn sức chi viện sức người, sứccủa cho tiền tuyến miền Nam và hoàn thành xuất sắc vai trò có tính chất quyếtđịnh đối với thắng lợi của sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước Đánh giá thắng lợicủa miền Bắc trong thắng lợi chung của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nướcĐại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV (12- 1976) của Đảng đã khẳng định:

Đó là thắng lợi của chế độ xã hội chủ nghĩa, một chế độ hoàn toànmới trong lịch sử nước nhà, nhờ phát huy quyền làm chủ tập thể củanhân dân lao động và tính ưu việt của những quan hệ sản xuất xã hộimới, đã tạo nên sức mạnh cực kỳ to lớn, bảo đảm cho miền Bắc vừaxây dựng vừa chiến đấu, đồng thời động viên ngày càng nhiều sứcngười, sức của để chống Mỹ, cứu nước ở miền Nam [16, tr.473 ]

Trong hàng loạt vấn đề để đảm bảo cho miền Bắc thực sự là nhân tốquyết định thắng lợi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, nổi lên vấn đềĐảng lãnh đạo thắng lợi nhiệm vụ chuyển hướng xây dựng kinh tế tiếp tụccông cuộc xây dựng CNXH trong điều kiện chiến tranh ác liệt những năm1965-1968 Chính trong vấn đề này, Đảng đã cống hiến nhiều mặt vào khotàng lý luận Mác- Lênin, đúng như nhận xét của giáo sư người Nhật BảnSingô Sibata: "Một trong những cống hiến rất quan trọng của Cụ Hồ ChíMinh và của Đảng Lao động Việt Nam là đã đề ra lý luận về xây dựng chủnghĩa xã hội trong khi vẫn tiến hành cuộc chiến tranh nhân dân Nói chung,người ta thường cho rằng, chỉ có thể xây dựng chủ nghĩa xã hội trong nhữngđiều kiện hoà bình Ý kiến chung về xây dựng chủ nghĩa xã hội cho tới nayvẫn thịnh hành trong chủ nghĩa Mác, là chỉ có thể xây dựng chủ nghĩa xã hộisau khi chiến tranh chấm dứt … Nhân dân Việt Nam thực hiện việc xây dựngchủ nghĩa xã hội trong khi vẫn có chiến tranh Theo tôi được biết, Đảng Laođộng Việt Nam là Đảng đầu tiên trong các Đảng Mác xít trên thế giới áp dụng

lý luận này" [46]

Từ những vấn đề trên, việc nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng chuyểnhướng xây dựng kinh tế ở miền Bắc trong điều kiện có chiến tranh giai đoạn1965-1968 có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, góp phần tổng kết kinh nghiệmlịch sử của Đảng để tiếp tục vận dụng sáng tạo vào công cuộc đổi mới xây

dựng CNXH hiện nay Chính vì thế, tôi chọn vấn đề : " Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo chuyển hướng xây dựng kinh tế ở miền Bắc trong điều kiện

có chiến tranh phá hoại từ 1965 đến 1968 " làm đề tài luận văn thạc sĩ lịch

sử, chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Từ khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Namdiễn ra cho đến nay, có nhiều cơ quan và các nhà khoa học đi tìm câu trả lờicho câu hỏi: Vì sao Việt Nam thắng Mỹ? Đã có nhiều công trình khoa họcnghiên cứu ở các góc độ khác nhau về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.Phần lớn các công trình đã tập trung làm rõ vai trò lãnh đạo của Đảng; bảnchất cách mạng khoa học của đường lối kháng chiến; nghệ thuật chỉ đạo đấutranh vũ trang của Đảng từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho sự lãnh đạo, chỉđạo cách mạng trong giai đoạn mới Cho đến nay, đã có rất nhiều công trìnhnghiên cứu về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước(1954-1975) được công

bố ở các thể loại khác nhau Nhiều đề tài viết về cuộc kháng chiến trongnhững năm ác liệt(1965-1968), trong đó đề cập đến sự lãnh đạo và chỉ đạocủa Đảng về chuyển hướng xây dựng kinh tế ở miền Bắc trong điều kiện có

chiến tranh phá hoại Cuốn sách Miền Bắc XHCN trong quá trình thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược của Nguyễn Duy Trinh, do Nxb ST, HN xuất bản

năm 1976, cũng đã đề cập đến vai trò của miền Bắc trong sự nghiệp đấu

tranh thống nhất nước nhà Năm1991, Nxb ST xuất bản cuốn Lịch sử kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, tập 2 của Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam Cuốn sách đã đề cập đến sự chỉ đạo của Đảng trên tất các lĩnh vực Cuốn Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước thắng lợi và bài học của Ban Chỉ đạo

tổng kết chiến tranh, trực thuộc Bộ Chính trị do Nxb CTQG xuất bảnnăm1995, đã khái quát toàn bộ cuộc kháng chiến và chỉ ra những kinh nghiệm

từ cuộc kháng chiến, cuốn sách đã có một phần đề cập đến chuyển hướng xâydựng kinh tế ở miền Bắc trong điều kiện có chiến tranh Viện nghiên cứu chủ

nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh tổ chức biên soạn cuốn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, tập 2 (1954-1975) do Nxb CTQG xuất bản năm

1995 Từ chươngVIII đến chương XII, cuốn sách đã dựng lên bức tranh tươngđối hoàn chỉnh của cuộc kháng chiến Trong chương X, các tác giả tập trung

trình bày sự chỉ đạo của Đảng và cuộc đấu tranh của quân và dân ta từ năm

1965-1968 Công trình Mấy vấn đề chỉ đạo chiến lược trong 30 năm chiến tranh giải phóng (1945- 1975), Nxb QĐND năm 1999 đề cập đến sự chỉ đạo

của Đảng trên tất cả các lĩnh vực Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạngiáo trình quốc gia các bộ môn khoa học Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

tổ chức biên soạn Giáo trình lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam , Nxb CTQG

xuất bản năm 2001 Trong đó có một phần viết về chuyển hướng xây dựngmiền Bắc, đánh thắng chiến lược "Chiến tranh cục bộ" (1965-1968)

Một số công trình nghiên cứu tổng kết chiến tranh nhân dân chống

chiến tranh phá hoại của các tỉnh, thành như cuốn: Lịch sử Đảng bộ tỉnh Nam Định do Nxb CTQG xuất bản năm 2001 Lịch sử Đảng bộ tỉnh Hà Tây, tập III (1954- 1975), Tỉnh ủy Hà Tây 2002 Lịch sử Đảng bộ thành phố Hà Nội xuất

bản năm 1995 Các cuốn sách đó đã khái quát toàn bộ cuộc kháng chiếnchống Mỹ, cứu nước của nhân dân ta và có một phần viết về đánh thắng cuộcchiến tranh phá hoại lần thứ nhất của đế quốc Mỹ, đẩy mạnh sản xuất chi việncho tiền tuyến lớn ( 1965-1968)

Luận văn thạc sĩ lịch sử của Đỗ Đức Tính viết về Đảng lãnh đạo miền Bắc tiếp tục xây dựng CNXH và chi viện miền Nam chống Mỹ, cứu nước giai đoạn 1965-1968 cũng đã đề cập một phần đến sự chuyển hướng xây dựng

kinh tế ở miền Bắc trong những năm 1965-1968 Luận văn thạc sĩ lịch sử của

Nguyễn Văn Khởi viết về Đảng bộ tỉnh Thái Bình lãnh đạo thực hiện nhiệm

vụ của hậu phương trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, cũng nói lên

sự chi viện của hậu phương đối với tiền tuyến lớn miền Nam trong suốt cuộckháng chiến chống Mỹ, cứu nước Luận văn thạc sĩ lịch sử của Nguyễn Công

Loan viết về Sự chi viện của hậu phương lớn cho tiền tuyến lớn miền Nam trong sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước (1954-1975), cũng đã đề cập đến một

phần về chuyển hướng xây dựng kinh tế ở miền Bắc trong điều kiện có chiếntranh phá hoại

Ngoài ra còn có nhiều công trình, bài viết của các nhà khoa học, tậpthể các nhà khoa học, các vị lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, các tướng lĩnhtrong quân đội trực tiếp tham gia chỉ đạo cuộc kháng chiến đã viết về vấn đềnày và được đăng tải trên các tạp chí như: Tạp chí Lịch sử Đảng, tạp chí Lịch

sử Quân sự, tạp chí Nghiên cứu Lịch sử Mặc dù những công trình trên tiếpcận dưới nhiều góc độ khác nhau của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nướcnhưng đều đề cập đến giai đoạn 1965-1968 với những chỉ đạo về chuyển

hướng xây dựng kinh tế ở miền Bắc trong điều kiện có chiến tranh phá hoại

Tuy vậy, những công trình được công bố đã đề cập ở các góc độ, khíacạnh khác nhau về sự lãnh đạo, chỉ đạo cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứunước của Đảng Cộng sản Việt Nam Đặc biệt là sự chỉ đạo của Đảng vềchuyển hướng xây dựng kinh tế ở miền Bắc Kết quả của các công trình này

là nguồn tư liệu quý để tác giả kế thừa, vận dụng trong quá trình nghiên cứu

đề tài.Tuy nhiên, chưa có công trình độc lập nào đi sâu nghiên cứu về sự lãnhđạo, chỉ đạo chuyển hướng xây dựng kinh tế ở miền Bắc của Đảng trongnhững năm 1965-1968 Tác giả hy vọng nghiên cứu đề tài trên sẽ góp phầnluận giải và làm sáng tỏ một số quan điểm tư tưởng chỉ đạo cơ bản trongđường lối, chủ trương đúng đắn và sáng tạo của Đảng về chuyển hướng xâydựng kinh tế để hướng tới đánh thắng hoàn toàn đế quốc Mỹ xâm lược giaiđoạn 1965-1968; từ đó củng cố và nâng cao thêm một bước lòng tin của toàndân, toàn quân vào sự lãnh đạo của Đảng, trên cơ sở đó nhằm tiếp tục kiên trìmục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trong công cuộc đổi mới ở đất nước

ta hiện nay

3 Mục đích, nhiệm vụ, đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Mục đích: Qua nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng luận văn khẳng

định tính đúng đắn, sáng tạo và linh hoạt của Đảng trong lãnh đạo, chỉ đạochuyển hướng xây dựng kinh tế ở miền Bắc để hướng tới đánh thắng hoàntoàn đế quốc Mỹ xâm lược giai đoạn 1965-1968 Rút ra những kinh nghiệm

về quá trình lãnh đạo chuyển hướng xây dựng kinh tế của Đảng, làm cơ sởvận dụng vào công cuộc đổi mới xây dựng CNXH hiện nay

Luận giải những kinh nghiệm chủ yếu về quá trình Đảng lãnh đạochuyển hướng xây dựng kinh tế, tiếp tục xây dựng CNXH ở miền Bắc trongnhững năm 1965-1968

- Đối tượng nghiên cứu: Luận chỉ tập trung nghiên cứu sự lãnh đạo

và chỉ đạo của Đảng về chuyển hướng xây dựng kinh tế ở miền Bắc trong thờigian có chiến tranh phá hoại

- Phạm vi nghiên cứu:

Nghiên cứu chủ trương và sự chỉ đạo chuyển hướng xây dựng kinh tế

ở miền Bắc của Đảng trong giai đoạn 1965-1968

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở lý luận: Đề tài nghiên cứu dựa trên những luận điểm của chủ

nghĩa Mác- Lênin, về chiến tranh cách mạng, về bạo lực cách mạng, về chiến

tranh và quân đội Đồng thời bám sát vào những quan điểm, đường lối, chủtrương được thể hiện trong các văn kiện, nghị quyết quan trọng của Đảng trongcuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước và trong các bài nói, bài viết của Chủtịch Hồ Chí Minh

- Phương pháp nghiên cứu: Sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên

cứu, trong đó coi trọng sử dụng phương pháp lịch sử và phương pháp lô gíc,đồng thời vận dụng một số phương pháp khác như thống kê, phân tích, tổng hợp,

so sánh Nhằm làm rõ nội dung của đề tài đặt ra

5 Ý nghĩa của đề tài

Từ kết quả nghiên cứu của đề tài, phần nào dựng lại bức tranh lịch sử

về công cuộc chuyển hướng xây dựng kinh tế ở miền Bắc dưới sự lãnh đạocủa Đảng trong những năm có chiến tranh phá hoại ác liệt của đế quốc Mỹ.Qua đó, góp phần tổng kết lịch sử về quá trình xây dựng CNXH ở miền Bắcthời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đồng thời làm cơ sở để củng cố vàtăng cường niềm tin của toàn dân, toàn quân vào sự lãnh đạo của Đảng trongcông cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN hiện nay

Nội dung của luận văn có thể được sử dụng làm tư liệu tham khảotrong nghiên cứu, giảng dạy về lịch sử Đảng tại các học viện, nhà trườngtrong và quân đội

6 Kết cấu của luận văn

Luận văn kết cấu gồm: Mở đầu, hai chương (4 tiết), kết luận, danhmục tài liệu tham khảo và phụ lục

Chương 1 YÊU CẦU KHÁCH QUAN VÀ CHỦ TRƯƠNG CỦA ĐẢNG VỀ CHUYỂN HƯỚNG XÂY DỰNG KINH TẾ Ở MIỀN BẮC TRONG ĐIỀU KIỆN CÓ CHIẾN TRANH PHÁ HOẠI CỦA ĐẾ QUỐC MỸ (1965-1968)

1.1 Yêu cầu khách quan chuyển hướng xây dựng kinh tế ở miền Bắc trong tình hình mới

1.1.1 Đế quốc Mỹ thực hiện chiến tranh phá hoại bằng không quân

và hải quân đối với miền Bắc

Đế quốc Mỹ từ lâu đã có dã tâm xâm lược Việt Nam và các nướcĐông Dương Chúng đã giúp Pháp tới 73,9% chi phí chiến tranh vào cuốicuộc chiến tranh (tháng 5- 1954) [4, tr.447] Khi Pháp bị thua, Mỹ vẫn không

từ bỏ âm mưu xâm lược mà chúng đã chọn Việt Nam là trọng điểm Vì Mỹcho rằng nếu như mất Việt Nam thì có thể bị mất nhiều nơi trên thế giới,trước hết là Đông Nam Á- nơi Mỹ có nhiều lợi ích chiến lược về chính trị,quân sự, kinh tế nằm trong ý đồ giành quyền bá chủ thế giới của đế quốc Mỹ

Vì vậy, Việt Nam trở thành nơi đụng đầu quyết liệt giữa phong trào độc lậpdân tộc với chủ nghĩa đế quốc, giữa CNXH với chủ nghĩa tư bản

Thực hiện âm mưu đó, Mỹ đã từng bước thay chân Pháp ở miền Nam.Ngày 16-6-1954 Mỹ đã ép Pháp buộc Bảo Đại và nội các tay sai Pháp phải từchức, đưa Ngô Đình Diệm tay sai Mỹ lên thay Đó cũng là sự kiện mở đầucho Mỹ xâm lược Đông Dương trong thời kỳ mới Khác với Pháp, Mỹ đã

thực hiện chủ nghĩa thực dân kiểu mới ở miền Nam, tới tháng 6-1965 Mỹ đãxây dựng được đội quân ngụy Sài Gòn với 10 sư đoàn bộ binh và hàng chụctrung đoàn độc lập được trang bị vũ khí và dưới sự chỉ huy của cố vấn Mỹ.Như vậy, Mỹ đã hoàn thành việc thay thế chủ nghĩa thực dân cũ của Pháp và

áp đặt chủ nghĩa thực dân mới vào miền Nam nước ta với hệ thống chínhquyền, hệ thống bộ máy bạo lực hoàn toàn do Mỹ điều khiển Nghị quyết BanChấp hành Trung ương lần thứ 8 ( tháng 8-1955) nhận định: “Quyền thống trị

ở miền Nam Việt Nam hiện nay căn bản là quyền thống trị của đế quốc Mỹ vàcủa phái thân Mỹ” [19, tr.105]

Từ năm 1954 đến 1964 đế quốc Mỹ đã lần lượt thực hiện ở miền Namcác chiến lược “Chiến tranh đơn phương” (1954-1960) và chiến lược “Chiếntranh đặc biệt” (1961-1964) Sau những thất bại liên tiếp trong thực hiệnchiến lược “Chiến tranh đơn phương” và “Chiến tranh đặc biệt”, đế quốc Mỹtăng cường và mở rộng chiến tranh Ở miền Nam, đế quốc Mỹ thực hiệnchiến lược “Chiến tranh cục bộ'' dùng lực lượng quân đội viễn chinh Mỹ đểtiêu diệt cách mạng miền Nam, làm cho chiến tranh cách mạng ở miền Namtàn lụi dần

Đối với miền Bắc, ngay từ sau năm 1954 và nhất là từ đầu năm 1965 Mỹcông khai trắng trợn chống phá quyết liệt hơn Sở dĩ có tình hình đó là vì ở miềnNam, Mỹ bị thất bại nặng nề: Mỹ thua trong “Chiến tranh đơn phương”, thuatrong “Chiến tranh đặc biệt” buộc Mỹ phải leo thang ở mức độ cao hơn, tiếnhành “Chiến tranh cục bộ” Mặt khác, miền Bắc không ngừng lớn mạnh, Mỹnhận thấy miền Bắc chính là nơi chỉ đạo, chi viện sức người, sức của để giúpcách mạng miền Nam tồn tại và phát triển Mỹ thấy cần phải ngăn chặn ảnhhưởng và sức mạnh đang lên của miền Bắc Đế quốc Mỹ thấy rằng để có đượcmiền Nam trong vòng tay của Mỹ mà trước mắt là giành thắng lợi trên chiếntrường miền Nam, Mỹ phải ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc, phải phá hoại

công cuộc xây dựng CNXH và làm giảm ý chí kháng chiến của nhân dân miềnBắc Với tính toán chiến lược đó, Mỹ đã leo thang từng bước và xúi tập đoàn taysai Ngô Đình Diệm hô hào “Lấp sông bến Hải để Bắc tiến” trong những năm1956-1963 Từ năm 1961, Mỹ nhận thấy miền Bắc Việt Nam là nguồn gốc của

“Chiến tranh nổi dậy” ở miền Nam, miền Bắc là nơi chỉ đạo, tiếp tế, tăng việncho miền Nam Vì thế cùng với việc tăng cường mở rộng chiến tranh ở miềnNam, chính quyền Mỹ sử dụng nhiều hình thức biện pháp để phá hoại miền BắcViệt Nam

Ngày 24-11-1963 Tổng thống Giônxơn chấp nhận kế hoạch bí mật chốngmiền Bắc Việt Nam do Cục tình báo trung ương Mỹ kiến nghị

Đầu tháng 2-1964 Mỹ bắt đầu thực hiện “Kế hoạch tác chiến”OPLAN 34A gồm các hoạt động chính:

Thu thập tình báo quân sự bằng máy bay trinh sát ở miền Bắc Việt NamDùng không quân ném bom các đơn vị Bắc Việt Nam và Pa thét Lào

ở Lào

Sử dụng tầu khu trục của Hải quân thực hiện các cuộc “Tuần tra” theo

kế hoạch DESOTÔ xâm nhập vịnh Bắc Bộ đe dọa uy hiếp miền Bắc và thuthập tình báo vùng ven biển Bắc Việt Nam

Các hoạt động của “Kế hoạch tác chiến” OPLAN 34A được phối hợp

và có nhiệm vụ hỗ trợ cho các hoạt động của Nam Việt Nam tung gián điệpvào nội địa, dùng tầu biệt kích tiến công ven biển, bắt cóc các ngư dân BắcViệt Nam để khai thác nắm tình hình

Ngày 17-3-1964, Tổng thống Giônxơn tán thành kiến nghị củaMắcnamara- Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ gây sức ép với Bắc Việt Nam theohai phương thức:

Phương thức 1 gọi là :“Những hành động kiểm soát biên giới và trả đũa”.

Phương thức 2 gọi là: “Gây sức ép quân sự công khai từng bước một”Ngày 17- 4-1964 Hội đồng tham mưu trưởng liên quân Mỹ thông qua

kế hoạch 37- 64: Chọn 94 mục tiêu ở miền Bắc Việt Nam có thể ném bom khiđược lệnh, đồng thời xác định lực lượng và bố trí lực lượng không quân cầnthiết cho các cuộc tiến công

Triển khai kế hoạch đánh phá miền Bắc, tháng 5-1964 Mỹ đưa tầu chởmáy bay đến Đà Nẵng Ngày 07-6-1964 ném bom vùng giải phóng KhangKhay (Lào), ngày 31-7 và 01-8 đánh phá vùng Nậm Cắn- Noọng Dẻ (biêngiới Việt Nam- Lào) Ngày 02-8 tàu khu trục Mỹ xâm phạm vùng biển miềnBắc Việt Nam bị Hải quân Việt Nam đánh trả Đêm 04-8-1964, Mỹ dựng lên

“Sự kiện Vịnh Bắc Bộ” vu cáo Hải quân nhân dân Việt Nam tiến công tàu Mađốc (Mỹ) ở ngoài khơi vịnh Bắc Bộ thuộc hải phận quốc tế để thực hiện hànhđộng gọi là “Trả đũa”, ngày 5-8-1964, Mỹ dùng không quân đánh phá HònGai, Hải Phòng, Bến Thủy, cảng Sông Gianh, Đồng Hới, Quảng Bình Ngày08-8 đánh phá đảo Cồn Cỏ… Từ ngày 07-02-1965 Mỹ leo thang lên mộtbước mới thực hiện kế hoạch “Sấm Rền” đánh phá từ vĩ tuyến 17 đến vĩtuyến 20, mở đầu cho cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quânchống nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

Leo thang chiến tranh đánh phá miền Bắc Việt Nam bằng không quân

và hải quân, đế quốc Mỹ muốn ngăn chặn sự chi viện từ bên ngoài vào miềnBắc và từ miền Bắc vào chiến trường miền Nam, phá hoại tiềm lực kinh tế,chính trị, quân sự của hậu phương miền Bắc, phá hoại công cuộc xây dựngCNXH, làm lung lay ý chí quyết tâm của nhân dân ta trong cuộc kháng chiếnchống Mỹ xâm lược

Chiến tranh phá hoại miền Bắc là một bộ phận của cuộc chiến tranhcủa Mỹ ở miền Nam, nhằm bổ sung cho cuộc chiến tranh cục bộ Chiến tranhphá hoại miền Bắc được triển khai theo những bước leo thang đánh phá ngàycàng ác liệt.

Từ ngày 17-2 đến 13-6-1965 Mỹ thực hiện kế hoạch “Sấm Rền” đánhphá từ vĩ tuyến 17 đến vĩ tuyến 20 Các mục tiêu tập trung đánh phá gồm:Doanh trại quân đội, kho tàng quân sự hậu cần, các trục đường giao thông,một số công nông trường xí nghiệp từ Vĩnh Linh đến Thanh Hóa

Từ ngày 14-6-1965 đến 21-02-1967 kết hợp với mở hai cuộc phảncông chiến lược mùa khô 1965-1966 và 1966-1967 ở miền Nam, Mỹ thựchiện leo thang đánh phá ra toàn miền Bắc ( trừ khu vực Hà Nội- Hải Phòng).Mục tiêu tiến công bao gồm các trung tâm công nghiệp: Việt Trì, TháiNguyên, khu mỏ Đông- Bắc, các trục giao thông chính Hà Nội- Hải Phòng;

Hà Nội- Lạng Sơn; Hà Nội- Lào Cai

Từ 22-2-1967, không quân Mỹ leo nấc thang mới đánh phá mức cao

Từ tháng 5-1967, đánh sâu vào nội thành Hà Nội, Hải phòng, đồng thời dùngB52 và pháo binh bắn phá phía bắc giới tuyến quân sự tạm thời, thả thủy lôiphong tỏa các cửa sông Cả, sông Gianh ở miền Bắc Mỹ tập trung đánh phávùng “Cán xoong” ( Quảng Bình, Vĩnh Linh), nơi yết hầu của tuyến đườngvận tải chiến lược Trường Sơn Không quân Mỹ tập trung oanh tạc 6 hệ thốngmục tiêu then chốt : Đường giao thông, kho nhiên liệu, khu công nghiệp, điệnlực, một số cơ sở quân sự và hệ thống phòng không

Tiến hành cuộc “Chiến tranh hạn chế” với những bước leo thangnhằm “Răn đe dần từng bước”, Mỹ tổ chức đánh phá từ ngoài vào trong, từ xađến gần, xen kẽ việc đánh phá rộng rãi với tỏ chức những đợt đánh lớn vào

các mục tiêu có tầm quan trọng chiến lược để gây sức ép đối với chính phủViệt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Với sức mạnh không quân là quyết định và hy vọng “Dưới bom đạn

Mỹ, Bắc Việt Nam không chịu nổi vài tuần” [32], Mỹ đánh phá miền Bắc vớicường độ hết sức ác liệt Giao thông vận tải ở miền Bắc được coi là một trongnhững mục tiêu đánh phá chủ yếu của đế quốc Mỹ Chúng tập trung đánh phángăn chặn các đường tiếp tế vào Bắc Việt Nam, đánh vào các kho tiếp tế, cáckhu vực chứa nhiên liệu và các mục tiêu khác ở Hà Nội, Hải Phòng và đánhcác tuyến thông tin liên lạc và đường chiến lược Bắc Nam.Thời kỳ leo thangcao nhất (7-1967) Mỹ huy động các loại máy bay chiến đấu chiến thuật, xuấtkích trung bình mỗi ngày 90 đến 100 lần chiếc, ngày cao lên hơn 400 lầnchiếc, máy bay B52 có ngày sử dụng trên 100 lần chiếc Đến năm 1967 Mỹ đãném xuống miền Bắc 1.630.000 tấn bom, nhiều hơn khối lượng bom đạn Mỹném xuống châu Âu trong chiến tranh thế giới thứ II, gấp hai lần số bom némxuống Triều Tiên, gấp 3 lần số bom ném xuống chiến trường Thái BìnhDương trong chiến tranh thế giới thứ II Bom đạn Mỹ đã gây cho miền Bắcnhững tổn thất nặng nề Cục tình báo Trung ương Mỹ ước tính chiến dịch

“Sấm Rền” trong 3 năm đã giết hại 66.000 người miền Bắc, chủ yếu là dânthường Theo thống kê của Cục tác chiến Bộ Tổng tham mưu Quân đội nhânViệt Nam thống kê cho biết, trong 4 năm (1964-1968) bom đạn Mỹ đã giếthại 14.000 quân nhân và 60.000 dân thường miền Bắc [11] Miền Bắc còn bịtàn phá nặng nề về vật chất, cơ sở hạ tầng; 100% nhà máy điện, 1600 côngtrình thủy lợi, 60% nông trường quốc doanh, 1000 quãng đê xung yếu; 5 trên

6 thành phố, 96 trên 116 thị trấn, 28 trên 30 thị xã bị đánh phá trong đó có 12thị xã bị hủy diệt Đây thực sự là những thử thách lớn đối với miền Bắc

Trước âm mưu, hành động đánh phá miền Bắc ngày càng mở rộng vàtính chất càng ác liệt thì một yêu cầu khách quan là miền Bắc phải nhanh

chóng chuyển toàn bộ những hoạt động từ trạng thái hòa bình vào trạng thái

có chiến tranh mà trong đó vấn đề hàng đầu, hết sức quan trọng là phải nhanhchóng chuyển hướng xây dựng kinh tế, tiếp tục công cuộc xây dựng CNXHcho phù hợp với điều kiện mới

1.1.2 Miền Bắc chuyển hướng xây dựng kinh tế, tiếp tục xây dựng chủ nghĩa xã hội trong điều kiện có chiến tranh, làm tròn hậu phương lớn, căn cứ địa cho cuộc kháng chiến chống Mỹ ở miền Nam

Sau Hiệp định Giơnevơ (7-1954) miền Bắc được giải phóng, Đảng ta

và Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trương đưa miền Bắc quá độ tiến lên CNXH.Tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 8 (khóa II) của Đảng ( 8-1955) đã khẳng định: Điều cốt yếu là phải ra sức củng cố miền Bắc tức là bồidưỡng lực lượng cơ bản của ta, xây dựng chỗ dựa vững chắc cho nhân dântoàn quốc giành thắng lợi trong cuộc đấu tranh củng cố hòa bình thực hiệnthống nhất Dựa trên phương hướng đó và trước đòi hỏi cấp bách của thựctiễn miền Bắc lúc này, Đảng đã chỉ đạo miền Bắc nhanh chóng bước vào thựchiện nhiệm vụ khôi phục kinh tế trong những năm 1954-1957, tiếp đó thựchiện cải tạo và phát triển kinh tế từ 1958 đến 1960 Miền Bắc đã từng bướchàn gắn vết thương chiến tranh, ổn định dần đời sống vật chất, tinh thần, vănhóa cho nhân dân, nền kinh tế có sự phát triển cả về nông nghiệp, thủ côngnghiệp, công nghiệp, thương nghiệp, từ đó đã tạo dần cho miền Bắc nhữngđiều kiện để trở thành hậu phương, căn cứ địa của cách mạng cả nước trong

sự nghiệp đấu tranh thống nhất nước nhà

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng( 9-1960) đã khẳngđịnh: Miền Bắc là căn cứ địa chung của cách mạng cả nước Nhiệm vụ cáchmạng XHCN ở miền Bắc rõ ràng là nhiêm vụ quyết định nhất đối với sự pháttriển của toàn bộ cách mạng nước ta, đối với sự nghiệp thống nhất nước nhà

Dưới ánh sáng Nghị quyết Đại hội lần thứ III của Đảng, nhân dânmiền Bắc phấn khởi thi đua thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất(1961-1965), thực hiện một bước công nghiệp hóa XHCN, xây dựng bước đầu cơ sởvật chất kỹ thuật của CNXH.

Trên lĩnh vực nông nghiệp: Miền Bắc đã xây dựng nhiều công trình

thủy lợi lớn, nhỏ tưới cho hơn nửa triệu mẫu ruộng đất, vỡ hoang được hơn 30vạn mẫu, đẩy mạnh sản xuất các loại phân bón và nông cụ cải tiến Nhà nước

đã tăng cường giúp đỡ đồng bào nông dân và ra sức phát triển nguồn vốn củaHTX để xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho nông nghiệp, thực hiện thâmcanh để tăng năng suất Mặc dù hạn hán, bão lụt thường xảy ra, nhưng sảnxuất nông nghiệp vẫn phát triển toàn diện và vững chắc Đến năm1964, miềnBắc đã bảo đảm được lương thực cơ bản và tự giải quyết được 90% hàng tiêudùng

So với năm 1939, sản lượng lương thực tăng 2 lần, chăn nuôi tăng gầngấp đôi, giá trị cây công nghiệp tăng gấp 7 lần Nền nông nghiệp miền Bắcđang ngày càng vươn lên mạnh mẽ, làm cơ sở vững chắc cho sự nghiệp côngnghiệp hóa đất nước

Trên lĩnh vực công nghiệp: Đã phát triển thêm nhiều ngành mới và

sản xuất thêm nhiều mặt hàng mới Hàng trăm xí nghiệp công nghiệp địaphương ra đời Năm 1954 có 41 nhà máy( trong đó có 20 nhà máy lớn), năm

1964 miền Bắc đã có 1000 nhà máy (trong đó 217 nhà máy lớn), những cơ sởquan trọng của các ngành công nghiệp nặng: Chế tạo máy móc, điện, luyệnkim, hóa chất, khai mỏ Dần dần được xây dựng Công nghiệp nhẹ và thủcông nghiệp đã sản xuất được phần lớn hàng tiêu dùng trong nước Nền kinh

tế miền Bắc lúc này về căn bản đã trở thành một nền kinh tế tự chủ đang vữngbước tiến lên

Về văn hóa xã hội: Dưới thời Pháp thuộc 95% dân ta mù chữ, đến

năm 1964, ở miền Bắc 95% nhân dân biết đọc, biết viết So với ngày hòa bìnhlập lại (1954), số học sinh phổ thông tăng gấp ba lần rưỡi Số học sinh đại học

và trung học chuyên nghiệp tăng 25 lần Công tác y tế có nhiều thành tích, đãngăn chặn được nhiều bệnh dịch và bệnh xã hội cũ, sức khỏe của nhân dânđược nâng cao Đời sống văn hóa của quần chúng ngày càng tiến bộ

Cùng với phát triển kinh tế và văn hóa xã hội, công cuộc củng cố quốcphòng đã không ngừng được tăng cường, Quân đội được xây dựng theohướng chính quy để có đủ sức bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam và làmtròn nghĩa vụ quốc tế với Lào và Cămpuchia

Chính những thành tựu toàn diện trong 10 năm xây dựng CNXH ởmiền Bắc( 1954-1964) đã làm cho miền Bắc có những biến đổi to lớn Tổngkết những thắng lợi đó, tại Hội nghị Chính trị đặc biệt tháng 3-1964 Chủ tịch

Hồ Chí Minh nói: " Trong 10 năm qua, miền Bắc nước ta đã tiến những bước dài chưa từng thấy trong lịch sử dân tộc Đất nước, xã hội, con người đều đổi mới" [ 38, tr.224].

Cũng chính công cuộc xây dựng kinh tế, tiến hành xây dựng CNXHtrong những năm này đã làm cho miền Bắc trở thành căn cứ địa vững chắccủa cách mạng Việt Nam trong cả nước với chế độ chính trị ưu việt, với lựclượng kinh tế và quốc phòng lớn mạnh

Trong lúc miền Bắc đang thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất thì đếquốc Mỹ tăng cường chiến tranh xâm lược, tiến hành leo thang chiến tranhđánh phá ác liệt miền Bắc bằng không quân và hải quân đặt miền Bắc trướcthử thách: Có tiếp tục công cuộc xây dựng CNXH không và nếu tiếp tục thìbằng cách nào?

Trước tình hình mới, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khẳng định:Trong cuộc chiến tranh cách mạng của nhân dân cả nước chống đế quốc Mỹ,miền Nam vẫn là tiền tuyến lớn, miền Bắc vẫn là hậu phương lớn, nhưngnhiệm vụ của miền Bắc là vừa xây dựng, vừa trực tiếp chiến đấu, vừa chi việncho miền Nam Đồng thời Đảng cũng chỉ rõ: Từ khi đế quốc Mỹ tiến hành

"Chiến tranh cục bộ" ở miền Nam và dùng không quân, hải quân đánh phámiền Bắc, hậu phương miền Bắc có thêm đặc điểm mới hậu phương ấy cũngđang có chiến tranh hạn chế và đang trực tiếp chiến đấu

Do vậy, nhiệm vụ của quân và dân miền Bắc lúc này là: Xây dựngmiền Bắc trở thành hậu phương lớn, vững chắc của cách mạng miền Nam,đồng thời bảo đảm đời sống cho nhân dân và đáp ứng nhu cầu hậu cần tại chỗ,đánh thắng chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ và tăng cường chi viện chotiền tuyến lớn miền Nam, giúp đỡ cách mạng Lào

Trong chiến tranh, hậu phương luôn giữ vai trò có ý nghĩa quyết địnhđối với thắng lợi của chiến tranh và sự sống còn của quân đội Khẳng định vaitrò của hậu phương, I.V.Xtalin viết:

Không có một quân đội nào trên thế giới không có hậu phương vữngchắc mà lại có thể chiến thắng được Hậu phương có một tầm quantrọng bậc nhất với tiền tuyến: Chính là vì hậu phương, và chỉ có hậuphương mới cung cấp cho tiền tuyến chẳng những các nhu cầu đủ mọiloại, mà còn cả binh sĩ, cả tình cảm lẫn tư tưởng nữa Hậu phươngkhông vững chắc, nhất định sẽ biến những quân đội ưu tú nhất và cố kếtnhất thành một đám quần chúng không vững vàng và hèn yếu [57,tr.369]

Như thế, lúc này phải tiếp tục xây dựng CNXH ở miền Bắc, kết hợpchặt chẽ việc xây dựng kinh tế với củng cố và tăng cường quốc phòng, kiên

quyết đánh bại cuộc chiến tranh phá hoại và phong tỏa của máy bay, tàu chiến

Mỹ bảo vệ miền Bắc, đồng thời ra sức tăng cường lực lượng mọi mặt chocách mạng miền Nam Để hoàn thành những nhiệm vụ quan trọng và rất mới

mẻ này, một yêu cầu tất yếu là miền Bắc phải tiếp tục xây dựng CNXH trongđiều kiện có chiến tranh mà nhiệm vụ cấp bách của miền Bắc lúc này là phảikịp thời chuyển hướng xây dựng kinh tế Chỉ như thế và duy nhất như thếmiền Bắc mới hoàn thành được các nhiệm vụ quan trọng, trong đó có nhiệm

vụ làm tròn nghĩa vụ của hậu phương và căn cứ địa cho cuộc đấu tranh giảiphóng miền Nam thống nhất nước nhà

1.2 Chủ trương của Đảng về chuyển hướng xây dựng kinh tế ở miền Bắc trong những năm từ 1965 đến 1968

Bằng những hành động mở rộng và tăng cường chiến tranh ở cả haimiền Nam, Bắc Việt Nam, Mỹ đã làm cho quy mô, tính chất cuộc chiến tranhkhác trước với mức độ cực kỳ nguy hiểm: Nguy cơ chiến tranh mở rộng đedoạ hoà bình thế giới, đe doạ các nước XHCN mà trước mắt là Mỹ muốn đèbẹp dân tộc ta Vì vậy, cuộc chiến đấu chống Mỹ không phải chỉ có ý nghĩađối với dân tộc ta mà còn có ý nghĩa sâu sắc đến sự nghiệp bảo vệ hoà bìnhthế giới, đến vận mệnh của CNXH, đến phong trào giải phóng dân tộc Lịch

sử đã trao sứ mệnh cho dân tộc ta phải thắng Mỹ trong bất kỳ tình hình nào

Đảng ta đã sớm có những nhận định đúng đắn về Mỹ và có quyết tâmchiến lược kịp thời để đối phó với chúng:

Từ ngày 25 đến 27-3-1965, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã họpHội nghị lần thứ 11 (khoá III) đề ra Nghị quyết "Về tình hình và nhiệm vụ cấpbách trước mắt" Trung ương Đảng đánh giá thắng lợi của nhân dân Việt Namtrong những năm qua và những thất bại của Mỹ, Ngụy Nghị quyết chỉ rõ: "Bachỗ dựa chủ yếu của đế quốc Mỹ trong cuộc chiến tranh xâm lược ở miền

Nam là quân đội đánh thuê và chính quyền bù nhìn tay sai, hệ thống ấp chiếnlược và các đô thị bị sụp đổ hoặc lung lay mạnh" [12, tr.102] Điều đó, đangtrở thành mối lo ngại lớn nhất của đế quốc Mỹ lúc này Vì nếu không thay đổichính sách xâm lược ở miền Nam, có thể sẽ bị thất bại hoàn toàn trong cuộcchiến tranh này Do vậy, với bản chất ngoan cố, hiếu chiến Mỹ tiếp tục leothang chiến tranh với những âm mưu, hành động quân sự mới Mỹ đang từngbước đưa lực lượng chiến đấu của mình và quân chư hầu vào miền Nam.Đồng thời, mở rộng hoạt động không quân ném bom, bắn phá miền Bắc đểgây áp lực, hòng làm cho cách mạng giảm sức tấn công chúng ở miền Nam.Như vậy, những hành động quân sự mới của Mỹ đã đẩy cuộc chiến tranh ởViệt Nam lên mức độ cao, không gian của chiến tranh đã vượt ra khỏi phạm

vi miền Nam và lan rộng ra cả miền Bắc

Phân tích âm mưu, hành động của Mỹ, Trung ương Đảng dự kiến Mỹ

sẽ đẩy cuộc chiến tranh xâm lược lên một bước cao hơn trên cả hai miềnNam, Bắc Cuộc chiến tranh sẽ diễn ra với quy mô rộng lớn hơn và tính chất

ác liệt chưa từng có ở Việt Nam Tuy nhiên, Trung ương Đảng cũng nhậnthấy là thực hiện leo thang chiến tranh, đế quốc Mỹ cũng sẽ gặp nhiều khókhăn trở ngại lớn "Vì tình hình hiện nay không thuận lợi cho chúng Rõ ràng

là chúng đang bị thất bại và bị động nghiêm trọng cả vẻ mặt chính trị vàchiến lược, và đang bị cô lập đến cao độ cả ở trong nước và trên thế giới" [12,tr.105-106] Đế quốc Mỹ phải thay đổi chính sách xâm lược Việt Nam, đó làmột bằng chứng, chứng minh rằng Mỹ đang ở thế thua, thế bị động Trong khi

đó, Việt Nam đang ở thế thắng, thế thuận lợi và được đông đảo nhân dân tiến

bộ trên thế giới ủng hộ Vì vậy, mặc dù có cố gắng nhưng đế quốc Mỹ cũng

sẽ không làm đảo ngược tình hình ở miền Nam Hội nghị Trung ương Đảnglần thứ 11 khẳng định: "Chúng sẽ càng bị sa lầy và thiệt hại nặng hơn và nhấtđịnh chúng sẽ bị thất bại hoàn toàn" [12, tr.106]

Nắm chắc tình hình, tin tưởng vào sự tất thắng của cuộc kháng chiếnchống Mỹ, cứu nước, Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 11 đề ra nhiệm vụ

cơ bản cho toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta ở cả hai miền Nam Bắc là:

"Tích cực kiềm chế và thắng địch trong cuộc chiến tranh đặc biệt ở mức caonhất ở miền Nam, ra sức tranh thủ thời cơ, tập trung lực lượng của cả nướcgiành thắng lợi quyết định ở miền Nam trong thời gian tương đối ngắn" [12,tr.109] Ngay từ đầu năm 1965, dự kiến được âm mưu của đế quốc Mỹ, Trungương Đảng chỉ rõ: "Chuẩn bị sẵn sàng đối phó và quyết thắng trong cuộcchiến tranh cục bộ ở miền Nam nếu địch gây ra" [12, tr.109]

Ở miền Bắc thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1961-1965) đãgiành được những thành tựu quan trọng trên các lĩnh vực Đến ngày 05-8-

1964 đế quốc Mỹ bắt đầu tiến hành cuộc chiến tranh phá hoại bằng khôngquân, hải quân Nhưng không phải vì thế mà công cuộc xây dựng CNXH ởmiền Bắc phải dừng lại, Đảng và nhân dân Việt Nam vẫn tiếp tục xây dựngCNXH trong điều kiện có chiến tranh Để hạn chế thiệt hại trước sự phá hoạicủa bom đạn Mỹ, duy trì được sức sống của nền kinh tế, xây dựng miền Bắcthành hậu phương, căn cứ địa cách mạng vững chắc cho cách mạng cả nước,Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 11, quyết định chuyển toàn bộ hoạt độngcủa nền kinh tế từ thời bình sang thời chiến Khẩu hiệu chung của miền Bắclúc này là: "Xây dựng và bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam (nói trongnội bộ), tích cực ủng hộ miền Nam (nói ở nước ngoài)" [12, tr.110]

Cùng với nhiệm vụ xây dựng CNXH, miền Bắc còn phải đánh bạichiến tranh phá hoại của địch Vì vậy, Trung ương Đảng quyết định: Tăngcường tiềm lực quốc phòng; tăng cường công tác tư tưởng, công tác tổ chứcđáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới Công tác tư tưởng phải làmcho toàn Đảng, toàn quân, toàn dân nhận thức rõ âm mưu, thủ đoạn mới của

đế quốc Mỹ Nhận thấy tương quan lực lượng, những điểm mạnh yếu, thuận

lợi khó khăn và khả năng của cả Việt Nam và Mỹ Công tác tư tưởng gópphần xây dựng ý chí quyết tâm và niềm tin tất thắng của nhân dân vào cuộckháng chiến chống Mỹ, cứu nước Mặt khác công tác tư tưởng cũng phảichống cả hai khuynh hướng: Đánh giá quá cao sức mạnh của Mỹ, dẫn đến tưtưởng sợ Mỹ đồng thời chống quan điểm đánh giá thấp về Mỹ dẫn đến tưtưởng chủ quan khinh địch Trung ương Đảng nhấn mạnh: "Phải làm cho toànĐảng, toàn dân nhận rõ giải phóng miền Nam là trách nhiệm chung của nhândân cả nước, vì Bắc - Nam là một Tổ quốc, một dân tộc" [12, tr.114] Đẩymạnh công cuộc giải phóng miền Nam cũng chính là phương pháp tốt nhất đểbảo vệ miền Bắc XHCN.

Trước những diễn biến ngày càng phức tạp do đế quốc Mỹ tăng cườngchiến tranh xâm lược đưa quân ồ ạt vào miền Nam, Hội nghị Ban Chấp hànhTrung ương Đảng lần thứ 12, họp tại Hà Nội vào cuối tháng 12-1965 Hội

nghị phân tích đánh giá tình hình và nhận định : Ngày nay mặc dầu đế quốc

Mỹ đưa vào miền Nam hàng chục vạn quân đội viễn chinh, lực lượng so sánh giữa ta và địch vẫn không thay đổi lớn Tuy cuộc chiến tranh ngày càng trở lên gay go, ác liệt, nhưng nhân dân ta đã có cơ sở chắc chắn để giữ vững và tiếp tục giành thế chủ động trên chiến trường, có lực lượng và điều kiện để đánh bại âm mưu trước mắt và lâu dài của địch [13, tr.633].

Từ nhận định chính xác đó, kiên quyết triển khai thực hiện thắng lợihai nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam do Đại hội đại biểu toànquốc lần thứ III (9-1960) của Đảng đề ra Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ

12 xác định rõ tư tưởng quyết tâm đánh Mỹ và mục tiêu kháng chiến là:

"Động viên lực lượng của cả nước, kiên quyết đánh bại cuộc chiến tranh xâmlược của đế quốc Mỹ trong bất cứ tình huống nào, để bảo vệ miền Bắc, giảiphóng miền Nam, hoàn thành Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân trong cảnước, tiến tới thực hiện hoà bình thống nhất nước nhà"[13, tr.634]

Nhiệm vụ của miền Bắc rất nặng nề, vừa tiếp tục xây dựng CNXHtrong điều kiện có chiến tranh, chống lại chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ

để bảo vệ miền Bắc, vừa động viên sức người, sức của chi viện cho miềnNam đánh Mỹ, giúp đỡ cách mạng Lào Mặt khác, miền Bắc phải chuẩn bịmọi mặt sẵn sàng đánh bại quân địch, nếu chúng liều lĩnh mở rộng xâm lượcbằng lục quân ra cả nước

Những hành động leo thang chiến tranh của Mỹ đã đẩy mâu thuẫngiữa dân tộc Việt Nam với đế quốc Mỹ xâm lược lên mức độ cao Vì vậy,Trung ương Đảng xác định rõ: "Nhiệm vụ chống Mỹ, cứu nước hiện nay rõràng là nhiệm vụ thiêng liêng của cả dân tộc ta, của nhân dân ta từ Nam chíBắc"[13, tr.635] Cuộc đụng đầu lịch sử giữa Việt Nam và Mỹ là cuộc đụngđầu giữa một dân tộc đất không rộng, người không đông, có nền kinh tế chậmphát triển với một nước đế quốc có tiềm lực kinh tế, quân sự mạnh nhất phe

đế quốc chủ nghĩa Muốn giành thắng lợi trong cuộc chiến tranh này, đòi hỏiĐảng Cộng sản Việt Nam phải khơi dậy được tinh thần yêu nước, lòng cămthù giặc của toàn dân tộc, đoàn kết mọi lực lượng xung quanh Đảng để chống

đế quốc Mỹ xâm lược

Đảng lãnh đạo toàn dân tiến hành cuộc kháng chiến chính nghĩa trongthời đại mới, có sự giúp đỡ chí nghĩa, chí tình của bạn bè quốc tế nhưng trongđiều kiện vật chất của Việt Nam so với đế quốc Mỹ là lấy yếu chống mạnh,Đảng nhận thức rằng muốn chiến thắng đế quốc Mỹ cần phải có thời gian đểchuyển hoá lực lượng, phải trải qua một quá trình chiến đấu lâu dài Với nhậnthức đúng đắn đó, Trung ương Đảng vạch ra phương châm chiến lược chỉ đạochung cho toàn bộ cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đó là: "Đánh lâudài, dựa vào sức mình là chính"[13, tr.637] Đánh lâu dài không có nghĩa làkéo dài kháng chiến vô thời hạn, là chờ đợi thời cơ, mà phải quán triệt tinhthần tích cực chủ động đấu tranh để tạo thời cơ, nắm thời cơ giành thắng lợi

quyết định trong thời gian tương đối ngắn Trung ương Đảng nhấn mạnh:

"Trên cơ sở tiếp tục quán triệt và vận dụng phương châm đánh lâu dài, chúng

ta cần phải cố gắng đến cao độ, tập trung lực lượng của cả hai miền để tranhthủ thời cơ giành thắng lợi quyết định trong thời gian tương đối ngắn trênchiến trường miền Nam"[13, tr.637-638] Dựa vào sức mình là chính khôngđồng nghĩa với sự đóng kín, không cần sự giúp đỡ bên ngoài, mà phải ra sứctranh thủ sự đồng tình ủng hộ và giúp đỡ quốc tế

Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam trongnhững năm 1965-1968 diễn ra trong hoàn cảnh cực kỳ gay go, ác liệt Đòi hỏiĐảng phải có bản lĩnh vững vàng, có tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo đánh giátoàn diện tình hình, xây dựng quyết tâm kháng chiến đúng đắn

Quyết tâm chống Mỹ, cứu nước của Đảng là sản phẩm của sự vậndụng sáng tạo chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về chiến tranhcách mạng vào điều kiện, hoàn cảnh thực tiễn Việt Nam trong những năm1965-1968 Đó cũng chính là sản phẩm của tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạocủa Đảng Cộng sản Việt Nam

Trên cơ sở quyết tâm chống Mỹ, cứu nước, Đảng chỉ rõ chủ trươngchung đối với miền Bắc trong thời gian này là:

"Vừa sản xuất, vừa chiến đấu để bảo vệ miền Bắc, đánh bại chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, động viên sức người, sức của tăng cường chi viện cho miền Nam, ra sức giúp đỡ cách mạng Lào, đồng thời tích cực chuẩn bị đánh thắng địch nếu chúng mở rộng chiến tranh cục bộ ra cả nước ta" [13, tr.644].

Đồng thời Trung ương còn nhấn mạnh, muốn hoàn thành những nhiệm vụ nêutrên, miền Bắc cần phải được củng cố về mọi mặt chính trị, quân sự, kinh tế

Như vậy, trong thời kỳ mới miền Bắc đứng trước nhiệm vụ hết sứcnặng nề: Phải làm sao đảm bảo đời sống của nhân dân miền Bắc, giữ vững

sản xuất đồng thời phải đối phó với chiến tranh phá hoại rất ác liệt do Mỹ gây

ra Đó là việc rất khó khăn bởi làm ra tự nuôi sống, cải thiện đời sống đã khó,lại gặp khó khăn hơn khi không sản xuất được hoặc sản xuất đến đâu bị bomđạn Mỹ phá hoại đến đó và trên thực tế dồn sức đối phó với chiến tranh pháhoại không phải là ít Miền Bắc phải chi viện đáp ứng đầy đủ nhu cầu về sứcngười, sức của cho chiến trường miền Nam và làm nghĩa vụ quốc tế là mộtnhiệm vụ cũng hết sức nặng nề, to lớn Vì vậy, nhiều nhà sử học sau này đãđánh giá : Miền Bắc không phải chỉ tiến hành hai nhiệm vụ chiến lược mà là banhiệm vụ chiến lược: Sản xuất và chiến đấu xây dựng miền Bắc; chi viện đầy

đủ sức người, sức của cho chiến trường miền Nam và làm nghĩa vụ quốc tế.Xét về mối quan hệ, các nhiệm vụ đó đều quan trọng và là những nhiệm vụchiến lược của miền Bắc

Đối với miền Bắc lúc này phải chống chiến tranh phá hoại để bảo vệ cho chuyển hướng xây dựng kinh tế tiếp tục xây dựng CNXH

Nghị quyết Trung ương 12 chỉ rõ: "Bảo vệ miền Bắc, đánh bại chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, đồng thời chuẩn bị đánh thắng địch nếu chúng mở rộng chiến tranh cục bộ ra cả nước ta"[13, tr.644] Thực hiện chủ

trương này Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng phải tiếp tụctăng cường lực lượng quốc phòng, phát động rộng rãi chiến tranh nhân dân vàquốc phòng toàn dân nhằm đánh bại chiến tranh phá hoại bằng không quân vàhải quân của đế quốc Mỹ, bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân, bảo vệ cácđường giao thông chiến lược, các mục tiêu kinh tế, chính trị nhất là các vùngcông nghiệp tập trung, các công trình thuỷ lợi, những nơi tập trung dân, tạođiều kiện đẩy mạnh sản xuất và chi viện cho miền Nam Miền Bắc phải tíchcực đấu tranh chống chiến tranh gián điệp và chiến tranh tâm lý của địch, đócũng là một bộ phận của chiến tranh phá hoại miền Bắc Trong khi làm trònnhiệm vụ chiến đấu chống chiến tranh phá hoại, miền Bắc phải đồng thời tích

cực chuẩn bị về mọi mặt để đánh thắng địch nếu chúng liều lĩnh mở rộngchiến tranh cục bộ ra cả nước.

Chống chiến tranh phá hoại là một nhiệm vụ mới của miền Bắc so vớimười năm trước (1954-1964 ) đã đòi hỏi Đảng không những phải tạo ra tiềmlực to lớn về vật chất mà còn phải tạo ra động lực to lớn về tinh thần, phải tiếnhành công tác tư tưởng, công tác chính trị, công tác tổ chức sâu rộng đáp ứngnhu cầu lịch sử mới Những công tác này không chỉ nhằm hoàn thành nhiệm

vụ trước mắt là đánh thắng chiến tranh phá hoại mà còn phải chuẩn bị chođiều kiện khó khăn hơn là Mỹ mở rộng cuộc chiến tranh cục bộ ra miền Bắc

Về tiếp tục xây dựng CNXH trong điều kiện có chiến tranh phá hoại.

Nghị quyết Trung ương 12 (12-1965) nêu rõ:

Nhiệm vụ của miền Bắc hiện nay là vừa sản xuất, vừa chiến đấu Sảnxuất phải phục vụ chiến đấu và chiến đấu phải nhằm bảo vệ sảnxuất Trong bất cứ tình huống nào, chúng ta cũng phải khắc phụckhó khăn đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp, công nghiệp địa phương vàthủ công nghiệp Việc xây dựng công nghiệp cần phải làm theo lốiphân tán với quy mô vừa và nhỏ cho thích hợp với hoàn cảnh chiếntranh [13, tr.645]

Nghị quyết còn chỉ rõ: Phải xây dựng miền Bắc vững mạnh về kinh tế

và quốc phòng Theo tinh thần đó không những miền Bắc phải chuyển hướngxây dựng kinh tế mà còn cần phải tăng cường củng cố quốc phòng, xây dựnglực lượng vũ trang vững mạnh về số lượng và chất lượng Phải động viên cao

độ quần chúng nhân dân hăng hái quyết tâm chiến đấu và phục vụ chiến đấu

Chủ trương chuyển hướng xây dựng kinh tế tiếp tục xây dựng CNXH

ở miền Bắc không phải là một chủ trương duy ý chí mà đó là sự vận dụngsáng tạo lý luận Mác- Lênin vào tình hình thực tiễn Việt Nam

V.I.Lênin đã từng chỉ dẫn: "Kẻ nào nghĩ rằng người ta chỉ có thể xây dựng chủ nghĩa xã hội trong thời bình và yên ổn thôi thì kẻ đó đã lầm to Đâu đâu người ta cũng sẽ xây dựng chủ nghĩa xã hội trong thời gian bị tàn phá, trong thời gian có nạn đói, đúng là phải như thế "[29, tr.622] Như vậy, việc

xây dựng CNXH sau khi đã hoàn thành cách mạng dân chủ tư sản (kiểu mới)

là một tất yếu Vấn đề đặt ra là trong hoàn cảnh chiến tranh tàn phá xây dựngnhư thế nào cho phù hợp Muốn giành thắng lợi trong chiến tranh phải có hậuphương vững chắc, hậu phương đó phải là hậu phương XHCN với đầy đủ tính

ưu việt của nó Chuyển hướng xây dựng kinh tế miền Bắc không những đảmbảo nhu cầu tại chỗ mà còn xây dựng hậu phương cho chiến trường lớn miềnNam Vì vậy, chủ trương xây dựng miền Bắc vững mạnh về kinh tế, quốcphòng là đúng đắn V.I.Lênin đã nhấn mạnh đến vai trò của kinh tế, vai trò

của chế độ xã hội như sau: "Chiến tranh là sự thử thách đối với hết thảy mọi lực lượng kinh tế và lực lượng tổ chức của mỗi dân tộc" [30, tr.363] Người còn nói: "Tính chất của một cuộc chiến tranh và thắng lợi của nó đều phụ thuộc chủ yếu vào chế độ bên trong của nước tham chiến"[30, tr.361] Vì vậy,

dù khó khăn đến mấy, Đảng vẫn phải kiên định xây dựng CNXH Có CNXHmới có điều kiện đảm bảo tốt nhất cho tiền tuyến, phát huy cao nhất sức mạnhcủa dân tộc Chuyển hướng xây dựng kinh tế miền Bắc còn đảm bảo choĐảng ta chủ động trong mọi tình huống, giữ vững độc lập, tự chủ Ai cũngbiết rằng sự viện trợ của các nước anh em trong hệ thống XHCN và phongtrào hoà bình, giải phóng dân tộc là rất quan trọng nhưng không thể ỷ lại, làmnhư vậy sẽ rơi vào phụ thuộc bó tay trong mọi tình huống Mặt khác, muốnphát triển quân đội tăng cường quốc phòng phải dựa trên điều kiện kinh tế

Ph.Ăng ghen đã nhận định: "Không có gì lại phụ thuộc vào kinh tế hơn là quân đội và hạm đội Vũ trang biên chế, tổ chức, chiến thuật, chiến lược phụ thuộc trước hết vào trình độ sản xuất đạt được trong một thời điểm nhất định

và vào phương tiện giao thông" [1, tr.235] Điều đó cho ta ý nghĩa sâu sắc

rằng kinh tế là điều kiện căn bản để phát triển quân đội, quốc phòng, là chỗdựa vững chắc khi phải tiến hành chiến tranh

Để thực hiện nhiệm vụ trên, miền Bắc phải tiếp tục xây dựng CNXHtrong điều kiện có chiến tranh, hết sức coi trọng nhiệm vụ chiến đấu, phòngthủ trị an, bảo vệ miền Bắc theo phương hướng vừa chiến đấu tích cực, vừaphòng thủ có hiệu quả để chống lại những trận ném bom, bắn phá của địchngày càng tăng và có tính chất ác liệt của không quân, hải quân Mỹ

Miền Bắc xây dựng CNXH trong hoàn cảnh có chiến tranh là một đặcđiểm mới của cách mạng Việt Nam cả trên phương diện lý luận và thực tiễn.Cuộc đấu tranh để thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản là một cuộcđấu tranh sâu sắc, triệt để Sau khi giành được chính quyền, lật đổ ách áp bứcbóc lột của giai cấp tư sản thì giai cấp vô sản tổ chức xây dựng một trật tự xãhội mới ở một đất nước đã có hoà bình, không còn chiến tranh; chỉ xây dựngCNXH trong điều kiện có hoà bình khi mà chiến tranh đã chấm dứt Thực tếmiền Bắc, vừa tiếp tục xây dựng CNXH vừa chống chiến tranh phá hoại,đồng thời chi viện cho miền Nam là một nét độc đáo, sáng tạo của Đảng Cộngsản Việt Nam

Miền Bắc xây dựng CNXH trong hoàn cảnh có chiến tranh phải chịutác động của quy luật chiến tranh và quy luật kinh tế, trong đó quy luật chiếntranh chi phối đến mọi hoạt động của nền kinh tế-xã hội Việc xây dựngCNXH ở miền Bắc không thể xây dựng theo lối cũ Mọi chủ trương, biệnpháp, kế hoạch xây dựng, chỉ tiêu, quy mô tốc độ và phương hướng không thểtheo kế hoạch cũ, mà phải thay đổi chủ trương, phương hướng, biện pháp chophù hợp với tình hình mới Phương châm lúc này là, vừa xây dựng kinh tế,vừa chiến đấu bảo vệ, xây dựng kinh tế phải phù hợp với tình hình cả nước

đang có chiến tranh với đế quốc Mỹ Miền Bắc không những trực tiếp chiếnđấu bảo vệ thành quả cách mạng, bảo vệ sự nghiệp cách mạng XHCN, màcòn phát triển sản xuất, củng cố quan hệ sản xuất XHCN, xây dựng tiềm lựckinh tế và quốc phòng đáp ứng yêu cầu của nhân dân miền Bắc và đáp ứngyêu cầu chi viện ngày càng tăng cho cách mạng miền Nam trong cuộc đấutranh chống đế quốc Mỹ xâm lược, để giải phóng miền Nam thống nhất đấtnước.

Với ý nghĩa trọng đại, mang tính lịch sử đó, Hội nghị lần thứ 11 củaBan Chấp hành Trung ương Đảng quyết định chuyển toàn bộ hoạt động củamiền Bắc từ thời bình sang thời chiến Đảng chỉ rõ:

Nhiệm vụ cấp bách của ta ở miền Bắc lúc này là phải kịp thời chuyểnhướng tư tưởng và tổ chức, chuyển hướng xây dựng kinh tế và tăngcường lực lượng quốc phòng cho hợp với tình hình mới và để cho miềnBắc có đủ sức mạnh nhằm kịp thời đáp ứng yêu cầu bảo vệ miền Bắc,chống lại các cuộc ném bom bắn phá và phong toả của địch; nhằm sẵnsàng đối phó với khả năng địch mở rộng chiến tranh ở bất cứ mức độnào ở miền Nam, miền Bắc cũng như ở Lào; nhằm đáp ứng yêu cầu chiviện to lớn cho cách mạng miền Nam trong tình hình mới, đồng thờivẫn đáp ứng yêu cầu tiếp tục xây dựng cơ sở vật chất và kỹ thuật củaCNXH [12, tr.110]

Chuyển đất nước từ thời bình sang thời chiến là cả một quá trình giankhổ, khó khăn, biết bao vấn đề to lớn và phức tạp đặt ra, đòi hỏi toàn Đảng,toàn dân và toàn quân ta phải phát huy cao độ tinh thần yêu nước XHCN, nỗlực phấn đấu thực hiện Ở đây chế độ XHCN ưu việt, niềm tin mãnh liệt củanhân dân đối với Đảng, năng lực tổ chức thực hiện và điều hành của các cấp

chính quyền là những điều kiện quan trọng để thực hiện bước chuyển này củahậu phương miền Bắc.

Chuyển hướng xây dựng kinh tế ở miền Bắc lúc này là nhằm làm choviệc xây dựng và phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện có chiến tranh Phảitích cực đẩy mạnh phát triển nông nghiệp, đặc biệt là nông nghiệp trung du vàmiền núi Chú trọng phát triển công nghiệp địa phương và thủ công nghiệp,nhằm đảm bảo những nhu cầu thiết yếu của nhân dân trong thời chiến và hậucần tại chỗ phục vụ chiến đấu Quy mô phát triển công nghiệp phải chú trọngxây dựng những xí nghiệp vừa và nhỏ, điều chỉnh lại các chỉ tiêu xây dựng cơbản và danh mục các công trình công nghiệp đang xây dựng hoặc trước đâyđịnh xây dựng Xây dựng và phát triển kinh tế theo từng vùng chiến lược, làmcho mỗi vùng có khả năng giải quyết phần lớn các nhu cầu thiết yếu về đờisống sản xuất và chiến đấu

Đồng thời với chuyển hướng xây dựng kinh tế, quốc phòng cũng đượcgấp rút tăng cường nhằm đáp ứng yêu cầu bảo vệ miền Bắc, giải phóng miềnNam Xây dựng lực lượng vũ trang, củng cố và tăng cường quốc phòng là sựnghiệp của toàn dân Đảng và Nhà nước thường xuyên chú trọng công tácgiáo dục động viên, mở các đợt sinh hoạt chính trị nhằm nâng cao giác ngộ,mài sắc ý chí quyết tâm chống Mỹ, tăng cường đoàn kết nhất trí trong toànĐảng, toàn dân và toàn quân Trong giai đoạn này, bộ đội thường trực tăngthêm, gọi nhập ngũ trở lại một số cán bộ và quân nhân phục viên, tuyển thêmthanh niên vào bộ đội, tăng thời hạn nghĩa vụ quân sự , tăng thêm số ngườitrực tiếp phục vụ cho quốc phòng Lực lượng dân quân địa phương được củng

cố và tăng cường về mọi mặt, phong trào toàn dân bắn máy bay Mỹ được pháthuy sâu rộng Cũng trong thời kỳ này, miền Bắc tranh thủ sự giúp đỡ về vũkhí, phương tiện chiến tranh của các nước anh em

Chuyển hướng về tư tưởng và tổ chức có ý nghĩa trọng yếu đối với cácmặt công tác của miền Bắc lúc này Cần phải làm cho toàn Đảng, toàn dân vàtoàn quân nhận rõ âm mưu của địch, thấy được yêu cầu của miền Bắc chuyển

từ thời bình sang thời chiến, nhận rõ sự nghiệp giải phóng miền Nam là tráchnhiệm chung của nhân dân cả nước, vì Bắc- Nam là một Tổ quốc, một dântộc Miền Bắc là hậu phương lớn, miền Nam là tiền tuyến lớn Miền Bắc cónhiệm vụ vừa xây dựng, vừa trực tiếp đánh địch, vừa chi viện cho miền Nam.Điều chuyển cán bộ, công nhân viên chức giữa các ngành và các địa phươngcho phù hợp với việc chuyển hướng kinh tế và tăng cường lực lượng quốcphòng Cải tiến bộ máy Nhà nước, sửa đổi lề lối làm việc ở tất cả các cấp chophù hợp với thời chiến

Việc chuyển hướng xây dựng kinh tế phải được triển khai chặt chẽtheo phương châm khẩn trương, tích cực, toàn diện, chu đáo, thận trọng, cótrọng tâm, không làm đảo lộn sản xuất và mọi sinh hoạt của nhân dân

Sự chuyển hướng mọi mặt hoạt động ở miền Bắc theo tinh thần củaHội nghị Trung ương Đảng lần thứ 11 là biểu hiện tư duy khoa học, bản lĩnhchính trị vững vàng và ý chí quyết tâm sắt đá không gì lay chuyển được củatoàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta; quyết tâm xây dựng CNXH lớn mạnh vềmọi mặt, kiên quyết đánh thắng chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, đồngthời tích cực chi viện cho cách mạng miền Nam Thực hiện nghị quyết Hộinghị lần thứ 11, ngày 14-6-1965, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã ra chỉ thị

về việc chuyển hướng công tác kinh tế, tài chính trong tình hình mới Trongkhi chuyển các ngành kinh tế phải quán triệt sâu sắc các nguyên tắc sau:

Tập trung cao độ, tự cung, tự cấp cao độ, tiếp tục đẩy mạnh xây dựng

cơ sở vật chất kỹ thuật của CNXH, bồi dưỡng sức dân để sản xuất vàchiến đấu theo tinh thần tiết kiệm triệt để, chịu đựng gian khổ, sinh

hoạt giản dị Công tác tài mậu phải phục vụ đắc lực việc chuyểnhướng và xây dựng kinh tế, phục vụ việc tăng cường quốcphòng,chiến đấu và sẵn sàng chiến đấu, tận lực ủng hộ miền Nam [55,tr.335].

Trong hoàn cảnh mới, Đảng nhấn mạnh phải nhận rõ mối quan hệkhăng khít giữa nhiệm vụ xây dựng bảo vệ miền Bắc và giải phóng miềnNam Đây là mối quan hệ giữa hậu phương với tiền tuyến, giữa độc lập dântộc và chủ nghĩa xã hội "Vì giải phóng miền Nam phải bảo vệ và xây dựngmiền Bắc, và để bảo vệ và xây dựng miền Bắc phải đánh thắng giặc Mỹ ởmiền Nam "[16, tr.474] Đánh Mỹ trên chiến trường chính là miền Nam,không những để giải phóng miền Nam, hoàn thành Cách mạng dân tộc dânchủ nhân dân ở miền Nam, mà còn là biện pháp tích cực để bảo vệ miền Bắc,tiến tới thực hiện hoà bình, thống nhất nước nhà Chính vì vậy mà nhiệm vụcủa nhân dân miền Bắc đối với cách mạng miền Nam càng nặng nề và quantrọng hơn, vừa phải tích cực xây dựng CNXH, vừa chống chiến tranh pháhoại, vừa tích cực chi viện sức người, sức của cho cách mạng miền Nam Dovậy, trong tình hình mới, nhiệm vụ của nhân dân miền Bắc là tiếp tục thựchiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 11 của Ban chấp hành Trung ương Đảng:

"Vừa sản xuất, vừa chiến đấu để bảo vệ miền Bắc "[13, tr 643]

Hội nghị chỉ rõ nhiệm vụ cụ thể của miền Bắc là:

Trong bất cứ tình huống nào, chúng ta cũng phải khắc phục khó khănđẩy mạnh sản xuất nông nghiệp, công nghiệp địa phương và thủ côngnghiệp Việc xây dựng công nghiệp cần phải làm theo đường lối phântán với quy mô vừa và nhỏ cho thích hợp với hoàn cảnh chiến tranh.Phải động viên toàn dân tích cực tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm

để đảm bảo nhu cầu nhân dân, nhu cầu của quốc phòng và nhu cầu chiviện miền Nam [13, tr.645].

Nhằm tiếp tục xây dựng CNXH trong điều kiện có chiến tranh pháhoại của đế quốc Mỹ, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đưa ra phươnghướng xây dựng và phát triển một số ngành kinh tế chủ yếu trong chủ trươngchuyển hướng xây dựng kinh tế ở miền Bắc lúc này là:

Về nông nghiệp: Phải khẩn trương giải quyết cho bằng được vấn đề

ăn, mặc, trước hết là vấn đề ăn của Quân đội và nhân dân.Vì thế phải tậptrung sức phát triển sản xuất lương thực Ra sức thâm canh tăng năng suất lúa,phát triển mạnh các loai hoa màu và các loại rau Phải thâm canh tăng năngsuất là chính , đồng thời phải hết sức cố gắng , tăng vụ mở thêm diện tích Đốivới các vùng trọng điểm lúa ở vùng đồng bằng và trung du, phải phấn đấutăng năng suất mạnh hơn, phải ra sức làm tốt các vùng lúa của miền núi.Tăngdiện tích và năng suất hoa màu ở các tỉnh trung du và miền núi

Đối với chăn nuôi phải chú trọng phát triển, bảo vệ chăm sóc và tăngsức làm việc của trâu, bò cày kéo.Tăng mạnh đàn lợn, phát triển chăn nuôi tậpthể đồng thời vẫn coi trọng chăn nuôi gia đình

Về công nghiệp: Trong tình hình mới, việc phát triển và xây dựng

công nghiệp, một mặt phải đảm bảo yêu cầu trước mắt, mặt khác phải tiếp tụcthực hiện một cách thích hợp nhiệm vụ công nghiệp hóa XHCN mà Đại hộiĐảng toàn quốc lần thứ III đã đề ra Do đó, phương hướng chung là: Vớiquyết tâm bảo vệ các cơ sở, đẩy mạnh sản xuất, tiếp tục thực hiện côngnghiệp hóa XHCN, phải sắp xếp lại các công trình xây dựng của Trung ương(cái làm, cái hoãn, cái di chuyển địa điểm sao cho phù hợp với tình hình mới),đồng thời đẩy mạnh việc xây dựng và phát triển công nghiệp địa phương, chú

ý những yêu cầu trước mắt và tạo điều kiện cho việc tiến nhanh, tiến mạnhcủa toàn bộ nền kinh tế sau này.

Đối với công nghiệp Trung ương là lực lượng chủ yếu của ngành côngnghiệp, là tiềm lực thúc đẩy sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế, phải ra sứcbảo vệ và tăng cường quản lý để đảm bảo kế hoạch sản xuất, đồng thời phảitiếp tục xây dựng các công trình có tầm quan trọng rất lớn cho nền kinh tếhiện đang làm dở và chuẩn bị những công trình chủ yếu xây dựng trong kếhoạch 5 năm lần thứ hai Cụ thể là: Các mỏ than, nhà máy điện, khu gangthép, nhà máy xi măng, nhà máy phân bón, những xưởng cơ khí lớn, nhà máydệt Hà Nội và Nam Định, khu Việt Trì phải được bảo vệ, bổ sung các thiết bị

dự trữ và tăng cường quản lý để có thể tiếp tục sản xuất trong những điều kiện

bị oanh tạc dữ dội

Những công trình có tầm quan trọng rất lớn cho nền kinh tế đang xâydựng, hay đã có thiết kế và đang bắt đầu được cung cấp thiết bị , như cán thép,điêzen Vĩnh Phúc, điện Uông Bí, Thác Bà phải được tiếp tục thi công

Những công trình cơ khí dự định xây dựng ở Hà Nội như cơ khí HàNội mở rộng, động cơ Hunggary, dây cáp điện có thể di chuyển địa điểm

Những công trình chưa khẩn trương lắm như thịt Phú Thụy, nhà máythuộc da, nhà máy hoa quả hộp Thì xét kỹ và có thể hoãn

Đối với công nghiệp quốc phòng: Để phục cho yêu cầu sẵn sàng chiếnđấu và chiến đấu, công nghiệp quốc phòng trong thời gian tới phải ra sức pháthuy công suất và mở rộng thêm các xí nghiệp quốc phòng hiện có, xây dựngmột số cơ sở mới nhằm bảo đảm nhu cầu cao hơn của quân đội, đồng thời có

kế hoạch xây dựng những xưởng sản xuất vũ khí ở địa phương nhằm thỏamãn nhu cầu trang bị và chiến đấu của các lực lượng vũ trang điạ phương

Đối với công nghiệp địa phương: Có một vai trò rất trọng yếu trongviệc cung cấp các tư liệu sản xuất và hàng tiêu dùng thông thường cho đờisống nhân dân, làm cho công nghiệp trung ương có thể tập trung lực lượnggiải quyết những lực lượng lớn của nền kinh tế.

Trong tình hình mới, vai trò của công nghiệp điạ phương càng quantrọng và chức năng của nó được mở rộng thêm Do đó, phương hưóng củacông nghiệp địa phương trong thời gian tới là: Dựa vào tài nguyên của địaphương và nguồn nguyên liệu sản xuất tại chỗ, ra sức xây dựng và phát triểnnhững cơ sở nhỏ về công nghiệp trong một thời gian ngắn làm cho hậuphương, các căn cứ địa và địa bàn chiến lược quan trọng có sức giải quyếtmột phần các nhu cầu tối cần thiết cho tiền tuyến, cho sản xuất, cho đời sốngnhân dân để chủ động đối phó với tình trước mắt, đồng thời tạo điều kiệnthuận lợi cho việc phát triển mạnh về sau này của những vùng kinh tế hiệncòn quá yếu

Về giao thông vận tải: Đứng trước những yêu cầu lớn và khẩn trương

của nhiệm vụ mới, nhiệm vụ của giao thông vận tải rất nặng, phải bảo đảmgiao thông thông suốt giữa các khu vực quan trọng về kinh tế quốc phòng,bảo đảm những yêu cầu về vận chuyển của quân đội, bảo đảm liên vận và vậntải nội địa, nhất là các hàng chủ yếu như lương thực ,thực phẩm, nhiên liệu, kimkhí, thiết bị Đồng thời phải đáp ứng nhu cầu về sơ tán, về đi lại của nhân dân

Phải giữ vững sự liên lạc giữa trong nước và ngoài nước, giữa Trungương và địa phương Để đáp ứng yêu cầu và nhiệm vụ trong điều kiện cóchiến tranh , phải tập trung mọi khả năng xây dựng, cải tạo và bảo vệ một sốtrục giao thông quan trọng nhất đối với quốc phòng và kinh tế để bất cứ tìnhhình thế nào xảy ra vẫn bảo đảm đi lại và vận chuyển thông suốt, không bịngừng trệ như các tuyến Đông - Tây, Nam- Bắc và biên giới Đồng thời tiếp

tục cải tạo và xây dựng mạng lưới giao thông cho phù hợp với yêu cầu phòngthủ và sẵn sàng chiến đấu Phát triển mạnh giao thông và các phương tiện vậntải địa phương, nhất là ở các địa phương miền núi, để các địa phương có thểchủ động, linh hoạt giải quyết kịp thời các yêu cầu về vận tải trong địaphương.Tăng thêm phương tiện vận tải, đặc biệt chú trọng đầu máy, toa xechuyên dụng, xe ô tô, phà, xà lan Tăng cường lực luợng dự trữ về phươngtiện vận tải về chất đốt, về thiết bị ,vật liệu, phụ tùng thay thế Bố trí và xâydựng từng bước những cơ sở sửa chữa và sản xuất những phương tiện vận tải

ở các khu vực cho phù hợp với tình hình và yêu cầu mới của từng khu vực.Nghiên cứu để quân sự hóa ngành giao thông vận tải

Về thương nghiệp: Phải phục vụ tốt cho nhu cầu của quốc phòng, của

sản xuất công nghiệp, xây dựng cơ bản , giao thông vận tải Đồng thời phảigiải quyết với mức độ hợp lý và có trọng điểm các nhu cầu về ăn, mặc, bảo vệsức khỏe và tiêu dùng thiết yếu của nhân dân, góp phần tích cực ổn định kinh

tế và đời sống xã hội Cho nên một mặt phải ra sức phục vụ thúc đẩy sản xuấtphát triển, một mặt phải ra sức vận động tiết kiệm và tích cực huy động thêmlương thực, thực phẩm, nông sản để phục vụ cho các nhu cầu ngày càng lớncủa tiền tuyến cũng như của việc xây dựng, củng cố hậu phương, cần gấp rútnghiên cứu các chính sách huy động lương thực và thực phẩm, nông sản chophù hợp với tình hình và nhiệm vụ mới, đẩy mạnh việc chế biến hoa màu

Cần ra sức khắc phục khó khăn, duy trì và phát triển quan hệ buôn bánvới các nước, tranh thủ đúng mức sự viện trợ của các nước anh em Phải tậptrung khả năng ngoại tệ và khả năng viện trợ của các nước anh em, giải quyếtkịp thời những yêu cầu cấp thiết nhất như vật tư cho quốc phòng, lương thực,phân bón, nguyên liệu cho các ngành sản xuất trọng yếu, tăng dự trữ vật tư

Về công tác nghiên cứu khoa học và đào tạo cán bộ: Công tác khoa

học, kỹ thuật, một mặt phải hướng vào phục vụ những yêu cầu mới, trước hết

là yêu cầu của nhiệm vụ đánh thắng địch Mặt khác, vẫn phải tiếp tục làmnhiệm vụ phục vụ sản xuất và xây dựng, phục vụ đời sống Phải tiếp tục đẩymạnh hơn nữa các công tác điều tra cơ bản, nghiên cứu cơ bản như công tácthăm dò, khảo sát điều tra địa chất

Trước những yêu cầu mới, công tác đào tạo cán bộ không giảm, tráilại cần được đảy mạnh hơn nhiều để chuẩn bị thêm cán bộ cho nhu cầu lâu dài

và phục vụ được nhu cầu cấp thiết trước mắt

Hội nghị lần thứ 11 và 12 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng vớinhững quyết định kịp thời chính xác là những vấn đề cực kỳ quan trọng, có ýnghĩa quyết định trong giai đoạn phát triển cao của cuộc kháng chiến khi mà taphải đương đầu trực tiếp với quân viễn chinh Mỹ được trang bị vũ khí hiện đại ởmiền Nam đồng thời phải đối phó với chiến tranh phá hoại ác liệt cả ngày lẫnđêm của đế quốc Mỹ ở miền Bắc

Trước tình thế hiểm nghèo của cách mạng, Đảng ta tỏ rõ bản lĩnhchính trị vững vàng, tư duy độc lập sáng tạo, đã đưa ra những quyết sáchđúng đắn, kịp thời, chính xác, nêu cao quyết tâm tiếp tục lãnh đạo nhân dânxây dựng CNXH ở miền Bắc, chủ trương chuyển hướng xây dựng kinh tế phùhợp với tình hình cả nước có chiến tranh Trước những bước ngoặt khó khănnguy hiểm của cách mạng Đảng không bi quan dao động, bình tĩnh sáng suốt,không bị bất ngờ, đó chính là phẩm chất cách mạng để thực hiện sứ mệnhlịch sử của mình Đúng như V.I.Lênin khẳng định:

Chỉ có giai cấp nào đi theo con đường của mình mà không do dự,không chán nản, không sa vào tuyệt vọng trong những bước ngoặtkhó khăn nhất, gay go nhất và nguy hiểm nhất thì mới có thể lãnh đạo

được quần chúng lao động và bị bóc lột Chúng ta không cần sự hăm

hở điên cuồng Điều cần thiết cho chúng ta chính là những bước đinhịp nhàng của những đoàn quân vững như gang thép của giai cấp vôsản [28, tr.256]

V.I.Lênin cùng những người Bônsêvích Nga đã thể hiện bản lĩnhchính trị vững vàng trước những bước ngoặt, thử thách của cách mạng, đã đưa

ra những quyết sách đúng đắn, đã lãnh đạo cách mạng tháng Mười Nga năm

1917 thành công, lãnh đạo thắng lợi đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạng(1918-1920), đã chứng minh điều đó

Thực tiễn cách mạng Việt Nam chứng minh, từ khi ra đời đến nayĐảng ta đã đứng trước nhiều bước ngoặt của cách mạng Ở những thời điểm

đó, tư duy khoa học, bản lĩnh chính trị vững vàng của Đảng lại thể hiện sángchói với những quyết sách, chủ trương chuyển hướng đúng đắn kịp thời,chính xác Nhờ đó mà mục tiêu độc lập dân tộc không bị chệch hướng conđường đi lên CNXH Đặc biệt trong thời kỳ lịch sử khi mà cả nước có chiếntranh với quy mô và tính chất ác liệt khác nhau, Hội nghị lần thứ 11 và 12 củaBan chấp hành Trung ương Đảng đã thể hiện những quyết sách kịp thời chínhxác, đúng đắn, giải quyết nhiều vấn đề cơ bản của cách mạng như đánh giá sosánh lực lượng giữa ta và địch, về quyết tâm đánh Mỹ và thắng Mỹ, về giảiquyết mối quan hệ giữa cách mạng miền Nam và cách mạng miền Bắc, cáchmạng Việt Nam với cách mạng thế giới Trong đó chủ trương chuyển hướngxây dựng kinh tế từ thời bình sang thời chiến là một quyết định đúng đắn.Tiếp tục xây dựng CNXH trong điều kiện có chiến tranh là sự thể hiện việckiên trì con đường đi lên CNXH mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân ta lựa chọn;

là thể hiện tinh thần quyết tâm kháng chiến; quyết tâm xây dựng hậu phương,tăng cường lực lượng để quyết chiến và quyết thắng Đó là cơ sở để Đảng chỉđạo miền Bắc chuyển hướng xây dựng kinh tế đáp ứng yêu cầu mới

* *Như vậy, với hành động leo thang chiến tranh thực hiện đánh phá ácliệt bằng không quân và hải quân đối với miền Bắc và ồ ạt đưa quân viễnchinh vào chiến trường miền Nam, đế quốc Mỹ đã đẩy cuộc chiến tranh xâmlược ở Việt Nam lên mức cao chưa từng thấy Cách mạng Việt Nam đứngtrước những thử thách khắc nghiệt, sự tồn vong của nền độc lập dân tộc bị đedọa Trước những thách thức của chiến tranh và những diễn biến phức tạp củatình hình thế giới, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã bình tĩnh, xem xét đánhgiá đúng tình hình, kịp thời xác định quyết tâm đánh Mỹ và thắng Mỹ, đồngthời quyết định tiếp tục xây dựng CNXH trên miền Bắc trong tình hình mớivới chủ trương chuyển hướng xây dựng kinh tế cho phù hợp với điều kiện cóchiến tranh phá hoại Đây là chủ trương sáng tạo, đúng đắn kịp thời nhằm đưamiền Bắc chuyển nhanh từ thời bình sang thời chiến, tiếp tục công cuộc xâydựng CNXH và chi viện ngày càng nhiều cho tiền tuyến miền Nam, từngbước đánh thắng các âm mưu thủ đoạn của đế quốc Mỹ

Chương 2 ĐẢNG CHỈ ĐẠO CHUYỂN HƯỚNG XÂY DỰNG KINH TẾ Ở MIỀN BẮC

TRONG ĐIỀU KIỆN CÓ CHIẾN TRANH PHÁ HOẠI

VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM CHỦ YẾU 2.1 Đảng chỉ đạo chuyển hướng xây dựng kinh tế ở miền Bắc trong điều kiện có chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ

2.1.1 Chỉ đạo miền Bắc " vừa sản xuất, vừa chiến đấu, vừa xây dựng, vừa bảo vệ"

Để đáp ứng tình hình mới, Đảng sớm chỉ đạo miền Bắc chuyển nhanhsang thực hiện " Vừa sản xuất, vừa chiến đấu, vừa xây dựng, vừa bảo vệ".Sựchỉ đạo này đảm bảo cho Đảng và nhân dân ta chống Mỹ, cứu nước trên tinhthần độc lập, tự chủ Tổ tiên ta đã có câu: "Có thực mới vực được đạo", muốnđánh được lâu dài, đánh thắng đế quốc Mỹ, phải có ăn, có mặc, phải có vũkhí, đạn dược và vật chất khác Điều đó nhờ một phần vào viện trợ của cácnước bạn nhưng chủ yếu, căn bản phải là thực lực của ta Vì vậy, sản xuất vẫn

là gốc, là điều kiện của chiến đấu chống Mỹ Theo đó, mọi cơ quan, mọi

ngành, mọi người đều phải tiếp tục đẩy mạnh sản xuất, coi đó là nhiệm vụ chủyếu nhằm đảm bảo thắng lợi cho cuộc kháng chiến Vấn đề đặt ra là đẩy mạnhsản xuất như thế nào? Làm thế nào để bảo vệ sản xuất dưới chiến tranh phá hoại.

Để kịp thời giải quyết những vấn đề quan trọng và cấp thiết của đấtnước, ngày 10-4-1965, Quốc hội ra nghị quyết giao cho Ủy ban Thường vụQuốc hội một số quyền hạn, như quyền quyết định kế hoạch Nhà nước, xét vàphê chuẩn ngân sách Nhà nước, quyền ấn định các thứ thuế, quyền phê chuẩn

và phân định ranh giới cấp tỉnh và tương đương Nhằm đặt cơ sở cho côngtác huy động sức người sức của phục vụ kháng chiến, các cơ quan quân sự địaphương ở các cấp nhanh chóng được kiện toàn; cơ quan xí nghiệp chuẩn bịsẵn sàng công tác phòng không, sơ tán; các cấp bộ đảng bước đầu chuyểnsang phong cách lãnh đạo mới, chuyển biến mạnh mẽ cách nghĩ, cách làm đểvươn lên ngang tầm nhiệm vụ mới Ở các HTX phải xác định rõ phươnghướng sản xuất Huyện ủy chỉ đạo sản xuất nông nghiệp và quốc phòng trênđịa bàn huyện và cơ sở Tỉnh ủy nắm chắc nông nghiệp và công nghiệp địaphương, giao thông vận tải trên địa bàn tỉnh

Tiếp đó, Ban Bí thư Trung ương Đảng ra chỉ thị thúc đẩy cuộc vậnđộng xây dựng chi bộ "Bốn tốt", tăng cường sức chiến đấu của các tổ chức cơ

sở đảng Nhờ đó, trong những năm chiến tranh, sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảngtrên các mặt đối nội, đối ngoại, sản xuất chiến đấu, được kịp thời và có hiệuqủa Hàng loạt các phong trào dấy lên từ đầu năm 1965 với mục tiêu "Tất cả

vì miền Nam ruột thịt, tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược"

Tháng 2-1965, Ban Chấp hành Trung ương Đoàn Thanh niên Laođộng Việt Nam phát động phong trào "Ba sẵn sàng" trong thanh niên miềnBắc : Sẵn sàng chiến đấu, chiến đấu dũng cảm và sẵn sàng vào bộ đội; sẵnsàng khắc phục mọi khó khăn, đẩy mạnh sản xuất, học tập trong bất kỳ tình