Thực hiện chính sách bồi thường khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Hà Nội

Tr ng i h c kinh t qu c dân

* * *

Nguy n V n Bình

Th c hi n chính sách b i th ng khi nhà n c thu h i t trên a bàn hà n i

Tóm t t lu n v n th c s

Ng i h ng d n: GS.TS Lê ình Th ng

Hà N i 2007

I M U

1 Tính c p thi t c a tài

t ai là tài nguyên qu c gia vô cùng quý giá, là t li u s n xu t c bi t, là thành ph n quan tr ng hàng u c a môi tr ng s ng, là a bàn phân b dân c , xây d ng c s kinh t xã h i, v n hoá, an ninh qu c phòng, là i t ng lao ng

a ngành nông nghi p, nhân dân ta ã t n bao công s c, x ng máu t o l p và

o v qu t ai nh ngày nay

Trong giai n hi n nay, n c ta ang trong quá trình i m i, th c hi n công nghi p hoá, hi n i hoá t n c, xây d ng và phát tri n n n kinh t th

tr ng có s qu n lý c a Nhà n c nh h ng xã h i ch ngh a, h i nh p kinh t

qu c t , thì vai trò c a t ai và các m i quan h t ai ngày càng c nhìn

nh n y h n, toàn di n h n và khoa h c h n Nh m phát huy ngu n l c t

ai, khai thác, b o t n và s d ng có hi u qu thì vi c qu n lý Nhà n c i v i t

ai là vi c làm h t s c c n thi t Là i di n ch s h u toàn b qu t ai trên

ph m vi c n c, Nhà n c có y các quy n n ng c a ch s h u, ó là quy n chi m h u, quy n s d ng và quy n nh t t ai B i th ng thi t h i khi Nhà

c thu h i t là m t trong nh ng n i dung th c hi n ch c n ng qu n lý Nhà

c i v i t ai, ã và ang là v n mang tính th i s c p bách, là v n

ph c t p mang tính ch t chính tr , kinh t , xã h i t ng h p, c s quan tâm c a nhi u ngành, nhi u c p và các t ch c, cá nhân

Thành ph Hà N i v i t ng di n tích t t nhiên kho ng 920 km2, dân s kho ng 3,3 tri u ng i, là Th ô trug tâm chính tr , kinh t , v n hoá hàng u c a

t n c, v i s t ng tr ng kinh t nhanh trong nh ng th p niên v a qua, t c

ô th hoá m nh m ã d n n nhu c u s d ng t ai và các ngu n tài nguyên ngày càng l n

ít khó kh n cho m t s b ph n dân c b thu h i t mà m t i t li u s n xu t chính, m t ngu n thu nh p ki m s ng T n m 1996 n 2000, m i n m Thành

ph Hà N i ã thu h i kho ng 900ha và t n m 2000 n n m 2010 m i n m Thành ph ph i thu h i kho ng 1.100ha Nh ng v n n i c m trong công tác thu

i t hi n nay c a Hà N i ch y u v n là do giá b i th ng ch a tho áng, qu nhà b trí tái nh còn thi u, kém ch t l ng, chính sách h tr i v i nh ng

tr ng h p b m t ngu n thu nh p chính do b thu h i t và khôi ph c m c s ng cho các h dân b di d i n n i m i còn nhi u b t c p, khi u n i và gi i quy t khi u n i c a ng i dân v.v d n n vi c ch m ti n tri n khai các d án u t ,

th m trí có d án không th c hi n c vì không gi i phóng c m t b ng

Qua ó c ng th y v n thu h i t trên a bàn Thành ph Hà N i là

t v n c c k ph c t p và mang tính th i s c p bách làm gi m nh ng mâu thu n nêu trên, Thành ph Hà N i ã có r t nhi u c g ng trong vi c t ch c

th c hi n và hoàn thi n chính sách thu h i t phát tri n các d án u t trên

a bàn

Tuy nhiên, dù sao i n a các chính sách và th c hi n các chính sách thu h i

t v n còn có nh ng b t c p, h n ch nh t nh Xu t phát t v n trên, tài

lu n v n c ch n là “Th c hi n chính sách b i th ng khi Nhà c thu h i t trên a bàn Hà N i”

2 M c ích nghiên c u tài

- Khái quát c s lý lu n và khoa h c v công tác thu h i t

- Phân tích, ánh giá th c tr ng chính sách b i th ng khi Nhà n c thu h i

t trên a bàn Thành ph Hà N i, t ó a ra nh ng gi i pháp nh m vi c th c

hi n t t h n n a công tác b i th ng thi t h i khi Nhà n c thu h i t

- Trên c s ánh giá nh ng u m và h n ch qu n lý công tác thu h i t trên a bàn Thành ph Hà N i xu t m t s gi i pháp và ki n ngh nh m t ng

ng qu n lý c a Nhà n c v công tác thu h i t trên c s phù h p v i Hi n pháp và các quy nh c a Lu t pháp hi n hành

3 i t ng và ph m vi nghiên c u tài

Nghiên c u chính sách hi n t i c a Nhà n c v b i th ng thi t h i và th c

hi n các chính sách ó c a U ban nhân dân thành ph Hà N i ã và ang áp d ng

b i th ng thi t h i khi Nhà n c thu h i t tài ch y u i sâu nghiên c u

vi c th c hi n chính sách thu h i t c a Hà N i sau khi ban hành Lu t t ai 2003

4 Ph ng pháp nghiên c u tài

Lu n v n s d ng ph ng pháp duy v t bi n ch ng và duy v t l ch s làm

n t ng nghiên c u, k t h p ch t ch ph ng pháp t ng h p, phân tích, th ng kê,

so sánh

5 óng góp nghiên c u c a tài

- Nghiên c u các chính sách thu h i t s góp ph n y nhanh quá trình công nghi p hoá, hi n i hoá Th ô

- Góp ph n hoàn thi n vi c th c hi n chính sách, ph ng th c b i th ng thi t h i c a U ban nhân dân Thành ph Hà N i khi Nhà n c thu h i t

- Góp ph n h n ch , gi i to nh ng b c xúc v khi u n i c a công dân b thi t h i khi Nhà n c thu h i t và công tác l p, b trí tái nh c

- Góp ph n th c hi n y nhanh tri n khai và u t các d án phát tri n kinh t , xã h i

6 K t c u tài

Ch ng I: C s khoa h c v b i th ng khi Nhà n c thu h i t

Ch ng II: Th c tr ng th c hi n chính sách b i th ng khi Nhà n c thu h i

t trên a bàn Hà N i

Ch ng III: Ph ng h ng, gi i pháp hoàn thi n vi c th c hi n chính sách thu h i t trên a bàn Hà N i

Ch ng 1

s khoa h c v b i th ng khi Nhà n c thu h i t

i th ng thi t h i khi Nhà n c thu h i t: Khi Nhà n c thu h i t

mà ng i s d ng t có u ki n quy nh c a pháp lu t thì c b i th ng thi t h i bao g m: B i th ng giá tr quy n s d ng t, tài s n g n li n v i t và các kho n h tr khác theo quy nh c a pháp lu t

Giá tr quy n s d ng t là giá tr b ng ti n c a quy n s d ng t i v i

t di n tích t xác nh trong th i h n s d ng nh t nh

Ti n b i th ng giá tr s d ng t có ngh a là s ti n mà ng i b thu h i

t c nh n trong tr ng h p Nhà n c thu h i t có b i th ng i v i m t

di n tích xác nh

Nhà n c thu h i t là vi c Nhà n c ra quy t nh hành chính thu l i quy n s d ng t ho c thu l i t ã cho thuê, ã giao cho t ch c, h gia ình, cá nhân s d ng

B i th ng khi Nhà n c thu h i t là vi c Nhà n c tr l i giá tr quy n s

ng t i v i di n tích t b thu h i cho ng i b thu h i

H tr khi Nhà n c thu h i t là vi c Nhà n c giúp ng i b thu h i

t thông qua ào t o ngh m i, b trí vi c làm m i, c p kinh phí di d i t i a

m m i

3 M t s quy nh chung b i th ng thi t h i khi Nhà n c thu h i t

Hi n nay, các quy nh chung c a Nhà n c v b i th ng thi t h i khi Nhà

c thu h i t c quy nh trong các v n b n quy ph m pháp lu t v b i

th ng thi t h i c th là Lu t t ai n m 2003 và các Ngh nh s 181/2004/N -CP ngày 29/10/2004 v thi hành lu t t ai; Ngh nh s 197/2004/N -CP ngày 03/12/2004 v b i th ng, h tr tái nh c khi Nhà n c thu h i t và các Thông t 116/2004/TT-BTC 07/12/2004 h ng d n th c hi n

Ngh nh 197/2004/N -CP, Ngh nh s 17/2006/N -CP ngày 27/01/2006 v

vi c s a i b sung m t s u thi hành lu t t ai, Ngh nh s 84/2007/N

-CP ngày 25/05/2007 v vi c quy nh b sung c p gi y ch ng nh n quy n s d ng

t, trình t th t c khi nhà n c thu h i t

3.1 Th m quy n thu h i t

Th m quy n thu h i t c quy nh t i u 44 Lu t t ai n m 2003

th nh sau:

- U ban nhân dân t nh, thành ph tr c thu c trung ng có quy n thu h i

t i v i t ch c, c s tôn giáo, ng i Vi t Nam nh c n c ngoài, t ch c,

cá nhân n c ngoài

- U ban nhân dân huy n, qu n, th xã, thành ph thu c t nh quy t nh thu

i t i v i h gia ình, cá nhân, c ng ng dân c , ng i Vi t Nam nh c

c ngoài thu c i t ng c mua nhà g n li n v i quy n s d ng t t i

Vi t Nam

3.2 i t ng b thu h i t

i t ng thu h i t c quy nh t i u 2 c a Ngh nh 197/2004/N

-CP c a Chính ph nh sau:

- T ch c, c ng ng dân c , c s tôn giáo, h gia ình, cá nhân trong

c, ng i Vi t Nam nh c n c ngoài, t ch c, cá nhân n c ngoài ang s

ng t b Nhà n c thu h i g i chung là ng i b thu h i t

- Ng i b thu h i t, b thi t h i tài s n g n li n v i t b thu h i, c b i

th ng t, tài s n, c h tr và b trí tái nh c

3.3 B i th ng v t

3.3.1.Nguyên t c b i th ng t

Ng i b Nhà n c thu h i t có u ki n quy nh thì c b i th ng;

tr ng h p không u ki n c b i th ng thì U ban nhân dân c p t nh xem xét h tr

3.3.2 u ki n c b i th ng t

Quy nh t i u 8 Ngh nh 197/2004/N -CP thì ng i b thu h i t có

t trong các u ki n sau ây thì c b i th ng khi Nhà n c thu h i t

- Có gi y ch ng nh n quy n s d ng t

- Có quy t nh giao t c a c quan nhà n c có th m quy n

- i v i các h gia ình, cá nhân ang s d ng t n nh, c U ban nhân dân c p xã xác nh n không có tranh ch p mà có m t trong các lo i gi y t sau

ây thi c ng c b i th ng

+ Nh ng gi y t v quy n c s d ng t ai tr c ngày 15 tháng 10 n m

1993 do c quan có th m quy n c p trong quá trình th c hi n chính sách t ai

a nhà n c Vi t Nam dân ch c ng hoà, Chính ph Cách m ng lâm th i C ng hoà mi n Nam Vi t Nam và Nhà n c C ng hoà xã h i ch ngh a Vi t Nam;

+ Gi y ch ng nh n quy n s d ng t t m th i c c quan nhà n c có

th m quy n c p ho c có tên trong s ng ký ru ng t, s a chính;

+ Gi y t h p pháp v th a k , t ng, cho quy n s d ng t ho c tài s n g n

li n v i t; gi y t giao nhà tình ngh a g n li n v i t;

+ Gi y t chuy n nh ng quy n s d ng t, mua bán nhà g n li n v i t

tr c ngày 15 tháng 10 n m 1993, nay c U ban nhân dân c p xã xác nh n là

t s d ng tr c ngày 15 tháng 10 n m 1993;

+ Gi y t v thanh lý, hoá giá nhà , mua nhà g n li n v i t theo quy

nh c a pháp lu t;

+ Gi y t do c quan có th m quy n thu c ch c c p cho ng i s d ng t; + H gia ình, cá nhân ang s d ng t có m t trong các lo i gi y t quy

nh nêu trên mà trên gi y t ó ghi tên ng i khác, kèm theo gi y t v vi c

chuy n nh ng quy n s d ng t có ch ký c a các bên có liên quan, nh ng n

th i m có quy t nh thu h i t ch a th c hi n th t c chuy n quy n s d ng

t theo quy nh c a pháp lu t, nay c U ban nhân dân c p xã xác nh n là t không có tranh ch p;

+ H gia ình, cá nhân ang s d ng t có h kh u th ng trú t i a

ph ng và tr c ti p s n xu t nông nghi p, lâm nghi p, nuôi tr ng th y s n, làm

mu i t i vùng có u ki n kinh t - xã h i khó kh n mi n núi, h i o, nay c ban nhân dân c p xã n i có t xác nh n là ng i ã s d ng t n nh, không có tranh ch p;

+ H gia ình, cá nhân ang s d ng t không có các lo i gi y t quy nh

nh ng ã s d ng n nh t tr c ngày 15 tháng 10 n m 1993, nay c U ban nhân dân c p xã xác nh n là t ó không có tranh ch p;

+ H gia ình, cá nhân c s d ng t theo b n án ho c quy t nh c a toà

án nhân dân, quy t nh thi hành án c a c quan thi hành án ho c quy t nh gi i quy t tranh ch p t ai c a c quan nhà n c có th m quy n ã c thi hành;

+ H gia ình cá nhân s d ng t không có các lo i gi y t quy nh nh ng

t ã c s d ng t ngày 15 tháng 10 n m 1993 n th i m có quy t nh thu

i t, mà t i th i m s d ng không vi ph m quy ho ch; không vi ph m hành lang b o v các công trình, c c p có th m quy n phê duy t ã công b công khai, c m m c; không ph i là t l n chi m trái phép và c U ban nhân dân c p

xã n i có t b thu h i xác nh n t ó không có tranh ch p;

+ H gia ình, cá nhân ang s d ng t mà tr c ây Nhà n c ã có quy t

nh qu n lý trong quá trình th c hi n chính sách t ai c a Nhà n c, nh ng trong

th c t Nhà n c ch a qu n lý, mà h gia ình, cá nhân ó v n s d ng;

+ C ng ng dân c ang s d ng t có các công trình là ình, n, chùa,

- i v i các t ch c s d ng t có m t trong các u ki n sau ây thì c ng

c b i th ng khi Nhà n c thu h i t:

+ t c Nhà n c giao có thu ti n s d ng t mà ti n s d ng t ã

p không có ngu n g c t ngân sách nhà n c;

+ t nh n chuy n nh ng c a ng i s d ng t h p pháp mà ti n tr cho

vi c chuy n nh ng không có ngu n t ngân sách nhà n c;

+ t s d ng có ngu n g c h p pháp t h gia ình, cá nhân

3.3.3.Giá t tính b i th ng

Giá t tính b i th ng ph i là giá t có cùng m c ích s d ng v i t b thu h i t i th i m có quy t nh thu h i t do U ban nhân dân c p t nh công b vào ngày 01 tháng 01 hàng n m theo quy nh c a Chính ph ; không b i th ng theo giá t s c chuy n m c ích s d ng t sau khi thu h i, không b i

th ng theo giá t do th c t s d ng t không phù h p v i m c ích s d ng t theo quy nh c a pháp lu t

Khung giá t c a UBND c p t nh công b vào ngày 01 tháng 01 hàng n m theo quy nh c a Ngh nh 188/2004/N -CP ngày 16 tháng 11 n m 2004 v

ph ng pháp xác nh giá t và khung giá các lo i t nh sau:

- Ph ng pháp so sánh tr c ti p: là ph ng pháp xác nh m c giá thông qua

vi c ti n hành phân tích các m c giá t th c t ã chuy n nh ng quy n s d ng

t trên th tr ng c a lo i t t ng t (v lo i t, di n tích t, th a t, h ng

t, lo i ô th , lo i ng ph và v trí) so sánh, xác nh giá c a th a t, lo i

t c n nh giá

- Ph ng pháp thu nh p: là ph ng pháp xác nh m c giá tính b ng th ng

gi a m c thu nh p thu n tuý thu c hàng n m trên 1 n v di n tích t so

i lãi su t ti n g i ti t ki m bình quân m t n m t i Ngân hàng Th ng m i Nhà

c có m c lãi su t ti n g i ti t ki m cao nh t trên a bàn

Ch ng 2

Th c tr ng th c hi n chính sách b i th ng khi Nhà n c thu h i t trên a

bàn Hà N i

2.2.2.V B i th ng i v i t phi nông nghi p là t

2.2.2.1.Quy nh b i th ng i v i t phi nông nghi p là t

- Ng i s d ng t c b i th ng b ng ti n theo giá tr quy n s d ng

t xác nh theo khu v c, v trí do U ban nhân dân thành ph công b hàng n m

Tr ng h p ph i di chuy n ch thì c b trí tái nh c theo các quy nh

2.2.2.2.Th c tr ng áp d ng chính sách b i th ng i v i t phi nông nghi p là t

n m 2000 n 2006 trên toàn Thành ph ã thu h i kho ng 5.742ha t trong ó kho ng 1.091 ha t phi nông nghi p là t , bình quân hàng n m thu h i kho ng 200 ha chi m kho ng 20% t ng s các lo i t thu h i M t s d án thu

i có nhi u di n tích t phi nông nghi p là t nh : D án Nút giao thông Ngã

S , C u V nh Tuy, ng vành ai I, ng Vành ai III vv Tuy nhiên trong quá trình áp d ng th c hi n chính sách khi b i th ng t phi nông nghi p là t còn có m t s khó kh n v ng m c sau:

- Xác nh giá t phi nông nghi p là t theo giá t chuy n nh ng th c trên th tr ng và kh n ng sinh l i c a t tuy h p lý nh ng ph c t p và khó

th c hi n Do hi u qu và kh n ng sinh l i c a t là i l ng r t khó xác nh,

tu thu c vào m c ích s d ng c a b t ng s n dùng hay s n xu t kinh doanh Giá tính b i th ng t phi nông nghi p là t nhìn chung còn r t th p so

i giá tr chuy n nh ng th c t tr n th tr ng chính vì v y còn nhi u ng i dân không ng tình v i ph ng án b i th ng thi t h i khi Nhà n c thu h i t d n

c b i th ng nhà, công trình = Giá tr hi n có c a nhà, công trình b thi t

i + (Giá tr xây m i giá tr hi n có)x 60%.

2.3.2 Th c tr ng áp d ng chính sách b i th ng, h tr v tài s n

- Thành ph quy nh s Tài chính thông báo giá chu n xác nh giá tr

i th ng tài s n vào ngày 01 tháng 01 hàng n m Th c t trong công tác b i

th ng v tài s n c xác nh là:

- Vi c quy nh xác nh giá nhà v n còn nhi u m ch a h p lý gây nhi u khó kh n cho vi c xác nh giá tr nhà khi b i th ng

2.4 Tái nh c 2.4.1 L p khu tái nh c 2.4.1.2 Th c tr ng áp d ng các quy nh v tái nh c

- Trong th i gian qua t n m 2000 – 2005, Hà N i ã có nhi u l l c trong

vi c th c hi n b i th ng gi i phóng m t b ng, c bi t là công tác tái nh c , tính

n cu i n m 2006 toàn thành ph ã b i th ng h tr cho 153.725 hô dân và b trí tái nh c cho 10.580 h dân

2.4.2 B trí tái nh c

2.4.2.1 Th c tr ng áp d ng chính sách v b trí tái nh c

Trong nh ng n m qua Thành ph ã có nhi u chính sách nh m nâng cao h n

a công tác tái nh c T n m 2000 n 2005 toàn Thành ph ã b trí tái nh

c 10.580 h dân, trung bình m i n m Hà N i b trí kho ng 2.100 h Th c

tr ng công tác b trí tái nh c t i m t s d án nh sau:

2.5 Chính sách h tr 2.5.1 Quy nh v h tr khi Nhà n c thu h t

- H tr n nh i s ng và s n xu t

- H tr chuy n i ngành ngh và ào t o vi c làm

- H tr di chuy n

- Các kho n h tr khác

Th ng ti n bàn giao m t b ng