Lời nói đầu“Tình yêu” là thứ để gọi tên cho những rung cảm xuất phát từ trái tim.Có thể nói con người là thành phần được thượng đế đặc ân cho cái cảm xúc tình yêu đó.Kết hợp với trí óc v
Trang 1Lời cảm ơn Lời nói đầu, em xin gửi lời cảm ơn đến quý thầy cô Khoa Ngữ Văn – Trường Đại học Thủ Dầu Một đã cùng với tri thức và tâm huyết của mình để truyền đạt vốn kiến thức quý báu cho chúng em trong suốt thời gian học vừa qua.Và đặc biệt trong kì học này, Khoa đã tổ chức cho chúng em được tiếp cận với môn học mà theo em là rất hữu ích đối với sinh viên chúng em Đó là môn học “…… ”
Em xin chân thành cảm ơn Ths Lê Sỹ Đồng đã tận tâm hướng dẫn chúng em qua từng buổi học trên lớp và cũng như những lần thảo luận về cách viết một đề tài báo cáo.Nếu không có sự hướng dẫn, góp ý về hướng nghiên cứu thì em nghĩ bài tiểu luận của em sẽ khó hoàn thiện được Vì đây là lần đầu tiếp cận với viết một bài báo cáo nên có nhiều khó khăn và bỡ ngỡ trong quá trình thực hành nên được sự định hướng và chỉ dẫn tận tình của thầy em đã hoàn thành xong bài tiểu luận báo cáo
Một lần nữa em xin chân thành cảm ơn thầy
Sau cùng em xin kính chúc quý thầy cô trong khoa Ngữ Văn và giảng viên Ths Lê Sỹ Đồng thật dồi dào sức khoẻ,niềm tin để tiếp tục thực hiện sứ mệnh cao đẹp của mình là truyền đạt kiến thức cho thế hệ mai sau
Trân trọng
Bình Dương, ngày 29 tháng 03 năm 2016 Sinh viên thực hiện
Trần Thị Hiền
Trang 2Lời nói đầu
“Tình yêu” là thứ để gọi tên cho những rung cảm xuất phát từ trái tim.Có thể nói con người là thành phần được thượng đế đặc ân cho cái cảm xúc tình yêu đó.Kết hợp với trí
óc và cảm xúc con người gọi tên cho nó là “ tình yêu”.Có thể nói tình yêu là tài sản vô giá mà con người sở hữu được, cái tài sản “yêu và được yêu” ấy đã làm cho con người bao lần đắm say với nó,bao lần thắt quặn tim với nó Ấy thế mà con người vẫn cứ tham lam và lựa chọn giữ gìn cái tài sản ấy.Nếu không có “tình yêu” chắc con người sẽ thật sự khô cằn cảm xúc
Xuân Quỳnh cũng vậy, bà tận hưởng cái “ tình yêu” ấy cho tới khi bà qua đời.Cho dù là đau khổ hay hạnh phúc, bà vẫn cố tìm cho mình bằng được cái cảm xúc tận cùng của tình yêu,có lẽ vì bà là người đàn bà nhạy cảm,sống vì cảm xúc.Và với sự mãnh liệt khi yêu của người con gái , dám thay đổi, dám chấp nhận mà bà đã tìm được người như ý, chấp cánh cho tình yêu của bà, cũng như khi tìm đúng tình yêu mà mình mong muốn nên cuộc đời bà chắc hẳn đã được tương tác mãnh liệt để tạo ra những sản phẩm tinh thần đầy cảm xúc.Và đa phần sáng tác chính của bà là về tình yêu.Tình yêu đối với bà là cuộc sống , là món ăn tinh thần để truyền tải tới đọc giả
Những tác phẩm thơ của bà đã đem lại cho tôi những hứng thú khi tìm hiểu,có lẽ bởi tôi cũng là người nhạy cảm và thích yêu.Nên khi được chọn đề tài,tôi đã nghĩ ngay đến bà và tình yêu trong thơ bà
Trang 3Mục Lục
I.Hình thức
1.1 Đôi nét về nhà thơ Xuân Quỳnh
1.2 Mục đích chọn đề tài
1.3 Phạm vi nghiên cứu
1.4 Phương pháp nghiên cứu
1.5 Lý do chọn đề tài
1.6 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
II Nội Dung
2.1 Tình yêu trong thơ Xuân Quỳnh
2.1.1 Tình yêu tuổi trẻ
2.1.2 Tình yêu trẻ thơ
2.2 Hình tượng trái tim trong thơ Xuân Quỳnh
III.Kết Luận.
IV Tài liệu tham khảo
Trang 4I.Hình thức
1.1 Đôi nét về nhà thơ:
Thân thế
Bà tên thật Nguyễn Thị Xuân Quỳnh , sinh ngày 6 tháng 10 năm 1942 tại làng La Khê,
xã Văn Khê, tỉnh Hà Tây (nay là quận Hà Đông, Hà Nội ) Xuất thân trong một gia đình công chức, mẹ mất sớm, bố thường xuyên công tác xa gia đình, bà được bà nội nuôi dạy
từ nhỏ đến khi trưởng thành
Sự nghiệp
Tháng 2 năm 1955 Xuân Quỳnh được tuyển vào Đoàn Văn công nhân dân Trung
ương và được đào tạo thành diễn viên múa Bà đã nhiều lần đi biểu diễn ở nước ngoài và
dự Đại hội thanh niên sinh viên thế giới năm 1959 tại Viena (Áo).
Từ năm 1962 đến 1964 , Xuân Quỳnh học Trường bồi dưỡng những người viết văn
trẻ (khoá I) của Hội Nhà văn Việt Nam . Sau khi học xong, làm việc tại báo Văn nghệ, báo Phụ nữ Việt nam Xuân Quỳnh là hội viên từ năm 1967 , ủy viên Ban chấp hành Hội
Nhà văn Việt Nam khoá III Năm 1973, Xuân Quỳnh kết hôn với nhà viết kịch, nhà thơ
Lưu Quang Vũ, trước đó, Xuân Quỳnh kết hôn lần đầu tiên với một nhạc công của Đoàn
Văn công nhân dân Trung ương và đã ly hôn Từ năm 1978 đến lúc mất Xuân Quỳnh làm
biên tập viên Nhà xuất bản Tác phẩm mới.
Xuân Quỳnh mất ngày 29 tháng 8 năm 1988 trong một tai nạn giao thông tại đầu cầu Phú Lương, thị xã Hải Dương (nay là thành phố), tỉnh Hải Dương cùng với chồng Lưu Quang Vũ và con trai Lưu Quỳnh Thơ mới 13 tuổi
Xuân Quỳnh được truy tặng Giải thưởng nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2001
Tác phẩm
Trang 5Các tác phẩm chính:
• Tơ tằm - chồi biếc (thơ, in chung, Nhà xuất bản Văn học, 1963)
• Hoa dọc chiến hào (thơ, in chung, 1968)
• Gió Lào, cát trắng (thơ, 1974)
• Lời ru trên mặt đất (thơ, 1978)
• Sân ga chiều em đi (thơ, 1984)
• Tự hát (thơ, 1984)
• Hoa cỏ may (thơ, 1989)
• Thơ Xuân Quỳnh (1992, 1994)
• Thơ tình Xuân Quỳnh - Lưu Quang Vũ (1994)
• Hát với con tàu
• Cây trong phố - Chờ trăng (thơ, in chung)
Các tác phẩm viết cho thiếu nhi:
• Bầu trời trong quả trứng (thơ thiếu nhi, 1982)
• Truyện Lưu Nguyễn (truyện thơ, 1985)
• Mùa xuân trên cánh đồng (truyện thiếu nhi - 1981)
• Bến tàu trong thành phố (truyện thiếu nhi, 1984)
• Vẫn có ông trăng khác (truyện thiếu nhi, 1986)
• Tuyển tập truyện thiếu nhi (1995).
• Chú gấu trong vòng đu quay (tập truyện)
• Tiếng gà trưa
Thành tựu nghệ thuật:
Thơ Xuân Quỳnh giàu cảm xúc với những cung bậc khác nhau như chính tính cách luôn hết mình của Xuân Quỳnh Những bài thơ khi hạnh phúc đắm say, lúc đau khổ, suy tư của nhà thơ luôn gần gũi vì được viết với sự đằm thắm của một người phụ nữ vừa làm
thơ vừa làm vợ, làm mẹ Nhiều bài thơ của Xuân Quỳnh đã trở nên nổi tiếng như Thuyền
và biển, Sóng (viết năm 1967, in trong tập Hoa dọc chiến hào năm 1968), Hoa cỏ
may, Tự hát, Nói cùng anh Các bài thơ Sóng, Truyện cổ tích về loài người (Lời ru trên
mặt đất, Nhà xuất bản Tác phẩm mới, 1978) được đưa vào sách giáo khoa phổ thông của Việt nam Nhạc sỹ Phan Huỳnh Điểu đã phổ nhạc rất thành công các bài thơ: Thuyền
và biển (4/1963), Thơ tình cuối mùa thu của Xuân Quỳnh.
Trang 61.2 Mục đích chọn đề tài:
• Tìm hiểu đề tài tình yêu và hình ảnh “Trái Tim” trong thơ Xuân Quỳnh
• Cảm nhận và phân tích từ những tác phẩm của Xuân Quỳnh để biết tình yêu trong thơ bà
• Qua thơ xuân Quỳnh để hiểu thêm về sự đa dạng và phong phú của thơ Việt Nam sau nhăm 1975
• Tích luỹ những kiến thức cần thiết cho việc vận dụng sau này chẳng hạn như làm thơ, hay giảng dạy sau này
1.3 Phạm vi nghiên cứu:
Nghiên cứu đề tài tình yêu và hình ảnh “ trái tim” trong thơ Xuân Quỳnh
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Để thực hiện đề tài tình yêu trong thơ Xuân Quỳnh sử dụng những phương pháp sau: + Phương pháp phân tích tổng kết
+ Phương pháp hình thức
+ Phương pháp tiểu sử
+ Phương pháp thống kê
+ Phương pháp so sánh
Trang 71.5 Lý do chọn đề tài:
Xuân Quỳnh là một nhà thơ có bản sắc rõ rệt.Trong bối cảnh những năm 60,70 của thế kỷ
20 giữa chiến tranh chống mỹ khóc liệt , Xuân Quỳnh như nhành hoa dại mọc lên giữa rừng bom đạn.Với những nhà thơ cùng thời thì chiến tranh là những gì họ sẽ viết: viết về đất nước, tình yêu người lính,những anh hùng ca của đất nước Còn Xuân Quỳnh như lạc điệu với họ, những bài thơ về những mối tình nồng nhiệt, tình yêu ủy mị….Qua mỗi tập thơ của bà ta thấy càng khẳng định rõ nét cái bản sắc riêng của mình.Thơ Xuân Quỳnh không mạch thơ nào thực sự bình yên mà lại thường có những mạch tâm trạng chứa đầy băn khoăn, trăn trở đầy tâm trạng.Bà viết từ nhưng gì diễn ra xung quanh mình.Đến những hình tượng trong thơ bà cũng rất đổi bình dị, thân thương, từ những ngọn cỏ dại, những loài hoa mang nhiều ý nghĩa, sóng, biển, thuyền và cả đôi bàn tay của mình, đôi bàn tay mà bà cho là xấu xí như gương mặt Trương Chi…ý trong thơ , hình trong thơ của Xuân Quỳnh đã làm nên nét riêng, đặc biệt của chính Xuân Quỳnh, sống hết mình với các bài thơ của mình, hay nói đúng hơn thơ chính là những gì xảy ra, những tâm trạng trong cuộc đời bà được bà kể lại bằng những ngôn ngữ âm điệu
1.6 Lịch sử nghiên cứu vấn đề:
Từ khi mới ra đời những vần thơ của bà đã được giới trẻ đón nhận một cách nồng nhiệt Mặc dù trong giới nghiên cứu phê bình văn học ,phài mất một thời gian khá dài thơ của Xuân Quỳnh chưa được đánh giá cao bởi lẽ vì những lý do gắn với hoàn cảnh lịch sử và yêu cầu của cuộc chiến tranh
Nhưng có lẽ, thời gian là một phương thuốc hữu hiệu nhất để khẳng định giá trị của một tài năng.Điều đó được thể hiện rằng không những thơ của chị được bạn đọc đón nhận một cách nồng nhiệt mà những bài thơ tiêu biểu như :Sóng, Thuyền và Biển , Tự Hát là những bài thơ như những khúc tình ca đi vào năm tháng trạm khắc vào thời gian và không phai
mờ trong tâm hồn đọc giả Đó là một phần thưởng lớn, một món quà vô giá mà mọi người đã dành riêng cho chị, có lẽ không gì sung sướng và hạnh phúc hơn với những ai được gọi là thi sĩ
Sau khi tập thơ : Gió Lào cát trắng, Lời ru trên mặt đất 1978, Sân ga chiều em đi 1984,Tự Hát 1984,ở những thời điểm này thơ của chị được giới nghiên cứu phê bình quan tâm, đặc biệt nhà thơ Phạm Tiến Duật_ Vương Trí Nhàn đã có một cuộc trao đổi về thơ của Xuân Quỳnh đăng trên báo văn nghệ tháng 9 năm 1985,bài viết có tiêu đề “cảm giác về thời gian và ý thức về hạnh phúc” ; hay bài viết của Chu Văn Sơn “ Cánh chuồn chuồn
Trang 8trong giông bão” , Đoàn Thị Hương với bài viết về thơ Xuân Quỳnh “ Người đàn bà yêu
và làm thơ” ; “ Xuân Quỳnh cuộc đời để lại” của Vương Trí Nhàn
Nhiều bài viết trên đã có nhiều đóng góp trong cách nhìn về nhà thơ và đã đề cập đến nhiều khía cạnh trong phong cách thơ của Xuân Quỳnh,đặc biệt giới nghiên cứu cũng đi vào phân tích và đánh giá cao một số thi phẩm tiêu biểu như: Thuyền và Biển, Sóng, Tự hát đó là những bài viết của một số tác giả: Lê Quang Hưng “ Sóng của Xuân
Quỳnh_một trái tim yêu” hay “ Sóng –lời giải bày chân thực về khát vọng tình yêu” của Trần Đình Sử - Phan Huy Dũng; Lê Chí Duẫn với bài “ thuyền và biển” ; Bùi thị Minh Huệ với bài viết “ Trái tim nữ và bài thơ Tự hát của Xuân Quỳnh”
II.Nội Dung
2.1 Tình yêu trong thơ:
2.1.1 tình yêu đôi lứa
Chúng ta thấy sự đóng góp trong lĩnh vực thơ của nền văn học Việt Nam, cũng như đề tài tinh yêu của Xuân Quỳnh rất lớn và cấp thiết,trong những năm 60-65 thì hầu như các nhà thơ đều day dứt nổi lòng viết về những cuộc chiến , trong khi đó Xuân Quỳnh khởi dậy nguồn thơ trữ tình lãng mạn giữa các mạch thơ viết về cuộc chiến chống Mỹ.Cũng như so với các nhà thơ nữ cùng thời như Lâm Thị Mỹ Dạ,Phan Thị Thanh Nhàn…thì nhận thấy quan niệm về tình yêu của xuân Quỳnh sắc sảo hơn.Cũng có thể là vì Xuân Quỳnh trãi qua những thiếu vắng của tình yêu ngay từ tấm bé, nên tình yêu trong bà được nuôi dưỡng trong mạch cảm xúc theo thời gian lớn dần
Những con sóng tình cứ mãi dâng trào trong tâm hồn nhạy cảm đầy nữ tính của người đàn bà yêu và làm thơ Khát vọng tình yêu của con người vẫn thế, vẫn mãnh liệt, say đắm
và đầy đam mê, bởi thế nên khi yêu con người luôn muốn đi đến cái ải cuối của tình yêu.Cái khát vọng trong tình yêu chính là sự đam mê cháy bỏng, mãnh liệt không giới hạn Và “nữ hoàng thơ tình” đã thể hiện rõ những đặc trưng của tình yêu trong chính thơ của mình.Trong những nhà thơ cùng thời thì bà là người viết nhiều về tình yêu, qua các tập thơ đọc giả có thấy rõ những cung bậc cảm xúc, khi thì tình yêu da diết, lúc sôi nổi
ồn ào, lúc thì lặng lẽ thiết tha.Ở giai đoạn đầu, thơ tình của Xuân Quỳnh giàu ước mơ , thiên về cảm nhận những cái đẹp, cái thơ mộng của tình yêu mang nặng chất lý tưởng (Thuyền và Biển).Ngòi bút trong thơ bà đã được thử thách qua thời gian với nhiều loại
Trang 9chủ đề khác nhau, dù đi qua những vấn đề lớn của đất nước hay trở về những tình cảm riêng tư, thơ Xuân Quỳnh bao giờ cũng là tiếng nói rất riêng của một tâm hồn phụ nữ thông minh, sắc sảo và đầy nữ tính.Đọc thơ bà ta sẽ thấy được rõ sự nữ tính, ủy mị qua những hình ảnh, ý tứ , thấy rõ bà yêu như thế nào, dây dứt gì,có quá không khi ta nói những điều đó chính là điểm tựa để Xuân Quỳnh sang tạo.Bởi qua những bài viết về tình yêu thường để lại dấu ấn trong lòng người đọc, có lẻ bởi con người đều có lập trình cảm xúc sẽ trãi qua như nhau, khác chăng đó là cách thể hiện, Nên khi đọc thơ của bà, đọc giả
dễ dàng tiếp cận, có thể hiểu được những cảm xúc ấy.Thơ bà còn khiến người đọc thấy như đang lắng nghe những tâm sự, những giải bày của nhà thơ về cuộc đời mình,bà tin và yêu mãnh liệt
Xuyên suốt các tập thơ của bà là một tình yêu sâu nặng không nhạt phai Trong cái hữu hạn ngắn ngủi của cuộc đời tình yêu trở thành vĩnh cửu Với bản chất trong sáng
và tinh diệu của nó, tình yêu không thể bị thời gian tàn phá, không thể bị không gian chia
xẻ và ngăn cách Tình yêu bất tận và bền vững, vượt ra ngoài cái hữu hạn thường tình của
lẽ sinh tử:
“Em trở về đúng nghĩa trái tim em
Là máu thịt đời thường ai chẳng có
Cũng ngừng đập khi cuộc đời không còn nữa
Nhưng biết yêu anh ngay cả chết đi rồi” (Tự hát)
Người nghệ sĩ luôn khao khát đi tìm cái đẹp,mà cái đẹp tuyệt diệu nhất chính là tình yêu.Xuân Quỳnh yêu say đắm và vì thế,những trang thơ của bà cũng mãnh liệt không kém.Mỗi cung bậc cảm xúc đều được Xuân Quỳnh đẩy lên đến cao trào.Đó là nổi nhớ quắt quay:
“ Những ngày không gặp nhau Biển bạc đầu thương nhớ Những ngày không gặp nhau Lòng thuyền đau rạn vỡ Nếu từ giã thuyền rồi Biển chỉ còn sống gió Nếu phải cách xa anh
Em chỉ còn bảo tố” (Thuyền Và Biển) Vượt lên giới hạn của không gian,thời gian Xuân Quỳnh muốn yêu và được yêu trong tự do,trong sự vĩnh hằng.Bà mượn thiên nhiên bất tử để lột tả tình yêu:
“Làm sao được tan ra
Trang 10Thành trăm con sóng nhỏ Giữa biển lớn tình yêu
Để ngàn năm còn vỗ” (Sóng) Tình yêu có lý lẽ riêng của nó,cái lý lẽ mà lý trí không giải thích được.Khi có thể yêu một
ai đó sâu sắc,người ta sẵn sàng từ bỏ “tự do”của bản thân để vun đắp hạnh phúc cho người mình yêu để mong chung đôi, kết quả ngọt cho một chặn đường chung.Người ta
có thể quên đi quá khứ,quên cả tương lai,quên những thất vọng đã từng trải và quên luôn bất trắc sẽ ập đến.Người ta mất đi bản năng tự vệ,mất đi lòng kiêu hãnh,mất đi nét vô tư,mất rất nhiều nhưng lại cảm thấy hạnh phúc…Yêu trong tự nguyện và yêu trong đam
mê ”Em trở về đúng nghĩa trái tim em” Xuân Quỳnh đã yêu bằng một trái tim khát khao
và cuồng nhiệt như thế!
Cái khao khát mãnh liệt ấy đã khiến Xuân Quỳnh mạnh mẽ tìm kiếm tình yêu đời mình, một tình yêu mà chính bản thân bà mãn nguyện.Trong tập “ Xuân Quỳnh một nửa cuộc đời tôi” của Đông Mai ( chị gái của nhà thơ) có tự sự rằng : “Là người không đầu hàng số phận,khát khao hạnh phúc,Quỳnh đã chủ động đi tìm hạnh phúc,đi tìm tình yêu nhưng hạnh phúc ở đâu?tình yêu Quỳnh hằng mong ước ở đâu?”
Đổ vỡ lần đầu trong cuộc hôn nhân do bà không tìm thấy được sự đồng điệu, chấp cánh bên người chồng trầm lắng của mình, bởi bà là người sôi nổi, nhiệt huyết, cháy bỏng.Cho đến mối tình với người bạn thơ,trong khi bà đang cần có một tình yêu cao đẹp sưởi ấm cho trái tim cô đơn của mình, thì chính lúc đó bà không nhận thấy được những điều mình khao khát trong tình yêu mà người bạn thơ đem lại,nên rồi bà lại dứt khoát và đi tìm cho được tình yêu của đời mình :
“Núi cao biển rộng sông dài Tôi đi khắp chốn tìm người tôi yêu” ( Thơ viết tặng anh)
Rồi đến khi bà nhận lời yêu của nhờ thơ Lưu Quang Vũ,khi gặp ông trong hoàn cảnh nghèo túng,không tiền bạc,không nghề nghiệp,chán chường đau khổ của đổ vỡ hôn
nhân.Ấy vậy mà bà vẫn chọn ông là người yêu lí tưởng của mình,chấp nhận chông gai để đến với hạnh phúc.Khó khăn gian khổ có sá gì khi bà đã tìm được tình yêu mà bà khao khát từ tuổi thanh xuân:
“Anh,con đường xa ngái Anh,bức vẽ không màu Anh,nghìn nỗi lo âu
Anh,dòng thơ nổi gió…” (Anh) Giới thiệu về cuộc hôn nhân của bà để hiểu hơn về con người dám sống vì tình yêu,
lí tưởng của mình.Dám buông bỏ những thứ đang yêu ổn, tốt đẹp nhưng không nung nấu cảm xúc trong bà khi thời gian trôi qua nên bà từ bỏ những thứ yên bình đó để đi tìm