NGUY N THU PH NG
XÂY D NG MÔ HÌNH T CH C K TOÁN QU N TR CHI PHÍ TRONG CÁC CÔNG TY CON THU C T P OÀN CÔNG NGHI P THAN – KHOÁNG S N VI T
NAM
TÓM T T LU N V N TH C S KINH T
HÀ N I - 2008
Trang 21 Lý do ch n tài
Hi n nay h u h t các doanh nghi p n c ta m i ch quan tâm n h
th ng k toán tài chính, còn h th ng k toán qu n tr chi phí ph c v cho công tác qu n lý và ra quy t nh ch a c quan tâm úng m c Vi c h
th ng hóa và và v n d ng k toán qu n tr chi phí vào vi c qu n lý, ra các quy t nh trong ho t ng kinh doanh v n còn ch a ph bi n và ch a mang
i k t qu nh mong mu n Chính vì v y vi c xây d ng mô hình t ch c k toán qu n tr chi phí h p lý là r t c n thi t và quan tr ng i v i b t k m t doanh nghi p nào mu n ng v ng trên th ng tr ng
i v i các công ty con thu c T p oàn Công nghi p Than - Khoáng
n Vi t Nam vi c t ch c k toán qu n tr chi phí l i càng có vai trò quan
tr ng S c n thi t xây d ng mô hình t ch c k toán qu n tr chi phí s h tr
c l c cho công tác qu n lý, u hành công ty nh m h ch toán chính xác, có
hi u qu các lo i chi phí, xây d ng h th ng nh m c hao phí h p lý… là
t t t y u khách quan, c bi t là trong n n kinh t th tr ng hi n nay
Xu t phát t th c t , vai trò và tác d ng c a KTQT chi phí, tác gi ã
ch n tài Xây d ng mô hình t ch c k toán qu n tr chi phí trong các
công ty con thu c T p oàn Công nghi p Than - Khoáng s n Vi t Nam
Ngoài ph n m u và k t lu n, lu n v n g m 3 ch ng:
Ch ng 1: C s lý lu n chung v t ch c k toán qu n tr chi phí
trong doanh nghi p
Ch ng 2: Th c tr ng t ch c k toán chi phí trong các công ty con
thu c T p oàn Công nghi p Than - Khoáng s n Vi t Nam
Ch ng 3: Gi i pháp nh m xây d ng mô hình t ch c KTQT CP trong
các công ty con thu c T p oàn Công nghi p Than - Khoáng s n Vi t Nam
Trang 3CH NG 1: C S LÝ LU N CHUNG V T CH C K TOÁN
QU N TR CHI PHÍ TRONG DOANH NGHI P 1.1 Nh ng v n lý lu n c b n v KTQT chi phí trong doanh nghi p 1.1.1 B n ch t, vai trò, nhi m v c a k toán qu n tr chi phí
n ch t c a KTQT chi phí là vi c thu th p, x lý, phân tích và cung
p các thông tin v chi phí c a doanh nghi p nh m giúp các nhà qu n tr
th c hi n t t các ch c n ng qu n tr chi phí trong quá trình kinh doanh
toán qu n tr chi phí có nh ng vai trò ch y u sau ây:
- Cung c p thông tin c n thi t giúp qu n tr doanh nghi p làm c n c xây d ng k ho ch, t ch c ti n hành, ki m tra vi c th c hi n k ho ch
- KTQT chi phí cung c p nh ng thông tin c n thi t giúp qu n tr doanh nghi p ánh giá m i ho t ng kinh t trong tr ng thái th c c a chúng
- KTQT chi phí cung c p h th ng tài li u d toán s n xu t kinh doanh
và tình hình th c hi n các d toán ngân sách doanh nghi p
áp ng yêu c u cung c p thông tin cho các c p qu n tr khác nhau
trong n i b doanh nghi p, KTQT chi phí có nh ng nhi m v c b n sau:
- Xây d ng h th ng nh m c, d toán khoa h c
- Thu th p thông tin ki m soát chi phí và ra các quy t nh qu n lý
- ánh giá và cung c p thông tin cho các nhà qu n lý
1.1.2 Ch c n ng, i t ng c a k toán qu n tr chi phí
1.1.2.1 Ch c n ng c a k toán qu n tr chi phí
Xây d ng tiêu chu n ki m soát chi phí nh nh m c, d toán…
Thu th p và x lý thông tin v chi phí
Phân tích, ánh giá và cung c p thông tin giúp các nhà qu n tr a ra quy t nh ng n h n và dài h n phù h p v i tình hình c a doanh nghi p
1.1.2.2 i t ng c a k toán qu n tr chi phí
i t ng k toán qu n tr chi phí là ph m vi, gi i h n t p h p chi phí nh m áp ng yêu c u ki m soát chi phí và tính giá thành s n ph m Gi i
Trang 4ng, t , i…) ho c n i gánh ch u chi phí (s n ph m, công trình…).
1.2 T ch c k toán qu n tr chi phí trong doanh nghi p 1.2.1 Yêu c u và nguyên t c c a vi c t ch c KTQT chi phí
1.2.1.1 Yêu c u c a t ch c k toán qu n tr chi phí
Cung c p k p th i, y các thông tin v k toán theo yêu c u qu n lý chi phí c a t ng công vi c, b ph n, d án, s n ph m…
Cung c p k p th i, y các thông tin th c hi n, nh m c, n giá
m b o cung c p các thông tin chi ti t, c th h n so v i KTTC Xác l p các nguyên t c, ph ng pháp phù
1.2.1.2 Nguyên t c t ch c k toán qu n tr chi phí
Vi c t ch c KTQT chi phí ph i phù h p v i c m v t ch c và
qu n lý, quy trình công ngh và lo i hình s n xu t c a t ng doanh nghi p
Ph i c n c vào nh ng c m và yêu c u c a n n kinh t th tr ng
i v i t ng doanh nghi p
m b o phù h p yêu c u và trình qu n lý c a t ng doanh nghi p
Ph i m b o cung c p thông tin m t cách nhanh chóng, k p th i v i yêu c u ra quy t nh c a t ng c p qu n tr trong n i b doanh nghi p
Ph i có s k t h p hài hòa v i h th ng k toán tài chính doanh nghi p, tránh s trùng l p gi a KTQT và k toán tài chính
1.2.2 N i dung t ch c KTQT chi phí trong các doanh nghi p
Vi c t ch c k toán qu n tr chi phí là v n ph c t p, c n ph i chú ý
n các nhân t nh h ng t ch c sao cho phù h p Có th k n b n nhóm nhân t c b n sau:
Nhóm 1: nh h ng b i lo i hình k toán áp d ng Nhóm 2: nh h ng b i tính ch t, lo i hình kinh doanh, quy mô, ph m
vi ho t ng c a t ng doanh nghi p
Nhóm 3: Ph thu c vào c m quy trình công ngh , tính ch t lo i hình s n xu t s n ph m
Trang 5yêu c u và trình qu n lý c a doanh nghi p
1.2.2.1 Chi phí và các cách phân lo i chi phí
Chi phí s n xu t là bi u hi n b ng ti n c a toàn b nh ng hao phí v lao ng s ng, lao ng v t hóa và các chi phí c n thi t khác phát sinh trong quá trình s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p trong m t th i k nh t nh
* Phân lo i chi phí theo cách ng x c a chi phí
Bi n phí là nh ng kho n m c chi phí có quan h t l thu n v i bi n
ng v m c ho t ng T ng các bi n phí thay i khi s n l ng thay i,
bi n phí n v gi nguyên không i khi s n l ng thay i
nh phí là nh ng kho n chi phí không bi n i khi m c ho t ng thay i và ch gi nguyên trong ph m vi phù h p c a doanh nghi p
* Phân lo i chi phí theo ch c n ng ho t ng
Chi phí s n xu t: là toàn b chi phí có liên quan n vi c ch t o s n
ph m trong m t th i k nh t nh
Chi phí ngoài s n xu t: là chi phí không làm t ng giá tr s n ph m s n
xu t nh ng c n thi t hoàn thành quá trình s n xu t, kinh doanh
* Phân lo i chi phí theo m i quan h c a chi phí v i các kho n m c trên Báo cáo tài chính
Chi phí s n ph m: Bao g m các chi phí g n li n v i các s n ph m
c s n xu t ra ho c mua vào bán l i
Chi phí th i k : G m nh ng kho n chi phí phát sinh trong k h ch toán
* Phân lo i chi phí ra các quy t nh kinh doanh khác
Chi phí chìm: Là lo i chi phí mà doanh nghi p s ph i gánh ch u, b t
ã l a ch n ph ng án ho c hành ng nào
Chi phí chênh l ch: Là nh ng chi phí có ph ng án này nh ng ch có
t ph n ho c không có ph ng án khác
Chi phí c h i: Là l i ích ti m n ng b m t i do ch n ph ng án (ho c hành ng) này thay vì ch n ph ng án (ho c hành ng) khác
Trang 6Chi phí ki m soát c: Là nh ng chi phí mà m t c p qu n lý nào
ó, nhà qu n tr xác nh c chính xác s phát sinh c a nó và có quy n quy t nh v s phát sinh c a nó
Chi phí không ki m soát c: Là nh ng chi phí mà nhà qu n tr không
th d oán chính xác s phát sinh c a nó
1.2.2.2 T ch c h th ng ch ng t k toán qu n tr chi phí
Ch ng t k toán là nh ng gi y t và v t mang tin ph n ánh nghi p v kinh t , ngân sách phát sinh và ã hoàn thành, làm c n c ghi s k toán
th ng ch ng t k toán bao g m các ch ng t liên quan n các y u
CP nh nguyên v t li u, nhân công, các chi phí b ng ti n… ng th i
ph c v cho m c ích KTQT, doanh nghi p có th thi t k các ch ng t chi
ti t phù h p, ph n ánh y các y u t , n i dung ph c v cho vi c thu
nh n, x lý thông tin và l p báo cáo KTQT theo yêu c u qu n lý n i b
1.2.2.3 T ch c h th ng tài kho n và s k toán qu n tr chi phí
Tài kho n k toán dùng phân lo i và h th ng hóa các nghi p v kinh t tài chính theo n i dung kinh t
Vi t Nam các doanh nghi p c n c vào h th ng tài kho n do B Tài chính ban hành theo Quy t nh s 15/2006/Q -BTC ngày 20/03/2006 ti n hành nghiên c u, v n d ng và chi ti t hóa h th ng tài kho n k toán phù h p
i c m s n xu t, yêu c u qu n lý c a t ng ngành
k toán dùng ghi chép, h th ng và l u gi toàn b các nghi p v kinh t , tài chính ã phát sinh theo n i dung kinh t và theo trình t th i gian
1.2.2.4 T ch c h th ng báo cáo k toán qu n tr chi phí
th ng báo cáo KTQT là ph ng ti n cung c p thông tin mà KTQT ã ã thu nh n, x lý, h th ng hóa theo các ch tiêu kinh t , tài chính
nh t nh làm th a mãn yêu c u thông tin c th cho nhà qu n tr Tùy theo s phân c p và yêu c u qu n lý c a t ng ch tiêu có th xác nh n i dung và thi t k m u báo cáo, l a ch n ph ng pháp l p báo cáo cho phù h p
Trang 7Vi c t ch c b máy KTQT trong các doanh nghi p ph i phù h p v i
nh ng c m ho t ng, quy mô u t và a bàn t ch c s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p T ch c b máy KTQT ph i g n nh , khoa h c, h p
lý và hi u qu cao trong vi c cung c p thông tin cho qu n lý doanh nghi p
Hình th c k t h p: ch c k t h p gi a KTQT v i KTTC theo t ng
ph n hành k toán
Hình th c tách bi t: T ch c thành m t b ph n KTQT tách bi t v i
ph n KTTC trong phòng k toán c a doanh nghi p
Hình th c h n h p: Là hình th c k t h p c hai hình th c nêu trên
1.3 M t s mô hình t ch c KTQT các n c trên th gi i và bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam
1.3.1 Mô hình k t h p KTQT v i KTTC (K toán ng - áp d ng t i M )
c tr ng c b n c a mô hình này là h th ng k toán qu n tr c t
ch c k t h p v i h th ng k toán tài chính và c t ch c thành m t h
th ng th ng nh t trong cùng m t b máy k toán
1.3.2 Mô hình tách bi t KTQT v i KTTC (K toán t nh-áp d ng t i Pháp)
c tr ng c b n c a mô hình này là có s tách bi t t ng i gi a KTTC và KTQT KTTC tuân th nghiêm ng t các quy nh c a Nhà n c, trong khi ó KTQT c coi là công vi c hoàn toàn riêng c a các ch doanh nghi p, các nhà qu n tr ngh a là Nhà n c hoàn toàn không h can thi p vào
1.3.3 Bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam
Nên t ch c b máy k toán qu n tr theo mô hình c a M , ngh a là k t
p gi a k toán tài chính và k toán qu n tr trong cùng m t b máy k toán
i ph n hành k toán nên phân công, phân nhi m rõ ràng, c th Chú tr ng n vi c xây d ng, c ng c và hoàn thi n h th ng nh m c kinh t k thu t và d toán s n xu t kinh doanh m t cách khoa h c, h p lý
Ti p thu nh ng kinh nghi m c a các n c có n n kinh t phát tri n.
Trang 8CÁC CÔNG TY CON THU C T P OÀN CÔNG NGHI P
THAN - KHOÁNG S N VI T NAM 2.1 T ng quan v các công ty con thu c T p oàn TKV 2.1.1 Khái quát chung v T p oàn TKV
2.1.1.1 Quá trình hình thành và phát tri n TKV
Ngành Than Vi t Nam ã có l ch s khai thác h n 100 n m, v i h n 70
m truy n th ng v vang ã góp ph n to l n vào s nghi p gi i phóng dân
c, giành l i quy n c l p t do cho T qu c
Ngày 10/10/1994, Th t ng Chính ph ã có quy t nh s 563/TTg thành l p T ng công ty Than Vi t Nam và ngày 26/12/2005 Th t ng Chính
ph có Quy t nh s 345/2005/Q -TTg thành l p T p oàn Công nghi p Than - Khoáng s n Vi t Nam
2.1.1.2 Hình th c pháp lý, t cách pháp nhân và ch c n ng c a TKV
p oàn là công ty nhà n c do Nhà n c quy t nh u t và thành
p, ho t ng theo quy nh c a pháp lu t i v i công ty nhà n c và theo
u l
p oàn có t cách pháp nhân, con d u riêng, bi u t ng, tài kho n
ti n ng Vi t Nam và ngo i t m t i Kho b c Nhà n c, các ngân hàng trong n c và n c ngoài
p oàn có các ch c n ng, nhi m v c b n sau:
+ Ch c n ng ch u t + Ch c n ng ch m (ch th qu n lý tài nguyên khoáng s n)
+ Ch c n ng ch th kinh doanh
+ Xây d ng và t ch c th c hi n k ho ch ph i h p kinh doanh
+ Th c hi n quy n và ngh a v c a ch s h u ph n v n nhà n c t i các công ty con và công ty liên k t
+ Th c hi n nh ng công vi c mà Nhà n c tr c ti p giao cho T p oàn
ch c th c hi n trong T p oàn các công ty
Trang 9c tiêu:
- Kinh doanh có lãi, b o toàn và phát tri n v n nhà n c t i T p oàn
- Phát tri n công nghi p than, công nghi p bôxít - alumin - nhôm, công nghi p khoáng s n và các ngành, ngh khác m t cách b n v ng áp ng nhu
u than c a n n kinh t Hoàn thành các nhi m v do Nhà n c giao
- T i a hóa hi u qu ho t ng c a T p oàn các công ty
Ngành, ngh kinh doanh:
p oàn có nhi m v kinh doanh theo quy ho ch, k ho ch và chính sách c a Nhà n c, bao g m tr c ti p th c hi n các ho t ng u t , s n
xu t, kinh doanh ho c u t vào các doanh nghi p khác trong các ngành, ngh và l nh v c ch y u nh : công nghi p than, khoáng s n, n, c khí…
2.1.1.4 C c u qu n lý và u hành c a TKV
c u qu n lý và u hành c a T p oàn Công nghi p Than – Khoáng s n Vi t Nam g m H i ng qu n tr , Ban ki m soát, T ng Giám
c, các Phó T ng giám c và b máy giúp vi c
2.1.1.5 c m ho t ng s n xu t kinh doanh c a TKV
c m c a ngành than là khai thác tài nguyên thiên nhiên không tái
o u ki n a ch t bao trùm c a tr l ng than t i Vi t Nam là v a phân tán, t gãy, tr l ng nh và t p trung t i các vùng núi sâu xa t i Qu ng Ninh nên vi c áp d ng các ti n b khoa h c k thu t nh m t ng s n l ng khai thác g p r t nhi u khó kh n
2.1.2 c m b máy qu n lý c a các công ty con thu c TKV
ch c b máy qu n lý các doanh nghi p này u theo ph ng th c
tr c tuy n - ch c n ng ây là mô hình áp d ng khá ph bi n các doanh nghi p Vi t Nam Trong mô hình này, Giám c là ng i ch u trách nhi m
tr c nhà n c, T p oàn TKV và t p th ng i lao ng v k t qu ho t
ng c a công ty, u hành ch o tr c ti p các phòng ban ch c n ng
Trang 102.1.3 c m t ch c k toán c a các công ty con thu c TKV
máy t ch c k toán c a các công ty con thu c TKV c t ch c theo ph ng th c tr c tuy n, ng u là k toán tr ng, giúp vi c cho k toán tr ng là phó phòng k toán và các k toán ph n hành
2.2: S t ch c b máy k toán
t ch c h th ng s k toán, a s các công ty con áp d ng hình
th c Nh t ký ch ng t
Theo cách t ch c b máy qu n lý và b máy k toán t i các công ty con thu c TKV ã trình bày trên ta th y các công ty này có c s áp
Các PX, i n
xu t
Giám c
PG Kinh doanh
Phòng thu t
Phòng ng p
Phòng toán
Phòng t
Phòng Kinh doanh
PG K thu t
toán tr ng Phó phòng k toán
toán
t t , TSC , XDCB
toán thanh toán và công n
toán chi phí
và giá thành
Th qu
toán thành
ph m và tiêu th
toán
ti n
ng và BHXH
Trang 11th ng th ng nh t trong cùng m t b máy k toán c a doanh nghi p.
2.2 Th c tr ng t ch c k toán chi phí trong các công ty con thu c TKV
th ng Ch k toán áp d ng trong T p oàn TKV ã c B Tài chính ch p thu n t i công v n s 16148/BTC-C KT ngày 20/12/2006 và
c H i ng qu n tr T p oàn TKV ra quy t nh ban hành s 2917/Q
-QT ngày 27/12/2006 trên c s Ch k toán doanh nghi p ban hành theo quy t nh s 15/2006/Q -BTC ngày 20/03/2006 c a B Tài chính
2.2.1 Chi phí và phân lo i chi phí
Toàn b chi phí s n xu t phát sinh c a n v c chi ti t thành các
u t chi phí sau:
- Chi phí nguyên li u, v t li u: chi phí nguyên li u, nhiên li u, ng l c
- Chi phí nhân công: Bao g m ti n l ng, BHXH, BHYT, KPC
- Chi phí kh u hao TSC
- Chi phí d ch v mua ngoài
- Chi phí khác b ng ti n
2.2.2 i t ng và ph ng pháp t p h p chi phí
các n v s n xu t than, i t ng t p h p chi phí theo t ng t i
n xu t, t ng công tr ng, t ng giai n s n xu t khác nhau
các n v sàng tuy n, i t ng t p h p chi phí theo t ng công n
n xu t nh sàng, tuy n, p, r a
các n v s n xu t kinh doanh ngoài than (khoáng s n, c khí, óng tàu, n ), i t ng t p h p chi phí theo t ng s n ph m, t ng phân x ng
Các chi phí liên quan n nhi u công n, nhi u lo i s n ph m thì
c t p h p chung và phân b cho các i t ng liên quan
Các công ty con th ng áp d ng hai ph ng pháp t p h p chi phí là
ph ng pháp tr c ti p và ph ng pháp gián ti p
Ph ng pháp k toán hàng t n kho c các công ty s d ng ph ng pháp kê khai th ng xuyên