Thực trạng và giải pháp triển khai mô hình hải quan điện tử ở việt nam

65 CHƯƠNG III – XU HƯỚNG ÁP DỤNG MÔ HÌNH HẢI QUAN ĐIỆN TỬ Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN MÔ HÌNH HẢI QUAN ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM .... Hải quan đóng vai trò rất quan

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ ĐỐI NGOẠI

-*** -

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP

Đề tài:

THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP TRIỂN KHAI MÔ

HÌNH HẢI QUAN ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM

MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH VẼ

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG I – TỔNG QUAN VỀ HẢI QUAN ĐIỆN TỬ VIỆT NAM 5

1.1 Tổng quan về thương mại điện tử 5

1.1.1 Khái niệm về thương mại điện tử 5

1.1.2 Quá trình phát triển của thương mại điện tử 6

1.1.3 Quy trình triển khai thương mại điện tử 7

1.1.4 Các mô hình thương mại điện tử 8

1.1.5 Vấn đề áp dụng chữ ký số trong thương mại điện tử 9

1.2 Tổng quan về Hải quan điện tử 10

1.2.1 Khái niệm về Hải quan điện tử 10

1.2.2 Điều kiện áp dụng mô hình thủ tục hải quan điện tử 12

1.2.3 Tính tất yếu khách quan của việc áp dụng mô hình hải quan điện tử15 1.3 Tổng quan về hệ thống Hải quan điện tử ở Việt Nam 21

1.3.1 Hoàn cảnh ra đời của Hải quan điện tử Việt Nam 21

1.3.2 Cơ sở pháp lý cho việc triển khai Hải quan điện tử ở Việt Nam 25

1.3.3 Quá trình phát triển của thủ tục hải quan điện tử Việt Nam 31

CHƯƠNG II – THỰC TRẠNG TRIỂN KHAI MÔ HÌNH HẢI QUAN ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM TỪ NĂM 2005 ĐẾN NAY VÀ Ở MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI 34

2.1 Quy trình thực hiện thủ tục hải quan điện tử ở Việt Nam 34

2.1.1 Đối tượng áp dụng thủ tục hải quan điện tử 34

2.1.2 Người khai hải quan điện tử 34

2.1.3 Các nguyên tắc tiến hành thủ tục hải quan điện tử 35

2.1.4 Đăng ký tham gia thủ tục hải quan điện tử 35

2.1.5 Quy trình thủ tục hải quan điện tử ở Việt Nam 35

2.2 Những hiệu quả đạt được từ việc triển khai Hải quan điện tử ở Việt Nam từ năm 2005 đến nay 44

2.2.1 Về mức độ tự động hóa 44

2.2.2 Về quá trình xử lý thông tin 46

2.2.3 Về tiến độ triển khai các dịch vụ hải quan điện tử 47

2.2.4 Về hạ tầng công nghệ thông tin 47

2.2.5 Về dịch vụ chứng thực chữ ký số 50

2.2.6 Về chất lượng cán bộ công nghệ thông tin 51

2.2.7 Kết quả cụ thể ở những Chi cục thí điểm hải quan điện tử 51

2.3 Những bất cập còn tồn tại trong quá trình triển khai Hải quan điện tử ở Việt Nam 55

2.3.1 Những bất cập từ phía cơ quan quản lý Nhà nước 55

2.3.2 Các vướng mắc từ phía doanh nghiệp 61

2.4 Thực trạng áp dụng Hải quan điện tử ở một số nước trên thế giới

63

2.4.1 Thực trạng áp dụng Hải quan điện tử ở Hàn Quốc 63

2.4.2 Thực trạng áp dụng Hải quan điện tử ở Nhật Bản 64

2.4.3 Thực trạng áp dụng Hải quan điện tử ở Singapore 65

CHƯƠNG III – XU HƯỚNG ÁP DỤNG MÔ HÌNH HẢI QUAN ĐIỆN TỬ Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN MÔ HÌNH HẢI QUAN ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM 67

3.1 Xu hướng phát triển của Hải quan thế giới và Việt Nam 67

3.1.1 Xu hướng phát triển của Hải quan điện tử thế giới 67

3.1.2 Xu hướng phát triển của Hải quan điện tử Việt Nam 71

3.2 Những kinh nghiệm từ các mô hình thủ tục Hải quan điện tử trên thế giới 73

3.2.1 Kinh nghiệm từ mô hình hải quan điện tử của Hàn Quốc 73

3.2.2 Kinh nghiệm từ mô hình hải quan điện tử của Nhật Bản 75

3.2.3 Kinh nghiệm từ mô hình hải quan điện tử của Singapore 76

3.3 Những giải pháp hoàn thiện mô hình hải quan điện tử ở Việt Nam 77

3.3.1 Những giải pháp đối với cơ quan quản lý Nhà nước 78

3.3.2 Những giải pháp đối với doanh nghiệp 86

KẾT LUẬN 89

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 90

PHỤ LỤC 96

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

WCO

World Customs Organization

Tổ chức Hải quan thế giới

WTO

giới

UNECE

The United Nations Economic Commission for

Europe

Ủy ban Liên hợp quốc về kinh tế châu Âu

UNCTAD

The United Nations Conference on Trade and Development

Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển

UN-CEFACT

The United Nations Centre for Trade Facilitation and Electronic Business

Trung tâm trợ giúp thủ tục

và thực hành hành chính, thương mại và vận tải của Liên hợp quốc

ASEAN

The Association of Southeast Asian Nations

Hiệp hội các quốc gia Đông

Nam Á

APEC

Asia-Pacific Economic Cooperation

Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á-Thái Bình Dương

Fund

Quỹ tiền tệ quốc tế

WB World Bank Ngân hàng thế giới

ASEM The Asia-Europe Meeting Diễn đàn hợp tác Á-Âu

AFTA Asean Free Trade Area

Khu vực mậu dịch tự do

ASEAN

TRIPS

Trade-Related Aspects of Intellectual Property

Rights

Hiệp định bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ liên quan đến

thương mại

Công ước Quốc tế về Hệ thống điều hòa mô tả và mã

hóa hàng hóa

NACCS

Nippon Automated Cargo and Port Consolidated System Incorporation

Công ty Hệ thống kết hợp cảng và vận chuyển tự động

Nhật Bản

DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH VẼ

Bảng 1.1: Quy trình triển khai của doanh nghiệp khi tham gia thương mại

điện tử 7

Bảng 1.2: Các mô hình thương mại điện tử phân loại theo đối tượng tham gia

8

Biểu đồ 1.1: Kim ngạch và tốc độ tăng/giảm xuất khẩu, nhập khẩu và cán cân

thương mại Việt Nam từ năm 2002 đến năm 2010 19

Sơ đồ 2.1 : Trình tự thủ tục hải quan điện tử 37 Hình 3.1 : Mô hình tự động hóa hải quan Singapore 66

1

LỜI MỞ ĐẦU

Thế kỷ XXI đã chứng kiến sự phát triển không ngừng của công nghệ thông tin trong nhiều lĩnh vực như thương mại, giáo dục, tài chính công… trong đó không thể không nhắc đến vai trò quan trọng của công nghệ thông tin đối với ngành Hải quan

Hải quan là cơ quan Nhà nước thực hiện nhiệm vụ quản lý Nhà nước về hải quan, chống buôn lậu và gian lận thương mại, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động ngoại thương, góp phần bảo vệ và phát triển kinh tế, xã hội

và an ninh quốc gia Hải quan đóng vai trò rất quan trọng cho nền kinh tế quốc dân cũng như an ninh xã hội, bởi thế, nhiều quốc gia trên thế giới đã tiến hành cải cách thủ tục hải quan, giảm bớt khối lượng công việc đồ sộ cho các cán bộ Hải quan, góp phần thúc đẩy sự phát triển của đất nước Có thể kể đến một số quốc gia đã áp dụng thành công mô hình hải quan điện tử trên thế giới như Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, Thái Lan, Đức…

Hòa nhịp vào xu hướng hiện đại hóa, đơn giản hóa thủ tục hải quan điện tử của thế giới, từ năm 2005, Việt Nam đã bắt đầu triển khai thí điểm mô hình thủ tục hải quan điện tử ở 02 Chi cục Hải quan là Chi cục Hải quan thành phố Hồ Chí Minh và Chi cục Hải quan Hải Phòng Với mục tiêu đưa Hải quan nước nhà trở thành một tổ chức Hải quan tiên tiến trên thế giới trước năm 2020, những năm gần đây ngành Hải quan Việt Nam đã chủ động triển khai nhiều chương trình, kế hoạch hiện đại hóa quy trình thủ tục hải quan

Tuy Hải quan điện tử không còn là thủ tục hoàn toàn mới mẻ trong hệ thống quản lý tài chính công ở nước ta nhưng vẫn đang ở trong giai đoạn thí điểm Trên thực tế, việc áp dụng thủ tục hải quan điện tử chỉ mới được triển

2

khai ở Việt Nam trong vòng 06 năm Do vậy, bên cạnh những thuận lợi mà Hải quan điện tử mang lại thì cũng có không ít những bất cập đáng kể gây khó khăn cho cả cơ quan quản lý Nhà nước và doanh nghiệp Vậy, làm thế nào để xây dựng mô hình hải quan điện tử thành công trong bối cảnh Việt Nam còn hạn chế về nguồn lực? Việt Nam có thể rút ra những bài học gì từ kinh nghiệm của các quốc gia đi trước đã áp dụng thành công mô hình này? Với vị trí là một nước theo sau, Việt Nam cần học hỏi những kinh nghiệm từ các quốc gia đi trước như thế nào căn cứ vào điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa,

xã hội khác nhau của mỗi nước? Một vấn đề cấp thiết đặt ra hiện nay cho ngành Hải quan và các nhà hoạch định chính sách là nghiên cứu, hiểu rõ các quy trình thủ tục hải quan điện tử, nắm vững ưu, nhược điểm của mô hình thủ tục hải quan Việt Nam trong sự đối sánh với thủ tục hải quan điện tử thế giới

để có cái nhìn tổng quát hơn về thực trạng triển khai mô hình hải quan điện tử

ở Việt Nam, qua đó đưa ra một số giải pháp để áp dụng thành công mô hình này trên phạm vi toàn quốc Xuất phát từ thực tế đó, người viết đã chọn đề tài:

“Thực trạng và giải pháp triển khai mô hình Hải quan điện tử ở Việt Nam”

làm nội dung nghiên cứu trong bài khóa luận của mình

Mục đích nghiên cứu của khóa luận này là:

Thứ nhất, tổng hợp hóa các kiến thức về thủ tục hải quan điện tử,

những sự khác biệt về thủ tục hải quan truyền thống và thủ tục hải quan điện

tử và tìm hiểu những kinh nghiệm từ một số quốc gia đã áp dụng thành công

mô hình thủ tục hải quan điện tử trên thế giới

Thứ hai, nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển của thủ tục hải

quan điện tử Việt Nam, quy trình thủ tục hải quan điện tử hiện nay cùng những lợi ích và bất cập còn tồn tại trong thủ tục hải quan điện tử ở Việt Nam

3

Thứ ba, nghiên cứu xu hướng phát triển của Hải quan điện tử trên thế

giới và ở Việt Nam, và đề xuất một số giải pháp cho việc triển khai mô hình thủ tục hải quan điện tử ở Việt Nam trong thời gian tới

Với mục đích nghiên cứu về hệ thống hải quan điện tử ở Việt Nam, người viết chỉ nghiên cứu hoạt động hải quan điện tử trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam từ năm 2005 đến nay, trong đó có sự so sánh và học hỏi kinh nghiệm từ một số quốc gia đã áp dụng thành công mô hình này

Trong quá trình nghiên cứu bài khóa luận, các phương pháp nghiên cứu như so sánh, phân tích, tổng hợp đã được sử dụng kết hợp hoặc riêng rẽ nhằm làm sáng tỏ những nội dung trên

Ngoài Mục lục, Danh mục viết tắt, Danh mục hình và các bảng biểu, Lời mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, khóa luận có kết cấu gồm ba chương như sau:

Chương I - Tổng quan về Hải quan điện tử ở Việt Nam

Chương II – Thực trạng triển khai mô hình hải quan điện tử ở Việt Nam từ năm 2005 đến nay và ở một số quốc gia trên thế giới

Chương III - Xu hướng áp dụng mô hình hải quan điện tử ở một số nước trên thế giới và các giải pháp hoàn thiện mô hình hải quan điện tử ở Việt Nam