Quản lý văn hóa tổ chức của các đại học ở Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THANH LÝ QUẢN LÝ VĂN HÓA TỔ CHỨC CỦA CÁC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC HÀ NỘI – 2015... THỰC TRẠNG QUẢN L

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THANH LÝ

QUẢN LÝ VĂN HÓA TỔ CHỨC CỦA CÁC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THANH LÝ

QUẢN LÝ VĂN HÓA TỔ CHỨC CỦA CÁC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 62 14 01 14

Cán bộ hướng dẫn:1 GS.TS Nguyễn Thị Mỹ Lộc

2 PGS.TS Đặng Bá Lãm

HÀ NỘI – 2015

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu riêng của tôi Các kết quả nghiên cứu trong luận án này là trung thực, chưa từng được

công bố trong bất kỳ công trình nào của các tác giả khác

Tác giả

Nguyễn Thanh Lý

ii

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến toàn thể giảng viên, cán bộ, viên chức, các đồng nghiệp của tôi ở Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội và các thầy, cô, anh, chị, em ở các đơn vị trong ĐHQGHN đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành tốt nhiệm

vụ nghiên cứu sinh

Tôi chân thành kính trọng và cảm ơn sâu sắc đến GS.TS Nguyễn Thị Mỹ Lộc và PGS.TS Đặng Bá Lãm là những người hướng dẫn khoa học đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Tổ chức Cán bộ và các phòng ban chức năng khác thuộc cơ quan ĐHQGHN, các trường thành viên đã tận tình động viên, giúp đỡ cung cấp tư liệu và số liệu để tôi hoàn thành phần thực nghiệm trong bản luận án này

Tôi xin tri ân sự khích lệ và ủng hộ nhiệt tình của gia đình và bạn bè trong thời gian tôi thực hiện luận án

Hà Nội, ngày 15 tháng 8 năm 2015 Người tri ân

Nguyễn Thanh Lý

iii

DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

iv

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Danh mục ký hiệu, chữ viết tắt iii

Mục lục iv

Danh mục bảng vii

Danh mục biểu đồ và sơ đồ viii

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ VĂN HÓA TỔ CHỨC CỦA CÁC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM 7

1.1 Tổng quan các nghiên cứu về văn hóa tổ chức của các cơ sở giáo dục 7

1.1.1 Ở nước ngoài 7

1.1.2 Ở trong nước 13

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài 16

1.2.1 Văn hóa tổ chức 16

1.2.2 Quản lý, đại học Việt Nam và quản lý đại học 18

1.3 Một số vấn đề lý luận về quản lý văn hóa tổ chức của đại học ở Việt Nam 23

1.3.1 Mục tiêu xây dựng văn hóa tổ chức của đại học ở Việt Nam 23

1.3.2 Các yếu tố cấu thành văn hóa tổ chức của đại học 25

1.3.3 Nhận diện văn hóa mạnh của một tổ chức biết học hỏi ……… 34

1.3.4 Đặc điểm văn hóa tổ chức và giá trị cốt lõi của các đại học ở Việt Nam 36

1.3.5 Quản lý văn hóa tổ chức của đại học ở Việt Nam 44

1.3.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý văn hóa tổ chức của các đại học ở Việt Nam 44

Kết luận chương 1 58

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ VĂN HÓA TỔ CHỨC CỦA CÁC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM 60

v

2.1 Giới thiệu khái quát về các đại học ở Việt Nam và trường hợp Đại học

Quốc gia Hà Nội 60

2.1.1 Các đại học ở Việt Nam 60

2.1.2 Đại học Quốc gia Hà Nội 64

2.1.3 Khái quát chung về mô hình cấu trúc và cơ chế vận hành của hai đại học quốc gia và ba đại học vùng

2.2 Giới thiệu về khảo sát 67

2.2.1 Mục đích khảo sát 68

2.2.2 Mẫu và đối tượng khảo sát 68

2.2.3 Nội dung khảo sát 69

2.2.4 Phương pháp tổ chức khảo sát 70

2.3 Kết quả khảo sát 74

2.3.1 Thực trạng quản lý văn hóa tổ chức của các đại học ở Việt Nam qua sử dụng công cụ đánh giá văn hóa tổ chức của Quinn và Cameron 74

2.3.2 Thực trạng kĩ năng quản lý văn hóa tổ chức của các mẫu đại học ở Việt Nam được lựa chọn nghiên cứu 89

Kết luận chương 2 97

Chương 3 CÁC GIẢI PHÁP QUẢN LÝ VĂN HÓA TỔ CHỨC CỦA CÁC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM 97

3.1 Những định hướng cho việc xây dựng các giải pháp quản lý văn hóa tổ chức của các đại học ở Việt nam 97

3.2 Nguyên tắc xây dựng giải pháp 97

3.2.1 Nguyên tắc thống nhất, tập trung 97

3.2.2 Nguyên tắc toàn diện, đồng bộ 98

3.2.3 Nguyên tắc tôn trọng sự đa dạng, tinh thần sáng tạo và dân chủ 98

3.2.4 Nguyên tắc kiên trì, liên tục, tích cực 98

3.2.5 Nguyên tắc lấy việc phát huy vai trò hạt nhân, lãnh đạo của hệ thống tổ chức Đảng làm căn bản 99

vi

3.3 Các giải pháp quản lý văn hóa tổ chức của các đại học ở Việt Nam

hiện nay 99

3.3.1 Giải pháp 1: Nhận thức và chuyển biến nhận thức về quản lý nhà trường đại học thông qua quản lý văn hóa đại học 99

3.3.2 Giải pháp 2: Hoàn thiện cơ chế hoạt động liên thông liên kết giữa các đơn vị theo phương thức đào tạo theo tín chỉ 104

3.3.3 Giải pháp 3: Phát triển các hoạt động liên ngành, đa ngành 108

3.3.4 Giải pháp 4: Đổi mới phương thức tổ chức các hoạt động tương thân tương ái, giao lưu giữa các đơn vị và các thế hệ 112

3.3.5 Giải pháp 5: Xây dựng những quy định về quản lý điều hành và sử dụng các nguồn lực 114

3.3.6 Giải pháp 6: Thực hiện các bước quản lý văn hóa tổ chức của đại học 122

3.4 Khảo nghiệm tính hợp lý và khả thi của các giải pháp 128

3.5 Kết quả thử nghiệm giải pháp 5 “Xây dựng những quy định về quản lý điều hành và sử dụng các nguồn lực” trong quản lý Đại học Quốc gia Hà Nội 133

3.5.1 Mục đích thử nghiệm 133

3.5.2 Nội dung và quy trình thử nghiệm 133

3.5.3 Quy trình xử lý số liệu 136

3.5.4 Kết quả thử nghiệm 139

Kết luận chương 3 141

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 141

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 143

TÀI LIỆU THAM KHẢO 149

PHỤ LỤC 155

vii

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Các năng lực quản lý then chốt 73

Bảng 2.2 Thực trạng mức độ đạt được của tiêu chí Đặc điểm nổi bật 75

Bảng 2.3 Thực trạng mức độ đạt được của tiêu chí lãnh đạo đại học 77

Bảng 2.4 Thực trạng mức độ đạt được của tiêu chí Quản lý nhân viên 79

Bảng 2.5 Thực trạng mức độ đạt được của tiêu chí Gắn kết trong đại học 82

Bảng 2.6 Thực trạng mức độ đạt được của tiêu chí Chiến lược nhấn mạnh 84

Bảng 2.7 Thực trạng mức độ đạt được của tiêu chí Tiêu chuẩn thành công 87 Bảng 2.8 Kết quả đánh giá về kĩ năng quản lý (MSAI) dành cho các nhà quản lý giáo dục trong các ĐH 90

Bảng 3.1 Mức độ hợp lý và khả thi của các giải pháp 130

viii

DANH MUC BIỂU ĐỒ VÀ SƠ ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Mức độ đạt được trung bình của tiêu chí Đặc điểm nổi bật 76

Biểu đồ 2.2 Mức độ đạt được trung bình của tiêu chí Lãnh đạo đại học 78

Biểu đồ 2.3 Mức độ đạt được trung bình của tiêu chí Quản lý nhân viên 80

Biểu đồ 2.4 Mức độ đạt được trung bình của tiêu chí Gắn kết trong đại học 83 Biểu đồ 2.5 Mức độ đạt được trung bình của tiêu chí Chiến lược nhấn mạnh 85

Biểu đồ 2.6 Mức độ đạt được trung bình của tiêu chí Tiêu chuẩn thành công 88

Biểu đồ 2.7 Dữ liệu nhóm MSAI trung bình 94

Biểu đồ 2.8 Dữ liệu các chiều MSAI của các nhà quản lý 96

Biểu đồ 3.1: Các tiêu chí đánh giá VHTC của ĐH (trước thử nghiệm) 139

Biểu đồ 3.2: Các tiêu chí đánh giá VHTC của ĐH (sau thử nghiệm) 139

TÀI LIỆU THAM KHẢO I.Tài liệu tiếng Việt

1.Lê Hữu Ái và Trần Quang Ánh (2008), “Vấn đề giáo dục giá trị văn hóa

truyền thống cho sinh viên trong bối cảnh hiện nay ở nước ta”, Tạp chí Khoa

học và Công nghệ (5), tr 28, ĐH Đà Nẵng

2.Bộ Giáo dục và Đào tạo – Trường Cán bộ quản lý giáo dục &đào tạo

(2001), Giáo trình quản lý giáo dục và đào tạo, Hà Nội

3.Chính Phủ, Nghị định số 186/2013/NĐ-CP ngày 17 tháng 11 năm 2013 về

ĐH quốc gia

4.Chính Phủ, Nghị định số 30/CP, 31/CP, 32/CP lần lượt cho các ĐH Huế,

Thái Nguyên và Đà Nẵng ngày 04/4/1994

5.Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2010), Đại cương khoa học

quản lý Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội

6.Nguyễn Văn Dung (2010), Văn hoá tổ chức và lãnh đạo Nxb Giao thông

Vận tải

7.Phạm Duy Đức (ch.b.), Trần Văn Bính, Nguyễn Văn Dân (2010), Phát

triển văn hoá Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020 - Những vấn đề phương pháp luận Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia

8.Trần Khánh Đức (2010), Giáo dục và phát triển nguồn nhân lực trong thế kỷ

XXI Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam

9.Phạm Minh Hạc (1996), Phát triển văn hoá giữ gìn và phát huy bản sắc dân

tộc kết hợp với tinh hoa nhân loại Nhà xuất bản Văn hoá dân tộc

10.Phạm Minh Hạc (2002), Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng cửa thế kỉ XXI

Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia

11.Phạm Minh Hạc (ch.b) (2002), Nhân tố mới về giáo dục và đào tạo trong thời kỳ

đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia

12.Phạm Minh Hạc, Nguyễn Khoa Điềm (ch.b), Phan Hữu Dật (2003), Về

phát triển văn hoá và xây dựng con người thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia

13.Khoa học tổ chức và quản lý - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn Nxb

Thống kê, Hà Nội, 1999

14 Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2001), Tập đề cương bài giảng môn Quản lý văn hóa

nhà trường, Đại học Giáo dục-ĐHQGHN

15 Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2004), Một số vấn đề về giáo dục học Đại học Nhà

xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội

16.Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2009), Quản lý, lãnh đạo nhà trường thế kỷ XXI Nhà

xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội

17.Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Dự án phát triển giáo viên THCS, tài liệu dùng nội bộ

18.Trần Thị Bích Liễu, Nguyễn Thị Minh Hoà (2003), “Môi trường dạy và

học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở trường tiểu học Hoàng Diệu”, Báo

cáo trình bày tại diễn đàn SEAMEO QEE ở Thái Lan, 5-8/8/2003

19 Dương Thị Liễu (2006), Bài giảng văn hóa kinh doanh, Trường đại học

kinh tế quốc dân – Bộ Môn văn hóa kinh doanh

20.Nguyễn Thu Linh, Hà Hoa Lý (2005), Văn hoá tổ chức - lý thuyết, thực

trạng và giải pháp phát triển văn hoá tổ chức ở Việt Nam Nhà xuất bản Văn

hoá Thông tin

21 Luật GDĐH (2013)( Luật số: 08/2012/QH13)

22 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 3, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 431 23.Trịnh Thị Kim Ngọc, Phạm Minh Hạc, Vũ Khiêu (2009), Con người và

văn hoá: Từ lý luận đến thực tiễn phát triển Nhà xuất bản Khoa học xã hội

24.Phạm Thị Thu Phương, Phạm Thị Trâm Anh (2009), Văn hoá tổ chức

trong doanh nghiệp nhà nước : Thực trạng và giải pháp Nhà xuất bản Khoa

học và Kỹ thuật

25.Phạm Ngọc Thanh (2011), Đổi mới văn hóa lãnh đạo và quản lý: Lý luận

và thực tiễn, Nxb.Lao động

26.Đỗ Thiết Thạch (2006), Tiến trình đổi mới văn hoá nhà trường theo mô hình

các yếu tố cơ sở của văn hoá tổ chức, - Số 140 - tr.6-9.- Tạp chí Giáo dục

27.Đỗ Thiết Thạch (2004), Văn hoá tổ chức và những nhân tố ảnh hưởng đến

văn hoá tổ chức Số 103 - Tr.1-4,14.- Tạp chí Giáo dục

28.Bùi Quang Thắng (2008) 30 thuật ngữ nghiên cứu văn hoá – H Nxb

KHXH, tr 117-136

29.Trần Ngọc Thêm (1999), Cơ sở văn hoá Việt Nam Nhà xuất bản Giáo dục 30.Trần Ngọc Thêm (2009), Giá trị và sự chuyển đổi hệ giá trị văn hóa truyền

thống Việt Nam, Báo cáo trình bày tại Hội thảo khoa học Bảo tồn và phát huy

các giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam trong quá trình đổi mới và hội nhập (ĐH KHXH&NV – ĐHQG TP.HCM) phối hợp với BCN Đề tài KX

03.14/06-10 (CHƯƠNG TRÌNH KX.03/06-03.14/06-10) tổ chức ngày 17-18/9/2009 tại Biên Hòa, Đồng Nai

31.Ngô Đức Thịnh(2009) Một số vấn đề lý luận nghiên cứu hệ giá trị văn hóa

truyền thống trong đổi mới và hội nhập, Báo cáo trình bày tại Hội thảo khoa

học Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam trong quá trình đổi mới và hội nhập (ĐH KHXH&NV – ĐHQG TP.HCM) phối hợp với BCN Đề tài KX 03.14/06-10 (CHƯƠNG TRÌNH KX.03/06-10) tổ chức ngày 17-18/9/2009 tại Biên Hòa, Đồng Nai

32.Lê Thị Ngọc Thuý (2012), Quản lý nhà trường tiểu học Việt Nam theo tiếp

cận văn hoá tổ chức, Luận án TS QLGD, Trường Đại học Giáo dục,

ĐHQGHN

33 Lê Thị Ngọc Thúy (2013), Xây dựng VH nhà trường phổ thông: lý thuyết

và thực hành, Nxb.ĐHQGHN

II Tài liệu tiếng Anh

34.UNESCO, 2002 Universal Declaration on Cultural Diversity

35 Adrian Furnham (1997), Psychology of behaviour at work: The individual

in the organization, Psychology Press, Publisher, Taylor and Francis, 27

Church Road, Hove East Sussex BN32FA UK p 555

36.Audronė Poškienė (2002), University organisational culture - the complex

educational factor of higher education, Thesis summary, Kaunas

37.Barth, Roland (2002) The Culture Builder Educational Leadership, May

7, 2002 Alexandria, Virginia: ASCD

38 Bhargava, S (2003) Transformational leadership: Value-based

management for Indian organizations New Delhi: Response Books

39 Buchanan, D & Huczynski, A (1997) Organisational Behaviour: An

Introductory Text (3rd ed) Prentice Hall

40.Cameron, K.S., & Freeman, S.J (1991) Cultural congruence, strength and

type: relationships to effectiveness Research in Organizational Change and

Development, 5, 23-58

41.Cameron, K.S, Quinn, R.E., Degraff, J & Thakor, A.V (2006)

Competing values leadership: Creating value in organizations Northampton: Edward Elgar Publishing

42.Cameron, K.S & Quinn R.E (2006) Diagnosing and changing

organizational culture San Francisco: Jossey-Bass

43.Carol Zacher Rinkoff (2007), Learning styles diversity: implications for

the organizational culture of university student cohorts, A Dissertation

Presented in Partial Fulfillment Of the Requirements for the Degree Doctor of Philosophy Capella University, December 2007

44.Chaffee, E.E & Tierney, W.G (1988) Collegiate culture and leadership

strategies New York: American Council of Education/Macmillan

45.David Campbell, George Stonehouse & Bill Houston (1999) Business

Strategy Butterworth Heinemann pp 47-48

46.David J Hubeny (2010), Improving Performance Through the

Understanding of Organizational Culture, Binghamton University’s Emergency

Management Program, Capstone project, Submitted in partial fulfillment of the requirements for The degree of Masters in Public Administration in the Graduate School of Binghamton University State University of New York

47.Deal, T.E & Kennedy, A.A (1982) Corporate Cultures The Rites and

Rituals of Corporate Life Addison-Wesley, Reading, MA

48.Dennison, D (1990) Corporate culture and organizational effectiveness

New York: John Wiley &Sons

49.Donald W McMurray (2012), The importance of'goodness of fit' between

organizational culture and climate in the management of change: a case study

in the development of online learning, AItJ Volume 9 Number I

50.E D Nakpodia (2009), Its functions, techniques and possible ways of

making it effective, Journal of public administration and policy research Vol

1(5) pp 079-083, September, 2009

51.Elizabeth R Hinde (?), School Culture and Change: An Examination of the

Effects of School Culture on the Process of Change, Arizona State University West

52.Ellen Martins Nico Martins (2002), An organizational culture model to

promote creativity and innovation, University of South Africa, SA Journal of

Industrial Psychology, 28 (4), 58-65

53 Farmer, D.W (1990) Strategies for change In D.W Steeples (Ed.),

Managing change in higher education (pp 7-18) New directions for higher education, Vol 71 San Francisco: Jossey-Bass Publishers

54.Fontini, C (2008) Values at work Cape Town: Cheryl Fontini

55.Furnham, A & Gunter, B (1993) Corporate Assessment: Auditing a

Company’s Personality Routledge, London

56.Hagberg, Richard and Heifetz, Julie (2000) Corporate Culture /

Organizational Culture: Understanding and Assessment [online] Available: http://www.hcgnet.com/html/articles/understanding-Culture/html

57.Hassan Rahgozar1, Fazllolah Afshangian and Kobra zare ehteshami

(2012), The Relationship between Organizational Culture and Knowledge

Management (A Case Study at the University of Shiraz), Journal of Basic and

Applied Scientific Research, J Basic Appl Sci Res., 2(4)3198-3207, 2012

58 Hellriegel, Slocum & Woodman (2001) Organisational Behavior (9th

ed) South-Western pp 523