Vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong xây dưng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

Mục lụcLời mở đầu Phần I: Những lý luận chung về vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong xây dưng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện n

Mục lục

Lời mở đầu

Phần I: Những lý luận chung về vai trò của thành phần kinh tế nhà

nước trong xây dưng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

1.1 Kinh tế thị trường

1.2 Kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam1.3 Khái niệm thành phần kinh tế nhà nước

1.4 Vai trò của thành phần kinh tế nhà nước

Phần II: Thực trạng hoạt động của thành phần kinh tế nhà nước

2.1 Vận dụng dường lối của Đảng vào thành phần kinh tế nhà nướctrong xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa hiện nay

Đề tài thảo luận: Vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong xây dưng và phát

triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

Lời mở đầu

Việt Nam chính thức khởi xướng công cuộc đổi mới kinh tế từ năm 1986, kể từ đóđến nay Việt Nam đã có nhiều thay đổi to lớn Trong đó vai trò dẫn dắt, chủ đạo,điều tiết của nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần của kinh tế Nhà nước luônđược Đảng quan tâm, coi trọng giúp Việt Nam giảm nhanh được tình trạng nghèođói, bước đầu xây dựng nền kinh tế công nghiệp hóa, đạt được tốc độ tăng trưởngkinh tế cao đi đôi với sự công bằng tương đối trong xã hội Để phát triển nền kinh

tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong Nghị quyết Đại hội X(4/2006) đã khẳng định chủ trương nhất thiết phát triển kinh tế nhiều thành phần,các thành phần kinh tế kinh doanh theo pháp luật, cùng phát triển lâu dài, hợp tác,cùng cạnh tranh lành mạnh trong đó thành phần kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủđạo và quyết định, kinh tế Nhà nước cùng kinh tế tập thể trở thành cơ sở vững chắccủa nền kinh tế quốc dân và một lần nữa nhấn mạnh nhiệm vụ “Tiếp tục đổi mới vàphát triển kinh tế Nhà nước để thực hiện tốt vai trò chủ đạo của nền kinh tế” Cónhư vậy mới phát huy được đặc điểm của kinh tế xã hội chủ nghĩa

Việt Nam đã trở thành thành viên chính thức của tổ chức thương mại thế giớiWTO Vậy làm thế nào để Việt Nam có thể hội nhập vào nền kinh tế thế giới vớinhững cơ hội và thách thức mới? Các thành phần kinh tế nhà nước nói riêng đãthúc đầy tiến trình hội nhập ra sao? Thành phần kinh tế nhà nước có vai trò như thếnào trong nền kinh tế hiện nay? Để trả lời cho những câu hỏi trên đây chúng e đãnghiên cứu đề tài này và sau đây là phần trình bày của chúng em

Phần I: Những lý luận chung về vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong xây dưng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay.

1.1 Kinh tế thị trường.

Lịch sử nhân loại đã chứng kiến nhiều mô hình kinh tế khác nhau.Mỗi mô hình đó là sản phẩm của trình độ nhận thức nhất định trong nhữngđiều kiện lịch sử cụ thể Song hiện nay, mô hình kinh tế thị trường là một

mô hình kinh tế phổ biến và có hiệu quả nhất trong việc phát triển kinh tếcủa hầu hết tất cả các quốc gia trên thế giới Mô hình này không chỉ được ápdụng ở các nước tư bản chủ nghĩa, mà còn được áp dụng ở các nước đi theocon đường xã hội chủ nghĩa Nó được vận dụng ở các nước phát triển và cả

ở các nước đang phát triển Việt Nam cũng mới sử dụng mô hình kinh tế nàyđược khoảng hơn 15 năm nay Vậy kinh tế thị trường là gì?

Theo C Mác, kinh tế thị trường là một giai đoạn phát triển tất yếu của lịch sử màbất cứ nền kinh tế nào cũng phải trải qua để đạt tới nấc thang cao hơn trên conđường phát triển và nền kinh tế tư bản chủ nghĩa chính là nền kinh tế thị trườngphát triển đến trình độ phổ biến và hoàn chỉnh Nấc thang cao hơn chính là nềnkinh tế cộng sản chủ nghĩa mà giai đoạn đầu là nền kinh tếxã hội chủ nghĩa Đểchuyển lên nấc thang này, nền kinh tế thị trường phải phát triển hết mức, phải trở

thành phổ biến trong đời sống kinh tế - xã hội Hay nói cách khác “Kinh tế thị trường là trình độ cao hơn của kinh tế hàng hóa, trong đó yếu tố đầu vào và đầu

ra đều thông qua trị trường”

Ngoài ra khi nói về khái niệm về kinh tế thị trường thì chúng ta còn có thêm haiquan điểm khác nhau nữa được đưa ra trong hội thảo về "kinh tế thị trường và địnhhướng xã hội chủ nghĩa" do hội đồng lý luận trung ưng tổchức:

- Một là, xem "Kinh tế thị trường là phương thức vận hành kinh tế lấythị trường hình thành do trao đổi và lưu thông hàng hóa làm người phânphối các nguồn lực chủ yếu; lấy lợi ích vật chất, cung cầu thị trường và muabán giữa hai bên làm cơ chế khuyến khích hoạt động kinh tế Nó là phươngthức tổ chức vận hành kinh tế - xã hội, không tốt mà cũng không xấu Tốt

hay xấu là do người sử dụng nó Theo quan điểm này, kinh tế thị trường làvật "trung tính", là "công nghệ sản xuất" ai sử dụng cũng được

- Hai là, xem "Kinh tế thị trường " là một loại kinh tế - xã hội - chínhtrị, nó in đậm dấu ấn của lực lượng xã hội làm chủ thị trường Kinh tế thịtrường là một phạm trù hoạt động, có chủ thể của quá trình hoạt động đó, có

sự tác động lẫn nhau của các chủ thể hoạt động Trong xã hội có giai cấp,chủ thể hoạt động trong kinh tế thị trường không chỉ phải cá nhân riêng lẻ,

đó còn là những tập đoàn xã hội, những giai cấp Sự tác động qua lại của cácchủ thể hoạt động đó có thể có lợi cho người này, tầng lớp hay giai cấp này;

có hại cho tầng lớp, giai cấp khác

Trong nền kinh tế thị trường, nếu lượng cầu hàng hóa cao hơn lượng cung, thì giá

cả hàng hóa sẽ tăng lên, mức lợi nhuận cũng tăng khuyến khích người sản xuấttăng lượng cung Người sản xuất nào có cơ chế sản xuất hiệu quả hơn, thì cũng có

tỷ suất lợi nhuậncao hơn cho phép tăng quy mô sản xuất, và do đó các nguồn lựcsản xuất sẽ chảy về phía những người sản xuất hiệu quả Những người sản xuất có

cơ chế sản xuất kém hiệu quả sẽ có tỷ suất lợi nhuận thấp, khả năng mua nguồn lựcsản xuất thấp, sức cạnh tranh kém sẽ bị đào thải

Cơ chế phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế thị trường có thể dẫn tới bất bìnhđẳng Đấy là chưa kể vấn đề thông tin không hoàn hảo có thể dẫn tới việc phân bổnguồn lực không hiệu quả Do một số nguyên nhân, giá cả có thể không linh hoạttrong các khoảng thời gian ngắn hạn khiến cho việc điều chỉnh cung cầu khôngsuôn sẻ, dẫn tới khoảng cách giữa tổng cung và tổng cầu Đây là nguyên nhân củacác hiện tượng thất nghiệp, lạm phát

Trong thực tế hiện nay, không có một nền kinh tế thị trường hoàn hảo, cũng nhưkhông có nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung hoàn toàn (trừ nền kinh tế Bắc TriềuTiên) Thay vào đó là nền kinh tế hỗn hợp Tùy ở mỗi nước mà các yếu tố thịtrường nhiều hay ít.Trong thương mại quốc tế, mức độ thị trường hóa nền kinh tế

có thể được sử dụng làm tiêu chí trong xác định điều kiện thương mại

1.2 Kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

 Khái niệm

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là tên gọi một cơ chế quản lý kinh

tế được Đảng Cộng sản Việt Nam tạo ra và triển khai tại Việt Nam từ thập niên

1990 cho đến nay Việc áp dụng cơ chế này cũng được ghi vào Hiến pháp ViệtNam mới nhất.

Cho đến nay, chính Đảng Cộng sản Việt Nam cũng thừa nhận rằng chưa có nhậnthức rõ, cụ thể và đầy đủ về thế nào là nền kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa mà chỉ có giải thích nguyên lý chung rằng, đó là một nền kinh tế vậnhành theo cơ chế thị trường có sự quản lý chặt chẽ của nhà nước pháp quyền xã hộichủ nghĩa hướng tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, vănminh Nguyên nhân của tình trạng này là hệ thống kinh tế này là hoàn toàn mới,chưa có tiền lệ trong lịch sử Thêm vào đó, công tác lý luận ở Việt Nam về hệ thốngkinh tế này còn chưa theo kịp thực tiễn Gần 20 năm theo đuổi chủ trương xâydựng hệ thống kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nhưng các thể chếcho hệ thống này hoạt động vẫn chưa có đầy đủ Đến hội nghị lần thứ 6 của BanChấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa X, Đảng mới ra nghị quyết

số 21-NQ/TW ngày 30 tháng 1 năm 2008 về tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa Tới ngày 23 tháng 9 năm 2008, Chính phủViệt Nam mới có nghị quyết số 22/2008/NQ-CP ban hành Chương trình hành độngcủa Chính phủ để thực hiện nghị quyết 21-NQ/TW

 Các đặc trưng:

Hệ thống kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có các đặc trưng sau:

 Là một nền kinh tế hỗn hợp, nghĩa là vừa vận hành theo cơ chế thị trường,vừa có sự điều tiết của nhà nước Các quy luật khách quan của nền kinh tế thịtrường được tôn trọng, các mạch máu kinh tế và các ngành trọng yếu (khai mỏ,ngân hàng, quốc phòng ) được nhà nước quản lý Các thông lệ quốc tế trongquản lý và điều hành kinh tế được vận dụng một cách hợp lý Nền kinh tế chịu

sự chi phối của các quy luật kinh tế xã hội chủ nghĩa

 Là một nền kinh tế đa dạng các hình thức sở hữu, nhưng khu vực kinh tế nhànước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế, kinh tế nhà nước và kinh tế tậpthể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế Đất đai thuộc sởhữu toàn dân

 Là nền kinh tế phát triển nhanh, hiệu quả, bền vững và chủ động hội nhậpkinh tế thành công

 Việc phân phối được thực hiện chủ yếu theo kết quả lao động và theo hiệuquả kinh tế, đồng thời theo cả mức đóng gópvốn Chú trọng phân phốilại qua phúc lợi xã hội Việc phân bổ các nguồn lực vừa được tiến hành theohướng nâng cao hiệu quả, vừa theo hướng giúp thu hẹp khoảng cách phát triển

giữa các địa phương Phát triển kinh tế gắn với tiến bộ, công bằng xã hội; côngbằng xã hội được chú ý trong từng bước, từng chính sách phát triển.

 Phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường

 Các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, nghề nghiệp và nhân dân đượckhuyến khích tham gia vào quá trình phát triển kinh tế

 Sự cần thiết khách quan phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam

- Sự cần thiết khách quan

Kinh tế hàng hoá là một kiểu tổ chức kinh tế - xã hội, mà trong đó sản phẩm sảnxuất ra để trao đổi, để bán trên thị trường Mục đích của sản xuất trong kinh tếhàng hoá không phải để thoả mãn nhu cầu trực tiếp của người sản xuất ra sản phẩm

mà nhằm để bán, tức là để thoả mãn nhu cầu của người mua đáp ứng nhu cầu của

xã hội

Kinh tế thị trường là trình độ phát triển cao của kinh tế hàng hoá, trong đó toàn bộcác yếu tố "đầu vào" và "đầu ra" của sản xuất đều thông qua thị trường Kinh tếhàng hoá và kinh tế thị trường không đồng nhất với nhau, chúng khác nhau về trình

độ phát triển Về cơ bản chúng có cùng nguồn gốc và cùng bản chất

Theo C.Mác, sản xuất và lưu thông hàng hoá là hiện tượng vốn có của nhiều hìnhthái kinh tế - xã hội Những điều kiện ra đời và tồn tại của kinh tế hàng hoá cũngnhư các trình độ phát triển của nó do sự phát triển của lực lượng sản xuất tạo ra

- Cơ sở khách quan của sự tồn tại và phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam

+ Phân công lao động xã hội với tính cách là cơ sở chung của sản xuất hàng hoá

chẳng những không mất đi, mà trái lại còn được phát triển cả về chiều rộng vàchiều sâu Phân công lao động trong từng khu vực, từng địa phương cũng ngàycàng phát triển Sự phát triển của phân công lao động được thể hiện ở tính phongphú, đa dạng và chất lượng ngày càng cao của sản phẩm đưa ra trao đổi trên thịtrường

+ Trong nền kinh tế nước ta, tồn tại nhiều hình thức sở hữu, đó là sở hữu toàn dân,

sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân (gồm sở hữu cá thể, sở hữu tiểu chủ, sở hữu tư bản

tư nhân), sở hữu hỗn hợp Do đó, tồn tại nhiều chủ thể kinh tế độc lập, lợi íchriêng, nên quan hệ kinh tế giữa họ chỉ có thể thực hiện bằng quan hệ hàng hoá -tiền tệ

+ Thành phần kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể, tuy cùng dựa trên chế độ cônghữu về tư liệu sản xuất, nhưng các đơn vị kinh tế vẫn có sự khác biệt nhất định, cóquyền tự chủ trong sản xuất, kinh doanh, có lợi ích riêng Mặt khác, các đơn vị

kinh tế còn có sự khác nhau về trình độ kỹ thuật - công nghệ, về trình độ tổ chứcquản lý, nên chi phí sản xuất và hiệu quả sản xuất cũng khác nhau.

+ Quan hệ hàng hoá - tiền tệ còn cần thiết trong quan hệ kinh tế đối ngoại, đặc biệttrong điều kiện phân công lao động quốc tế đang phát triển ngày càng sâu sắc, vìmỗi nước là một quốc gia riêng biệt, là người chủ sở hữu đối với các hàng hoá đưa

ra trao đổi trên thị trường thế giới Sự trao đổi ở đây phải theo nguyên tắc nganggiá

Như vậy, khi kinh tế thị trường ở nước ta là một tồn tại tất yếu, khách quan, thìkhông thể lấy ý chí chủ quan mà xoá bỏ nó được

- Tác động to lớn của nền kinh tế thị trường

Nền kinh tế nước ta khi bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội còn mangnặng tính tự túc tự cấp, vì vậy sản xuất hàng hoá phát triển sẽ phá vỡ dần kinh tế tựnhiên và chuyển thành nền kinh tế hàng hoá, thúc đẩy sự xã hội hoá sản xuất

Kinh tế hàng hoá tạo ra động lực thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển Do cạnhtranh giữa những người sản xuất hàng hoá, buộc mỗi chủ thể sản xuất phải cải tiến

kỹ thuật, áp dụng công nghệ mới vào sản xuất để giảm chi phí sản xuất đến mứctối thiểu nhờ đó có thể cạnh tranh được về giá cả, đứng vững trong cạnh tranh Quátrình đó thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển, nâng cao năng suất lao động xã hội.Trong nền kinh tế hàng hoá, người sản xuất phải căn cứ vào nhu cầu của người tiêudùng, của thị trường để quyết định sản xuất sản phẩm gì, với khối lượng bao nhiêu,chất lượng như thế nào Do đó kinh tế hàng hoá kích thích tính năng động, sáng tạocủa chủ thể kinh tế, kích thích việc nâng cao chất lượng, cải tiến mẫu mã, cũng nhưtăng khối lượng hàng hoá và dịch vụ

Phân công lao động xã hội là điều kiện ra đời và tồn tại của sản xuất hàng hoá, đếnlượt nó sự phát triển kinh tế hàng hoá sẽ thúc đẩy sự phân công lao động xã hội vàchuyên môn hoá sản xuất Vì thế phát huy được tiềm năng, lợi thế của từng vùng,cũng như lợi thế của đất nước có tác dụng mở rộng quan hệ kinh tế với nước ngoài

Sự phát triển của kinh tế thị trường sẽ thúc đẩy quá trình tích tụ và tập trung sảnxuất, do đó tạo điều kiện ra đời của sản xuất lớn, xã hội hoá cao; đồng thời chọnlọc được những người sản xuất, kinh doanh giỏi, hình thành đội ngũ cán bộ quản lý

có trình độ, lao động lành nghề, đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước

Như vậy, phát triển kinh tế thị trường là một tất yếu kinh tế đối với nước ta, mộtnhiệm vụ kinh tế cấp bách để chuyển nền kinh tế lạc hậu của nước ta thành nềnkinh tế hiện đại, hội nhập vào sự phân công lao động quốc tế Đó là con đườngđúng đắn để phát triển lực lượng sản xuất, khai thác có hiệu quả tiềm năng của đấtnước vào sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Thực tiễn những năm đổi mới đã chứng minh rằng, việc chuyển sang nền kinh tếthị trường nhiều thành phần là hoàn toàn đúng đắn Nhờ phát triển nền kinh tế hànghoá nhiều thành phần, chúng ta đã bước đầu khai thác được tiềm năng trong nước

và thu hút được vốn, kỹ thuật, công nghệ của nước ngoài, giải phóng được nănglực sản xuất, góp phần quyết định vào việc bảo đảm tăng trưởng kinh tế với nhịp

độ tương đối cao trong thời gian qua

Trình độ phát triển của kinh tế thị trường có liên quan mật thiết với các giai đoạnphát triển của lực lượng sản xuất Về đại thể, kinh tế hàng hoá phát triển qua bagiai đoạn tương ứng với ba giai đoạn phát triển của lực lượng sản xuất: sản xuấthàng hoá giản đơn, kinh tế thị trường tự do, kinh tế thị trường hiện đại

Nước ta đang thực hiện chuyển đổi nền kinh tế, chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá

tập trung sang kinh tế hàng hoá Mô hình kinh tế của Việt Nam được xác định là nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, định hướng xã hội chủ nghĩa (nói ngắn gọn là kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa).

Hiện nay nền kinh tế thị trường của nước ta còn ở trình độ kém phát triển, bởi lẽ cơ

sở vật chất - kỹ thuật của nó còn lạc hậu, thấp kém, nền kinh tế ít nhiều còn mangtính tự cấp tự túc Tuy nhiên, nước ta không lặp lại nguyên vẹn tiến trình phát triểnkinh tế của các nước đi trước: kinh tế hàng hoá giản đơn chuyển lên kinh tế thịtrường tự do, rồi từ kinh tế thị trường tự do chuyển lên kinh tế thị trường hiện đại,

mà cần phải và có thể xây dựng nền kinh tế thị trường hiện đại, định hướng xã hộichủ nghĩa theo kiểu rút ngắn Điều này có nghĩa là phải đẩy mạnh công nghiệphoá, hiện đại hoá để phát triển nhanh chóng lực lượng sản xuất, trong một thời giantương đối ngắn xây dựng được cơ sở vật chất - kỹ thuật hiện đại để nền kinh tếnước ta bắt kịp với trình độ phát triển chung của thế giới; đồng thời phải hìnhthành đồng bộ cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước Nhà nước có vai tròđặc biệt quan trọng trong việc quản lý kinh tế vĩ mô và thực hiện định hướng xãhội chủ nghĩa

1.3 Khái niệm thành phần kinh tế nhà nước

 Khái niệm

Phạm trù kinh tế nhà nước đã được sách báo đề cập đến trong nhiều năm gần đây

và được sử dụng thống nhất từ Đại hội lần thứ VIII của Đảng đến nay Kinh tế nhànước là thành phần kinh tế dựa trên chế độ sở hữu công cộng về tư liệu sản xuất(sởhữu toàn dân và sở hữu nhà nước ) Kinh tế nhà nước bao gồm các doanh nghiệpnhà nước, các quỹ dự trữ quốc gia, các quỹ bảo hiểm nhà nước và các tài sản thuộc

sở hữu nhà nước có thể đưa vào vòng chu chuyển kinh tế Kinh tế nhà nước phát

huy vai trò chủ đạo trong nền kinh tế, là lực lượng vật chất quan trọng và là công

cụ để Nhà nước định hướng và điều tiết vĩ mô nền kinh tế

vì mục tiêu phúc lợi xã hội.Trong đó doanh nghiệp nhà nước hoạt động kinhdoanh vì mục đích lợi nhuận giữ vai trò quan trọng trong thành phần kinh tếnhà nước

- Các quỹ dự trữ quốc gia: là một bộ phận của kinh tế nhà nước, nhằm đảmbảo cho kinh tế nhà nước, kinh tế quốc dân hoạt động bình thường trong mọitình huống Các quỹ dự trữ quốc gia dùng lực lượng vật chất của mình dểđiều tiết, quản lý, bình ổn giá cả thị trường, đảm bảo cho tình hình kinh tế-

xã hội ổn định để phát triển

- Các quỹ bảo hiểm nhà nước: cũng là một bộ phận không thể thiếu được củakinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường Nó chịu trách nhiệm thực hiệnchế độ bảo hiểm do nhà nước quy định để phục vụ cho kinh tế nhà nước vàcác thành phần kinh tế khác, nhằm đảm bảo cho hoạt động kinh tế- xã hộibình thường trong những điều kiện bị tổn thất do rủi ro khách quan

- Các tải sản của nhà nước có thể đưa vào vòng chu chuyển kinh tế

Các bộ phận cấu thành, tuy có nhiệm vụ cụ thể khác nhau, nhưng có quan hệ chặtchẽ với nhau trong một hệ thống kinh tế nhà nước thống nhất và hoạt động theomột thể chế do nhà nước quy định Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay thành phần kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo,giúp điều tiết nền kinh tế

1.4 Vai trò của thành phần kinh tế nhà nước

Trong cơ cấu kinh tế nhiều thành phần ở nước ta, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủđạo “Kinh tế nhà nước phát huy vai trò chủ đạo trong nền kinh tế, là lực lượng vật

chất quan trọng và là công cụ để Nhà nước định hướng và điều tiết vĩ mô nền kinh

tế Doanh nghiệp nhà nước giữ vị trí then chốt; đi đầu ứng dụng tiến bộ khoa học

và công nghệ; nêu gương về năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh tế – xã hội vàchấp hành pháp luật” Việc xác lập vai trò chủ đạo của nền kinh tế nhà nước là vấn

đề có tính nguyên tắc và là sự khác biệt cơ bản giữa kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa với kinh tế thị trường tư bản Tính định hướng xã hội chủ nghĩacủa kinh tế thị trường ở nước ta đã quy định kinh tế nhà nước phải giữ vai trò chủđạo trong cơ cấu kinh tế nhiều thành phần Bởi lẽ, mỗi một chế độ xã hội đều cómột cơ sở kinh tế tương ứng với nó, kinh tế nhà nước, nói đúng ra kinh tế dựa trênchế độ công hữu bao gồm nhà nước và kinh tế hợp tác, tạo cơ sở kinh tế cho chế độ

xã hội mới – xã hội chủ nghĩa

Tình trạng hoạt động kém hiệu quả của nền kinh tế nhà nước trong thời gian qua

mà một số nhà chính trị đã phủ định sự cần thiết kinh tế nhà nước là sai lầm về lýluận ,khống thể phủ nhận nền kinh tế nhà nước là giữ vai trò chủ đạo Vấn đề chủyếu là cơ cấu lại kinh tế nhà nước và đổi mới cơ chế quản lý doanh nghiệp nhànước để chúng hoạt động có hiệu quả Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước là mộttrong những giải pháp cơ bản để cơ cấu lại khu vực kinh tế nhà nước và cải thiệncăn bản cơ chế quản lý doanh nghiệp Nhà nước thông qua chế độ tham dự cổ phần

để khống chế hoạt động của các doanh nghiệp theo định hướng của nhà nước

Vì vậy, Đảng và Nhà nước ta luôn khẳng định mạnh mẽ rằng kinh tế nhà nướcphải giữ vị trí then chốt, phải đóng vai trò chủ đạo Đó là định hướng xã hội chủnghĩa quan trọng bậc nhất của sự phát triển kinh tế nước ta

Trên con đường mà Đảng, Bác Hồ và dân tộc ta đã lựa chọn, nếu làm yếu kinh tếnhà nước là làm suy yếu nhà nước xã hội chủ nghĩa Cho nên toàn Đảng, toàn dân,toàn quân làm sao để cho thành phần kinh tế nhà nước tăng cường vai trò chủ đạo.Muốn sử dụng sức mạnh tổng hợp của tất cả các thành phần kinh tế thì kinh tế nhànước phải luôn luôn là đội quân chủ lực trên mặt trận kinh tế Nhờ đó mà nhà nước

xã hội chủ nghĩa có lực lượng vật chất quan trọng và quyết định nhất để luôn luônbảo đảm ổn định xã hội

Kinh tế nhà nước là thành phần kinh tế thuộc sở hữu nhà nước, bao gồm cácdoanh nghiệp nhà nước; ngân sách, tín dụng, ngân hàng nhà nước; các quỹ dự trữquốc gia, các quỹ bảo hiểm nhà nước, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, các cơ sở vậtchất của quốc phòng, an ninh, phần vốn của Nhà nước góp vào liên doanh trongcông ty cổ phần; các nguồn lực của Nhà nước đầu tư ở trong và ngoài nước Nhưvậy, kinh tế nhà nước rộng hơn, mạnh hơn kinh tế quốc doanh Trước đây, mọingười thường quan niệm thành phần kinh tế quốc doanh là nói đến doanh nghiệpnhà nước giữ vai trò chủ đạo

Hiện nay, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước được thể hiện trên các mặt cụ thểnhư sau:

Một là: kinh tế nhà nước không kiểm soát một cách tràn lan, mà chỉ nắm giữ

những vị trí, lĩnh vực then chốt trong nền kinh tế Nhờ đó có thể chi phối hoạt độngcủa các thành phần kinh tế khác và của toàn bộ nền kinh tế

Hai là: kinh tế nhà nước mà nòng cốt là các doanh nghiệp nhà nước phải đi đầu

trong việc ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ, nêu gương về năng suất, chấtlượng và hiệu quả kinh tế - xã hội Điều đó không chỉ là trực tiếp đóng góp vàotăng trưởng nhanh, bền vững mà còn tạo sức mạnh cạnh tranh, thúc đẩy các doanhnghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác cũng phải không ngừng nâng cao sứccạnh tranh cùng đóng góp ngày càng nhiều cho quá trình phát triển kinh tế

Ba là: kinh tế nhà nước là lực lượng kinh tế to lớn, là công cụ để Nhà nước thực sự

là "bàn tay hữu hình" điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa

Tất cả những điều trên đã được Đại hội Đảng lần thứ IX khẳng định: " kinh tế nhànước phát huy vai trò chủ đạo trong nền kinh tế, là lực lượng vật chất quan trọng

và là công cụ để Nhà nước định hướng và điều tiết vĩ mô nền kinh tế Doanhnghiệp nhà nước giữ những vị trí then chốt, đi đầu ứng dụng tiến bộ khoa học vàcông nghệ; nêu gương về năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh tế - xã hội và chấphành pháp luật"

Chính vì vậy mà kinh tế nhà nước là một chủ thể quan trọng nhất là thành phầnkinh tế then chốt đã góp phần đưa đất nước ta ra khỏi khủng hoảng kinh tế, chuyểnsang một giai đoạn mới, giai đoạn của mô hình kinh tế thị trường chuyển biếnvững chắc theo quỹ đạo chủ nghĩa xã hội

Phần II: Thực trạng hoạt động của thành phần kinh tế nhà nước.

2.1 Vận dụng dường lối của Đảng vào thành phần kinh tế nhà nước trong xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện nay.

Khi nước ta chuyển sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơchế thị trường, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm, tìm hiểu những vấn đề cản trở

sự phát triển của đất nước Hầu hết tất cả các chính sách kinh tế, xã hội chính trịđều đề ra những biện pháp giải quyết Vận dụng dường lối của Đảng vào thànhphần kinh tế nhà nước trong xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa hiện nay, chúng ta đã thực hiện đồng bộ trên tất cả cáckhía cạnh

Từ đầu thập kỷ 90, Đảng ta đã có nhiều chủ trương quan trọng đẩy mạnh côngcuộc đổi mới cơ chế quản lý và tổ chức sắp xếp lại hệ thống doanh nghiệp nhà

nước nhằm thích ứng với thời kỳ đổi mới, xây dựng nền kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa Việc tổ chức, đổi mới các doanh nghiệp nhà nước nhằmkhơi dậy nội lực của các doanh nghiệp để nâng cao hiệu quả cạnh tranh và khảnăng định hướng của các thành phần kinh tế khác cùng phát triển lên chủ nghĩa xãhội Cụ thể :

- Những đổi mới liên quan đến tư cách pháp nhân của các doanh nghiệp nhànước

- Những đổi mới về mô hình tổ chức sản xuất kinh doanh của các doanhnghiệp nhà nước

- Các chính sách đa dạng hóa sở hữu doanh nghiệp nhà nước

Trong Văn kiện Đại hội XI, Đảng ta tiếp tục khẳng định: “Kinh tế nhà nước giữ vaitrò chủ đạo Như chúng ta đã biết, tại Đại hội VIII (năm 1996) Đảng ta lần đầu tiênđưa ra phạm trù kinh tế nhà nước thay vì cách gọi kinh tế quốc doanh trước đó, vớinội hàm rộng hơn, bao quát được toàn bộ các hoạt động quản lý tài nguyên của đấtnước; những cơ sở hạ tầng được tạo ra; các loại quỹ của quốc gia; các doanhnghiệp nhà nước bao gồm cả doanh nghiệp công ích và doanh nghiệp kinh doanh nhờ đó đã giải quyết được vấn đề nhận thức thực tiễn cũng như lý luận về vai tròchủ đạo của kinh tế nhà nước

Các doanh nghiệp nhà nước hoạt động có hiệu quả cao sẽ góp phần tăng cườngtiềm lực và sức mạnh của kinh tế nhà nước trong sứ mệnh chủ đạo trong nền kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Cho nên, việc tăng hay giảm cả về quy

mô, số lượng, chất lượng hiệu quả sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp nhànước chỉ phản ánh một bộ phận của kinh tế nhà nước nói chung, chứ không thể coi

đó là toàn bộ kinh tế nhà nước với vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân.Văn kiện Đại hội XI của Đảng cũng chỉ rõ: “Nhà nước quản lý nền kinh tế, địnhhướng, điều tiết, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội bằng pháp luật, chiến lược,quy hoạch, kế hoạch, chính sách và lực lượng vật chất” Luận điểm nêu trên củaĐảng ta là hoàn toàn phù hợp với thực tiễn kinh tế khách quan Bài học từ các nềnkinh tế lớn vừa qua cũng cho thấy, vai trò của nhà nước không chỉ thể hiện ở sựđiều hành vĩ mô nền kinh tế, mà còn ở thực lực của kinh tế nhà nước

Tại Hội nghị lần 3 Ban Chấp Hành Trung Ương Đảng khóa IX, Đảng ta đã khẳngđịnh phải tiếp tục sắp xếp, đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả hoạt động củathành phần kinh tế nhà nước, đặc biệt là hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước.Qua quá trình hoạt động thực tiến, Đảng ta đã nhận thức:

hội chủ nghĩa, ổn định và phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ