Anita Rosli 2013, “Technology adoption in pepper farming: a case study in Sarawak, Malaysia”.. Alias Radam 2013, “Technical efficiency of pepper farms in Sarawak, Malaysia: An applicat
Trang 1Tr n i ti ng trong c n c b i hàm l ng tinh d u cao, ch t l ng s n ph m t t và đã có
đ c ch d n đ a lý trên b n đ s n xu t h tiêu c a Vi t Nam Trong chi n l c phát tri n kinh t , h tiêu đ c xác đ nh là m t trong ba cây công nghi p dài ngày ch l c (cao su, h tiêu và cà phê) v i ti m n ng phát tri n t 5.000 – 8.000 ha Trong nh ng n m qua, di n tích và s n l ng h tiêu không ng ng t ng lên N m 2013, di n tích s n xu t h tiêu là 2.094,7 ha, t ng 4,4% so v i n m 2012 và s n l ng đ t 2.138,3 t n, t ng 9,1% so v i n m
2012 S n xu t h tiêu đã góp ph n đáng k cho s phát tri n kinh t c a đ a ph ng, gi i quy t vi c làm và nâng cao thu nh p cho ng i dân
Hi n nay, s n xu t h tiêu trên đ a bàn t nh Qu ng Tr đ c th c hi n quy mô nông
h , v i di n tích trung bình 0,15 – 0,2 ha/h H tiêu đ c xác đ nh là cây tr ng mang l i
hi u qu kinh t cao và góp ph n quan tr ng trong c c u thu nh p c a h Tuy nhiên, các
h s n xu t h tiêu còn g p nhi u khó kh n nh n ng su t ch a cao và không n đ nh, chi phí s n xu t bi n đ ng theo xu h ng t ng, giá bán h tiêu b p bênh, tình tr ng th i ti t và sâu b nh di n bi n ph c t p i u này đã nh h ng đ n thu nh p và hi u qu s n xu t
Xu t phát t lý do trên, tôi đã l a ch n đ tài: “Hi u qu kinh t và nh ng r i ro trong s n xu t h tiêu trên đ a bàn t nh Qu ng Tr ” làm đ tài Lu n án ti n s c a mình
2 M c tiêu và câu h i nghiên c u
2.1 M c tiêu chung
Góp ph n nâng cao hi u qu kinh t và gi m thi u r i ro trong s n xu t h tiêu trên đ a bàn t nh Qu ng Tr
2.2 M c tiêu c th
(1) H th ng hóa c s lý lu n v hi u qu kinh t và r i ro trong s n xu t h tiêu
(2) ánh giá th c tr ng s n xu t, hi u qu kinh t và r i ro trong s n xu t h tiêu c a các h nông dân trên đ a bàn t nh Qu ng Tr
(3) Phân tích các nhân t nh h ng đ n hi u qu kinh t , s bi n đ ng hi u qu kinh
t trong đi u ki n s n xu t có nhi u r i ro
Trang 2(4) xu t h th ng các gi i pháp nh m nâng cao hi u qu kinh t và gi m thi u r i ro trong s n xu t h tiêu trên đ a bàn t nh Qu ng Tr
3 i t ng và ph m vi nghiên c u
3.1 i t ng nghiên c u
i t ng nghiên c u c a lu n án là hi u qu kinh t và r i ro trong ho t đ ng s n
xu t h tiêu c a các h nông dân trên đ a bàn t nh Qu ng Tr
3.2 Ph m vi nghiên c u
3.2.1 V n i dung nghiên c u
Hi u qu kinh t và r i ro là l nh v c nghiên c u r ng Trong ph m vi nghiên c u, lu n
án t p trung phân tích hi u qu kinh t , đo l ng m c đ k thu t - m t b ph n c a hi u qu kinh t , phân tích các nhân t nh h ng đ n hi u qu kinh t , phân tích nh ng r i ro, phân tích s bi n đ ng hi u qu kinh t s n xu t h tiêu trong b i c nh s n xu t có r i ro Qua đó,
đ xu t các gi i pháp nh m gi m thi u r i ro và nâng cao hi u qu kinh t s n xu t h tiêu trên đ a bàn t nh Qu ng Tr
4 Nh ng đóng góp m i c a lu n án
- V m t lý lu n: Lu n án đã lu n gi i và làm rõ đ c nh ng v n đ lý lu n v hi u
qu kinh t và r i ro trong s n xu t h tiêu, ph ng pháp và cách th c đánh giá hi u qu kinh t trong b i c nh s n xu t có r i ro ã đ a ra khái ni m v hi u qu kinh t và r i ro
s d ng khái ni m đó ph c v cho vi c nghiên c u cây h tiêu T đó, lu n án đã đ a ra cách
ti p c n, ph ng pháp và h th ng ch tiêu phù h p trong vi c đánh giá hi u qu kinh t và phân tích r i ro ho t đ ng s n xu t h tiêu
- V m t th c ti n: (i) Lu n án đã đánh giá, đo l ng m c đ hi u qu kinh t trong
s n xu t h tiêu t nh Qu ng Tr K t qu nghiên c u cho th y, h tiêu th c s là cây tr ng mang l i hi u qu kinh t cao Tuy nhiên, m c đ u t hi n nay còn th p và m c đ áp d ng
ti n b khoa h c k thu t vào s n xu t ch a cao ây là nguyên nhân d n đ n hi u qu s n
Trang 3xu t h tiêu Qu ng Tr còn th p h n so v i các vùng s n xu t h tiêu khác trong c n c
(ii) Nh n d ng đ c nh ng r i ro trong ho t đ ng s n xu t h tiêu K t qu nghiên c u ch
ra có r t nhi u lo i r i ro x y ra trong quá trình s n xu t Trong đó, r i ro s n xu t (do thiên tai, sâu b nh h i, k thu t s n xu t) và r i ro th tr ng (giá y u t đ u vào và giá h tiêu
bi n đ ng) có nh h ng l n đ n hi u qu kinh t s n xu t h tiêu (iii) Phân tích đ c s
bi n đ ng hi u qu kinh t trong đi u ki n s n xu t có r i ro (iv) xu t đ c n m nhóm
gi i pháp nh m nâng cao hi u qu kinh t và gi m thi u r i ro trong s n xu t h tiêu trên đ a bàn t nh Qu ng Tr ây là c s khoa h c giúp cho các c p chính quy n đ a ph ng và h
s n xu t h tiêu tham kh o nh m góp ph n nâng cao hi u qu kinh t s n xu t h tiêu m t cách b n v ng
Trang 4Ph n 2
1 Các công trình nghiên c u v hi u qu kinh t và r i ro trong s n xu t h tiêu
Trong th i gian g n đây, có nhi u công trình nghiên c u v hi u qu kinh t và r i ro trong s n xu t nông nghi p nói chung và s n xu t h tiêu nói riêng Các nghiên c u đã đ
c p đ n nhi u khía c nh khác nhau trong ho t đ ng s n xu t h tiêu M t s công trình tiêu
bi u:
Nguy n T ng Tôn (2005), “Nghiên c u các gi i pháp KHCN và th tr ng đ phát
tri n vùng h tiêu nguyên li u ph c v ch bi n và xu t kh u”
ào M nh Hùng (2013), “Phân tích chu i giá tr s n ph m h tiêu Qu ng Tr ”
Tr ng Th Bích Ph ng (2014), “L a ch n các gi i pháp kinh t - k thu t đ phát
tri n cây h tiêu đáp ng yêu c u phát tri n nông thôn m i vùng gò đ i B c Trung B ”
Anita Rosli (2013), “Technology adoption in pepper farming: a case study in Sarawak,
Malaysia”
Alias Radam (2013), “Technical efficiency of pepper farms in Sarawak, Malaysia: An
application of data envelopment analysis”
2 ánh giá chung các công trình nghiên c u v hi u qu kinh t và r i ro trong nông nghi p và trong s n xu t h tiêu
K t qu t ng quan tình hình nghiên c u v hi u qu kinh t và r i ro trong s n xu t nông nghi p nói chung và s n xu t h tiêu nói riêng cho th y: Các công trình nghiên c u đã
có nh ng đóng góp khoa h c quan tr ng v m t lý lu n và th c ti n cho vi c phân tích hi u
qu kinh t và r i ro trong ho t đ ng s n xu t c a m t ngành hàng trong nông nghi p Các
ph ng pháp đ nh tính và đ nh l ng đã đ c k t h p s d ng khi phân tích hi u qu kinh
t c bi t, ph ng pháp đ nh l ng đ c s d ng nhi u trong đánh giá hi u qu kinh t
s n xu t h tiêu c a các n c có l i th v s n xu t h tiêu nh Malaysia, n ây c ng
là m t h ng ti p c n có th ng d ng trong phân tích hi u qu kinh t s n xu t h tiêu c a
lu n án Vi t Nam nói chung và t nh Qu ng Tr nói riêng đã có nhi u đ tài nghiên c u v cây h tiêu Tuy nhiên, các tác gi ch y u ti p c n phân tích trên góc đ k thu t s n xu t Các nghiên c u v hi u qu kinh t còn ít và ch y u s d ng ph ng pháp truy n th ng Cho đ n nay, ch a có m t công trình nào phân tích r i ro m t cách toàn di n c ng nh xem xét s tác đ ng c a các y u t r i ro đ n hi u qu kinh t s n xu t h tiêu i u này chính là
c h i đ chúng tôi th c hi n nghiên c u này t i t nh Qu ng Tr
Trang 5Trên c s nghiên c u các quan đi m đánh giá hi u qu kinh t , trong ph m vi lu n
án, quan đi m hi u qu kinh t s n xu t h tiêu đ ng trên góc đ ng i s n xu t.Khái ni m
hi u qu kinh t s n xu t h tiêu đ c hi u nh sau: Hi u qu kinh t s n xu t h tiêu là m t
ph m trù khoa h c ph n ánh trình đ khai thác, qu n lý các y u t ngu n l c trong quá trình
s n xu t nh m đ t đ c k t qu s n xu t cao nh t v i chi phí b ra ít nh t
Trong s n xu t h tiêu, m c tiêu c a các h s n xu t là t ng n ng su t và ch t l ng
s n ph m, s d ng có hi u qu và ti t ki m chi phí s n xu t Hay nói cách khác, h s n xu t
th ng mong mu n t ng thêm s l ng s n ph m đ u ra trong đi u ki n các ngu n l c s n
xu t có h n ho c s d ng các y u t ngu n l c m t cách ti t ki m nh t khi s n xu t ra m t
kh i l ng s n ph m nh t đ nh Nh v y, tiêu chu n hi u qu kinh t đ i v i các h s n
xu t h tiêu là s t i đa hóa k t qu và t i thi u hóa chi phí
Nh ng y u t nh h ng đ n hi u qu kinh t s n xu t h tiêu bao g m: Các nhân t
v đi u ki n t nhiên, đi u ki n và k thu t s n xu t c a h , th tr ng và chính sách v mô
Phân tích hi u qu kinh t s n xu t h tiêu c n tính toán các ch tiêu hi u qu kinh t
c ng nh đo l ng m c đ hi u qu kinh t mà các h đ t đ c trong quá trình s n xu t Các
ph ng pháp đ c s d ng bao g m:
* Hi u qu kinh t đ c đánh giá thông qua các ch tiêu tài chính H tiêu là cây công nghi p dài ngày, m c đ u t chi phí và thu nh p khác nhau qua t ng n m Chu k s n xu t cây h tiêu g n li n v i chu k s ng c a nó Khi đánh giá hi u qu kinh t không ch xét trong m t n m mà ph i đánh giá qua nhi u n m và g n v i phát tri n b n v ng đánh giá
hi u qu kinh t s n xu t h tiêu c n phân tích hi u qu kinh t b ng ph ng pháp h ch toán hàng n m và ph ng pháp phân tích đ u t dài h n
* Ph ng pháp đo l ng hi u qu kinh t : Ph ng pháp này th c hi n b ng cách tính toán ch s hi u qu t ng đ i d a trên vi c so sánh k t qu th c t c a các h đ t đ c v i
Trang 6k t qu c a h th c hi n t t nh t trong cùng m t đi u ki n Vi c so sánh này cho phép tính toán đ c m c đ hi u qu kinh t c a t ng h s n xu t
1.2 R i ro trong s n xu t h tiêu
T các quan đi m v r i ro trong s n xu t nông nghi p nói chung và r i ro trong s n xu t
h tiêu nói riêng, quan đi m r i ro đ c nghiên c u trong lu n án là: R i ro trong s n xu t h
tiêu đ c hi u là kh n ng x y ra các k t qu s n xu t (n ng su t và l i nhu n) khác nhau do tác đ ng c a nh ng y u t ch quan và khách quan x y ra ngoài ý mu n c a ng i s n xu t và
có th đo l ng đ c xác su t x y ra nh ng k t qu này Trong s n xu t h tiêu, r i ro là đi u
không tránh kh i Ng i s n xu t ph i đ i m t v i r t nhi u lo i r i ro khác nhau: r i ro mang tính ch quan, r i ro mang tính khách quan, r i ro x y ra th ng xuyên, r i ro r t
hi m khi x y ra, nh ng r i ro có th d đoán tr c c ng có nh ng r i ro x y ra b t ng ngoài d đoán c a h Nh ng r i ro này liên quan đ n t t c các khâu c a quá trình s n xu t
t l a ch n và s d ng các y u t đ u vào, ch m sóc, thu ho ch, cung ng s n ph m ra th
tr ng Nh ng r i ro đó nh h ng đ n quá trình s n xu t c a h m c đ khác nhau có
th theo h ng tích c c c ng nh tiêu c c V n đ là làm th nào đ t i thi u hóa nh ng r i
ro b t l i đ ng th i đ t đ c m c tiêu mà ng i s n xu t đ ra R i ro trong s n xu t h tiêu
có th phân thành nh ng lo i sau: R i ro s n xu t x y ra do thiên tai - th i ti t, do sâu b nh
h i c ng nh liên quan đ n các bi n pháp k thu t s n xu t; R i ro th tr ng liên quan đ n
s bi n đ ng giá đ u vào và đ u ra; R i ro th ch
Các b c phân tích r i ro trong s n xu t h tiêu: (i) Nh n di n r i ro; (ii) Phân tích r i
ro bao g m phân tích nguyên nhân gây ra r i ro, t n su t xu t hi n, m c đ tác đ ng, th i
đi m xu t hi n; (iii) Qu n lý r i ro v i m c đích th c hi n các bi n pháp nh m ng phó và
gi m nh nh ng nh h ng tiêu c c do r i ro gây ra
1.3 Phân tích hi u qu kinh t s n xu t h tiêu trong b i c nh s n xu t có r i ro
M t trong nh ng thách th c l n nh t đ i v i s n xu t nông nghi p là th ng xuyên
g p ph i r i ro Trong đi u ki n s n xu t nhi u bi n đ ng, r i ro ngày càng ph c t p h n, đa
d ng h n làm cho tính nh y c m c a s n xu t nông nghi p càng th hi n rõ h n Nh ng y u
t r i ro đã làm t ng thêm m c đ b t n c ng nh nh h ng đ n l i ích c a ng i s n
xu t Vì th , r i ro ngày càng tr thành m t v n đ đ c quan tâm trong s n xu t nông nghi p
Vi c tính toán ch tiêu hi u qu kinh t và đo l ng m c đ hi u qu kinh t th ng
di n ra t i m t th i đi m c th Vì v y, các k t qu tính toán này ch ph n ánh hi u qu
th c t mà ho t đ ng s n xu t đó đ t đ c trong m t th i đi m Trong đi u ki n s n xu t có nhi u bi n đ ng, vi c d a vào k t qu này đ ra quy t đ nh có th s d n đ n r i ro cho
Trang 7ng i s n xu t Chính vì v y, vi c phân tích hi u qu s n xu t c a h nông dân không th
ch th c hi n trong tr ng thái tnh mà c n nghiên c u d a trên nh ng đi u ki n b t đ nh trong t ng lai
Nh ng ho t đ ng có chu k s n xu t dài nh cây h tiêu, tác đ ng c a các y u t b t
đ nh đ n hi u qu kinh t r t cao Tác đ ng c a y u t r i ro không ch trong m t n m mà còn nh h ng đ n các n m ti p theo ho c nh h ng đ n c chu k s n xu t Chính vì v y, khi phân tích hi u qu kinh t s n xu t h tiêu, vi c tính toán các ch tiêu hi u qu đ u t dài h n nh NPV, IRR, BCR và s bi n đ ng c a các ch tiêu này trong tr ng h p các y u
t r i ro x y ra s giúp cho ng i s n xu t th y đ c hi u qu th c s
Trang 8Ch ng 2
2.1 c đi m t nhiên, kinh t xã h i nh h ng đ n s n xu t h tiêu
T nh Qu ng Tr n m trong vùng nhi t đ i gió mùa, có n n nhi t cao, ch đ ánh sáng
và m a m d i dào Bên c nh đó, s phân hóa đa d ng c a đ cao đ a hình đã hình thành nên nh ng ti u vùng khí h u khác nhau là nh ng đi u ki n thu n l i cho phát tri n cây lâu
n m T ng di n tích đ t t nhiên toàn t nh là 473.982,24 ha Trong đó, vùng đ t đ bazan
v i di n tích 20.000 ha có t ng đ t dày, t i x p, đ mùn cao, thích h p cho cây công nghi p dài ngày có giá tr kinh t cao nh cao su, cà phê, h tiêu L c l ng lao đ ng nông nghi p
c n cù, ch u khó và có nhi u kinh nghi m trong s n xu t nông nghi p Tuy nhiên, đi u ki n
th i ti t khá kh c nghi t Mùa n ng gây h n hán, mùa m a kèm theo bão, l l t đã gây nh
h ng không nh đ n ho t đ ng s n xu t nông nghi p nói chung và s n xu t h tiêu nói riêng
đ ng s n xu t h tiêu và đang n m trong quy ho ch phát tri n h tiêu b n v ng c a t nh
Qu ng Tr C th : huy n V nh Linh đ i di n cho ho t đ ng s n xu t h tiêu vùng đ ng
b ng và n ng su t cao Huy n Cam L đ i di n cho ho t đ ng s n xu t h tiêu vùng trung
du mi n núi và n ng su t trung bình
Lu n án đã ti n hành đi u tra ph ng v n tr c ti p 400 h s n xu t h tiêu trên đ a bàn
2 huy n V nh Linh và Cam L Có 705 v n h tiêu v i các đ tu i khác nhau đ c kh o sát, trong đó 112 v n th i k ki n thi t c b n và 593 v n th i k kinh doanh
Trang 9S đ 2.1 Khung phân tích ho t đ ng s n xu t h tiêu
H th ng các gi i pháp nâng cao hi u qu kinh t và gi m thi u r i ro
Trang 10Bên c nh đó, ph ng pháp tham v n chuyên gia là các nhà nghiên c u, nhà qu n lý, cán b khuy n nông và ph ng pháp th o lu n nhóm h nông dân đ c th c hi n Các n i dung tham v n liên quan đ n tình hình chung v ho t đ ng s n xu t và nh ng đ nh h ng quy ho ch phát tri n h tiêu t i t nh Qu ng Tr K t qu tham v n là c n c quan tr ng trong
đ nh h ng nghiên c u và đ xu t các gi i pháp
Các s li u, thông tin thu th p đ c ti n hành phân tích b ng các ph ng pháp:
Ph ng pháp th ng kê mô t ; Ph ng pháp h ch toán tài chính (ph ng pháp h ch toán hàng n m và ph ng pháp phân tích đ u t dài h n); Ph ng pháp phân tích k ch b n và phân tích mô ph ng Monte Carlo; Ph ng pháp phân tích hàm s n xu t d ng Cobb –
Douglas; Ph ng pháp phân tích màng bao d li u DEA và Ph ng pháp h i quy Tobit
Trang 11Ch ng 3
TRONG S N XU T H TIÊU T NH QU NG TR
3.1 Khái quát tình hình s n xu t h tiêu t nh Qu ng Tr
Di n tích, n ng su t và s n l ng h tiêu c a t nh Qu ng Tr trong nh ng n m qua có
s bi n đ ng theo xu h ng t ng N m 2013, di n tích h tiêu là 2.094,7 ha Trong đó, h tiêu th i k kinh doanh là 1.702 ha chi m 81,25% và th i k ki n thi t c b n là 392,7 ha chi m 18,75% N ng su t h tiêu c a t nh Qu ng Tr th p và không n đ nh, bình quân đ t kho ng 1-1,2 t n/ha Hi n nay, t nh Qu ng Tr có 9 huy n và th xã có s n xu t h tiêu v i quy mô khác nhau Trong đó, V nh Linh, Gio Linh, Cam L và H ng Hóa là nh ng huy n
s n xu t h tiêu ch y u
3.2 Th c tr ng s n xu t h tiêu c a các h đi u tra
3.2.1 Di n tích, n ng su t và s n l ng h tiêu
Di n tích tr ng h tiêu bình quân chung c a các h đi u tra, 400 h , t nh Qu ng Tr
là 0,172 ha/h Trong đó, di n tích h tiêu th i k kinh doanh là 0,149 ha (chi m 86,63%)
và th i k ki n thi t c b n là 0,023 ha (chi m 13,37%) Ph n l n đ t tr ng tiêu là đ t quanh v n nhà, t l h có di n tích phân tán nhi u n i th p
3.2.2 c đi m v n h tiêu
Ph n l n h tiêu đ c tr ng trên vùng đ t đ bazan có đ màu m cao, trên 50% s
v n có đ d c nh Các v n h tiêu th ng có kích th c và m c đ u t không gi ng nhau Trung bình m i v n có di n tích 0,102 ha/v n, trong đó v n có di n tích l n nh t
Trang 12là 0,4 ha/v n và v n có di n tích bé nh t là 0,05 ha/v n Gi ng tiêu đ c s d ng là tiêu
Vnh Linh Các h th ng t s n xu t ho c mua gi ng t các h khác trong vùng Vì v y, khâu ch n l c gi ng đ đ m b o cây phát tri n t t tránh sâu b nh là v n đ c n đ c quan tâm Cây tr đ c s d ng là tr s ng v i m t đ trung bình là 1.451 cây tr /ha Nhìn chung, m t đ tr ng Qu ng Tr th p h n các vùng s n xu t khác trong c n c c ng nh
m t đ tiêu chu n c a b NN & PTNT ây là lý do khi n n ng su t h tiêu trung bình t nh
Qu ng Tr ch a cao
3.2.3 Chi phí s n xu t h tiêu
3.3.3.1 Chi phí đ u t th i k ki n thi t c b n
T ng chi phí đ u t th i k ki n thi t c b n là 311,2 tri u đ ng/ha N u h gia đình t
s n xu t gi ng, phân h u c và không thuê m n lao đ ng thì ch c n đ u t 110 tri u đ ng
là có th tr ng đ c 1 ha h tiêu th i k ki n thi t c b n Trong th i k ki n thi t c b n, chi phí đ u t n m th nh t là 195,4 tri u đ ng/ha, chi m 62,7% t ng chi phí Lúc này, chi phí đ u t gi ng, cây tr và lao đ ng là ch y u N m th hai, chi phí đ u t là 58,4 tri u
đ ng/ha N m th ba, chi phí đ u t là 57,4 tri u đ ng/ha n m th hai và th ba, chi phí
đ u t ch y u cho vi c bón phân và lao đ ng ch m sóc
T ng chi phí đ u t cho v n h tiêu trong th i k ki n thi t c b n đ c xem là chi phí tài s n c đ nh và đ c phân b trong su t th i k kinh doanh thông qua hình th c kh u hao
3.3.3.2 Chi phí đ u t th i k kinh doanh
Th i k kinh doanh c a cây h tiêu b t đ u t khi cây cho thu ho ch l n đ u n m
th 4 đ n lúc k t thúc chu k s n xu t n m th 20 Chi phí đ u t th i k kinh doanh bao
g m chi phí phân bón, lao đ ng, thu c b o v th c v t, n c t i và kh u hao v n cây
- Chi phí phân bón: m c đ u t phân bón hàng n m t 16 – 17 tri u đ ng/ha i v i cây h tiêu, h s n xu t th ng s d ng phân h u c và phân NPK M c đ u t phân h u
c t 10 đ n 11 tri u đ ng/ha/n m, phân NPK t 5,5 đ n 6,5 tri u đ ng/ha/n m Tuy nhiên,
l ng phân bón đ c các h đ u t ph thu c nhi u vào s bi n đ ng giá h tiêu trên th
tr ng và kh n ng tài chính c a gia đình So v i các vùng s n xu t h tiêu khác trong c
n c và yêu c u k thu t, l ng phân h u c đ u t cho cây h tiêu Qu ng Tr còn th p
- Chi phí lao đ ng: Trong th i k kinh doanh chi phí lao đ ng chi m m t t l l n trong t ng m c đ u t , t 55 – 65 tri u đ ng/ha/n m (chi m kho ng 60%) Chi phí lao đ ng trong giai đo n này bao g m chi phí ch m sóc, thu ho ch và ch bi n H s n xu t th ng