Tổ chức kiểm soát hoạt động thu ngân sách nhà nước do các chi cục Thuế thực hiện

Băng những kiến thức, lý luận được trang bị và những hiểu biết của mình thông qua hoạt động thực tiễn tôi chọn đề tài: “Tổ chức kiểm soát hoạt động thu ngân sách nhà nước do các chỉ cục

Trong hoạt động thu ngân sách nhà nước, thuế là khoản thu chiếm tỷ trọng lớn Thuế là khoản thu mang tính chất bắt buộc theo nghĩa vụ mà mỗi công dân, tô chức phải đóng góp cho ngân sách nhà nước theo đúng quy định trong các luật thuế của mỗi quốc gia Tuy nhiên hệ thông thuế của nước ta đang bộc lộ nhiều khuyết nhược điểm, chưa thật phù hợp với tình hình mới,

cả về nội dung chính sách và tổ chức quản lý thu thuế Do đó, nhìn chung còn

thất thu lớn về số lượng cơ sở có thực tế kinh doanh, về căn cứ tính các loại thuế, về nợ đọng kéo dài, chưa phát huy được hết tác dụng của thuế nhằm đây

mạnh hoạt động sản xuất kinh doanh, thực hiện đóng góp hợp lý, công bằng cho ngân sách nhà nước Do phân cấp thu ngân sách nhà nước, các chỉ cục thuế được phân công quản lý thu thuế của hầu hết các tổ chức kinh doanh trên

địa bàn quận, huyện Do đó, việc quản lý thu thuế do các chỉ cục thuế thực hiện cần được tô chức một cách có hiệu quả Băng những kiến thức, lý luận

được trang bị và những hiểu biết của mình thông qua hoạt động thực tiễn tôi chọn đề tài: “Tổ chức kiểm soát hoạt động thu ngân sách nhà nước do các chỉ cục thuế thực hiện”

CHƯƠNG 1

LY LUAN CHUNG VE KIEM SOÁT HOẠT ĐỘNG THU NGÂN SÁCH

NHÀ NƯỚC DO CÁC CHI CỤC THUÊ THỰC HIỆN

1.1 Lý luận chung về kiểm soát hoạt động thu ngân sách nhà nước

do các chỉ cục thuế thực hiện

1.1.1 Tổng quan về kiểm soát trong quản lý

Kiểm soát là công việc nhăm soát xét lại những quy định, những quá trình ra quyết định và thực thi các quyết định quản lý được thể hiện trên các nghiệp vụ (những thao tác cụ thể) nhằm năm bắt và điều hành được những nghiệp vụ đó

il

Kiểm soát hoạt động thu ngân sách nhà nước là những hoạt động của

nhà nước nhằm kịp thời phát hiện và xử lý các sai sot, ach tắc, đồ vỡ, những

khó khăn, vướng mặc trong quá trình thực hiện thu ngân sách nhà nước nhăm

đảm bảo cho các chủ thê kinh tế hoạt động đúng định hướng và có hiệu quả

1.1.2 Kiểm soát thu ngân sách nhà nước

Thu ngân sách nhà nước là hoạt động đầu vào của ngân sách nhà nước

và phản ánh quan hệ kinh té giữa nhà nước với khách thê thực hiện hoạt động thuộc đối tượng thu (thường được gọi là người nộp thuế) với chính sách thu

cụ thê Mỗi đối tượng thu hình thành một nguồn thu và bao gdm 2 loai thu co

ban: thué va 1é phi

Thứ nhất: Thuế

Thuế là một hình thức động viện thực hiện việc phân phối và phân phối

lại sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân do các tổ chức kinh tế và cá nhân kinh doanh tạo ra đề hình thành quỹ tiền tệ tập trung, nhăm đáp ứng nhu cầu chi tiêu của nhà nước

Thuế phải thực hiện 3 chức năng cơ bản, đó là: chức năng bảo đảm nguồn thu cho ngân sách nhà nước nhằm đáp ứng nhu cầu chỉ tiêu của nhà nước; chức năng phân phối lại thu nhập và tài sản nhằm đảm bảo công bằng

xã hội và chức năng điều tiết vĩ mô nền kinh tế

Tuỳ theo yêu cầu quản lý, thuế được phân chia theo những tiêu thức khác nhau Trong quan hệ trực tiếp với quản lý nguồn thu ngân sách nhà

nước, thuế được phân thành 2 loại:

Một là, Thuê điều tiết các hoạt động điều tiết các hoạt động kinh doanh

và hoạt động có thu nhập khác của các tô chức (chủ yếu là các doanh nghiệp),

các cá nhân hoặc hoạt động tiêu dùng.

ill

Hai là, Thuê điều tiết quyền sở hữu tài sản hoặc sử dụng tài sản công, thuê môn bài

Thứ hai: Phí và lệ phí

Đây là khoản thu được xác định theo mức cụ thể cho từng đối tượng thu liên đến sở hữu hoặc sử dụng những tài sản, những dịch vụ công phục vụ

riêng cho những đơn vị, cá nhân có nhu câu không thường xuyên: lệ phí trước

bạ, lệ phí giao thông, lệ phí công chứng

Thu ngân sách nhà nước là một hoạt động nhà nước, phản ánh mối

quan hệ kinh té giữa nhà nước với khách thể thực hiện hoạt động thu với những đặc điêm sau:

Một là, Thu ngân sách nhà nước là hoạt động có tính hệ trọng cao: thu

ngân sách nhà nước không chỉ là yếu tố quyết định toàn bộ hoạt động ngân sách nhà nước mà còn là phương pháp điều tiết vĩ mô nền kinh tế và đảm bảo công băng xã hội Nguồn thu này không chỉ đảm bảo hoạt động của cả bộ

máy nhà nước mà còn tham gia vào việc thực hiện các định hướng chiến lược

của nhà nước cả trong lĩnh vực kinh tẾ, cả trong lĩnh vực xã hội, kể cả dân sinh, an ninh, quốc phòng

Hai là, Tính đa dạng của hoạt động thu

Như đã khái quát ở phần trên, hoạt động thu ngân sách nhà nước bao

ôm nhiều khoản thu từ những loại thuế, những loại lệ phí khác nhau Mỗi

loại hoạt động thu này phản ánh một loại quan hệ kinh tế- pháp lý khác nhau

Do vậy, kiêm soát hoạt động thu cần được vận dụng thích hợp với chức năng

của từng khoản thu

Ba là, Tính pháp lý cao của hoạt động thu

1V

Xuất phát từ tính hệ trọng và đa dạng nói trên của hoạt động thu, nhà nước luôn quan tâm xây dựng một hệ thống pháp lý đầy đủ và thích hợp cho từng loại hoạt động Trên cơ sở hệ thống pháp lý chung của nhà nước, cơ quan tài chính các cấp lập dự toán ngân sách nhà nước Sau khi được cấp có thấm quyền phê duyệt, các mục tiêu, kế cả các con số cũng trở thành pháp lệnh và cần được thực hiện trên cơ sở kết hợp nhiều loại phương pháp từ tuyên truyền vận động đến cưỡng chế khi cần thiết

1.1.3 Vai trò của kiếm soát hoạt động thu ngân sách nhà nước

Kiểm soát hoạt động thu thuế đã góp phần hoàn thiện cơ chế chính sách pháp luật về thuế Kiểm soát hoạt động thu thuế là nơi cung cấp các căn cứ, các băng chứng cụ thể phản ánh một cách chân thực, sống động các hoạt động

diễn ra trong thực tế, dé phục vụ cho việc hoàn thiện, bổ sung các chính sách

thuế cho phù hợp

Kiểm soát hoạt động thu thuế là phương tiện phòng ngừa hành vi vi phạm pháp luật và tội phạm nảy sinh trong hoạt động quản lý thu thuế Kiếm

soát hoạt động thu thuế chính là việc xem xét tại chỗ việc làm của các tô

chức, cơ quan và các cá nhân có đúng quy định của chính sách pháp luật về thuế hay không, qua đó sử dụng các biện pháp chế tài băng mệnh lệnh hoặc các quyết định hành chính nhằm ngăn ngừa hành vi vi phạm pháp luật của người nộp thuê

Kiểm soát hoạt động thu thuế có vai trò quan trọng trong việc cải cách thủ tục hành chính cả về quy chế và tổ chức thực hiện, giảm đến mức tối đa các thủ tục, quy chế không cân thiết gây phiền hà đến nhân dân và doanh nghiệp

1.2 Kiểm soát hoạt động thu ngân sách nhà nước do các chỉ cục thuế thực hiện

1.2.1 Đặc điểm tô chức bộ máy quản lý thu ngân sách nhà nước tại các

chỉ cục thuê

Bộ máy quản lý thuế được tổ chức thành hệ thông dọc từ Trung ương

đến địa phương; cơ quan thuế đặt tại địa phương chịu sự lãnh đạo song trùng

của Ngành Thuế cấp trên và chủ tịch uỷ ban nhân dân cùng cấp; Tổng cục Thuế, cục thuế, chi cục thuế là tổ chức trong hệ thống hành chính nhà nước có

tư cách pháp nhân công quyên, có con dấu riêng và được mở tài khoản tại Kho bạc nhà nước

1.2.2 Phuong pháp quản lý hoạt động thu ngân sách nhà nước tại các

chỉ cục thuê

Về phương pháp quản lý thu thuế, trên thực tế đang áp dụng 2 phương pháp cơ bản: Phương pháp chuyên quản và phương pháp tự khai

Phương pháp khép kín hay chuyên quản: Đặc điểm của phương pháp

này là mỗi cán bộ thuế phụ trách một hoặc một số người nộp thuế xác định;

theo đó, các công việc quản lý thu (từ xác định mức thu, kế cả kiểm tra cơ sở

tính toán và tính ra mức thuế, đôn đốc thu nộp đến thực hiện công việc thu)

được giao khép kín cho mỗi chủ thể thu nói trên Phương pháp này thích hợp trong điều kiện nhận thức thuế nói riêng và thu ngân sách nói chung cũng như

ý thức chấp hành luật pháp của người nộp thuế chưa đầy đủ

Phương pháp quản lý theo chức năng (phương pháp tự kê khai, tw nộp thuế): là phương pháp tiên tiến và hiệu quả trong điều kiện hiện tại: Theo

phương pháp này, người nộp thuế có thể tự tính, tự kê khai, tự nộp và tự chịu

trách nhiệm về tính chính xác của mức thu nộp cũng như thời hạn kê khai và nộp thuế của mình (người nộp thuế nộp tờ khai thuế và tiền thuế khi chưa có

sự can thiệp của cơ quan thuê)

vi

Kiém soat hoat động thu ngân sách nhà nước tại các chi cục thuế được

thực hiện theo các quy trình quản lý thuế, cụ thể là: Đăng ký thuế, khai thuế,

nộp thuế, ấn định thuế; Thủ tục hoàn thuế, miễn thuế, giảm thuế; Xoá nợ tiền

thuế, tiền phạt; Quản lý thông tin về người nộp thuế; Kiểm tra thuế, thanh tra thuế; Cưỡng chế thi hành quyết định hành chính thuế; Xử lý vi phạm pháp

luật về thuế; Khiếu nại, tổ cáo, khởi kiện

1.2.3 Kiểm soát hoạt động thu ngán sách nhà nước tại các chỉ cục thuế qua thanh tra, kiểm tra thuế

Kiểm tra thuế, thanh tra thuế là một trong những chức năng chủ yếu của cơ quan quản lý thuế, chức năng này đặc biệt cần thiết khi áp dụng cơ chế

người nộp thuế tự tính, tự khai, tự nộp thuế Kiểm tra, thanh tra thuế nhằm

phát hiện kịp thời những vi phạm trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế để nhắc nhở, giáo dục, ngăn chặn và xử phạt đối với các trường hợp cố ý gian lận về

thuế dưới mọi hình thức

Kiểm tra thuế được xác định là công việc thường xuyên mang tinh

nghiệp vụ được thực hiện ngay tại trụ sở cơ quan thuế dựa trên hồ sơ khai thuế của người nộp thuế hoặc được thực hiện tại trụ sở của người nộp thuế khi

mà người nộp thuế không giải trình được các số liệu chưa hợp lý trong hồ sơ

khai thuế

Thanh tra thuế được thực hiện trong các trường hợp: theo định kỳ đối

với các cơ sở kinh doanh có ngành nghề kinh doanh đa dạng, quy mô kinh

doanh lớn và phức tạp số thuế nộp nhiều; đối với cơ sở kinh doanh và người

nộp thuế có dấu hiệu vi phạm pháp luật về thuế; thanh tra để giải quyết khiếu

nại, tô cáo về thuê

Thanh tra, kiểm tra chấp hành nhiệm vụ, công vụ của cơ quan thuế

dé đảm bảo công tác thanh tra, kiểm tra sự tuân thủ của Ngành Thuế thống

Vil

nhất, xuyên suốt từ Tổng cục Thuế đến các cục thuế và chi cục thuế; đảm bảo hoạt động thanh tra, kiểm tra chấp hành nhiệm vụ, công vụ của Ngành Thuế

tuân thủ nghiêm túc các quy định của pháp luật, đồng thời đáp ứng yêu cầu

cải cách và hiện đại hoá Ngành Thuế; nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động

thanh tra, kiểm tra sự tuân thủ trong toàn Ngành Thuê

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TỎ CHỨC KIÊM SOÁT HOẠT ĐỘNG THU NGÂN SÁCH NHÀ

NƯỚC DO CÁC CHI CỤC THUÊ THỰC HIỆN

2.1 Đặc điểm tổ chức và hoạt động của các chỉ cục thuế trong hệ thống thuế ở Việt Nam với kiếm soát thu ngân sách nhà nước

Cơ chế quản lý thuế của Nhà nước Việt Nam là quản lý theo địa giới hành chính gồm 3 cấp: Tỉnh thành phố trực thuộc Trung ương: huyện; xã Tại

Trung ương có Tổng cục Thuế trực thuộc Bộ Tài chính, thực hiện chức năng nghiên cứu chính sách thuế, chỉ đạo thực hiện thống nhất đối với mọi thành phần kinh tế Tại tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có các cục thuế trực thuộc Tổng cục Thuế Tại quận, huyện, thị xã thuộc tỉnh có các chi cục thuế trực thuộc cục thuế Cục thuế, chi cục thuế thực hiện chức năng trực tiếp quản

lý thu thuế và thu khác trong phạm vi địa bàn được phân công Cấp xã, phường không tố chức cơ quan thuế độc lập mà chỉ tổ chức bộ phận quản lý

thuế thuộc chỉ cục thuế quận, huyện Công tác thuế cũng gan chat va phuc vu

hoạt động của chính quyên địa phương

Các chỉ cục thuế trực tiếp quản lý, thu thuế đối với các doanh nghiệp ngoài quốc doanh; hộ kinh doanh cá thể; thuế sử dụng đất nông nghiệp; lệ phí trước bạ; thuế nhà đất và các khoản thu khác phát sinh trên địa bàn quận,

huyện qua các tô đội thuế và các bộ phận chuyên trách tại văn phòng các chi cục thuê.

Vill

2.2 Kiểm soát qua quy trình quản lý thu ngân sách nhà nước chỉ cục thuế thực hiện

2.2.1 Quy trình chung cua quản lý thu ngán sách nhà nước

Đăng ký thuế: Đăng ký thuế là việc người nộp thuế kê khai những thông tin của người nộp thuế theo mẫu quy định và nộp tờ khai cho cơ quan quản lý thuế đề băt đầu thực hiện nghĩa vụ về thuế với Nhà nước theo các qui định của pháp luật

Công tác tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế

Pháp luật về thuế là một bộ phận của hệ thống pháp luật nhà nước mà mọi người dân nói chung và người nộp thuế nói riêng phải chấp hành Đồng thời, trong hệ thông bộ máy quản lý nhà nước, Cơ quan Thuế đại diện cho Nhà nước trong việc quản lý và thực thi pháp luật về thuế Vì vậy, Cơ quan Thuế phải tuyên truyền, giải thích, giáo dục pháp luật thuế cho người nộp thuế và toàn dân để mọi công dân và người nộp thuế hiểu biết về thuế, pháp

luật thuế, về nghĩa vụ và quyền lợi của người nộp thuế, từ đó thực hiện tốt

nghĩa vụ của mình đối với Nhà nước

Quan ly, sw dung hoa don

Một trong những nguyên nhân rất cơ bản dẫn đến tình trạng trốn lậu thuế, nạn tham nhũng phát sinh nặng nề là việc quản lý hoá đơn còn lỏng lẻo

Cán bộ thuế là người có trách nhiệm chủ yếu trong việc hướng dẫn, theo dõi,

kiểm tra chặt chẽ, thường xuyên việc chấp hành chế độ quản lý, sử dụng hoá đơn xử lý nghiêm minh đối với mọi vi phạm

Công tác kê khai và kế toán thuế

Công tác quản lý kê khai thuế đã được các chi cục chú trọng thực hiện ngay từ đâu, khi Luật Quản lý thuế có hiệu lực, vì vậy việc kê khai thuế của

1X

người nộp thuế đạt được nhiều tiễn bộ, các doanh nghiệp, hộ kinh doanh thực

hiện kê khai thuế đảm bảo thời gian quy định, áp dụng công nghệ mã vạch hai chiều trong kê khai thuế, nhập tờ khai thuế Các đối tượng ngừng hoạt động

bỏ trỗn, mắt tích, đã thực hiện và đóng mã số thuế theo đúng quy trình Công tác kiểm tra tờ khai thuế giá trị gia tăng hàng tháng được tăng cường, các trường hợp kê khai chậm đã bị xử phạt hành chính theo quy định

Công tác quản lý và cưỡng chế nợ thuế

Tại các chỉ cục đã thực hiện nhiều biện pháp quản lý nợ thuế và cưỡng

chế nợ thuế: Rà soát các khoản nợ, phân loại nợ thuế, thực hiện chốt nợ thuế

với từng người nộp thuế, lập bộ nợ thuế theo đúng quy trình (nợ thông thường, khó thu, chờ xử lý) Nợ thông thường đã được áp dụng các biện pháp

đốc nợ: Ra thông báo đôn đốc, phạt hành chính, ra lệnh thu, tạm dừng bán hoá

đơn, chuyên hồ sơ sang công an quận hỗ trợ ) Do đó, công tác thu nợ cũng đạt nhiều kết quả khả quan

Tăng cường kiện toàn và củng cô tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ thuế Các chỉ cục thuế thường xuyên tổ chức các lớp huấn luyện đào tạo, bôi

dưỡng trình độ nghiệp vụ cho cán bộ thuế, nhắc nhở rèn luyện phẩm chất đạo

đức cách mạng theo mười điều kỷ luật của Ngành Thuế

2.2.2 Kiểm soát hoạt động thu ngân sách nhà nước tại các chỉ đục thuế Thực trạng việc kiêm soát hoạt động thu ngân sách nhà nước tại các chi cục thuế được thể hiện qua các mặt công việc sau:

Thứ nhất, VỀ công túc kiểm tra thuế tại trụ sở cơ quan thuế

Việc kiêm tra thuê được áp dụng đôi với cả doanh nghiệp và các hộ sản

xuất kinh doanh hoạt động trên địa bàn của mỗi quận, huyện.

Hàng tháng, khi nhận được tờ khai thuế của người nộp thuế nộp, cán bộ

thuế phải tiễn hành kiểm tra tờ khai về: tính pháp lý, các căn cứ kê khai và tính thuế; phát hiện những điều bất hợp lý hoặc dấu hiệu vi phạm các quy định về thuế để yêu cầu người nộp thuế giải trình Theo chỉ đạo của Tổng cục Thuê, trong thời gian qua, các cán bộ thuế đã thực hiện kiểm tra 100% tờ khai thuế của doanh nghiệp mới thành lập và các doanh nghiệp có doanh thu lớn Thứ hai, Về công tác thanh tra, kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế

Có thể nói, công tác thanh tra, kiểm tra là một trong những nhiệm vụ

trọng tâm nhằm tăng cường công tác chống thất thu thuế Qua công tác thanh

tra, kiểm tra năm 2008, Ngành Thuế đã phát hiện hàng nghìn tỷ đồng sai

phạm

Thứ ba, Vê công tác thanh tra, kiêm tra nội bộ ngành và của các cơ quan chức năng đối với Ngành Thuế

Hàng năm, các cục thuế đều có kế hoạch thực hiện kiểm tra thanh tra việc thực hiện các quy trình nghiệp vụ tại các chi cục thuế trực thuộc cũng

như các phòng thuộc văn phòng cục Ngoài ra, Tổng cục Thuế cũng tô chức

thanh tra, kiểm tra sự tuân thủ ở các cục thuế và các chi cục thuế Qua thanh

tra, kiểm tra nội bộ ngành đã phát hiện nhiều sai phạm trong quá trình quản lý thuế, kip thoi chân chỉnh, khắc phục sửa chữa những sai phạm để việc thực hiện các quy định của pháp luật được nghiêm minh

2.2.3 Kết quả đã đạt được trong kiểm soát hoạt động thu ngân sách nhà nước

Được sự chỉ đạo của các cục thuế và Tổng cục Thuế, công tác quản lý

đối tượng nộp thuế được các chi cục thuế tiễn hành tốt, đã đưa được hầu hết

các hộ kinh doanh thực tế trên địa bàn vào diện quan ly Cac chi cục đã trién

khai kế toán hộ, thanh tra các doanh nghiệp trên địa bàn, tình trạng xin nghỉ