Sử dụng hiệu quả vốn đầu tư nhà nước cho phát triển hạ tầng giao thông nông thôn vùng Trung du và miền núi phía Bắc

Tr ng i h c kinh t qu c dân

Ph m Th Hà

phát tri n h t ng giao thông nông thôn vùng

Trung du và mi n núi phía B c

Tóm t t lu n v n th c s kinh t

Chuyên nghành : Kinh t phát tri n

Ng i h ng d n khoa h c : TS Ph m Ng c Linh

Hà N i, 2008

M U

Trung du và mi n núi phía b c là m t trong hai vùng kinh t kém phát tri n

nh t c a c n c, là n i có g n 80% di n tích i núi và 81% ng i dân s ng nông thôn, là n i có trên 40 dân t c sinh s ng v i t l ng i dân t c chi m cao

nh t c n c Cu c s ng c a ng i dân nông thôn trong vùng còn m c th p, t l

ói nghèo cao ng giao thông qua nh ng a hình ph c t p, ch t l ng ng kém, i l i khó kh n m b o i s ng cho ng i dân, gi m s chênh l ch v trình phát tri n gi a các vùng, mi n, Nhà n c ta ã a ra nhi u chính sách thúc y phát tri n k t c u h t ng kh c ph c khó kh n cho ng bào dân t c thi u s , trong ó h t ng giao thông c u tiên hàng u Nh n th c rõ t m quan

tr ng c a GTNT, trong nhi u n m qua Chính ph ã dành m t ngu n v n áng k

u t phát tri n h t ng GTNT t i vùng Trung du và mi n núi phía B c M c dù

v y m ng l i GTNT t i vùng v n vào lo i kém nh t c n c mà m t trong nh ng nguyên nhân c b n là do hi u qu s d ng v n u t ch a cao

S d ng hi u qu v n u t Nhà n c là v n ang r t c quan tâm trong công tác qu n lý và s d ng v n n c ta hi n nay Vì lý do trên em ã ch n

tài “S d ng hi u qu v n u t Nhà n c cho phát tri n h t ng giao thông nông thôn vùng Trung du mi n núi phía B nghiên c u trong Lu n v n th c

s c a mình

i m c tiêu tìm ra các gi i pháp nh m t ng c ng hi u qu s d ng

n u t Nhà n c trên c s khái quát th c tr ng s d ng v n trong vùng

th i gian qua, ánh giá hi u qu phân tích các k t qu t c, nh ng v n còn t n t i và nguyên nhân, ngoài ph n m u, k t lu n và danh m c tài li u tham kh o, lu n v n c k t c u thành 3 ch ng:

Ch ng 1: S c n thi t t ng c ng hi u qu s d ng v n u t nhà n c cho phát tri n h t ng giao thông nông thôn vùng Trung du và mi n núi phía B c

Ch ng 2: Th c tr ng s d ng v n u t nhà n c cho phát tri n h t ng giao thông nông thôn vùng Trung du và mi n núi phía B c

Ch ng 3: Gi i pháp nâng cao hi u qu s d ng v n t nhà n c cho phát tri n h t ng giao thông nông thôn vùng Trung du và mi n núi phía B c

CH NG I:

S C N THI T NÂNG CAO HI U QU S D NG V N U T NHÀ N C CHO PHÁT TRI N H T NG GIAO THÔNG NÔNG THÔN

VÙNG TRUNG DU VÀ MI N NÚI PHÍA B C

* NH NG C M CH Y U C A VÙNG TRUNG DU VÀ MI N NÚI PHÍA B C

Vùng trung du và mi n núi phía B c (MNPB) bao g m 14 t nh c chia làm 2 ti u vùng: Tây B c và ông B c, chi m 35% v di n tích t nhiên và 14,3% dân s c n c N m c c phía B c c a t n c, vùng TDMNPB có a hình khá

ph c t p v i trên 80% di n tích là núi i i u ki n a hình chia c t d n n vi c xây d ng các tuy n ng b khó kh n, ph i xây d ng nhi u c u ho c kéo dài tuy n ng, chi phí xây d ng cao

Là vùng có t l ng i dân t c thi u s cao nh t c n c v i trên 50% t ng

s ng i dân t c thi u s , c c u thành ph n dân t c a d ng, nhi u t nh có t i trên

30 dân t c cùng sinh s ng v i trình phát tri n r t khác nhau Kinh t kém phát tri n, các u ki n v c s h t ng y u kém khi n cho vùng TDMNPB tr thành vùng có t l nghèo cao nh t c n c

* H T NG GTNT VÙNG TRUNG DU VÀ MI N NÚI PHÍA B C

Là vùng có m t ng giao thông so v i di n tích th p th 2 trong s 6 vùng c a c n c

Tiêu chu n ng GTNT trong vùng ch y u ch a t c p ng GTNT lo i

A, B K t c u m t ng v n ch y u là ng t chi m t i 59,45% t ng s ng GTNT, ng r i nh a ch có 13,78%, ng bê tông – xi m ng chi m 4,68%,

ng c p ph i chi m 18,89% còn l i là ng m t á d m chi m 2,2% Ch t

ng ng GTNT trong vùng nhìn chung là th p, theo ánh giá c a Vi n Chi n

c GTVT, t l ng GTNT có ch t l ng t t trong vùng ch chi m 10.51%, t

l ng có ch t l ng trung bình là 26.03%, còn l i ng có ch t l ng x u chi m t i 63,46% Có nhi u n ng h p, ngo n nghèo r t khó i, bán kính

ng cong nh ch a t c p tiêu chu n A, B T l ng GTNT có d c trên 10% còn t ng i cao, nh t là các tuy n ng xã, nhi u n i có d c trên 15% gây khó kh n cho vi c v n chuy n c a ng i dân

* HI U QU S D NG V N U T NHÀ N C CHO PHÁT TRI N H T NG GTNT

V n u t Nhà n c cho phát tri n h t ng GTNT g m có: v n ngân sách Trung ng, v n ngân sách a ph ng và v n ODA thông qua ngân sách Hi u qu

s d ng v n ph thu c vào nhi u y u t , trong ó có các y u t c b n: i u ki n t nhiên, h th ng c ch , chính sách phát tri n c a Nhà n c, n ng l c c a b máy

qu n lý hành chính nhà n c

Vi c ánh giá hi u qu s d ng v n có th s d ng nhi u ph ng pháp khác nhau tu thu c vào ch th ánh giá Các ch th khác nhau d a trên m c ích, quan i m và ph ng pháp ánh giá khác nhau, có th a ra k t lu n khác nhau

ánh giá hi u qu kinh t - xã h i c a các ch ng trình, d án s d ng v n nhà n c là m t trong nh ng n i dung c n thi t m b o tính thi t th c c a các

ch ng trình và d án nh ng là m t v n h t s c ph c t p, nh t là ánh giá hi u

qu v m t xã h i ánh giá hi u qu kinh t - xã h i, c n có ph ng pháp ti p

c n theo t ng th , i sâu phân tích, th ng kê, o l ng tác ng c a t ng m t ho t

ng, nh ng khi t ng h p ánh giá ph i t trong m i liên h m t thi t, h u c v i các m t ho t ng khác

Các d án phát tri n giao thông nông thôn vùng Trung du mi n núi phía B c

th ng có chung các m c tiêu là t o ra s t ng tr ng kinh t , thúc y các ho t

ng xã h i, t ng c ng kh n ng ti p c n c a ng i dân và gi m nghèo S khác nhau gi a các d án, y u t ánh giá hi u qu c a vi c s d ng v n c a d án GTNT này so v i d án GTNT khác ó chính là chi phi b ra xây d ng công trình h t ng GTNT, v i gi thi t các s n ph m u ra là nh nhau Vì v y có th s

d ng h th ng ch tiêu ánh giá d a trên góc qu n lý v mô c a nhà n c v i các tiêu chí nh : Su t u t tính cho m t n v n ng l c ph c v t ng thêm; h s huy

ng các k t qu c a u t so v i toàn b v n u t th c hi n các k tr c ch a

c huy ng và v n u t th c hi n k nghiên c u; T c th c hi n u t

* S C N THI T NÂNG CAO HI U QU S D NG V N U T NHÀ

C CHO PHÁT TRI N H T NG GTNT VÙNG TDMNPB Phát tri n h t ng giao thông làm cho c c u kinh t c chuy n d ch m t cách hi u qu , quan h kinh t - th ng m i gi a các vùng c t ng c ng, thu

nh p và i u ki n s ng c a ng i dân c c i thi n, góp ph n áng k vào vi c

th c hi n ch ng trình xoá ói gi m nghèo Trong i u ki n t l nghèo và tái nghèo ti m n cao vùng nông thôn, vùng dân t c thi u s - nh ng vùng mà i u

ki n ti p c n k t c u h t ng và các d ch v c b n h n ch , thì gi i pháp gi m nghèo hi u qu và b n v ng ch có th là quan tâm u t m t cách h p lý vào phát tri n k t c u h t ng, c bi t là h t ng giao thông

ng c ng hi u qu s d ng v n nhà n c nói chung và hi u qu s d ng

v n u t cho h t ng giao thông nông thôn nói riêng là c n thi t b i nh ng lý do sau:

- u t phát tri n k t c u h t ng giao thông nông thôn có vai trò c bi t

i v i phát tri n kinh t - xã h i vùng TDMNPB, nh t là i v i vi c xoá ói gi m nghèo

- Do i u ki n kinh t c a vùng TDMNPB còn kém phát tri n v n cho phát tri n h t ng giao thông nông thôn trong vùng ch y u là v n nhà n c, trong khi ngu n v n ngân sách nhà n c có h n mà ph i phân b cho r t nhi u m c tiêu khác

vì v y không th s d ng m t cách lãng phí và kém hi u qu

- V n u t phát tri n giao thông nông thôn c a nhà n c là v n c a nhà

c mà không ph i là c a t nhân, do v y r t khó qu n lý s d ng, d x y ra th t thoát, lãng phí, tham nh ng

- u t phát tri n h t ng giao thông nông thôn có quy mô v n u t l n, ít

có tính c nh tranh nên không thu hút c s quan tâm u t c a t nhân do nó không mang l i l i nhu n tr c ti p và khó thu h i v n

CH NG II:

ÁNH GIÁ HI U QU S D NG V N U T NHÀ N C CHO PHÁT TRI N H T NG GIAO THÔNG NÔNG THÔN

VÙNG TRUNG DU VÀ MI N NÚI PHÍA B C

* HI N TR NG S D NG V N U T NHÀ N C CHO PHÁT TRI N H

T NG GTNT VÙNG TDMNPB Vai trò c a v n u t Nhà n c là r t quan tr ng i v i phát tri n k t c u

h t ng nói chung và h t ng giao thông nông thôn nói riêng t i vùng TDMNPB Trong nh ng n m g n ây, cùng v i chính sách t ng c ng u t xây d ng c s

h t ng nh m thúc y t ng tr ng kinh t , xoá ói gi m nghèo cho nhân dân các vùng khó kh n, nông thôn mi n núi, v n u t cho phát tri n h t ng giao thông nông thôn t i khu v c mi n núi phía B c ã t ng áng k trong ó ch y u là v n

u t Nhà n c

Ngu n v n u t nhà n c cho phát tri n giao thông nông thôn c th c

hi n thông qua 2 hình th c là: qua ngân sách và thông qua các d án, ch ng trình

m c tiêu

ng 2.1/TT: V n u t GTNT giai n 2003 – 2007

n v tính: Tri u ng

Ngu n 2003 2004 2005 2006 2007

c tiêu, d án

ng 572.766 760.895 1.068.254 1.000.297 1.376.944

Ngu n: V kinh t a ph ng và Lãnh th , B KH & T, 2007.

Vi c u t c a ngân sách và các d án, ch ng trình m c tiêu vào giao thông nông thôn ch y u là cho các tuy n ng huy n, ng xã nh làm m i,

c ng hoá, c i t o, nâng c p m t, xây d ng c u, ng m, c ng thoát n c, xây rãnh

d c và t ng ch n v n dành cho duy tu, b o d ng s a ch a ng còn r t h n

ch

V i kh i l ng v n u t nh trên, công tác u t giao thông nông thôn trong vùng ã t c nhi u thành công, n n m 2006, 100% các xã trong vùng

u có ng n trung tâm xã

* ÁNH GIÁ HI U QU S D NG V N U T NHÀ N C CHO PHÁT TRI N H T NG GTNT VÙNG TDMNPB

- V su t v n u t :

i v i nh ng d án u t b ng ngu n v n ngân sách, su t v n u t xây

d ng h t ng giao thông t i khu v c mi n núi th ng cao h n so v i su t v n u

t i vùng trung du và ng b ng v i cùng c p ng kho ng 1,5- 2 l n V i trên 80% di n tích là i, núi cao thì su t v n u t xây d ng h t ng giao thông nông thôn t i vùng TDMNPB nhìn chung là khá cao

ng 2.2./TT: nh m c u t công trình giao thông nông thôn ng b

Su t v n u t

p ng n v Khu v c

ng b ng

Khu v c trung du

Khu v c mi n núi

1 ng c p IV Tri u /km 1.200 -1.530 1.500 -1.630 2.310 -2.800

2 ng c p V Tri u /km 670 -1.100 840 - 1.260 1.540 - 1.980

Ngu n: B Xây d ng, Su t v n u t xây d ng công trình, 2007

i v i các d án u t b ng ngu n v n ODA, các d án xây d ng ng GTNT t i vùng TDMNPB s d ng v n vay ODA th ng c quy nh su t u t

th p, ch ng h n nh d án GTNT1 quy nh su t v n u t là 10.000 – 25.000 USD/km, d án GTNT2 quy nh su t u t giao ng trung bình t 9.000 -14.000 USD cho 1 km dài D án có su t u t cao nh t là kho ng 60.000 USD/km nh ng ch c th c hi n trong nh ng u ki n c bi t khó kh n v a hình và ph i c nhà tài tr phê duy t

- V ti n th c hi n d án u t :

Theo k t qua ki m tra n m 2005, ti n c a ph n l n các d án giao thông nông thôn trong vùng, c nhóm B và C th c hi n ch m so v i ti n c duy t,

cá bi t có d án kéo dài 2 n 3 l n V i các d án do a ph ng qu n lý và làm

ch u t thì tình hình phân b v n và th c hi n các d án còn khá ph c t p, tình

tr ng dàn tr i là ph bi n

- V h s huy ng k t qu u t :

ng 2.3/TT: H s huy ng các k t qu u t giao thông nông thôn

vùng TDMNPB giai n 2001 - 2006

m 2001 2002 2003 2004 2005 2006

Ngu n: V K ho ch và u t - B GTVT, 2006

Nhìn vào b ng k t qu trên cho th y h s huy ng tài s n c nh t u t giao thông nông thôn trong vùng nhìn chung là th p và không n nh Tính chung

c giai n 2001 – 2006 h s huy ng tài s n c nh trong vùng c ng ch a n 0,5 cho th y tình tr ng u t dàn tr i, d dang là r t l n gây lãng phí và làm gi m

hi u qu c a v n u t

- V ch t l ng công trình u t :

Theo ánh giá thì ng giao thông c xây d ng t i vùng TDMNPB có

ch t l ng x u là ph bi n, ng có ch t l ng cao có t l r t th p Theo s li u

th ng kê hi n tr ng m ng l i ng GTNT t i 4 t nh thu c ti u vùng Tây B c n m

2006 cho th y, t l ng huy n có ch t l ng x u chi m t i 55,4%, ng xã

ch t l ng x u chi m trên 60% T i ti u vùng ông B c t l ng huy n có ch t

ng x u là 53,5%, t l ng xã có ch t l ng x u là g n 66%1 T i ti u vùng ông B c, t l ng huy n có ch t l ng x u chi m 53,5%, t l ng xã có

ch t l ng x u chi m 59,5%

Nhìn chung, ch t l ng các tuy n ng r t t i t , th m chí h ng ngay sau khi v a a vào s d ng Th ng xuyên x y ra tình tr ng l y lún do n n y u;

c ngang không m b o do v t li u b trôi d t x y ra th ng xuyên i v i nh ng tuy n ng c p ph i á d m Tình tr ng l ng b xói l , rãnh d c thoát n c b bùn t che l p và các gia c b o b công trình nh á lát, mái ta luy c ng b h

h ng r t nhi u

ng 2.4/TT: C c u các lo i ng GTNT n m 2006

n v : %

Lo i ng Vùng

ng s

p

IV và cao n

p V,VI Lo i A Lo i B

Ch a t

lo i B

Vùng TDMNPB 100 1.6 20.6 43.5 25.5 8.8

n c 100 10.5 30.1 45.8 11.1 2.5

Ngu n: Vi n Chi n l c và phát tri n GTVT, 2006

1

Ngu n: C p nh t Chi n l c GTNT vùng Tây B c, Vi n Chi n l c và phát tri n GTVT

* PHÂN TÍCH CÁC NHÂN T NH H NG N HI U QU S D NG

V N U T NHÀ N C CHO PHÁT TRI N H T NG GTNT VÙNG TDMNPB – NGUYÊN NHÂN D N N HI U QU U T TH P

1) Y u t v các u ki n t nhiên

V i 4/5 di n tích là núi, i, có nhi u dãy núi cao ng th i có nhi u con sông, su i b t ngu n t núi cao xu ng phía ng b ng làm cho a hình c a toàn vùng b chia c t ph c t p d n t i ph n l n các tuy n ng giao thông c u t xây d ng trong vùng u không m b o tiêu chu n v d c d c c a ng Ngoài ra n i ây còn có nh ng trung tâm m a nhi u nh t nhì c n c Do a hình

d c c ng v i m a kéo dài ngày trong nh ng tháng mùa m a nên d gây ra tình

tr ng l quét, l t á gây thi t h i cho c s h t ng nói chung và h t ng giao thông nói riêng

2) H th ng c ch , chính sách phát tri n c a nhà n c

Nhìn chung h th ng chi n l c, quy ho ch cho phát tri n giao thông nông thôn trong vùng v n còn thi u, ngoài chi n l c phát tri n giao thông nông thôn chung cho toàn vùng thì ch a có t nh nào xây d ng quy ho ch phát tri n giao thông nông thôn riêng c a t nh mà th ng l ng ghép trong các chi n l c, quy ho ch giao thông v n t i nói chung H n n a do không có n v hành chính c p vùng nên chi n l c phát tri n giao thông nông thôn chung cho toàn vùng c ng ch a c

th c hi n m t cách nghiêm túc nên quy ho ch này c ng ch a th c s phát huy hi u

qu Vi c u t không theo quy ho ch c ng là nguyên nhân d n n hi u qu u

th p

Trong nh ng n m qua Nhà n c ã th c hi n r t nhi u chính sách nh m u tiên h tr phát tri n k t c u h t ng t i các vùng núi, vùng khó kh n mi n núi phía

b c nh m thúc y t ng tr ng kinh t , xoá ói, gi m nghèo cho nhân dân trong vùng H u h t các ch ng trình, d án u tiêu u t c a nhà n c vào vùng này

u h ng t i m c tiêu phát tri n k t c u h t ng trong vùng, trong ó v n u tiên hàng u là phát tri n giao thông nông thôn nh : Ch ng trình 135, Ch ng trình xóa ói gi m nghèo và t o vi c làm; D án gi m nghèo các t nh mi n núi phía

B c; Các d án GTNT 1, 2, 3

Bên c nh nh ng k t qu t c ó là xây d ng m i và c i t o, nâng c p

c m t kh i l ng l n ng giao thông nông thôn, t o u ki n thu n l i cho i

l i và v n chuy n, góp ph n xoá ói, gi m nghèo cho nhân dân vùng, nh ng ch

tr ng, chính sách c a Nhà n c v giao thông nông thôn trong vùng TDMNPB

c ng t n t i m t s h n ch ó là:

- Ch tr ng u t ôi khi còn chung chung, thi u rõ ràng d n n tình

tr ng dàn tr i trong b trí k ho ch v n u t b ng ngu n v n ngân sách, kéo dài

th i gian u t Bên c nh ó, vi c c p phát v n th ng ch m, không úng ti n

c ng nh h ng không nh t i ti n và ch t l ng các công trình xây d ng

- V nh m c c p v n: ph n l n các d d án giao thông nông thôn k c

v n ngân sách và v n ODA u quy nh su t v n u t khá th p u này có th mang l i hi u qu trong ng n h n là có th mang l i l i ích cho nhi u ng i nh ng trong dài h n có th không có hi u qu b i su t v n u t quá th p d n n k t

c u, tiêu chu n ng s d ng thi công xây d ng th p, không m b o b n

v ng c a các con ng

- M t m b t c p khác trong ch tr ng u t c a Nhà n c ó là s b t

h p lý trong c c u phân b v n gi a u t xây d ng m i và chi phí duy tu b o

ng Th c t th c hi n th i gian qua cho th y v n u t giao thông nông thôn

c phân b ch a h p lý: u t quá nhi u cho xây d ng m i nh ng không cho duy tu, b o d ng V n dành cho duy tu b o d ng trong vùng ch chi m kho ng 2,5 – 3% so v i t ng v n u t và ch áp ng c kho ng 63,7% s km ng huy n và 42% s km ng xã ch ng t s m t cân i r t l n gi a u t phát tri n và khai thác b o trì Thi u duy tu tho áng là m t trong nh ng nguyên nhân

d n n s th t b i trong vi c cung c p h th ng k t c u h t ng nói chung

- Trong th i gian qua, Nhà n c ã h t s c chú tr ng n ch n ch nh và nâng cao hi u qu c a công tác qu n lí u t , nh t là u t xây d ng Các v n b n pháp qui ã c ban hành và th ng xuyên thay i, hoàn thi n phù h p v i tình hình m i và ã có tác d ng r t l n n qu n lí u t Tuy nhiên,v n còn t n t i ó

là công tác qu n lý, giám sát tình hình th c hi n pháp lu t v u t xây d ng ch a nghiêm, d n n nhi u ch u t , nhà th u và n v t v n l i d ng s h c a pháp lu t tr c l i gây th t thoát v n u t

3) N ng l c b máy qu n lý hành chính nhà n c

- c p v mô, B GTVT còn thi u cán b chuyên trách v theo dõi, ánh giá

và giám sát vi c s d ng v n u t GTNT

- C c p vi mô:

+ C p t nh: Nhìn chung cán b qu n lý d án c p t nh có chuyên ngành

c ào t o phù h p, cán b có chuyên môn v k thu t, kinh t , qu n lý, trình