Vai trò của nhà nước trong sự phát triển nông nghiệp ở Trung Quốc thời kỳ cải cách ( 1978 đến nay) Thực trạng, kinh nghiệm và khả năng vận dụng với Việt Nam

Chính sách th tr ng và giá c... Chính sách thu... *Chính sách ngành ngh hoá.

Tr ng i h c Kinh t qu c dân

PH M TU N ANH

nay): Th c tr ng, kinh nghi m và kh n ng v n

ng v i Vi t Nam

Tóm t t lu n v n th c s

Chuyên ngành : L ch s kinh t

Ng i h ng d n khoa h c : TS Ph m Huy Vinh

Hà N i, 2007

1.Tính c p thi t c a tài :

Nông nghi p và nông thôn có vai trò r t quan tr ng trong s phát tri n kinh

t - xã h i c a m i qu c gia c bi t nh ng n c có n n kinh t m xu t phát

th p khi b c vào công nghi p hoá, hi n i hoá Vi c xem xét ánh giá úng vai trò c a nông nghi p i v i s phát tri n kinh t - xã h i s óng vai trò tích c c trong thành công c a công nghi p hoá và góp ph n t o s n nh kinh t - xã h i

và s an ninh kinh t qu c gia Tr c c i cách (1978), Trung Qu c xây d ng n n kinh t theo mô hình k ho ch hoá t p trung ng l i t p th hoá trong nông nghi p v i các chính sách v t ch c, qu n lý, phân ph i có nhi u b t c p d n n

s trì tr trong phát tri n nông nghi p ã nh h ng n s phát tri n kinh t nông thôn và kinh t c n c Do v y, b c vào th i k c i cách, Nhà n c Trung Qu c

ã có nh ng chính sách và bi n pháp tích c c tác ng vào nông nghi p Th c t , Trung Qu c ã thu c nhi u thành t u trong phát tri n nông nghi p ó là s gia

ng v s n l ng nông nghi p , s n xu t có s chuy n bi n tích c c theo h ng s n

xu t hàng hoá i s ng nông dân ngày càng c c i thi n Nó còn góp ph n thúc y chuy n d ch c c u kinh t nông thôn Nh ng thành t u ó có vai trò quan

tr ng c a Nhà n c

Vi t Nam , tr c th i k i m i , trong mô hình kinh t k ho ch hoá t p trung , tình hình phát tri n nông nghi p có nhi u m t ng ng nh Trung Qu c

tr c c i cách Do v y, vi c tìm hi u vai trò c a Nhà n c i v i s phát tri n nông nghi p Trung Qu c có ý ngh a tham kh o v i s phát tri n nông nghi p n c

ta i u ó s góp ph n y nhanh quá trình công nghi p hoá, hi n i hoá nông nghi p , nông thôn n c ta hi n nay

ó là lý do h c viên ch n tài nghiên c u: Vai trò c a Nhà n c trong

s phát tri n nông nghi p Trung Qu c th i k c i cách ( 1978 n nay): Th c

tr ng, kinh nghi m và kh n ng v n d ng v i Vi t Nam

2 i t ng và ph m vi nghiên c u :

- i t ng nghiên c u : V vai trò c a Nhà n c i v i s phát tri n nông nghi p Trung Qu c

- Ph m vi nghiên c u : Các chính sách và gi i pháp tác ng n phát tri n nông nghi p, th i gian 1978 n nay

làm rõ vai trò Nhà n c i v i s phát tri n c a nông nghi p Trung

Qu c, lu n v n k t h p gi a ph ng pháp l ch s và ph ng pháp lôgíc, ng th i còn s d ng các ph ng pháp phân tích kinh t , so sánh v.v gi i quy t m c tiêu

t ra trong nghiên c u

4 óng góp c a lu n án :

- Làm rõ vai trò c a Nhà n c i v i s phát tri n kinh t nông nghi p Trung Qu c trong th i k c i cách T ó rút ra m t s bài h c kinh nghi m

- Làm rõ kh n ng v n d ng nh ng bài h c kinh nghi m v vai trò c a Nhà

c trong phát tri n nông nghi p c a Trung Qu c v i n c ta hi n nay

5 K t c u c a lu n v n :

Ngoài l i m u , k t lu n , m c l c , danh m c tài li u tham kh o , lu n

n c k t c u thành ba ch ng

Ch ng I: C s lý lu n v vai trò c a Nhà n c i v i s phát tri n kinh t nông nghi p

Ch ng II: Th c tr ng v vai trò Nhà n c i v i s phát tri n nông nghi p Trung Qu c th i k c i cách (1978 n nay)

Ch ng III: Kh n ng v n d ng m t s kinh nghi m v vai trò Nhà n c Trung Qu c i v i s phát tri n nông nghi p Vi t Nam hi n nay

CH NG I

C S LÝ LU N V VAI TRÒ C A NHÀ N C I V I S

PHÁT TRI N KINH T NÔNG NGHI P

1.1 V trí , vai trò c a nông nghi p i v i s phát tri n kinh t nông thôn.

Khu v c nông thôn ã và ti p t c kh ng nh vai trò quan tr ng i v i s phát tri n c a n n kinh t Cùng v i phát tri n nông nghi p theo h ng s n xu t hàng hoá, g n v i công nghi p ch bi n và a d ng hoá ch ng lo i nông s n thì ngành ngh nông thôn c ng hình thành và phát tri n Vai trò c a khu v c nông thôn có th th y c qua nh ng m sau :

- Nông thôn là n i s n xu t và cung c p nhi u v t ph m tiêu dùng thi t y u

- S n xu t ra nh ng t li u s n xu t tái s n xu t b n thân ngành nông nghi p

và các lo i nguyên li u cung c p cho nhi u ngành công nghi p, ti u th công nghi p

- Là n i cung c p ngu n nhân l c d i dào cho các ngành kinh t

- S phát tri n c a n n kinh t nông thôn có nh h ng r t l n n s phát tri n kinh t c a toàn b n n kinh t qu c dân

- Phát tri n nông nghi p s làm t ng ngu n d tr l ng th c cho qu c gia

- Phát tri n nông nghi p còn có ý ngh a quan tr ng trong vi c b o v và c i

t o môi tr ng thiên nhiên

1.2 Các lý thuy t v m i quan h c a nông nghi p trong s phát tri n kinh t

c a các n c.

- Lý thuy t cân i c a Raguar Nurke

- Lý thuy t s phát tri n không cân i i bi u là Hirschman

- Lý thuy t nh nguyên c a Lewis

- Phân tích các i u ki n nông nghi p Châu Á gió mùa c a Oshima

- Lý thuy t ba giai n phát tri n nông nghi p c a Torado

1.3 S c n thi t v vai trò c a Nhà n c i v i s phát tri n kinh t

Trong qu n lý Nhà n c, qu n lý Nhà n c v kinh t gi v trí c bi t quan

tr ng L ch s phát tri n kinh t th gi i ã kh ng nh không khi nào và không

âu có Nhà n c phi kinh t , Nhà n c ng bên trên hay bên ngoài kinh t Các

ho t ng c a Nhà n c ho c có tác d ng thúc y, ho c kìm hãm s phát tri n c a

n n kinh t

H c thuy t kinh t t do, ng i u tiên a ra nh ng t t ng ó là Wiliam Petty

H c thuy t c a phái tr ng nông Pháp nh ng n i b t nh t là ADam Smith (1723 - 1790)

Nhà kinh t h c ng i Anh John Meyuard Keynes (1884 - 1946) ã a ra

h c thuy t kinh t "Ch ngh a t b n c u ti t"

H c thuy t kinh t h n h p c th hi n rõ nh t trong tác ph m "Kinh t

h c" c a Paul Samuelson nhà kinh t h c ng i M Kinh nghi m chung c a các n c cho th y vai trò qu n lý v mô c a Nhà

c c th hi n trên nhi u m t, nh :

- nh h ng chi n l c phát tri n kinh t , c ng nh nh h ng chi n l c phát tri n nông nghi p, nông thôn

- Vai trò Nhà n c trong vi c thu hút v n u t

- Vai trò Nhà n c trong vi c th c hi n chính sách n nh kinh t v mô, chính sách i u ti t thu nh p, m b o công b ng xã h i

kinh t , xây d ng chi n l c phát tri n ngu n nhân l c.

- Vai trò Nhà n c i v i phát tri n kinh t còn thông qua vi c xây d ng và hoàn thi n h th ng lu t pháp nói chung, lu t pháp v kinh t nói riêng

1.4 N i dung vai trò c a Nhà n c i v i phát tri n nông nghi p.

S bi n i và phát tri n c a nông nghi p d a vào các y u t sau:Thay i

và c i ti n k thu t, các th ch xã h i thích h p, các chính sách kinh t thích h p

c a Chính ph

1.4.1 Chính sách t ai.

H u h t các nhà kinh t u cho r ng c i cách ru ng t là i u ki n tiên quy t phát tri n nông nghi p C c u s h u ru ng t không bình ng là nguyên nhân

b n t o ra s chênh l ch l n v thu nh p trong nông thôn

1.4.2 Chính sách u t v n cho nông nghi p, nông thôn.

- T ng t tr ng v n u t c a Nhà n c cho nông nghi p

- V n u t c a Nhà n c c n t p trung vào các l nh v c: xây d ng c s h

t ng cho nông nghi p, nông thôn nh giao thông, i n, thông tin liên l c, th y l

1.4.3 Chính sách tín d ng

Nhu c u v n phát tri n nông nghi p, nông thôn r t l n Vi c t ng c ng

v n cho nông dân thông qua con ng tín d ng có ý ngh a c bi t quan tr ng Do

v y v i Nhà n c, chính sách tín d ng c n:

- Vi c qui nh th i h n cho vay

- Có chính sách lãi su t u ãi i v i nông dân khi vay v n

- S d ng hình th c th ch p phù h p v i u ki n c a nông dân

- M r ng hình th c cho vay theo ch ng trình, d án

- Th c hi n i m i và hoàn thi n c ch huy ng v n và cho vay c a các

t ch c tín d ng

1.4.4 Chính sách khuy n nông:

Khuy n nông là m t chính sách c a Nhà n c giúp nông dân phát tri n

s n xu t, t ng thu nh p, c i thi n i s ng v t ch t và tinh th n Khuy n nông là c u

n i gi a khoa h c công ngh , th tr ng v i nông dân

1.4.5 Chính sách th tr ng và giá c

1.4.5.1.Chính sách th tr ng.

- Chính sách th tr ng quán tri t quan m là phát tri n ng b các lo i th

tr ng nông thôn, g n th tr ng nông thôn v i th tr ng c n c, g n th tr ng

nhi u thành ph n kinh t

- Chính sách phát tri n th tr ng chú tr ng các lo i th tr ng sau:

+ Th tr ng tiêu th hàng hóa nông s n + Th tr ng t li u s n xu t cho nông nghi p, nông thôn v.v

1.4.5.2.Chính sách giá.

Trong n n kinh t hàng hóa, giá c th tr ng c hình thành quan h cung

c u và môi tr ng c nh tranh Trong tr ng h p giá th tr ng không có l i cho

ng i s n xu t (nh giá nông s n ch ng h n) thì Nhà n c có th can thi p vào

vi c nh giá (qui nh giá sàn)

1.4.6 Chính sách thu

Thu ánh vào s n xu t nông nghi p và các ho t ng kinh t nông thôn

ph i có s u ãi c bi t :

- Gi m m c thu s d ng ru ng t nông nghi p và ti n t i không ánh thu vào s n xu t nông nghi p

- khuy n khích phát tri n các ngành ngh nông thôn thì m c thu ph i

có s u ãi h n so v i thành ph (cùng lo i ngành ngh )

1.4.7 Chính sách b o tr s n xu t nông nghi p.

Ti n hành b o tr cho s n xu t nông nghi p thông qua các hình th c ch y u sau:

- Nhà n c tr c ti p u t xây d ng các công trình có ý ngh a quan tr ng

i v i s phát tri n nông nghi p

- Thông qua giá mua nông s n

- Thông qua giá các v t t chi n l c, giá d ch v u vào cho s n xu t nông nghi p

1.4.8 Chính sách xã h i nông thôn.

- Chính sách vi c làm i v i lao ng nông nghi p, nông thôn

- Chính sách xoá ói gi m nghèo

- Chính sách giáo d c, ào t o ngu n nhân l c cho nông nghi p, nông thôn

- Gi i quy t các v n xã h i khác nông thôn nh ng n ch n, h n ch các h

t c, các t n n xã h i, ch m lo s c kh e c a c dân nông thôn, v.v

1.4.9 Chính sách xu t - nh p kh u

Th c hi n thông qua hai bi n pháp c b n là , thu xu t nh p kh u và h n

m c quato xu t nh p kh u t ng c s n xu t và tiêu dùng, Nhà n c có chính sách kép tài tr cho c ng i s n xu t và ng i tiêu dùng

TH C TR NG V VAI TRÒ NHÀ N C I V I PHÁT TRI N NÔNG NGHI P TRUNG QU C TH I K C I

CÁCH (1978 N NAY).

2.1 Khái quát v vai trò c a Nhà n c i v i nông nghi p Trung Qu c tr c

c i cách (1978).

Tr c th i k c i cách (n m 1978), trong mô hình kinh t k ho ch hoá t p trung, nông nghi p, nông thôn Trung Qu c g p khó kh n tr m tr ng, s n xu t trì tr , nông thôn nghèo nàn, l c h u Trung Qu c có nguy c r i vào tình tr ng m t an toàn l ng th c, th c ph m Ch công xã nhân dân v i s h u t p th , s n xu t

t p th và phân ph i bình quân ã tri t tiêu ngu n ng l c phát tri n c a nông nghi p nông thôn

2.2 Vai trò c a Nhà n c trong phát tri n nông nghi p c a Trung Qu c th i

k c i cách (1978 n nay).

2.2.1 Giai o n 1978 1984.

2.2.1.1 Các chính sách c a Nhà n c i v i nông nghi p.

* Chính sách khoán.

T n m 1980 trong nông nghi p, nông thôn Trung Qu c ã b t u có s chuy n h ng m nh h n v bi n pháp khoán s n n h gia ình nông dân

Hình th c kinh doanh m i này phù h p v i trình s c s n xu t trong nông nghi p Trung Qu c i u ch nh quan h s n xu t trong nông nghi p, kh c ph c

c nh c m qu n lý quá t p trung và ph ng th c kinh doanh n nh t trong nông nghi p

*Chính sách ngành ngh hoá.

Cùng v i vi c thi hành chính sách khoán s n n h , Trung Qu c còn th c

hi n chính sách phát tri n nhi u thành ph n kinh t nông thôn, a d ng hoá ngành ngh t o vi c làm t i ch nh m t ng thu nh p cho nông dân

* Chính sách giá

C i cách giá c l ng th c, th c ph m là m t bi n pháp quan tr ng trong c i cách th ch kinh t nông thôn Trung Qu c

Nhà n c ã thi hành chính sách thu h p "Cánh kéo giá c " trong trao i

gi a hàng nông ph m và công ngh ph m

- Nhà n c m t m t thông qua bi n pháp thu mua theo k ho ch th ng nh t ,

nh ng m t khác ã t ng b c dành cho nông dân quy n t x lý m t ph n nông s n hàng hoá và có th t tiêu th trên th tr ng

- Nhà n c th c hi n bi n pháp nâng giá thu mua v i giá hàng nông s n

- B c u th nghi m hình th c h p ng thu mua, th c hi n nhi u kênh

u thông hàng hoá nông thôn

* Chính sách tài chính, tín d ng.

T n m 1979, các kho n chi ngân sách Nhà n c trong nông nghi p c

ng lên Trung Qu c còn thi hành chính sách m r ng các kho n tín d ng h tr

v n cho nông dân

* Chính sách khoa h c - k thu t.

- Phát tri n và chuy n giao khoa h c - k thu t trong nông nghi p

- y m nh phát tri n giáo d c trong nông thôn v v n hoá, ngh nghi p

- T ng c ng h th ng ph bi n khoa h c - k thu t nông nghi p v i nhi u hình th c a d ng

- Phát tri n s nghi p y t , nâng cao th ch t c a nông dân

* Chính sách h tr s n xu t nông nghi p.

Trung Qu c ra hai nguyên t c u ch nh c c u s n xu t là :

- C n c vào th tr ng xác nh c c u s n xu t trong nông nghi p

- C n gi i quy t t t v n s n xu t - cung ng - tiêu th nông ph m

* Chính sách c i cách th ch công xã nhân dân.

Th c hi n th ch qu n lý "Chính xã h p nh t", ngh a là h p nh t gi a chính quy n, công xã nhân dân và "ba c p s h u, l y i s n xu t làm c s "

2.2.1.2 K t qu và h n ch

* K t qu

L c l ng s n xu t trong nông nghi p, nông thôn c gi i phóng, nông dân

c quy n t ch trong s n xu t kinh doanh, tính tích c c s n xu t c a nông dân

c nâng cao, t o ra ng l c to l n thúc y s n xu t nông nghi p phát tri n

Nh p t ng tr ng bình quân hàng n m v ng c c là 4,9%, nh p t ng

tr ng c a t ng s n ph m xã h i nông thôn bình quân hàng n m t ng 10% Thu

nh p bình quân theo u ng i c a nông dân hàng n m t ng 15%

Công nghi p nông thôn c ng b c u phát tri n Giá tr t ng s n l ng c a

xí nghi p h ng tr n n m 1978 là 49,307 t nhân dân t , n m 1984 là 170,989 t

* H n ch

- Kinh t hàng hoá nông thôn ch a phát tri n m nh

- Chính sách khoán t o ra s phân tán manh mún ru ng t

- Chính sách th tr ng v n duy trì ch thu mua và tiêu th theo k ho ch

th ng nh t và theo ngh a v i v i nh ng nông ph m quan tr ng C t t m i quan

h gi a nông dân v i th tr ng, gây tr ng i cho vi c u ch nh h p lý c c u s n

xu t và phát huy u th c a m i khu v c nông nghi p

- Vi c ng d ng nh ng thành qu khoa h c - k thu t còn th p ch chi m t

l 30% B máy ph bi n khoa h c - k thu t ch a c ki n toàn, s nhân viên làm công tác ph bi n khoa h c - k thu t còn thi u

- C c u s n xu t trong nông nghi p v n ch a h p lý, các t l trong n i b nông nghi p v n ch a cân i , c c u s n xu t nông thôn ch a có nh ng chuy n

bi n c b n

2.2.2 Giai o n 1985 1990.

2.2.2.1 Các chính sách c a Nhà n c i v i nông nghi p.

* Chính sách c i cách th ch l u thông hàng hoá.

- Th c hi n nhi u kênh kinh doanh

- C i cách th ch h p tác xã cung tiêu

- Ti p t c c i cách ch thu mua nông s n ph m

* Chính sách giá c :

- Nhà n c thu mua theo giá ã xác nh b o v l i ích c a nông dân

- Th c hi n giá mua và giá bán l ng th c nông thôn cùng m t giá

* Chính sách h tr s n xu t nông nghi p.

- B o m s n xu t l ng th c t ng tr ng n nh, tích c c phát tri n kinh doanh nhi u ngành ngh , kiên trì phát tri n toàn di n nông nghi p, lâm nghi p, ch n nuôi, ngh cá và ngh ph

- Tích c c phát tri n xí nghi p h ng tr n, thúc y hi n i hoá nông nghi p và công nghi p hoá nông thôn

- Xây d ng h th ng d ch v xã h i hoá

* Chính sách khoa h c - k thu t v i "k ho ch m l a".

- Th c hi n m c tiêu chi n l c b n hi n i hoá, th c hi n các ch tiêu t

ra i v i nông nghi p n n m 2000, y m nh phát tri n khoa h c - k thu t trong nông nghi p và ra "K ho ch m l a" trong nông thôn

Nâng cao t tr ng u t cho công nghi p ph c v cho nông nghi p Nhà

c có chính sách u tiên và h tr cho các ngành công nghi p ph c v cho nông nghi p c bi t là công nghi p ch bi n nông s n

* Chính sách c i cách và phát tri n giáo d c k thu t.

- T ng c ng m ng l i ph bi n khoa h c - k thu t trong vi c ch o và

hu n luy n nông dân

- Phát huy tác d ng c a các tr ng i h c và trung h c chuyên nghi p trong chuy n giao công ngh k thu t , b i d ng nhân tài trong nông thôn

- Ti p t c c i cách giáo d c trung h c, a v nông thôn nh ng cán b k thu t th c hành

- Phát huy l c l ng khoa h c - k thu t c a xã h i

- S d ng các ph ng ti n thông tin hi n i, truy n t tri th c khoa h c

-k thu t cho nông dân

* Chính sách xoá ói gi m nghèo.

m 1984, Trung ng ng c ng s n Trung Qu c và Qu c v vi n ã ban hành thông tri "V vi c thay i nhanh chóng b m t khu v c nghèo nàn l c h u

c a n c ta", chú tr ng nhi u n v n xoá ói gi m nghèo trong nông thôn

* Chính sách t ng c ng xây d ng t ch c chính quy n c s

- C ng c chính quy n c p thôn

- Ki n toàn ch hu n luy n nghi p v cho cán b nông thôn

2.2.2.2 K t qu và h n ch

* K t qu

Giai o n n m 1985 1990 , là giai o n sôi ng trong ti n trình c i cách nông nghi p , nông thôn Trung Qu c T c t ng tr ng kinh t t 11,5%, là th i

k có t c t ng tr ng nh t k t khi c i cách T c t ng tr ng hàng n m c a các xí nghi p h ng tr n t t i 44,9%, s lao ng phi nông nghi p ã t ng lên 43 tri u ng i , t tr ng ng i lao ng trong nông nghi p gi m t 67% n m 1985

xu ng còn 59,3% n m 1990

* H n ch

- S phát tri n c a nông nghi p và công nghi p , thành th và nông thôn có

bi u hi n m t cân i khá rõ

- Nhân kh u t ng quá nhanh trong khi di n tích t canh tác có xu h ng gi m

- u t cho nông nghi p th p, c s v t ch t - k thu t còn y u