ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN TIẾN DŨNG PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO QUAN ĐIỂM NHÀ TRƯỜNG HIỆU QUẢ LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁ
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN TIẾN DŨNG
PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO QUAN ĐIỂM NHÀ TRƯỜNG HIỆU QUẢ
LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN TIẾN DŨNG
PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO QUAN ĐIỂM NHÀ TRƯỜNG HIỆU QUẢ
LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 62 14 01 14
Cán bộ hướng dẫn khoa học:
1 GS.TS Nguyễn Thị Mỹ Lộc
2 PGS TS Nguyễn Văn Lê
HÀ NỘI - 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng bản thân Các số liệu trong luận án là trung thực, kết quả nghiên cứu trong luận án chưa từng được công bố ở bất cứ một công trình nghiên cứu nào khác
TÁC GIẢ LUẬN ÁN
Nguyễn Tiến Dũng
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, cán bộ quản lý và các giảng viên của Trường Đại học Giáo dục đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi học tập, nghiên cứu và bảo vệ luận án
Đặc biệt tôi xin cảm ơn và tri ân sâu sắc đến GS.TS Nguyễn Thị Mỹ Lộc và PGS.TS Nguyễn Văn Lê đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận án
Cảm ơn Sở GD&ĐT Nam Định, Các đồng chí Lãnh đạo Sở, các bạn đồng nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và công tác
Cảm ơn các Sở GD&ĐT, các trường THPT đã giúp đỡ tôi trong quá trình khảo sát, thử nghiệm, thu thập số liệu
Cảm ơn gia đình và những người thân đã ủng hộ, động viên, khích lệ, chia sẻ với tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu./
TÁC GIẢ LUẬN ÁN
Nguyễn Tiến Dũng
Trang 5DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt Chữ đầy đủ
Trang 6MỤC LỤC
Trang
Lời cam đoan i
Lời cảm ơn ii
Danh mục các chữ viết tắt iii
Mục lục iv
Danh mục các bảng viii
Danh mục các biểu đồ x
Danh mục các sơ đồ xi
MỞ ĐẦU 1
Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO QUAN ĐIỂM NHÀ TRƯỜNG HIỆU QUẢ 9
1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 9
1.1.1 Nghiên cứu ở nước ngoài 9
1.1.2 Nghiên cứu ở trong nước 22
1.2 Những khái niệm và thuật ngữ cơ bản 25
1.2.1 Đội ngũ và đội ngũ giáo viên 25
1.2.2 Phát triển 25
1.2.3 Quản lý, phát triển đội ngũ giáo viên 26
1.2.4 Khái niệm hiệu quả và đặc điểm của nhà trường hiệu quả 28
1.3 Đặc điểm của trường trung học phổ thông và đội ngũ giáo viên trung học phổ thông thời kỳ đổi mới 32
1.3.1 Quan điểm chỉ đạo phát triển giáo dục trung học phổ thông ở nước ta trong thời kỳ đổi mới 32
1.3.2 Đặc điểm trường trung học phổ thông 37
1.3.3 Đặc điểm đội ngũ giáo viên trung học phổ thông 39
1.4 Lý luận về phát triển đội ngũ giáo viên trung học phổ thông theo quan điểm nhà trường hiệu quả 42
1.4.1 Định hướng phát triển trường THPT Việt Nam theo quan điểm nhà trường hiệu quả 42
1.4.2 Định hướng phát triển đội ngũ giáo viên THPT theo quan điểm nhà trường hiệu quả 46
1.4.3 Nội dung phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT theo quan điểm nhà trường hiệu quả 48
Trang 71.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển ĐNGV THPT theo quan điểm
nhà trường hiệu quả 53
1.5.1 Xu hướng toàn cầu hóa, quốc tế hóa và yêu cầu đổi mới giáo dục 53
1.5.2 Sự phát triển của kinh tế tri thức 54
1.5.3 Sự liên kết và cạnh tranh trong đào tạo 55
1.5.4 Khả năng cạnh tranh về nghề nghiệp, việc làm 55
1.5.5 Sự đáp ứng về kinh tế - xã hội của các vùng miền 55
1.5.6 Những yếu tố quản lý 55
1.6 Kinh nghiệm quốc tế về phát triển đội ngũ giáo viên THPT 56
Kết luận chương 1 58
Chương 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO QUAN ĐIỂM NHÀ TRƯỜNG HIỆU QUẢ 60
2.1 Thực trạng trường trung học phổ thông và đội ngũ giáo viên trung học phổ thông toàn quốc 60
2.2 Điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế, chính trị văn hoá xã hội và giáo dục của tỉnh Nam Định 63
2.2.1 Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên 63
2.2.2 Dân số và nguồn nhân lực 64
2.2.3 Về kinh tế, văn hoá xã hội 64
2.2.4 Về giáo dục và đào tạo 64
2.3 Thực trạng trường trung học phổ thông và đội ngũ giáo viên trung học phổ thông tỉnh Nam Định 67
2.3.1 Thực trạng về các trường trung học phổ thông tỉnh Nam Định 67
2.3.2 Thực trạng về đội ngũ giáo viên trung học phổ thông tỉnh Nam Định 70
2.3.3 Đánh giá chung về thực trạng 77
2.4 Thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông tỉnh Nam Định theo quan điểm nhà trường hiệu quả 78
2.4.1 Thực trạng về quy hoạch, kế hoạch hoá phát triển ĐNGV THPT 78
2.4.2 Thực trạng về tuyển chọn, sử dụng ĐNGV THPT 80
2.4.3 Thực trạng về đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và tính chuyên nghiệp, cho ĐNGV THPT 83
2.4.4 Thực trạng về đánh giá ĐNGV THPT theo chuẩn nghề nghiệp 89
Trang 82.4.5 Thực trạng về chính sách, chế độ đãi ngộ, động viên, khích lệ, khen
thưởng, kỷ luật ĐNGV THPT 91 2.4.6 Thực trạng về xây dựng văn hóa tích cực, thân thiện trong phát triển
ĐNGV THPT 95
2.4.7 Đánh giá chung 99
2.4.8 Các thách thức đối với việc phát triển ĐNGV THPT theo quan điểm
nhà trường hiệu quả 102 Kết luận chương 2 111
Chương 3: BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN
TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO QUAN ĐIỂM NHÀ
TRƯỜNG HIỆU QUẢ 113 3.1 Các nguyên tắc xây dựng biện pháp 113 3.2 Các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ
thông theo quan điểm nhà trường hiệu quả 114 3.2.1 Tổ chức các hoạt động tuyên truyền nâng cao nhận thức về phát
triển đội ngũ giáo viên trường THPT theo quan điểm nhà trường hiệu quả 114 3.2.2 Hoàn thiện quy hoạch phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT
theo quan điểm nhà trường hiệu quả 115 3.2.3 Tổ chức thực hiện có hiệu quả quy trình tuyển chọn, sử dụng và phát
triển đội ngũ giáo viên THPT theo quan điểm nhà trường hiệu quả 119 3.2.4 Đánh giá đội ngũ giáo viên theo bộ tiêu chuẩn khoa học phù hợp
với nhà trường hiệu quả 123 3.2.5 Xây dựng và hoàn thiện chính sách tạo động lực phát triển đội ngũ
giáo viên theo quan điểm nhà trường hiệu quả 130 3.2.6 Đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng ĐNGV trường THPT theo bộ
tiêu chuẩn khoa học phù hợp với nhà trường hiệu quả 135 3.2.7 Xây dựng tổ chức biết học hỏi, môi trường văn hóa tích cực, thân thiện
trong ĐNGV trường THPT theo quan điểm nhà trường hiệu quả 150 3.2.8 Mối quan hệ giữa các biện pháp 156
Trang 93.3 Thăm dò và thử nghiệm 157
3.3.1 Thăm dò tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp 157
3.3.2 Thử nghiệm nội dung của biện pháp 3 và biện pháp 6 161
Kết luận chương 3 168
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 169
1 Kết luận 169
2 Khuyến nghị 170
MỘT SỐ CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 172
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 173
PHỤ LỤC 180
Trang 10DANH MỤC CÁC BẢNG
1 Bảng 2.1: Đội ngũ giáo viên THPT toàn quốc năm học 2013-2014
(Bao gồm cả GV hợp đồng và ngoài công lập) 60
2 Bảng 2.2: Quy mô, mạng lưới trường, lớp, học sinh tỉnh Nam Định 65
3 Bảng 2.3: Số lượng ĐNGV trên địa tỉnh Nam Định 66
4 Bảng 2.4: Trình độ đào tạo của ĐNGV các cấp học tỉnh Nam Định 66
5 Bảng 2.5: Kết quả thi tốt nghiệp THPT những năm học vừa qua 69
6 Bảng 2.6: Kết quả kỳ thi tuyển sinh vào đại học 69
7 Bảng 2.7: Đội ngũ giáo viên các trường THPT Công lập tinh Nam Định từ năm học 2009 - 2010 đến năm học 2013 – 2014 70
8 Bảng 2.8: Đội ngũ giáo viên các trường THPT công lập tỉnh Nam Định năm học 2013 – 2014 71
9 Bảng 2.9: Cơ cấu của ĐNGV biên chế trường THPT công lập tỉnh Nam Định 73 10 Bảng 2.10: Trình độ được đào tạo theo từng bộ môn của ĐNGV THPT 74
11 Bảng 2.11: Trình độ chính trị, ngoại ngữ, tin học của ĐNGV THPT hiện nay 75
12 Bảng 2.12: Đánh giá, xếp loại ĐNGV 76
13 Bảng 2.13: Dự báo, định hướng phát triển giáo dục của nhà trường 79
14 Bảng 2.14: Quy hoạch phát triển đội ngũ giáo viên của các trường THPT 80
15 Bảng 2.15: Số lượng, tỷ lệ xét tuyển giáo viên mới vào các trường THPT (từ năm học 2009-2010 đến năm học 2013-2014) 81
16 Bảng 2.16: Thăm dò ý kiến về công tác tuyển chọn, sử dụng ĐNGV THPT 81
17 Bảng 2.17: Số lượng giáo viên được đào tạo, bồi dưỡng hàng năm 86
18 Bảng 2.18: Số lượng GV THPT trong biên chế đạt chuẩn, trên chuẩn của các tỉnh Đồng bằng Bắc Bộ 87
19 Bảng 2.19: Thăm dò ý kiến về công tác đào tạo, bồi dưỡng ĐNGV THPT 88 20 Bảng 2.20: Kết quả đánh giá xếp loại đội ngũ giáo viên theo chuẩn 90 21 Bảng 2.21: Thăm dò ý kiến về chính sách, chế độ đãi ngộ, động viên ĐNGV THPT 94
22 Bảng 2.22: Xây dựng tổ chức biết học hỏi trong phát triển ĐNGV THPT 97
23 Bảng 2.23: Tổng hợp kết quả thứ tự những thách thức 103
24 Bảng 2.24: Chất lượng học lực, hạnh kiểm HS THPT toàn tỉnh 107
Trang 1125 Bảng 2.25: Chất lượng HS của 4 trường THPT 108
26 Bảng 2.26: Chất lượng thi học sinh giỏi toàn tỉnh 109
27 Bảng 2.27: Chất lượng thi học sinh giỏi tỉnh của 2 trường THPT
Lê Hồng Phong và Hải Hậu A 109
28 Bảng 2.28: Kết quả thi học sinh giỏi Quốc gia, Quốc tế của
Trường THPT Lê Hồng Phong (2008 - 2014) 110
29 Bảng 3.1: Dự báo dân số tỉnh Nam Định 117
30 Bảng 3.2: Quy mô trường, GV THPT và kế hoạch phát triển đến
năm 2020 117
31 Bảng 3.3: Tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp 158
32 Bảng 3.4: Số liệu tuyển dụng GV các trường THPT năm học
2012 -2013 và 2013-2014 164
Trang 12
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt:
1 Ban Bí thư Trung ương Đảng (2004), Chỉ thị 40-CT/TW về việc xây dựng
nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục, Hà Nội
2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XI (2013), Nghị quyết số
29-NQ/TW Hội nghị lần thứ 8 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào
tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế , Hà Nội
3 Đặng Quốc Bảo (1997), Một số khái niệm về quản lý giáo dục, trường Cán
bộ quản lý Giáo dục và đào tạo, Hà Nội
4 Đặng Quốc Bảo (1997), Quản lý, quản lý giáo dục, tiếp cận từ những mô
hình, Trường cán bộ quản lý Giáo dục Đào tạo, Hà Nội
5 Đặng Quốc Bảo (2006), Quản lý nhà trường Bài giảng lớp cao học khoá
V Đại học Quốc gia Hà Nội
6 Đặng Quốc Bảo, Đỗ Quốc Anh, Đinh Thị Kim Thoa (2007), cẩm nang
nâng cao năng lực và phẩm chất ĐNGV, Nxb Lý luận Chính trị
7 Đỗ Thị Bình (1995), Tổng quan về giáo dục Thái Lan, Viện Khoa học giáo dục, Hà Nội
8 Nguyễn Văn Bình (Tổng Chủ biên) (1999), Khoa học tổ chức và quản lý,
Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Trung tâm Nghiên cứu khoa học tổ
chức quản lý, Nxb Thống kê, Hà Nội
9 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2009), Quy định chuẩn nghề nghiệp giáo viên
THCS, THPT, Hà Nội
10 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007), Điều lệ Trường phổ thông, Hà Nội
11 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2014), Quyết định số 2653/QĐ-BGDĐT (ban
hành Kế hoạch hành động của ngành Giáo dục triển khai Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW), Hà Nội
12 Nguyên Văn Căn (2007), Quá trình cải cách giáo dục ở Cộng hòa nhân dân
Trung Hoa thời kỳ 1978-2003, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội
Trang 1313 Nguyễn Hữu Châu (chủ biên) (2008), Chất lượng giảo dục - Những vẩn
đề lý luận và thực tiễn, Nxb Giáo dục
14 Nguyễn Phúc Châu (2003): Giải pháp tăng cường hiệu quả quản lý hoạt
động dạy học của hiệu trưởng trường THPT; luận án tiến sĩ giáo dục, Thư
viện Quốc gia Hà Nội
15 Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2012), Đại cương về quản lý, Đại học Quốc gia Hà Nội
16 Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2005), Những xu thế quản lý
hiện đại và việc vận dụng vào quản lý giáo dục, Chuyên đề tiến sĩ, Đại
học Quốc gia Hà Nội
17 Nguyễn Đức Chính (2003), Chất lượng và quản lý chất lượng giáo dục
đào tạo, Bài giảng lớp cao học quản lý, Hà Nội
18 Vũ Đình Chuẩn (2009), Phát triển ĐNGV tin học trường trung học phổ
thông theo hướng chuẩn hóa và xã hội hoá, Luận án tiến sĩ
19 Nguyễn Mạnh Cường, Năm 2009, luận án tiến sĩ: “Phát triển nhà trường
THPT ở Việt Nam theo quan điểm nhà trường hiệu quả” Đại học Giáo
dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
20 Chính phủ nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, Chiến lược phát triển giáo
dục đào tạo 2001 – 2010 (ban hành kèm theo Quyết định số
201/2001/QĐ-TTg ngày 18/12/2001 của Thủ tướng Chính phủ) Nxb
Chính trị Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
21 Chính phủ nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, Chiến lược phát triển giáo
dục đào tạo 2011 – 2020 (ban hành kèm theo Quyết định số
711/2012/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ) Nxb Chính
trị Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
22 Chính phủ nước Cộng hòa XHCN Việt Nam (2014), Nghị quyết số
44/NQ-CP (Ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện
Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 Hội nghị lần thứ
Trang 1423 Hoàng Chúng (1982), Phương pháp thống kê toán học trong khoa học
giáo dục, Nxb Giáo dục, Hà Nội
24 Dự án SREM (2010), Quản trị hiệu quả trường học, Hà Nội
25 Vũ Cao Đàm (2005), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Nxb Khoa học và kỹ thuật, Hà Nội
26 Dự án phát triển giáo viên trung học phổ thông và trung cấp chuyên nghiệp (2009), Mô hình đào tạo giáo viên trung học phổ thông và trung
cấp chuyên nghiệp trong bối cảnh hội nhập quốc tế
27 Đảng bộ Tỉnh Nam Định (2011), Nghị quyết Đảng bộ tỉnh Nam Định
XVIII, Nam Định
28 Đảng cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ VIII, Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
29 Đảng Cộng sản Việt Nam (1997), Văn kiện Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp
hành Trung ương khóa VIII, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
30 Đảng cộng sản Việt Nam (1997), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ IX, Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
31 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp
hành Trung ương khoá VIII, Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
32 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần
thứ IX, Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
33 Đảng Cộng sản Việt Nam (2002), Kết luận của hội nghị lần thứ VI Ban
chấp hành Trung ương khoá IX, Hà Nội
34 Đảng cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ X, Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
35 Đỗ Ngọc Đạt (1994), Toán thống kê ứng dụng trong nghiên cứu khoa học
giáo dục và xã hội học, Nxb giáo dục, Hà Nội
36 Nguyễn Thị Doan, Đỗ Minh Cương, Phương Kỳ Sơn (1996), Các học
thuyết quản lý, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội