Vai trò của nhân viên công tác xã hội với người cao tuổi tại cộng đồng (Nghiên cứu trường hợp tại Thị trấn Neo, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- NGUYỄN THỊ TUYẾT VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI NGƯỜI CAO TUỔI TẠI CỘNG ĐỒNG Nghiên cứu trường hợp tạ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ TUYẾT

VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI NGƯỜI CAO TUỔI TẠI CỘNG ĐỒNG

(Nghiên cứu trường hợp tại Thị trấn Neo, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang)

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ TUYẾT

VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI NGƯỜI CAO TUỔI TẠI CỘNG ĐỒNG

(Nghiên cứu trường hợp tại Thị trấn Neo, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang)

Chuyên ngành: Công tác xã hội

Mã số: 60 90 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS NGUYỄN AN LỊCH

Hà Nội – 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài nghiên cứu: “Vai trò của nhân viên công tác xã hội

với người cao tuổi tại cộng đồng” – (Nghiên cứu trường hợp tại Thị trấn Neo -

huyện Yên Dũng – tỉnh Bắc Giang) dưới sự hướng dẫn của thầy PGS.TS Nguyễn

An Lịch là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu và kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ một công trình nghiên cứu nào khác Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày 08 tháng 07 năm 2015

Tác giả

Nguyễn Thị Tuyết

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ to lớn từ thầy giáo hướng dẫn và các thầy cô giáo trong Khoa Xã hội học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, từ Hội người cao tuổi Thị trấn Neo, từ Ủy ban nhân dân Thị trấn Neo, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang, nơi tôi đã thực hiện nghiên cứu, cũng như sự quan tâm giúp đỡ của gia đình và bạn bè thân hữu

Lời đầu tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Quý thầy PGS.TS Nguyễn An Lịch Thầy đã trực tiếp hướng dẫn, tận tâm chỉ dẫn, giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận văn Tôi cũng bày

tỏ lòng biết ơn các thầy cô giáo trong Khoa Xã hội học, Trường Đại học Khoa học

Xã hội và Nhân văn

Tôi cũng gửi lời cảm ơn chân thành đến các hội viên người cao tuổi trong Hội Người cao tuổi Thị trấn Neo, đã hết lòng giúp đỡ tôi trong quá trình điều tra, phỏng vấn để thu thập thông tin hoàn thiện luận văn, và lời cảm ơn đến các cơ quan đoàn thể Thị trấn Neo, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang

Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn đến gia đình, bạn bè thân hữu và đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên tinh thần và tạo điều kiện trong suốt quá trình nghiên cứu

Do trình độ bản thân vẫn còn nhiều hạn chế nên luận văn khó tránh khỏi những thiếu sót, kính mong nhận được sự quan tâm, đánh giá, góp ý của các thầy

cô giáo, bạn bè và những người quan tâm đến vấn đề này để tôi có thể rút kinh nghiệm và hoàn thiện tốt hơn

Tôi xin trân trọng cảm ơn tất cả sự giúp đỡ quý báu đó!

Hà Nội, ngày 08 tháng 07 năm 2015

Tác giả

Nguyễn Thị Tuyết

MỤC LỤC

Phần 1 MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined

1 Lý do chọn đề tài Error! Bookmark not defined

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu Error! Bookmark not defined

3 Ý nghĩa của nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined

7 Đối tượng và khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined

8 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

9 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined Phần 2 NỘI DUNG CHÍNH Error! Bookmark not defined Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined 1.1 Các khái niệm công cụ Error! Bookmark not defined

1.1.1 Khái niệm vai trò Error! Bookmark not defined 1.1.2 Khái niệm người cao tuổi Error! Bookmark not defined 1.1.3 Khái niệm cộng đồng Error! Bookmark not defined 1.1.4 Khái niệm công tác xã hội Error! Bookmark not defined 1.1.5 Khái niệm nhân viên công tác xã hội Error! Bookmark not defined

1.2 Các lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu Error! Bookmark not defined

1.2.2 Lý thuyết nhu cầu của Maslow Error! Bookmark not defined 1.2.3 Lý thuyết vai trò xã hội Error! Bookmark not defined

1.3 Tổng quan chính sách của Đảng, nhà nước về người cao tuổi Error! Bookmark not defined

1.3.1 Những chủ trương của Đảng Error! Bookmark not defined

1.3.2 Luật pháp và chính sách của nhà nước Error! Bookmark not defined

1.4 Đặc điểm địa bàn thị trấn Neo – huyện Yên Dũng – tỉnh Bắc Giang.Error! Bookmark not defined

1.4.1 Vị trí địa lý Error! Bookmark not defined 1.4.2 Tổ chức dân cư Error! Bookmark not defined 1.4.3 Tình hình kinh tế - văn hóa - xã hội Error! Bookmark not defined

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined Chương 2: THỰC TRẠNG CHĂM SÓC VÀ NHU CẦU HỖ TRỢ CỦA NGƯỜI CAO TUỔI TẠI THỊ TRẤN NEO – HUYỆN YÊN DŨNG – TỈNH BẮC GIANG Error! Bookmark not defined 2.1 Đặc điểm chung người cao tuổi trong mẫu nghiên cứuError! Bookmark not defined

2.1.1 Cơ cấu người cao tuổi chia theo giới tínhError! Bookmark not defined 2.1.2 Cơ cấu người cao tuổi chia theo nhóm tuổiError! Bookmark not defined 2.1.3 Tình trạng hôn nhân Error! Bookmark not defined 2.1.4 Mô hình gia đình người cao tuổi Error! Bookmark not defined 2.1.5 Trình độ học vấn Error! Bookmark not defined 2.1.6 Cơ cấu người cao tuổi phân theo trình độ chuyên mônError! Bookmark not defined

2.2 Đánh giá thực trạng chất lượng chăm sóc và nhu cầu hỗ trợ của người cao tuổi

tại Thị trấn Neo – huyện Yên Dũng – tỉnh Bắc Giang.Error! Bookmark not defined

2.2.1 Sức khỏe và nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người cao tuổi Error!

Bookmark not defined

2.2.2 Hoạt động lao động và nhu cầu lao động của người cao tuổi Error!

Bookmark not defined

2.2.3 Quan hệ xã hội và nhu cầu được quan tâm, tôn trọngError! Bookmark not

defined

2.2.4 Hoạt động văn hóa – xã hội và nhu cầu tham gia của người cao tuổi Error!

Bookmark not defined

2.2.5 Hỗ trợ người cao tuổi của cán bộ xã hội và chính quyền địa phương Error!

Bookmark not defined

2.2.6 Phát huy vị trí, vai trò của người cao tuổiError! Bookmark not defined 2.2.7 Mong muốn, nguyện vọng của người cao tuổiError! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined Chương 3: ĐỀ XUẤT VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI

VÀ VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN TRONG TRỢ GIÚP NGƯỜI CAO TUỔI TẠI CỘNG ĐỒNGError! Bookmark not defined

3.1 Vai trò của nhân viên công tác xã hội Error! Bookmark not defined

3.1.1 Người giáo dục Error! Bookmark not defined 3.1.2 Người tạo khả năng Error! Bookmark not defined 3.1.3 Người điều phối - kết nối dịch vụ Error! Bookmark not defined 3.1.4 Người biện hộ Error! Bookmark not defined 3.1.5 Người tạo môi trường thuận lợi Error! Bookmark not defined 3.1.6 Người đánh giá và giám sát Error! Bookmark not defined

3.2 Vận dụng phương pháp công tác xã hội cá nhân trong trợ giúp người cao tuổi

tại cộng đồng Error! Bookmark not defined

3.2.1 Hồ sơ thân chủ Error! Bookmark not defined 3.2.2 Kế hoạch tác nghiệp Error! Bookmark not defined 3.2.3 Tiến trình trợ giúp Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 11 PHỤC LỤC Error! Bookmark not defined

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

PVS

TDTT

Phỏng vấn sâu Thể dục thể thao

DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1 Tình trạng sức khỏe của NCT Error! Bookmark not defined Bảng 2.2 Số lần khám sức khỏe định kỳ trong một năm của NCT Error! Bookmark not defined

Bảng 2.3 Việc thường làm của NCT khi ốm/đau bệnh tậtError! Bookmark not defined

Bảng 2.4 Hình thức chăm sóc khi ốm đau của NCTError! Bookmark not defined

Bảng 2.5 Mức độ hài lòng của NCT về sự quan tâm đến sức khỏe của các thành

viên trong gia đình Error! Bookmark not defined Bảng 2.6 Hoạt động kinh tế của NCT Error! Bookmark not defined

Bảng 2.7 Mục đích tham gia hoạt động kinh tế của NCTError! Bookmark not

defined

Bảng 2.8 Thời gian dành cho công việc của NCTError! Bookmark not defined Bảng 2.9 Nguồn thu nhập chính của NCT Error! Bookmark not defined Bảng 2.10 Mức thu nhập trung bình/tháng Error! Bookmark not defined

Bảng 2.11 Thời gian NCT dành thăm hỏi họ hàng/bạn bè/hàng xóm và được họ

hàng/bạn bè/hàng xóm tới thăm Error! Bookmark not defined Bảng 2.12 Số lượng bạn tri ân, tri kỷ của NCTError! Bookmark not defined Bảng 2.13 Đối tượng trò chuyện tâm sự của NCTError! Bookmark not defined Bảng 2.14 Tâm trạng hàng ngày của NCT Error! Bookmark not defined Bảng 2.15 Các công việc thường làm lúc rảnh của NCTError! Bookmark not defined

Bảng 2.16 Số lượng hội/ đoàn thể/câu lạc bộ NCT tham giaError! Bookmark not defined

Bảng 2.17 Lợi ích tham gia các hoạt động xã hộiError! Bookmark not defined Bảng 2.18 Hỗ trợ của chính quyền địa phươngError! Bookmark not defined

Bảng 2.19 Hỗ trợ của cán bộ xã hội về chăm sóc sức khỏeError! Bookmark not defined

Bảng 2.20 Hỗ trợ tâm lý của cán bộ xã hội Error! Bookmark not defined Bảng 2.21 Hỗ trợ kinh tế của cán bộ xã hội Error! Bookmark not defined Bảng 2.22 Mức độ hỗ trợ của cán bộ xã hội, chính quyền địa phương Error! Bookmark not defined

Bảng 2.23 Đánh giá của NCT về vai trò hỗ trợ của cán bộ xã hội, chính quyền địa

phương Error! Bookmark not defined Bảng 2.24 Vị trí, vai trò của NCT trong gia đìnhError! Bookmark not defined Bảng 2.25 Hoạt động xã hội của NCT Error! Bookmark not defined Bảng 2.26 Mong muốn/nguyện vọng của NCTError! Bookmark not defined

DANH MỤC SƠ ĐỒ - BIỂU ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Hệ thống thứ bậc nhu cầu của Abraham MaslowError! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.1 Tình trạng sức khỏe của NCT chia theo nhóm tuổiError! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.2 Mức độ quan tâm của người thân đối với NCTError! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.3 Mức độ chi phí của NCT từ thu nhập hàng thángError! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.4 Mức độ tham gia hội, đoàn thể, câu lạc bộError! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng Việt

1 Đặng Nguyên Anh (1998), Di cư và phát triển trong bối cảnh đổi mới kinh tế -

xã hội đất nước, Tạp chí Xã hội học, số 1 (61)

2 Báo cáo sơ kết 6 tháng đầu năm 2014 – Phương hướng nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2014 của Hội Người cao tuổi Thị trấn Neo – huyện Yên Dũng – tỉnh Bắc Giang

3 Chu Vĩnh Bình (2010), Cuộc sống người cao tuổi, NXB Thế giới, Hà Nội

4 Bộ Tư pháp (2010), Luật người cao tuổi, NXB Tư Pháp, Hà Nội

5 Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Gia đình với người cao tuổi, Tài liệu giáo

dục đời sống gia đình

6 Bộ Văn hoá, Thể Thao và Du lịch, UNICEF, Tổng cục Thống kê, Viện Gia

đình và Giới (2008), Kết quả điều tra Gia đình Việt Nam năm 2006, Hà Nội

7 Nguyễn Đình Cao (2007), Chăm sóc sức khoẻ người cao tuổi, NXB Hà Nội

8 Kim Chi, Tình trạng già hóa dân số thế giới 1950-2050, trích dịch từ United

ations, World Population Aging 1950-2050, Dân số và phát triển số 10-2002

9 Phạm Khắc Chương (1996), Người già – tiềm năng to lớn trong giáo dục gia

đình

10 Bùi Thế Cường (2005), Trong miền anh sinh xã hội: Nghiên cứu về tuổi già

Việt Nam, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

11 Bùi Thế Cường (2005), Nghiên cứu phúc lợi xã hội: Nhìn lại một chặng đường

- (Trường hợp một chương trình nghiên cứu và triển khai) thuộc Chương trình

nghiên cứu phúc lợi xã hội của Viện xã hội học, Tạp chí Xã hội học, số 4 (92), tr.13 – 25

12 Bùi Thế Cường, Đặng Thị Việt Phương, Trịnh Huy Hóa dịch (2012), Từ điển

XHH Oxford, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

13 Nguyễn Xuân Cường, Lê Trung Sơn (2003), Thực trạng người cao tuổi và giải

pháp nâng cao chất lượng chăm sóc người cao tuổi ở Hà Tây, Tạp chí dân số

và phát triển, số 3, 2004, tr 30 – 36

14 Phạm Tất Dong, Lê Ngọc Hùng (2001), Xã hội học, NXB Đại học quốc gia Hà

Nội, Hà Nội

15 Đàm Hữu Đắc, Phạm Huy Thụ, Hoàng Thị Việt Phương (2013), Tài liệu tập

huấn công tác Hội Người cao tuổi năm 2013, NXB Lao động

16 Trần Thị Minh Đức, Giáo trình tham vấn tâm lý, NXB Đại học quốc gia Hà

Nội

17 Nguyễn Ý Đức, Vấn đề người cao tuổi, NXB Văn hóa Thông tin, Hà Nội

18 Trương Thị Khánh Hà (2013), Giáo trình tâm lý học phát triển, NXB Đại học

Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

19 Lê Đức Hinh - Chủ tịch Hội Thần kinh học Việt Nam, Vấn đề tâm lý xã hội của

tuổi già

20 Nguyễn Thị Kim Hoa (Chủ biên, 2013), Giáo trình công tác xã hội với người

cao tuổi, Hà Nội

21 Phạm Vũ Hoàng (2013), Một số giải pháp nâng cao chất lượng chăm sóc người

cao tuổi Việt Nam, Luận án Tiến sĩ kinh tế

22 Hội thảo “Già hóa dân số và định hướng xây dựng Chương trình Hành động

Quốc gia vì Người cao tuổi Việt Nam giai đoạn 2012-2020”, 20/9/2011

23 Tô Duy Hợp, Lương Hồng Quang (2000), Phát triển cộng đồng Lý thuyết và

vận dụng, NXB Văn hóa thông tin, Hà nội

24 Tô Duy Hợp, Nguyễn Lâm Tuấn Anh (2008), Giáo trình Xã hội học nông thôn,

Khoa Xã hội học - Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội

25 Nguyễn Thế Huệ (2008), Thực trạng người cao tuổi tại Hải Dương, Quảng

Bình và Đắc Lắk, Tạp chí Dân số và Kế hoạch hóa Gia đình, số 10/2004,

website Tổng cục Dân số và Kế hoạch hóa Gia đình

26 Nguyễn Thế Huệ (2007), Người cao tuổi và bạo lực gia đình, NXB Tư Pháp,

Hà Nội

27 Nguyễn Thế Huệ (2008), Người cao tuổi và già làng trong phát triển bền vững

Tây Nguyên, NXB Thông Tấn, Hà Nội

28 Nguyễn Thế Huệ (2010), Thực trạng đời sống của người cao tuổi từ 80 trở lên,

NXB Văn hóa Thông tin, Hà Nội

29 Nguyễn Thế Huệ (2013), Cẩm nang chăm sóc sức khoẻ người cao tuổi ở cơ sở,

NXB Chính trị Quốc gia; Bách khoa Hà Nội

30 Nguyễn Thế Huệ, Lê Văn Nhẫn (2005), Thực trạng thu nhập và mức sống của

người cao tuổi Việt Nam, Hà Nội

31 Nguyễn Thế Huệ, Lê Văn Nhẫn (2004), Người cao tuổi Việt Nam trong sự

nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, NXB Khoa học Xã hội

32 Nguyễn Thế Huệ, Đinh Văn Tư (2010), Nâng cao chất lượng hoạt động của

Hội người cao tuổi Việt Nam thời kỳ mới, NXB Văn hóa Thông tin, Hà Nội

33 Nguyễn Thế Huệ, Nguyễn Tấn Trịnh (2005), Hệ thống các văn bản chính sách

của Đảng và Nhà nước về người cao tuổi Việt Nam trong thời kỳ đổi mới,

NXBThống kê

34 Hoàng Mộc Lan, Đời sống tinh thần của người cao tuổi Việt Nam hiện nay,

Khoa Tâm lý học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

35 Nguyễn Kim Lân (2006), Ứng xử với người cao tuổi trong gia đình, NXB Phụ

nữ, Hà Nội

36 Nguyễn An Lịch (Chủ biên, 2013), Giáo trình nhập môn công tác xã hội, NXB

Lao động, Hà Nội

37 Nguyễn Kim Liên (2008), Giáo trình phát triển cộng đồng, NXB Lao động, Hà

Nội

38 Đặng Vũ Cảnh Linh (2009), Nghiên cứu một số đặc trưng của người cao tuổi

Việt Nam và đánh giá mô hình chăm sóc NCT đang áp dụng, NXB Dân trí, Hà

Nội

39 Bùi Xuân Mỹ, Phạm Minh Thảo (2005), Bách khoa người cao tuổi, NXB Từ

điển Bách khoa

40 Trịnh Thị Nguyệt (2014), Tìm hiểu hoạt động chăm sóc, hỗ trợ cho người cao

tuổi tại các trung tâm chăm sóc tập trung trên địa bàn Hà Nội - (Nghiên cứu

trường hợp tại Trung tâm bảo trợ xã hội 3 và Trung tâm chăm sóc người cao tuổi Thiên Đức), Luận văn Thạc sĩ Công tác xã hội

41 Nguyễn Hữu Nhân (2004), Phát triển cộng đồng, NXB Đại học Quốc gia Hà

Nội, Hà Nội

42 Nguyễn Thị Hồng Nhung (2013), “Vai trò của câu lạc bộ giáo dục chăm sóc

sức khỏe dành cho người cao tuổi tại cộng đồng” - (Nghiên cứu trường hợp