Quản lý sử dụng vốn đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước ở tỉnh Thái Bình

Bên cạnh những thành quả tích cực do hoạt động đầu tư phát triển từ nguồn vốn ngân sách nhà nước mà chủ yếu là đầu tư XDCB đem lại cho nền kinh tế của Tỉnh thì việc quản lý sử dụng nguồn

TÓM TẮT LUẬN VĂN

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thái Bình là một tỉnh ven biển, nằm ở phía nam vùng đồng bằng sông Hồng, nằm trong vùng ảnh hưởng của tam giác tăng trưởng kinh tế Hà Nội- Hải Phòng- Quảng Ninh, gần kề với các tỉnh trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ

Cơ cấu kinh tế có sự thay đổi, chuyển dịch khá mạnh từ một tỉnh thuần nông nghiệp nay đã từng bước chuyển sang một tỉnh nông công nghiệp và phát triển dịch vụ Tuy nhiên, tăng trưởng và phát triển kinh tế chủ yếu vẫn dựa vào đầu tư

từ ngân sách nhà nước Bên cạnh những thành quả tích cực do hoạt động đầu tư phát triển từ nguồn vốn ngân sách nhà nước mà chủ yếu là đầu tư XDCB đem lại cho nền kinh tế của Tỉnh thì việc quản lý sử dụng nguồn vốn này phục vụ đầu tư trong thời gian qua cũng bộc lộ rõ nhiều bất cập cần phải nghiên cứu và xử lý

kịp thời Do đó, tác giả chọn Đề tài: “Quản lý sử dụng vốn đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước ở tỉnh Thái Bình” để nghiên cứu với mục đích góp phần

nào đó nhằm khắc phục những tồn tại, hạn chế trong quản lý sử dụng vốn đầu tư phát triển mà chủ yếu là đầu tư XDCB của tỉnh Thái Bình trong thời gian qua

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: quản lý nhà nước đối với sử dụng vốn đầu tư

từ NSNN của tỉnh Thái Bình

- Phạm vi nghiên cứu: Trong cơ cấu vốn đầu tư phát triển từ NSNN thì vốn đầu tư XDCB chiếm tỷ trọng lớn nhất và quan trọng nhất, thường chiếm từ 90%-95% tổng vốn đầu tư phát triển Mặt khác, do mặt số liệu tổng hợp từ các nguồn như UBND tỉnh Thái Bình, Sở Tài chính tỉnh Thái Bình, Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Thái Bình nên phạm vi nghiên cứu của đề tài chủ yếu tập trung

vào: Quản lý nhà nước đối với sử dụng vốn đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB) từ ngân sách nhà nước của tỉnh Thái Bình (giai đoạn 2005-2010) và không bao gồm nguồn vốn đầu tư XDCB thuộc trung ương nhưng đầu tư trên địa bàn

3 Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với sử dụng vốn đầu tư XDCB

từ NSNN của tỉnh

3.1 Đầu tư phát triển từ NSNN

Trong phạm vi đề tài này, tác giả sử dụng khái niệm chung nhất về đầu tư phát triển bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước là việc nhà nước sử dụng quỹ tiền tệ tập trung lớn nhất của mình (ngân sách nhà nước) tiến hành thực hiện các hoạt động đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội và một số lĩnh vực khác nhằm thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế xã hội đất nước

Vốn đầu tư phát triển từ NSNN có nhiều đặc điểm khác biệt về bản chất so với các nguồn vốn khác, như:

- Quyền sở hữu, quyền quản lý và quyền sử dụng bị tách biệt Nhà nước nắm quyền sở hữu nhưng quyền quản lý được thực hiện thông qua các

Bộ, ngành và chủ đầu tư được trao quyền sử dụng vốn

- Gồm nhiều loại khác nhau, theo đó là cơ chế quản lý sử dụng cũng khác nhau và rất phức tạp, như: vốn trái phiếu Chính phủ, vốn ODA, vốn thuộc trung ương quản lý, vốn thuộc địa phương quản lý, vốn chương trình mục tiêu quốc gia…;

- Vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước luôn hướng tới những lợi ích chung, lợi ích công cộng;

- Vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước chịu sự quản lý, chi phối của nhiều cấp, nhiều ngành, nhiều địa phương từ khâu huy động vốn, lập kế hoạch dự toán, giải ngân đến thanh quyết toán vốn đầu tư và được thực hiện trên quy

mô rộng lớn

- Việc đo lường hiệu quả chủ yếu dựa trên các chỉ tiêu kinh tế xã hội và các thước đo định tính vì vốn ngân sách nhà nước hầu hết là tập trung đầu tư vào các lĩnh vực không có khả năng thu hồi vốn

- Phạm vi của cơ chế quản lý vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước là rất rộng, từ khâu lập quy hoạch, thẩm định dự án đầu tư đến khâu thiết kế kỹ thuật, lập dự toán, tổ chức đấu thầu, ký kết hợp đồng kinh tế, triển khai thực

hiện đầu tư việc thất thoát, lãng phí vốn có thể xảy ra ở bất cứ khâu nào nếu

ở đó cơ chế quản lý bị buông lỏng hoặc không chặt chẽ

3.2 Đầu tư xây dựng cơ bản sử dụng vốn NSNN

Đầu tư xây dựng cơ bản sử dụng vốn NSNN là việc nhà nước sử dụng

quỹ tiền tệ tập chung lớn nhất của mình(ngân sách nhà nước) tiến hành thực hiện

các hoạt động đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội và một số lĩnh vực

khác nhằm thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế xã hội đất nước Xét theo

góc độ chu kỳ dự án đầu tư thì quy trình thực hiện đầu tư XDCB sử dụng vốn

NSNN cụ thể như sau:

3.3 Quản lý nhà nước đối với sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN của

cấp tỉnh

Quản lý nhà nước đối với đầu tư xây dựng cơ bản sử dụng vốn ngân sách

Chuẩn bị Đầu tư

Thực hiện Đầu tư

Kết thúc xây dựng đưa dự án vào hoạt động

- Nhận dạng dự án

- Nghiên cứu tiền khả thi

- Nghiên cứu khả thi

- Đấu thầu, ký kết hợp đồng xây dựng

- Thiết kế và lập dự toán

- Thi công xây lắp công trình

- Chạy thử và nghiệm thu công trình

- Đánh giá sau dự án

- Kết thúc dự án

- Vận hành khai thác

nhà nước của chính quyền cấp tỉnh là việc các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, có liên quan trong quản lý hoạt động đầu tư XDCB sử dụng công cụ, phương thức, cách thức và phương pháp nhằm phát huy hiệu quả, chống thất thoát, lãng phí nguồn vốn này Nội dung quản lý nhà nước đối với sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN của chính quyền cấp tỉnh được thể hiện chủ yếu ở 3 khía cạnh sau:

4 Thực trạng đầu tư XDCB sử dụng vốn NSNN của tỉnh Thái Bình trong giai đoạn 2005 – 2010

Quy mô đầu tư xây dựng cơ bản của tỉnh Thái Bình thời gian qua không ngừng tăng từ 382,9 tỷ đồng năm 2005 lên 1359,2 tỷ đồng năm 2009, trong năm 2010 ước đạt 724,28 tỷ đồng Chi bình quân đầu tư xây dựng cơ bản

Nội dung quản lý nhà nước

Hoạch định đầu

tư XDCB sử

dụng vốn NSNN

Tổ chức thực hiện đầu tư XDCB sử dụng vốn NSNN

Kiểm soát viêc

sử dụng vốn đầu

tư XDCB từ NSNN

- Xây dựng quy hoạch,

kế hoạch đầu tư

- Lập, thẩm định, phê

duyệt dự án đầu tư

- Lựa chọn nhà thầu thực hiện dự án đầu tư

- Cấp giấy phép xây dựng công trình

- Quản lý thi công xây dựng công trình

- Quản lý chi phí đầu tư -Thanh toán vốn đầu tư

- Quyết toán vốn đầu tư

- Thanh tra, kiểm tra

dự án đầu tư

- Giám sát, đánh giá đầu tư

trong giai đoạn 2005-2010 đạt 673,05 tỷ đồng/năm.Trong những năm, mặc dù thu ngân sách còn hạn hẹp và cần phải thực hiện nhiều mục tiêu kinh tế xã hội cùng một lúc, nhưng Thái Bình cũng đã ưu tiên nguồn lực tập trung đầu tư vào một số lĩnh vực then chốt từ đó tạo điều kiện thúc đẩy các ngành, thành phần kinh tế khác phát triển, chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Tỉnh

5 Thực trạng quản lý nhà nước đối với sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN của tỉnh Thái Bình trong giai đoạn 2005 - 2010

5.1 Hoạch định đầu tư XDCB sử dụng vốn NSNN

- Công tác quy hoạch, định hướng đầu tư đã bám sát chiến lược phát triển kinh tế xã hội đã được Đại hội đảng bộ Tỉnh đề ra qua các kỳ đại hội Kế hoạch đầu tư xây dựng cơ bản đã tập trung vào những công trình trọng điểm phục vụ trực tiếp cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá và phát triển kinh tế xã hội của tỉnh

- Công tác thiết kế kỹ thuật, thiết kế bản vẽ thi công và lập dự toán được các tổ chức tư vấn thiết kế trên cơ sở số liệu khảo sát khoa học và các quy chuẩn xây dựng do nhà nước ban hành kết hợp với công nghệ thông tin để đưa

ra được bộ hồ sơ thiết kế hoàn chỉnh, đầy đủ, chính xác và phù hợp với thực tế

- Công tác thẩm định thiết kế dự toán của những dự án đầu tư XDCB từ ngân sách nhà nước có được sự phối hợp chặt chẽ giữa Sở Xây dựng (cơ quan quản lý chuyên ngành) chủ trì phối hợp với Sở Tài chính, Sở Kế hoạch và Đầu tư và các Sở, ngành có liên quan khác của tỉnh

5.2 Tổ chức thực hiện đầu tư XDCB sử dụng vốn NSNN của Tỉnh

- Tình trạng chia nhỏ gói thầu để chỉ định thầu đã từng bước được khắc phục Chất lượng công tác tư vấn và thẩm định kết quả đấu thầu ngày càng được nâng cao, theo đúng quy định của pháp luật

- Thông qua công tác đấu thầu xây lắp, công tác thi công xây lắp các công trình dự án đầu tư từ ngân sách nhà nước được giao cho các tổ chức có tư cách pháp nhân, có năng lực, kinh nghiệm đảm nhận Quá trình, quy trình, quy phạm trong thi công xây lắp, nghiệm thu công trình cũng như xử lý các vấn đề phát

sinh được đảm bảo, tuân thủ thực hiện theo quy định của nhà nước Quản lý chất lượng công trình trong thời gian qua đã nhận được sự chỉ đạo chặt chẽ từ tỉnh cho đến huyện

- Vấn đề xử lý nợ đọng vốn đầu tư từng bước được giải quyết Việc quyết toán vốn đầu tư xây dựng thực hiện theo đúng quy định của nhà nước

về nội dung và thời gian

5.3 Kiểm soát việc sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN của Tỉnh

- Thông qua chức năng, nhiệm vụ quản lý, kiểm tra, kiểm soát vốn đầu

tư xây dựng cơ bản, từ năm 2005-2008 đã thực hiện loại trừ những nội dung chi chưa đúng với chính sách, chế độ quy định của nhà nước, tiết kiệm vốn đầu tư cho ngân sách nhà nước 54,46 tỷ đồng

- Nhìn chung, chủ đầu tư, các ban quản lý dự án đã cố gắng khắc phục những khó khăn, hạn chế trong việc quản lý dự án, chủ động phối hợp với các bên có liên quan kịp thời tháo gỡ những khó khăn đặc biệt là những vấn đề liên quan đến cơ chế, chính sách và tạo mọi điều kiện cho các tổ chức tư vấn thiết kế, nhà thầu thi công xây lắp trong thực hiện hợp đồng, kịp thời phát hiện và xử lý những sai sót trong thiết kế, dự toán và thi công xây lắp đảm bảo đúng thủ tục và trình tự xây dựng cơ bản

6 Đánh giá quản lý nhà nước đối với sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN của tỉnh Thái Bình trong giai đoạn 2005 - 2010

- Về thực hiện kế hoạch vốn đầu tư XDCB từ NSNN: Việc quản lý sử

dụng vốn đầu tư phát triển từ nguồn ngân sách nhà nước được cải thiện đáng kể qua các năm, việc lập kế hoạch vốn đầu tư cũng đã từng bước phù hợp với yêu cầu của thực tế và vốn đầu tư thực hiện cũng bám sát kế hoạch vốn đầu tư được phê duyệt vào đầu năm

- Về xử lý nợ đọng vốn đầu tư XDCB: Mặc dù thường xuyên gặp căng

thẳng trong cân đối ngân sách và kế hoạch vốn đầu tư nhưng Thái Bình đã từng bước giải quyết tốt tình hình nợ đọng vốn đầu tư xây dựng công trình, chủ yếu là theo phương pháp gối đầu, một mặt từng bước giải quyết tình hình

nợ đọng vốn đầu tư xây dựng cơ bản nhưng đồng thời trong kế hoạch vốn

cũng đã dành khối lượng thích đáng thực hiện đầu tư cho các dự án mới phục

vụ cho phát triển kinh tế xã hội của Tỉnh

- Về mức độ thất thoát, lãng phí vốn đầu tư XDCB từ NSNN: Thông qua

việc xem xét, đánh giá kết quả, hiệu quả của một số dự án đầu tư XDCB bằng nguồn vốn NSNN trong thời gian qua cho thấy về cơ bản công tác quản lý nhà nước đối với nguồn vốn này là tương đối chặt chẽ, tuân thủ nghiêm túc quy định của pháp luật và thông qua công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm toán chưa phát hiện được việc nguồn vốn XDCB từ NSNN bị thất thoát, lãng phí ở quy

mô lớn, để lại hậu quả nghiêm trọng

- Về tính phù hợp với quy hoạch và phát triển bền vững: Theo đánh giá

chung thì đầu tư XDCB bằng nguồn vốn NSNN của tỉnh Thái Bình trong thời gian qua cơ bản đã bám sát quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội của tỉnh đến năm 2020

6.2 Điểm mạnh trong quản lý nhà nước đối với sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN của tỉnh Thái Bình

Các dự án trên địa bàn tỉnh phần lớn tuân thủ đúng quy định của pháp luật Công tác thẩm định dự án được tiến hành một cách khoa học tiết kiệm lượng đáng kể vốn NSNN Công tác đánh giá đầu tư được thực hiện có kinh nghiệm hơn, đặc biệt việc áp dụng hình thức giám sát cộng đồng những năm qua phát huy hiệu quả cao, giảm thiểu những sai phạm, ảnh hưởng tiêu cực của dự án đến các đối tượng hữu quan khác trên địa bàn triển khai cũng như phát giác sai lệch trong thi công xây dựng

6.3 Điểm yếu trong quản lý nhà nước đối với sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN của tỉnh Thái Bình

Công tác quy hoạch, chủ trương đầu tư chưa nhất quán dẫn Kế hoạch hoá vốn đầu tư vẫn còn xẩy ra tình trạng bố trí dàn trải, chưa đạt được yêu cầu trọng tâm, trọng điểm trong quản lý hoạt động đầu tư Chất lượng công tác lập, thẩm định dự toán chưa cao còn nhiều sai sót về khối lượng, đơn giá, định mức trong xây dựng cơ bản, chưa phát hiện được hết các lỗi về giải pháp kiến trúc kết cấu và dự toán Công tác lập dự án đầu tư và thiết kế công trình thực

tế vẫn còn nhiều dự án do khảo sát không kỹ lưỡng đã phải thay đổi, điều chỉnh thiết kế

- Công tác thực hiện xây lắp còn bộc lộ nhiều hạn chế, yếu kém nhất là khâu chuẩn bị và tổ chức thi công, kiểm tra, giám sát đầu tư xây dựng công trình Công tác giải phóng mặt bằng chưa thực sự được quan tâm đúng mức, chưa thực hiện quyết liệt và chưa chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết để thực hiện việc di dời, giải phóng mặt bằng một cách hiệu quả

- Công tác thanh quyết toán vốn đầu tư chưa được thực hiện một cách nghiêm túc và triệt để chủ trương thanh toán trực tiếp cho đối tượng được thụ hưởng Công tác quyết toán vốn đầu tư chưa được chủ đầu tư thực sự quan tâm Công tác thanh tra, kiểm tra chưa được chú trọng đúng mức, các sai phạm gây thất thoát, lãng phí phát hiện được xử lý chưa nghiêm

- Công tác thực hiện giám định đầu tư và nghiệm thu công trình chưa thực sự nghiêm túc, có lúc còn qua loa đại khái nên đã dẫn đến tình trạng một

số công trình vừa quyết toán xong đã xuất hiện các hiện tượng lún, nứt, thấm dột, xuống cấp

6.4 Nguyên nhân

- Chất lượng công tác tư vấn đầu tư còn thấp Năng lực chủ đầu tư vẫn chưa theo kịp yêu cầu được giao Trình độ đội ngũ cán bộ quản lý hoạt động

đầu tư cũng như phẩm chất đạo đức nghề nghiệp còn nhiều hạn chế bị tác

động tiêu cực của kinh tế thị trường

- Thái Bình là một tỉnh nông nghiệp, tỷ lệ tiết kiệm thấp nên khối lượng vốn đầu tư huy động được tương đối hạn chế nhất tạo ra áp lực rất lớn đối với một ngân sách nhà nước (bao gồm cả ngân sách địa phương và hỗ trợ từ trung ương) còn hạn hẹp, luôn bị co kéo đáp ứng cùng một lúc nhiều mục tiêu nên hiệu quả kinh tế thấp

- Vấn đề cơ chế quản lý sử dụng vốn đầu tư và kế hoạch hoá hoạt động đầu tư chưa đồng bộ và còn nhiều bất cập, sơ hở để bị lợi dụng do bị hiểu sai hoặc cố tình hiểu sai các quy định của nhà nước từ đó gây thất thoát, lãng phí vốn ngân sách nhà nước, không đảm bảo được hiệu quả hoạt động đầu tư

7 Một số giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với sử dụng vốn đầu

tư XDCB từ NSNN của tỉnh Thái Bình

7.1 Nhóm giải pháp hoạch định đầu tư XDCB sử dụng vốn NSNN

- Nâng cao chất lượng công tác quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội, công tác quy hoạch xây dựng Công tác quy hoạch xây dựng cần phải đi trước một bước, tránh trùng chéo, chắp vá, hiệu quả đầu tư thấp

- Công tác kế hoạch vốn đầu tư cần phải được xây dựng một cách phù hợp, hợp lý, hiệu quả, không bị động, khai thác tối đa các nguồn vốn có thể huy động, đảm bảo đủ vốn để phục vụ các chương trình, dự án Đầu tư xây dựng cơ bản kinh tế xã hội từ đó nâng cao hiệu quả đầu tư

- Công tác tư vấn cần phải thực hiện một số giải pháp sau: Đơn vị tư vấn phải được tổ chức lại theo hướng chuyên môn hoá, chuyên nghiệp hoá, nâng cao trình độ chuyên môn, trau dồi kinh nghiệp đội ngũ cán bộ tư vấn, giám sát, thẩm định dự án Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động của các tổ chức tư vấn, đặc biệt là tư vấn xây dựng thiết kế và có những biện pháp

xử lý kịp thời theo quy định của pháp luật

- Đối với công tác lập lập dự án của chủ đầu tư, mặc dù lập dự án là nhiệm

vụ của các chủ đầu tư, song cơ quan quản lý phải có nhiệm vụ chuẩn hóa hoạt động này phù hợp với điều kiện địa phương, đồng thời phải có những hướng dẫn chi tiết cụ thể cho các chủ đầu tư để họ nâng cao chất lập lượng dự án

- Đối với thẩm định dự án cần phải có thay đổi căn bản, mạnh mẽ để có thể nâng cao chất lượng công tác này

7.2 Nhóm giải pháp tổ chức thực hiện đầu tư XDCB sử dụng vốn NSNN

- Về công tác đấu thầu phải được thực hiện nghiêm theo quy định của pháp luật về đấu thầu Để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn bằng ngân sách nhà nước thông qua đấu thầu trên địa bàn tỉnh Thái Bình cần phải thực hiện các giải pháp sau:

+ Sở Kế hoạch và Đầu tư cần tham mưu với UBND Tỉnh tăng cường công tác đào tạo, nâng cao chuyên môn nghiệp vụ tiến tới chuyên nghiệp hoá

việc lựa chọn nhà thầu, tổ chức đấu thầu; thực hiện tốt các quy trình đấu thầu theo đúng quy định của pháp luật Thực hiện phân cấp mạnh hơn nữa trong việc lựa chọn nhà thầu

+ UBND Tỉnh chỉ đạo chấm dứt ngay việc chia nhỏ gói thầu để chỉ định thầu như hiện nay Cần có quy định một cách công khai, minh bạch đối với việc

xử lý các tình huống và kiến nghị trong quá trình đấu thầu; xử lý nghiêm minh các tổ chức, cá nhân vi phạm các quy định về đấu thầu, đặc biệt là đối với việc chỉ định thầu đối với các gói thầu theo quy định không được phép chỉ định thầu

- Về quản lý thi công công trình, trước hết cần phải tuân thủ chấp hành nghiêm túc các quy định của nhà nước về quản lý hoạt động đầu tư xây dựng

Kế tiếp là phải nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu tư, thẩm định đồ án thiết kế, cán bộ thẩm định phải có trình độ chuyên môn nghiệp vụ cao, có đạo đức nghề nghiệp Làm tốt việc giám sát cộng đồng Từng bước khắc phục tình trạng một cán bộ thực hiện giám sát nhiều công trình

- Thực hiện nghiêm túc quy trình, quy định về nghiệm thu giai đoạn, nghiệm thu hạng mục và nghiệm thu công trình đưa vào sử dụng phải có ý kiến của các bên có liên quan là chủ đầu tư, đơn vị thi công và giám sát công trình; nếu trong quá trình nghiệm thu phát sinh vấn đề cần phải xử lý thì thực hiện theo quy định của pháp luật

- Tăng cường trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc quản lý chất lượng công trình xây dựng Đồng thời, cũng phải tăng cường công tác quản lý nhà nước về chất lượng công trình, củng cố và kiện toàn bộ máy quản lý; đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra xây dựng trên địa bàn tỉnh, tăng cường đội ngũ cán bộ thanh tra xây dựng cả về số lượng và chất lượng; xử lý nghiêm minh các tổ chức, cá nhân vi phạm nguyên tắc quản lý xây dựng cơ bản, gây thất thoát lãng phí vốn đầu tư ngân sách nhà nước

- Về quản lý chi phí dự án đầu tư xây dựng công trình cần thực hiện các nguyên tắc quản lý chi phí dự án đầu tư xây dựng công trình Thực hiện tốt quy trình kiểm soát, thanh toán vốn đầu tư từ nguồn ngân sách nhà nước Nâng cao