ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC VŨ THỊ ANH SỬ DỤNG TÀI LIỆU VĂN HỌC ĐỂ GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 11 - TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHƯƠNG TRÌ
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
VŨ THỊ ANH
SỬ DỤNG TÀI LIỆU VĂN HỌC ĐỂ GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 11 - TRUNG HỌC PHỔ THÔNG (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN)
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM LỊCH SỬ
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
VŨ THỊ ANH
SỬ DỤNG TÀI LIỆU VĂN HỌC ĐỂ GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 11 - TRUNG HỌC PHỔ THÔNG (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN)
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM LỊCH SỬ
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN LỊCH SỬ)
MÃ SỐ: 60 14 01 11
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trịnh Đình Tùng
HÀ NỘI - 2014
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới Ban giám hiệu, Phòng sau đại học, các thầy (cô) giáo tham gia giảng dạy lớp Cao học K8 bộ môn Lý luận và Phương pháp dạy học Lịch sử trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội đã trang bị cho tôi tri thức, những kinh nghiệm quý báu
và tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn
Em xin bày tỏ lòng biết ơn đặc biệt sâu sắc tới PGS.TS Trịnh Đình Tùng người đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ em trong suốt quá trình làm luận văn
Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình, tới những người thân, bạn bè đồng nghiệp đã tận tình giúp đỡ, cổ vũ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn./
Xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, ngày 22 tháng 11 năm 2014 Tác giả
Vũ Thị Anh
Trang 4DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Trang 5MỤC LỤC
Trang
Lời cảm ơn i
Danh mục viết tắt ii
Mục lục iii
Danh mục các bảng vi
Danh mục đồ thị vii
MỞ ĐẦU 1
Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG TÀI LIỆU VĂN HỌC ĐỂ GÂY HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 12
1.1 Cơ sở lí luận 12
1.1.1 Quan niệm về tài liệu văn học trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông 12
1.1.2 Các loại tài liệu văn học trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông 13
1.1.3 Đặc điểm của kiến thức Lịch sử ở trường phổ thông 16
1.1.4 Vấn đề hứng thú học tập Lịch sử của học sinh ở trường THPT 19
1.1.5 Vai trò tài liệu văn học để gây hứng thú cho học sinh trong dạy học Lịch sử 26
1.2 Cơ sở thực tiễn 30
1.2.1 Thực tiễn dạy học Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay 30
1.2.2 Thực tiễn việc sử dụng tài liệu văn học trong dạy học Lịch sử ở phổ thông 32
1.2.3 Vấn đề thực tiễn hứng thú học tập Lịch sử của học sinh ở THPT 35
1.2.4 Những vấn đề cần phải giải quyết từ thực tiễn dạy Lịch sử ở trường phổ thông 38
Kết luận Chương 1 39
Trang 6Chương 2: CÁC BIỆN PHÁP SỬ DỤNG TÀI LIỆU VĂN HỌC ĐỂ
GÂY HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRONG DẠY
HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 11-TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 40
2.1 Mục tiêu, nội dung cơ bản của Lịch sử Việt Nam lớp 11 – THPT 40
2.1.1 Mục tiêu bộ môn Lịch sử Việt Nam lớp 11 từ 1858 đến 1918 ở trường Trung học phổ thông 40
2.1.2 Nội dung kiến thức cơ bản Lịch sử Việt Nam lớp 11 41
2.2 Nội dung tài liệu văn học cần sử dụng trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 11 (chương trình chuẩn) 43
2.2.1 Dựng lại thảm cảnh nước mất nhà tan, nhân dân li loạn từ khi thực dân Pháp xâm lược 43
2.2.2 Thể hiện sâu sắc chủ nghĩa yêu nước chống giặc ngoại xâm 44
2.2.3 Các tác phẩm phản ánh đời sống các giai tầng trong xã hội Việt Nam những năm 20 của thế kỷ XX 53
2.3 Những yêu cầu khi sử dụng tài liệu văn học để gây hứng thú cho học sinh trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 11 (chương trình chuẩn) 54
2.3.1 Tài liệu văn học phải đảm bảo tính khoa học, tính tư tưởng 54
2.3.2 Sử dụng tài liệu văn học phải phát triển năng lực học tập của học sinh 54
2.3.3 Sử dụng tài liệu văn học phải phản ánh nội dung cơ bản của kiến thức Lịch sử 56
2.4 Các biện pháp và hình thức sử dụng tài liệu văn học để gây hứng thú cho học sinh 57
2.4.1 Trong dạy học nội khóa 57
2.4.2 Trong dạy học ngoại khóa 74
2.5 Thực nghiệm sư phạm 83
2.5.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm 83
2.5.2 Nội dung thực nghiệm sư phạm 84
Trang 72.5.3 Phương pháp tiến hành thực nghiệm sư phạm 84
2.5.4 Tiến hành thực nghiệm sư phạm 85
2.5.5 Kết quả thực nghiệm sư phạm 86
Kết luận Chương 2 88
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 89
1 Kết luận 89
2 Khuyến nghị 90
TÀI LIỆU THAM KHẢO 92
PHỤ LỤC 96
Trang 8DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang Bảng 1.1 Số liệu khảo sát thực trạng sử dụng tài liệu văn học trong
dạy học Lịch sử của GV ở trường THPT 33 Bảng 1.2 Nhận định và mức độ về sử dụng tài liệu văn học trong dạy
học LS của GV ở trường THPT 33 Bảng 1.3 Số liệu khảo sát thực tiễn hứng thú học tập LS của học sinh
ở trường THPT 36 Bảng 1.4 Mức độ hứng thú học tập LS của học sinh ở trường THPT 36 Bảng 2.1 Bảng thống kê điểm số kết quả thực nghiệm 87
Trang 9DANH MỤC ĐỒ THỊ
Trang
Đồ thị 2.1: Tần số điểm của lớp TN và lớp ĐC 87
Trang 10MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Giáo dục - đào tạo được xem là chiến lược lâu dài nhằm phát triển bền
vững và đem lại sự phồn thịnh cho mỗi quốc gia, mỗi dân tộc Nền giáo dục Việt Nam là nền giáo dục xã hội chủ nghĩa có tính nhân dân, dân tộc, khoa học, hiện đại, lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng Hoạt động giáo dục phải thực hiện theo nguyên lý học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội (Trích điều
3 – Chương I – Luật giáo dục – đã được sửa đổi bổ sung năm 2010)
Ở nước ta, trong xu thế hội nhập quốc tế, khi cách mạng khoa học – công nghệ phát triển mạnh mẽ thì giáo dục và đào tạo luôn được xem là quốc sách hàng đầu, nhằm xây dựng nên những con người của một xã hội thông tin, mà trong đó kinh tế tri thức chiếm lĩnh xã hội Môn Lịch sử với đặc trưng của mình góp phần không nhỏ trong việc đáp ứng mục tiêu giáo dục nhằm đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Dạy học LS ở trường phổ thông không chỉ trang bị cho HS những kiến thức cơ bản về LS thế giới và LS dân tộc, mà qua đó còn giáo dục cho các em những tư tưởng, tình cảm đúng đắn, đồng thời giúp các em phát triển toàn diện Song, muốn thực hiện chức năng, nhiệm vụ môn học, cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học LS theo tinh thần: phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của học sinh, bồi dưỡng cho HS năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên
Trên thế giới, các nước đều coi môn LS là một trong những môn học cơ bản trong chương trình giáo dục phổ thông Nước ta trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, môn LS, trước hết là môn quốc
Trang 11TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Lương An (1983), Vè chống Pháp thất thủ Kinh đô, thất thủ Thuận An
(1883 - 1885) Nxb Thuận Hóa, Huế
2 Bộ Giáo Dục & Đào tạo (1999), Văn 11, Phần Văn học Việt Nam Nxb
Giáo dục
3 Bộ Giáo Dục & Đào tạo (2000), Văn học 11 (tập 1), Phần Văn học Việt
Nam Nxb Giáo dục
4 Bộ Giáo Dục & Đào tạo (2005), Hướng dẫn thực hiện chương trình sách
giáo khoa lớp 12 môn Lịch Sử Nxb Giáo dục, Hà Nội
5 Bộ Giáo Dục & Đào tạo (2006), Chương trình giáo dục phát triển môn
Lịch sử Nxb Giáo dục, Hà Nội
6 Phan Cành, Đào Đức Chương (1997), Thi ca Việt Nam thời Cần Vương
1885 - 1900 Nxb Văn học
7 Nguyễn Thị Côi (2006), Các con đường biện pháp nâng cao hiệu quả
dạy học lịch sử ở trường phổ thông Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội
8 A.G.Côvaliôp (1971), Tâm lí học cá nhân (tập 1) Nxb Giáo dục, Hà Nội.
9 Võ Phúc Châu (2010), Truyền thuyết dân gian về những cuộc khởi nghĩa
chống Pháp ở Nam Bộ (1858 - 1918) Nxb Thời đại
10 Diễn ca của Thu Hà (1959), Khởi nghĩa Phan Đình Phùng Nxb Phổ
thông, Bộ văn hóa, Hà Nội
11 N.G.Đairi (1973), Chuẩn bị bài học lịch sử như thế nào Nxb Giáo dục,
Hà Nội
12 M.A.Đanilốp, M.N.Xcatkin (1980), Lí luận dạy học của nhà trường phổ
thông Nxb Hà Nội
13 Phạm Văn Đồng (1999), Vấn đề giáo dục – đào tạo Nxb Chính trị Quốc
gia Hà Nội
14 N.A.Erôphêep (1981), Lịch sử là gì? Nxb Giáo dục Hà Nội
Trang 1215 Lê Văn Hồng, Lê Ngọc Lan, Nguyễn Văn Thăng (2001), Tâm lý học
lứa tuổi và tâm lý học sư phạm Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội
16 Hợp tuyển thơ văn Việt Nam (1858 - 1930), (1963) Nxb Văn hóa, Hà Nội.
17 I.A.Ilinna (1973), Giáo dục học (tập 2) Nxb Giáo dục, Hà Nội
18 I.F.Kharlamôp (1979), Phát huy tính tích cực học tập của học sinh như
thế nào? (tập 2) Nxb Giáo dục, Hà Nội
19 Nguyễn Văn Khoa (2001), Anh hùng kháng Pháp Nguyễn Trung Trực
Nxb Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh
20 Khoa học Lịch sử ĐHSP Hà Nội (1999), Một số vấn đề về lịch sử Nxb
Đại học Quốc gia, Hà Nội
21 I.Ia.Lecne (1986), Phát triển tư duy của học sinh trong dạy học lịch sử
Bản dịch viết tay của thư viện trường Đại học Sư phạm Hà Nội
22 Phan Ngọc Liên (chủ biên) (2011), Phương pháp luận sử học Nxb Đại
học Quốc gia, Hà Nội
23 Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, Trần Vĩnh
Tường (2002), Một số chuyên đề phương pháp dạy học lịch sử Nxb Đại
học Quốc gia, Hà Nội
24 Phan Ngọc Liên (chủ biên) - Trịnh Đình Tùng - Nguyễn Thị Côi
(2002), Phương pháp dạy học Lịch sử (tập 2) Nxb Đại học sư phạm, Hà
Nội
25 Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị (chủ biên) (2002), Phương pháp dạy học Lịch sử Nxb Giáo dục
26 Phan Ngọc Liên (2008), Đổi mới nội dung và phương pháp dạy học Lịch
sử ở trường phổ thông Nxb ĐHSP Hà Nội
27 Trần Ngọc Linh – Lương Văn Phú (2010), Kể chuyện Bác Hồ (tập 1)
Nxb Giáo dục Việt Nam
28 A.A.Liublinxkaia, Tâm lí học trẻ em (tập 1) Sở Giáo dục Thành phố Hồ
Chí Minh
Trang 1329 C.Mác – Enghen (1962), Tuyển tập (tập 1) Nxb Sự thật, Hà Nội
30 Robert J.Marano, Debra J.Pickering, Janne E.Pollock (2011), Các
phương pháp dạy học hiệu quả Nxb Giáo dục Việt Nam
31 Đức Minh (1975), Một số vấn đề tâm lý học sư phạm và lứa tuổi học sinh
Việt Nam Viện khoa học giáo dục, Hà Nội
32 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập (tập 1) Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
33 Huỳnh Minh (2001), Cuộc khởi nghĩa của Phan Liêm, Phan Tôn Nxb
Thanh Niên, Hà Nội
34 Hà Thế Ngữ - Đặng Vũ Hoạt (1987), Giáo dục học (tập 1) Nxb Giáo dục
35 Lê Khắc Nhãn, Hoàng Triều, Hoàng Trọng Hanh (1961), Sơ thảo các
phương pháp dạy học lịch sử phổ thông cấp II, III Nxb Giáo dục, Hà Nội
36 Bùi Mạnh Nhị (chủ biên) (2000), Văn học dân gian – Những tác phẩm
chọn lọc Nxb Giáo dục, Hà Nội
37 Tôn Quang Phiệt (1984), Tìm hiểu Hoàng Hoa Thám Nxb Sở văn hóa
thông tin tỉnh Hà Bắc
38 Phan Châu Trinh toàn tập (2005), (tập 1) Nxb Đà Nẵng
39 Nguyễn Phan Quang (2001), Khởi nghĩa Trương Định Nxb Trẻ, Thành
phố Hồ Chí Minh
40 G.I.Sukia (1973), Vấn đề hứng thú nhận thức trong khoa học giáo dục,
Tài liệu dịch của tổ tư liệu trường Đại học Sư phạm Hà Nội
41 N.V.Savin (1983), Giáo dục học (tập 1) Nxb Giáo dục, Hà Nội
42 Thơ văn Nguyễn Đình Chiểu (1971) Nxb Văn học, Hà Nội
43 Chương Thâu (biên soạn) (2001), Phan Bội Châu toàn tập (tập 1) Nxb
Thuận Hóa
44 Nam Xuân Thọ (1952), Phan Thanh Giản (1796 - 1867) Nxb Tân Việt
45 Trịnh Đình Tùng (chủ biên) – Trần Viết Thụ - Đặng Văn Hồ - Trần
Văn Cường (2005), Hệ thống phương pháp dạy học lịch sử ở các trường
phổ thông cơ sở Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội
Trang 1446 A.A.Vaghin (1972), Phương pháp giảng dạy lịch sử ở trường phổ thông
Nxb Giáo dục, Hà Nội
47 Viện ngôn ngữ (1996), Từ điển Tiếng Việt Nxb Đà Nẵng
48 L.X.Xlôvâytrich (1975), Từ hứng thú đến tài năng Nxb Phụ Nữ
49 Nguyễn Nhƣ Ý (chủ biên) (1996), Từ điển Tiếng Việt thông dụng Nxb
Giáo dục
50 Đặng Thị Yên (2003), Gây hứng thú học tập lịch sử cho học sinh miền
núi tỉnh Lai Châu qua dạy học khóa trình lịch sử lớp 6 THCS Luận văn
Thạc sĩ khoa học giáo dục, Đại học Sư phạm Hà Nội