ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC BÙI THỊ ÁNH HÀO QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC VĂN HÓA DÂN TỘC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG PHAN ĐÌNH GIÓT TỈNH ĐIỆN BIÊN LUẬN VĂN THẠC
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
BÙI THỊ ÁNH HÀO
QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC VĂN HÓA DÂN TỘC
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG PHAN ĐÌNH
GIÓT TỈNH ĐIỆN BIÊN
LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
HÀ NỘI – 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
BÙI THỊ ÁNH HÀO
QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC VĂN HÓA DÂN TỘC
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG PHAN ĐÌNH
GIÓT TỈNH ĐIỆN BIÊN
LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Chuyên ngành: Quản lí giáo dục
MÃ SỐ: 60 14 01 14
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đặng Quốc Bảo
HÀ NỘI – 2015
Trang 3i
LỜI CẢM ƠN
Dân ca dân tộc Thái có lời hát rằng “Ăn cơm nhớ đến ruộng, ăn cá nhớ đến ao” Hoàn thành luận văn, tác giả xin trân trọng cảm ơn sự quan tâm, giúp
đỡ của quý Thầy Cô trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
Chân thành cảm ơn các thầy cô đã tham gia giảng dạy lớp cao học chuyên ngành Quản lí giáo dục khoá 13 (2013 – 2015) do trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc Gia tổ chức đã giúp đỡ tác giả rất nhiều trong quá trình học tập và nghiên cứu
Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS.Đặng Quốc Bảo đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn tác giả trong thời gian nghiên cứu để hoàn thành luận văn và có thể áp dụng có hiệu quả trong quá trình công tác
Tác giả xin chân thành cảm ơn các đồng chí Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Điện Biên; Các đồng chí trong Ban giám hiệu, giáo viên và học sinh trường THPT Phan Đình Giót tỉnh Điện Biên đã tạo điều kiện, giúp đỡ, cộng tác cùng tác giả hoàn thành luận văn
Xin cám ơn và chia sẻ niềm vui này với gia đình, bạn bè, những người đã luôn bên, động viên và khuyến khích tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn của mình
Dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình nghiên cứu song luận văn chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Tác giả mong nhận được ý kiến góp ý, chỉ dẫn của các thầy giáo, cô giáo cùng các đồng nghiệp
Xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 05 tháng 11 năm 2015
Tác giả
Bùi Thị Ánh Hào
Trang 4ii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Bộ GD&ĐT Bộ Giáo dục và Đào tạo
HĐGDNGLL Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp
Trang 5iii
DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH
Bảng 2.1 Thực trạng thái độ, hành vi của học sinh đối với việc
giữ gìn VHDT 40 Bảng 2.2 Thực trạng nhận thức của CBQL, GV và HS về hoạt
động VHDT 44 Hình 2.1 Biểu đồ so sánh nhận thức của các đối tượng về mức độ
rất quan trọng của GD VHDT cho HS 46 Bảng 2.3 Thực trạng GD VHDT cho HS ở trường THPT Phan
Đình Giót 47 Bảng 2.4 Thực trạng GDVHDT cho HS thông qua các hình thức
chủ yếu 49 Bảng 2.5 Tổng hợp đánh giá của CBQL và GV ở trường THPT
Phan Đình Giót về thực trạng quản lý các hoạt động GDVHDT
52
Bảng 2.6 Khả năng khai thác nội dung GDVHDT ở các môn học
có ưu thế 69 Bảng 3.1 Đánh giá của CBQL và GV về tính cấp thiết và tính khả
thi của các biện pháp đã đề xuất 90 Bảng 3.2 Kết quả khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của
các biện pháp đã đề xuất 90
Trang 6iv
MỤC LỤC
Lời cảm ơn i
Danh mục chữ viết tắt .ii
Danh mục bảng và hình iii
Mục lục ………iv
MỞ ĐẦU 1
Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC VĂN HÓA DÂN TỘC Ở TRƯỜNG THPT 7
1.1 Khái quát về vấn đề nghiên cứu 7
1.2 Các khái niệm cơ bản 9
1.2.1 Quản lý 9
1.2.2 Quản lí giáo dục 12
1.2.3 Văn hóa, Văn hóa dân tộc 16
1.2.4 Học sinh dân tộc thiểu số 20
1.3 Những đặc điểm GDVHDT ở các trường THPT có nhiều học sinh DTTS 20
1.4 Quản lý hoạt động giáo dục VHDT ở trường THPT 23
1.4.1 Kế hoạch hóa nội dung hoạt động GDVHDT ở trường THPT 23
1.4.2 Tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục văn hóa dân tộc ở trường THPT 25
1.4.3 Chỉ đạo, điều phối các hoạt động GDVHDT ở trường THPT 26
1.4.4 Giám sát, kiểm tra các hoạt động GDVHDT ở trường THPT 27
1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng quá trình hoạt động giáo dục văn hóa dân tộc ở trường THPT 28
1.5.1 Yếu tố chủ quan 28
1.5.2 Yếu tố khách quan 29
Tiểu kết chương 1 ……… 31
Chương 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC VĂN HÓA DÂN TỘC Ở TRƯỜNG THPT PHAN ĐÌNH GIÓT TỈNH ĐIỆN BIÊN .32
2.1 Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội tỉnh Điện Biên 32
Trang 7v
2.1.1 Tình hình kinh tế - văn hóa - xã hội 32
2.1.2 Tình hình phát triển giáo dục của tỉnh Điện Biên 33
2.1.3 Đặc điểm vùng văn hóa của tỉnh Điện Biên 34
2.1.4 Đặc điểm các trường THPT trong thành phố và trường THPT Phan Đình Giót .37
2.2 Thực trạng về văn hóa dân tộc của học sinh và hoạt động giáo dục văn hóa dân tộc ở trường THPT Phan Đình Giót tỉnh Điện Biên 40
2.2.1 Thực trạng về giữ gìn văn hóa dân tộc của HS 40
2.2.2 Thực trạng về hoạt động giáo dục văn hóa dân tộc ở trường THPT Phan Đình Giót tỉnh Điện Biên 43
2.3 Thực trạng quản lý hoạt động GDVHDT ở trường THPT Phan Đình Giót tỉnh Điện Biên 50
2.3.1 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về hoạt động giáo dục VHDT trong nhà trường 50
2.3.2 Đánh giá thực trạng quản lý các hoạt động GDVHDT ở trường THPT Phan Đình Giót tỉnh Điện Biên 51
2.4 Đánh giá chung về quản lý các hoạt động GDVHDT ở trường THPT Phan Đình Giót tỉnh Điện Biên 55
2.4.1.Những ưu điểm, nhược điểm của quản lý hoạt động GDVHDT 55
2.4.2 Những thuận lợi, khó khăn của quản lý hoạt động GDVHDT 57
Tiểu kết chương 2 60
Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC VĂN HÓA DÂN TỘC Ở TRƯỜNG THPT PHAN ĐÌNH GIÓT TỈNH ĐIỆN BIÊN 61
3.1 Định hướng về công tác GDVHDT trong Đổi mới GD và các nguyên tắc đề xuất biện pháp 61
3.1.1 Định hướng về công tác GDVHDT trong Đổi mới GD 61
3.1.2 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 63
3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục văn hóa dân tộc ở trường THPT Phan Đình Giót tỉnh Điện Biên 65
Trang 8vi
3.2.1 Tổ chức nâng cao nhận thức cho các lực lượng GD trong nhà trường nhằm
quán triệt tính quan trọng trong hoạt động GDVHDT 65
3.2.2 Kế hoạch hóa nội dung quản lý hoạt động GDVHDT cho học sinh phù hợp với đặc điểm nhà trường 68
3.2.3 Chỉ đạo thực hiện hóa nội dung GDVHDT cho học sinh vào các môn học, các hoạt động ngoài giờ lên lớp và hoạt động ngoại khóa 71
3.2.4 Đôn đốc các lực lượng GD trong nhà trường có ý thức trách nhiệm về GDVHDT cho học sinh 81
3.2.5 Xây dựng, phát triển môi trường sư phạm lành mạnh nhằm thực hiện tốt công tác GDVHDT cho học sinh 82
3.2.6 Phối hợp các lực lượng giáo dục trong việc tổ chức các hoạt động giáo dục văn hóa dân tộc .84
3.2.7 Tăng cường điều kiện cơ sở vật chất và tài chính cho hoạt động giáo dục văn hóa dân tộc 85
3.2.8 Giám sát, kiểm tra, khen thưởng kịp thời việc làm tốt, chấn chỉnh yếu kém các hoạt động GDVHDT 86
3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 87
3.4 Khảo nghiệm mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 88
Tiểu kết chương 3 .95
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 96
1 Kết luận 96
2 Khuyến nghị 98
TÀI LIỆU THAM KHẢO 99
PHỤ LỤC ……….………101
Trang 91
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Hiện nay các dân tộc trên thế giới muốn phát triển ở vị trí tiên tiến thì ngoài việc chăm lo phát triển giáo dục, phát triển kinh tế đồng thời cũng không thể lãng quên các vấn đề văn hoá Di sản văn hóa dân tộc không chỉ được coi là tài sản có giá trị giáo dục truyền thống, giáo dục nhân cách cho thế hệ trẻ mà còn là một nguồn lực to lớn góp phần phát triển KT-XH của đất nước Bởi vậy, giới trẻ - những chủ nhân tương lai của đất nước cần thấy rõ trách nhiệm của mình trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị di sản, bản sắc văn hóa dân tộc để ứng xử bằng lòng tự hào dân tộc Trên thế giới, bất kỳ quốc gia, dân tộc nào đều tìm mọi cách giữ gìn, bảo vệ bản sắc văn hóa của riêng mình, vì mất bản sắc sẽ không còn là một quốc gia, một dân tộc nữa Bản sắc văn hóa mỗi dân tộc đã đóng góp chung cho nền văn minh nhân loại, làm cho nó đa dạng, phong phú, kết tinh những tinh hoa văn hóa của các dân tộc ở khắp các châu lục Việc giao lưu văn hóa giữa các nước trên thế giới là rất cần thiết, nó là nguồn bổ sung, làm giàu có thêm cho nền văn hóa mỗi dân tộc Một nền văn hóa đóng cửa khép kín
sẽ khô héo, thiếu sức sống và kém phát triển Vấn đề đặt ra là khi giao lưu, hội nhập quốc tế là không chỉ tiếp thụ những tinh hoa văn hóa của nhân loại, đồng thời phải giữ được nền văn hóa dân tộc, không đánh mất bản sắc của chính mình
Đảng cộng sản Việt Nam đã hết sức quan tâm đến vấn đề này, tại Hội nghị lần thứ năm, Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII (1998) đã ban hành Nghị quyết về xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Chiến lược phát triển văn hoá đến năm 2020 ban hành kèm theo quyết định số 581/QĐ-TTg ngày 06/5/2009 của Thủ tướng Chính phủ đã xác định: “Văn hoá các dân tộc thiểu số là tài sản quý giá góp phần làm nên sự phong phú, đa dạng mà thống nhất của văn hoá Việt Nam Giữ gìn bản sắc và sự
đa dạng của văn hoá các dân tộc là vấn đề có ý nghĩa chính trị - xã hội to lớn ở
kỷ nguyên toàn cầu hoá” (55, tr.18)
Trang 102
Ngày 14/01/2011, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 05/2011/NĐ-CP về Công tác dân tộc, trong đó khẳng định: “Đảm bảo việc giữ gìn tiếng nói, chữ viết, bản sắc dân tộc, phát huy những phong tục, tập quán, truyền thống và văn hóa tốt đẹp của mỗi dân tộc” Nghị định 05/2011/NĐ-CP, đề cập đến chính sách phát triển giáo dục và đào tạo đối với các dân tộc thiểu số đã ghi: "Tiếng nói, chữ viết và truyền thống văn hóa tốt đẹp của các dân tộc được đưa vào chương trình giảng dạy trong các trường phổ thông, trường phổ thông dân tộc nội trú, phổ thông dân tộc bán trú, trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm học tập cộng đồng, trường dạy nghề, trung học chuyên nghiệp, cao đẳng và đại học phù hợp với địa bàn vùng dân tộc" Về chính sách bảo tồn và phát triển văn hóa, Nghị định 05/2011/NĐ-CP cũng đã nhấn mạnh: "Hỗ trợ việc giữ gìn và phát triển chữ viết của các dân tộc có chữ viết Các dân tộc thiểu số có trách nhiệm gìn giữ văn hóa truyền thống tốt đẹp, tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình phù hợp với quy định của pháp luật"
Đối với nhân loại, giáo dục là phương thức bảo tồn và bảo vệ kho tàng tri thức văn hoá xã hội Nhân dân Việt nam vốn có truyền thống hiếu học và một nền giáo dục lâu đời, trải qua các thời kỳ lịch sử, cộng đồng người Việt đã tiếp thu và chọn lọc, hình thành nên đạo đức, tư tưởng văn hóa Việt nam Nền tảng văn hóa ấy đã tạo nên bản sắc về nhân cách con người Việt nam
Cũng như sự tồn tại của giáo dục, văn hoá xuất hiện từ khi có loài người, có
xã hội Văn hoá tồn tại khách quan và tác động vào con người sống trong nó Nếu môi trường tự nhiên là cái nôi đầu tiên nuôi sống con người, để loài người hình thành và sinh tồn thì văn hóa là cái nôi thứ hai giúp con người trở thành
“người” theo đúng nghĩa, hoàn thiện con người, hướng con người khát vọng vươn tới chân - thiện - mỹ
Trường THPT Phan Đình Giót tỉnh Điện Biên có nhiệm vụ đặc biệt là giảng dạy chương trình phổ thông trung học cho học sinh trong tỉnh Bên cạnh các nội dung giáo dục khác, nhà trường rất quan tâm đến công tác quản lý hoạt động giáo dục văn hóa dân tộc nhằm phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cho học
sinh, đây là một vấn đề quan trọng góp phần không nhỏ vào sự thành công trong
Trang 113
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Ban chấp hành đảng bộ tỉnh Điện Biên (2001): Lịch sử Đảng bộ tỉnh Điện
Biên (1945 – 1995), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
2 Nguyễn Quốc Chí- Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đại cương khoa học quản lý.Nxb
Đại học Quốc gia Hà nội, 2010
3 Nghị định số 05/2011/NĐ-CP về Công tác dân tộc
4 Đặng Quốc Bảo- Nguyễn Thị Thu Huyền, Một số vấn đề lý luận và thực
tiễn về quản lý trường phổ thông Dân tộc nội trú Dự án PTGV THPT& TCCN-
- Vụ Giáo dục dân tộc- Cục NG&CBQLCSGD, NXB Văn hóa - Thông tin,
2013
5 Trịnh Văn Minh, Phương pháp nghiên cứu khoa học trong giáo dục Tài liệu
giảng dạy cao học QLGD Trường ĐHGD- ĐHQG Hà Nội 2013
6 Roberto Carneiro (2003): Làm sống lại tinh thần cộng đồng: Một cách nhìn
về vai trò xã hội hoá của nhà trường trong thế kỉ mới, Dạy và học ngày nay số
14 tháng 12 năm 2003
7 Fredrich Labrarthe (2004): Giáo dục: Những phương châm mới, Dạy và
học ngày nay số 2 và 3 tháng 2, 3 năm 2004
8 Nguyễn Đức Chính, Đánh giá trong giáo dục Tài liệu giảng dạy cao học
QLGD Trường ĐHGD- ĐHQG Hà Nội 2012
9 Đặng Xuân Hải, Quản lý sự thay đổi trong giáo dục Tài liệu giảng dạy cao học QLGD Trường ĐHGD- ĐHQG Hà Nội 2014
10 Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Tâm lý học ứng dụng trong quản lý giáo dục Tài liệu
giảng dạy cao học QLGD Trường ĐHGD- ĐHQG Hà Nội
11 Văn kiện: Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương
Đảng (khoá VIII) về xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm
đà bản sắc dân tộc
12 Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội, 1996, T.12,
13 Lê Ngọc Thắng, Lâm Bá Nam (1990): Bản sắc văn hoá các dân tộc Việt
Nam, Nxb Văn hoá dân tộc, Hà Nội
Trang 124
14 Đinh Tuấn (2008): Một số bất cập về chính sách phát triển giáo dục – đào
tạo ở vùng dân tộc thiểu số, Tạp chí Dân tộc số 92 tháng 8 năm 2008
15 Trần Quốc Vượng - Chủ biên (2008): Cơ sở văn hoá Việt Nam, Nxb Giáo
dục, Hà Nội
16 Thủ tướng Chính phủ (2009): Quyết định số 581/QĐ-TTg ngày 06/5/2009
về việc phê duyệt Chiến lược phát triển văn hoá đến năm 2020, Hà Nội
17 Phạm Minh Hạc, Một số vấn đề về GD và khoa học GD NXB Khoa học và
kỹ thuật, Hà Nội 2005
18 Báo cáo tổng kết năm học 2013-2014 (Nguồn: Sở GD&ĐT Điện Biên)
19 Nông Quốc Chấn, Hoàng Tuấn Cư, Lò Giàng Páo - Chủ biên (1996): Văn
hoá và sự phát triển các dân tộc ở Việt Nam, Nxb Văn hoá dân tộc, Hà Nội
20 Phan Ngọc (2002): Bản sắc văn hoá Việt Nam, Nxb Văn học, Hà Nội
21 Phạm Quang Tể, Nhà trường với vai trò bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá
truyền thống các dân tộc thiểu số tỉnh Điện Biên Năm 2013
22 Từ điển bách khoa Việt Nam, Nxb Từ điển bách khoa, H, 2005, tập 4
23 Phạm Minh Hạc và nhiều tác giả (2002), Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng
cửa của thế kỷ XXI, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
24 Đinh Tuấn (2008): Một số bất cập về chính sách phát triển giáo dục – đào
tạo ở vùng dân tộc thiểu số, Tạp chí Dân tộc số 92 tháng 8 năm 2008
25 Đặng Quốc Bảo, Vấn đề quản lý và quản lý nhà trường Tài liệu giảng dạy
cao học QLGD.Trường ĐHGD - ĐGQG Hà Nội, 2010
26 Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
27 Chỉ thị số 40/2008/CT – BGDĐT ngày 22/7/2008 của Bộ GD&ĐT
28 Nguyễn Như Ất: Vấn đề xây dựng xã hội học tập ở Việt Nam: Thời cơ thách
thức, tiền đề và bài học kinh nghiệm, Giáo dục và Thời đại chủ nhật, số 43 tháng
10 năm 2003
29 Đảng cộng sản Việt Nam (2006): Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
30 Trần Thị Tuyết Oanh - Chủ biên (2005): Giáo trình giáo dục học (tập 1 và
tập 2), Nxb Đại học sư phạm, Hà Nội