Xây dựng chuẩn mực đạo đức của con người Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế hiện nay

Những thành tựu xây dựng chuẩn mực đạo đức của con người Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế hiện nay .... Những hạn chế trong xây dựng chuẩn mực đạo đức của con người Việt Nam tro

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

PHẠM THỊ XEN

XÂY DỰNG CHUẨN MỰC ĐẠO ĐỨC CỦA CON NGƯỜI VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN

HỘI NHẬP QUỐC TẾ HIỆN NAY

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Triết học

Mã số: 60 22 03 01

Người hướng dẫn khoa học: T.S Dương Văn Duyên

Hà Nội - 2015

LỜI CẢM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi được thực hiện dưới

sự hướng dẫn của TS Dương Văn Duyên

Kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và không trùng lặp với các

đề tài khác

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Tác giả luận văn

Phạm Thị Xen

LỜI CÁM ƠN

Trong quá trình thực hiện luận văn, tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ và động viên của quý thầy cô, gia đình và bạn bè

Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Thầy giáo TS Dương Văn Duyên về những ý kiến đóng góp và sự chỉ dẫn tận tình của thầy trong suốt thời gian tôi thực hiện luận văn này

Xin cùng bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới các Thầy giáo, Cô giáo trong khoa Triết học trường Đại học Khoa học xã hội và Nhận văn đã cung cấp cho tôi những tri thức quý báu trong suốt quá trình học tập cũng như đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận văn này

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cám ơn chân thành tới gia đình bạn bè, những người đã luôn bên tôi động viên, khích lệ và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 5 năm 2015

Tác giả luận văn

Phạm Thị Xen

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 1

B NỘI DUNG Error! Bookmark not defined

Chương 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ XÂY DỰNG CHUẨN MỰC ĐẠO ĐỨC

CỦA CON NGƯỜI VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP QUỐC TẾ

HIỆN NAY Error! Bookmark not defined

1.1 CHUẨN MỰC ĐẠO ĐỨC VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ, NHỮNG YÊU

CẦU VÀ CHUẨN MỰC ĐẠO ĐỨC CỦA CON NGƯỜI VIỆT NAM TRONG

ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP QUỐC TẾ Error! Bookmark not defined

1.1.1 Chuẩn mực đạo đức và hội nhập quốc tế Error! Bookmark not defined

1.1.2 Những yêu cầu và chuẩn mực đạo đức của con người Việt Nam trong điều

kiện hội nhập quốc tế hiện nay Error! Bookmark not defined

1.2 CHỦ THỂ VÀ NHỮNG BIỆN PHÁP XÂY DỰNG CHUẨN MỰC ĐẠO

ĐỨC C ỦA CON NGƯỜI VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

QUỐC TẾ HIỆN NAY Error! Bookmark not defined

1.2.1 Chủ thể xây dựng chuẩn mực đạo đức của con người Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined

1.2.2 Những biện pháp xây dựng chuẩn mực đạo đức của con người Việt Nam

trong điều kiện hội nhập quốc tế Error! Bookmark not defined

Kết luận chương 1 Error! Bookmark not defined

Chương 2: XÂY DỰNG CHUẨN MỰC ĐẠO ĐỨC CỦA CON NGƯỜI VIỆT

NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP QUỐC TẾ HIỆN NAY- THỰC

TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP Error! Bookmark not defined

2.1 THỰC TRẠNG XÂY DỰNG CHUẨN MỰC ĐẠO ĐỨC CỦA CON NGƯỜI

VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP QUỐC TẾ HIỆN N AYError! Bookmark not defined

2.1.1 Những thành tựu xây dựng chuẩn mực đạo đức của con người Việt Nam

trong điều kiện hội nhập quốc tế hiện nay Error! Bookmark not defined

2.1.2 Những hạn chế trong xây dựng chuẩn mực đạo đức của con người Việt Nam

trong điều kiện hội nhập quốc tế hiện nay Error! Bookmark not defined

2.2 NHỮNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC XÂY DỰNG

CHUẨN MỰC ĐẠO ĐỨC CỦA CON NGƯỜI VIỆT NAM TRONG ĐIỀU

KIỆN HỘI NHẬP QUỐC TẾ HIỆN NAY Error! Bookmark not defined

2.2.1 Nhóm giải pháp nhận thức Error! Bookmark not defined

2.2.2 Nhóm giải pháp về công tác nghiên cứu xây dựng nội dung chuẩn mực đạo đứcError! Bookmark not defined

2.2.3 Nhóm giải pháp tuyên truyền phổ biến những chuẩn mực đạo đức mớiError! Bookmark not defined

2.2.4 Nhóm giải pháp về công tác tổ chức, quản lý Error! Bookmark not defined

2.2 5 Nhóm giải pháp kinh tế Error! Bookmark not defined

Kết luận chương 2 Error! Bookmark not defined

C KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined

PHỤ LỤC

A MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Đạo đức được xem là một trong những nhân tố quan trọng trong việc cấu thành của kiến trúc thượng tầng, của ý thức xã hội ở mọi thời đại, một mặt nó bị quy định bởi

cơ sở hạ tầng, tồn tại xã hội sinh ra nó nhưng mặt khác nó cũng có tính độc lập tương đối

và tác động trở lại đối với cơ sở hạ tầng, tồn tại xã hội Nên khi cơ sở hạ tầng thay đổi, tồn tại xã hội thay đổi, thì đạo đức xã hội sớm hay muộn cũng thay đổi theo cho phù hợp Hiện nay, xu thế hội nhập quốc tế gắn với hoạt động tăng cường giao lưu, hợp tác, gắn kết, chia sẻ lợi ích giữa các quốc gia trên thế giới đang trở thành một xu thế tất yếu của lịch sử nhân loại Quá trình này đã và đang có những tác động mạnh mẽ đến mọi mặt theo nhiều chiều hướng khác nhau trong đời sống xã hội của mỗi quốc gia đặc biệt trong

đó là vấn đề về đạo đức Vì vậy, công tác xây dựng những chuẩn mực, giá trị đạo đức mới trên cơ sở kế thừa và tiếp thu những giá trị chuẩn mực đạo đức truyền thống để phù hợp với xu thế thời đại đang là công việc tất yếu cần làm của mỗi quốc gia Và Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng phát triển chung tất yếu đó

Trong quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, chúng ta không ngừng mở rộng mối quan

hệ giao lưu hội nhập quốc tế với các quốc gia trên toàn thế giới nhằm cùng nhau học tập, trao đổi, giao lưu, hợp tác trên mọi lĩnh vực: kinh tế, văn hóa, chính trị, an ninh, quốc phòng…Tuy nhiên, quá trình hội nhập cũng mang tính chất hai mặt vừa tạo ra động lực cho sự phát triển nhưng bên cạnh đó nó cũng có những nhân tố hạn chế mang tính bất cập làm kìm hãm sự phát triển trong quá trình hội nhập của mỗi quốc gia Nhận thức sâu sắc được điều đó trong quá trình thực hiện hội nhập Đảng, Nhà nước và nhân dân ta một mặt không ngừng thực hiện những nỗ lực đầu tư huy động tất cả các nguồn lực: nguồn vốn, tri thức, công nghệ, khoa học kỹ thuật, truyền thống văn hóa,…phục vụ cho mục tiêu xây dựng đất nước nhằm đạt kết quả tốt nhất, mặt khác cũng có những biện pháp nhằm hạn chế và loại bỏ đi những mặt tiêu cực của quá trình hội nhập đưa lại Trong số những nhân

tố tác động đến việc thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ như trên đã phân tích chúng ta không thể không nhắc tới vai trò của đạo đức vì đây được xem là ngọn nguồn, là nền tảng tạo nên sức mạnh tổng hợp cho mỗi quốc gia khi biết phát huy đúng hướng, ngược lại khi không được chú trọng xây dựng, phát triển thì nó cũng trở thành một lực cản vô hình cản trở rất lớn đến với sự phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc nói chung Đặc biệt, trong điều kiện hội nhập quốc tế hiện nay dường như vấn đề xây dựng chuẩn mực đạo đức được xem như là một đòi hỏi, một nhu cầu tất yếu và thiết thực cho sự nghiệp xây dựng phát triển đất nước của chúng ta Bởi trong quá trình hội nhập quốc tế các chuẩn mực đạo đức của con người Việt Nam có những thay đổi theo những mức độ khác nhau một mặt nó tạo điều kiện cho con người có thể tiếp nhận những giá trị đạo đức tốt đẹp của nhiều dân tộc trên thế giới nhưng mặt khác đạo đức xã hội Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng của những biến đổi theo chiều hướng tiêu cực Điều đó đã làm cho những chuẩn mực đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc bị phai nhạt, nhiều tệ nạn xã hội đã và đang ảnh hưởng xấu tới đời sống xã hội Việt Nam trong điều kiện hội nhập hiện nay Chính vì vậy, việc xây dựng những chuẩn mực đạo đức cho con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu của điều kiện hội nhập là một đòi hỏi thiết yếu đối với chúng ta

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Vấn đề đạo đức và xây dựng chuẩn mực đạo đức trong quá trình hội nhập là một vấn đề rất rộng lớn và có phần phức tạp.Tuy nhiên, nó đã dành được sự quan tâm và nghiên cứu của nhiều nhà khoa học, nhà lý luận…Công trình nghiên cứu của họ được thể hiện qua nhiều cách tiếp cận khác nhau nhưng nó được tập trung vào nghiên cứu một số vấn đề chính như: đạo đức truyền thống, vai trò của đạo đức truyền thống, tiếp thu các giá trị đạo đức truyền thống trong kinh tế thị trường, đạo đức con người Việt Nam trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa, chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp trong điều kiện kinh tế thị trường, giải pháp phát huy giá trị đạo đức trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa…Nhằm mục đích tìm ra những giải pháp, cách thức phát huy có hiệu quả các giá trị đạo đức con người Việt Nam phục vụ cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước trong điều kiện hiện nay

Khi nhắc đến các công trình nghiên cứu có giá trị về vấn đề đạo đức phải kể đến một số công trình tiêu biểu sau:

Quan điểm về đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường được trình bày trong

cuốn sách "Mấy vấn đề đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay" do

Nguyễn Trọng Chuẩn và Nguyễn Văn Phúc (đồng chủ biên) (Nxb Chính trị quốc gia, 2003) Cuốn sách là tập hợp bài viết của nhiều tác giả, trong bài viết của mình các tác giả

đã phân tích xung quanh một số vấn đề: lý luận, thực trạng, phương hướng, giải pháp để xây dựng đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay với nội dung khá sâu sắc

Cuốn sách “Đạo đức xã hội ở nước ta hiện nay- Vấn đề và giải pháp” do Nguyễn

Duy Quý chủ biên (Nxb Chính trị quốc gia, 2006) tìm hiểu vấn đề đạo đức xã hội dưới ảnh hưởng của kinh tế, chính trị ở nước ta hiện nay Đồng thời để làm rõ vấn để nêu trên tác giả cũng đã đi phân tích và làm rõ sự ảnh hưởng của kinh tế thị trường đối với đạo đức của từng đối tượng cụ thể: đạo đức của cán bộ, đảng viên, công chức; đạo đức của thanh niên

Cuốn sách “Ý thức đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay” của Lê Thị Tuyết Ba (Nxb Khoa học xã hội, 2010) trong nội dung công trình này

tác giả tập trung nghiên cứu nội dung của yếu tố ý thức đạo đức trong nền kinh tế thị trường Còn nội dung các yếu tố cấu thành của đạo đức dưới tác động của kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay thì chưa được tác giả làm rõ

Trong tạp chí Triết học số 1 năm 1995 tác giả Nguyễn Trọng Chuẩn với bài viết

“Đôi điều suy nghĩ về giá trị và sự biến đổi giá trị khi nước ta chuyển sang kinh tế thị trường”, tạp chí Triết học số 1 năm 1998 tác giả Nguyễn Thế Kiệt trong bài viết về “ Mối quan hệ giữa đạo đức và kinh tế trong việc định hướng các giá trị đạo đức hiện nay”

những công trình nghiên cứu này của các tác giả đều đi sâu tìm hiểu những biến đổi của giá trị và chuẩn mực giá trị đạo đức trong nền kinh tế thị trường Theo đó, những giá trị, những chuẩn mực đạo đức truyền thống đã và đang có sự đổi mới, mở rộng ngày càng đáp ứng yêu cầu của quá trình hội nhập quốc tế

Vấn đề xây dựng đạo đức cũng được các tác giả quan tâm với nhiều công trình nghiên cứu có giá trị tiêu biểu như:

Đề tài nghiên cứu KHXH- 04.03: "Xây dựng lối sống, đạo đức và chuẩn mực giá trị xã hội mới trong điều kiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa" do Huỳnh Khái Vinh làm chủ nhiệm (thuộc chương

trình khoa học công nghệ cấp Nhà nước KHXH- 04, Hà Nội, 2000) là công trình nghiên cứu khá toàn diện có tính hệ thống những vấn đề lý luận về: lối sống, đạo đức, chuẩn mực xã hội Trên cơ sở phân tích sự tác động của các nhân tố chính trị, kinh tế, xã hội đến đạo đức, lối sống con người trong kinh tế thị trường Công trình cũng đã đưa ra những phương hướng và giải pháp cụ thể cho công tác xây dựng lối sống, đạo đức, chuẩn mực giá trị xã hội trong điều kiện công nghiệp hóa hiện đại hóa, phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

Trong cuốn sách “Xây dựng đạo đức cán bộ, công chức Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa- hiện đại hóa và hội nhập quốc tế” của tác giả Bùi Thế Vĩnh

(Nxb Thống kê, Hà Nội, 2003) đã đưa ra nội dung yêu cầu trong công tác xây dựng chuẩn mực đạo đức của người cán bộ công chức Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh

tế đất nước gắn với quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa

Cuốn sách “Xây dựng đạo đức mới trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” của Trịnh Duy Huy (Nxb Chính trị quốc gia, 2009) có nội dung khá đầy đủ

mang tính hệ thống về lý luận, về thực trạng và một số phương hướng, giải pháp xây dựng đạo đức mới trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay Trong công trình nghiên cứu của mình tác giả cho rằng việc xây dựng và phát triển đạo đức mới phải dựa trên cơ sở kế thừa và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam và tác giả cũng đã chỉ ra những chuẩn mực cơ bản của đạo đức mới đang được xây dựng ở nước ta

Trong luận án tiến sĩ của các tác giả: Nguyễn Thị Thu Ngà: “Giá trị đạo đức truyền thống với việc xây dựng đạo đức mới cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay”, Học viện Chính trị- hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội năm 2011; Nguyễn Thị Thu Hường “Vai trò

nay”, Trung tâm đào tạo bồi dưỡng giảng viên lý luận chính trị, Hà Nội năm 2013; luận án

“Xây dựng đạo đức kinh doanh ở nước ta hiện nay” của tác giả Đinh Công Sơn, Học viện khoa học- xã hội, Hà Nội năm 2014; luận án “Đạo đức công chức và vấn đề xây dựng đạo đức công chức trong nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay” của tác giả Lê Thị Hằng,

Học viện Khoa học- xã hội, Hà Nội năm 2014 Trong nội dung bài viết của mình các tác giả đã nghiên cứu và đưa ra những nhận định và giải pháp cần thiết cho công tác xây dựng đạo đức của từng đối tượng, nghề nghiệp chuyên môn nhất định của đội ngũ cán bộ lãnh đạo chính trị, cán bộ công chức, người kinh doanh

Nội dung về công tác xây dựng đạo đức cũng được các tác giả quan tâm nghiên cứu và đề cập khá nhiều trên các tạp chí như: trong tạp chí Triết học số 157 tháng 6 năm

2004 với bài viết “Vấn đề nâng cao đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ đảng viên ở nước ta hiện nay” của tác giả Nguyễn Văn Lý Bài viết “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào việc xây dựng đạo đức cách mạng của người cán bộ giai đoạn hiện nay” của Bùi Văn

Hà số 9 trang 14-16 năm 2004 trong tạp chí Lý luận chính trị, bài viết “Giá trị đạo đức truyền thống với quá trình xây dựng đạo đức người công an nhân dân hiện nay” của tác

giả Phạm Bá Lương năm 2007 số 8 trang 53-57 trong tạp chí Giáo dục lý luận, Nguyễn

Duy Bắc với bài viết “Kế thừa và phát huy đạo đức truyền thống với việc xây dựng đạo đức cách mạng” trong tạp chí Lý luận chính trị ra số 2 trang 29-44 năm 2009,…Những

bài viết nêu trên đều nhấn mạnh đến vai trò của việc kế thừa tư tưởng đạo đức truyền thống, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong việc xây dựng đạo đức cho người cán bộ cách mạng trong giai đoạn hội nhập hiện nay Bài viết trên tạp chí Văn hóa nghệ thuât số

1 trang 4-8 năm 2006 của tác giả Mai Hải Oanh “Xây dựng đạo đức con người mới” nhấn

mạnh đến sự cần thiết của việc xây dựng những chuẩn mực đạo đức mới của con người Việt Nam

Viết về đề tài chuẩn mực đạo đức có một số công trình nghiên cứu có giá trị tiêu biểu trong số đó chúng ta phải kể đến:

Cuốn sách “Chuẩn mực đạo đức của người Việt Nam hiện nay” của viện Khoa học xã hội

nhân văn Quân sự (Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2006) trong công