Trước thực tiễn đó của nền k i n h tê, việc hình thành các tập đoàn k i n h tế lớn mạnh đủ sức cạnh tranh ngay tại sân nhà - thị trường trong nước, và xa hơn nữa, ra thị trường thế giới,
Trang 2T R Ư Ờ N G ĐẠI H Ọ C NGOẠI T H Ư Ơ N G
KHOA KINH TẾ V À KINH DOANH Q U Ố C T Ế
C H U Y Ê N N G À N H KINH T Ế Đ Ố I NGOẠI
K H Ó A L U Â N T Ố T NGHIỆP
Đề tài:
MÔ HÌNH TẬP ĐOÀN KINH TÊ ở MỘT số Nước VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆC XÂY DỰNG TẬP ĐOÀN
KINH TÊ ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Sinh viên thực hiện Lớp
Khoa Giáo viên hướng đản
Tống Việt Hưng Anh l i
K43C - KT&KDQT ThS Nguyễn Xuân Nữ
I T H ư VI ĩ »t Ị
Trang 3MỤC LỤC
L Ờ I M Ở Đ Ầ U Ì
C H Ư Ơ N G ì
L Ý L U Ậ N C H U N G V Ế T Ậ P Đ O À N K I N H T Ê 4
ì Khái niệm và đặc điểm Tập đoàn kinh tế 4
1.1 Theo quan điểm các nước trên thế giới 4
1.2 Theo quan điểm Việt Nam 5
2.1 Có quy mò lớn về vốn, lao động, doanh thu và phạm vi hoạt động 6
2.2 Các tập đoàn kinh tế đều hoạt động kinh doanh đa ngành, đa lĩnh vực 12
2.3 Đa dạng về cơ cấu tổ chức, về sở hữu và tư cách pháp nhăn 14
X Sự hình thành và phát triển các Tập đoàn kinh tế 15
/ Các nguyên tắc hình thành Tập đoàn kinh tế 15
2 Các hình thức tập đoàn kinh tế 16
1.1 Phăn loại theo trình độ liên kết và hình thức biểu hiện 17
2.2 Phân loại theo tính chất ngành nghề 19
2.3 Phân loại theo nguyên tắc tổ chức dựa vào phương thức hình thành 21
in Vai trò của các tập đoàn kinh tế đối với nền kinh tế thế giới 22
Vai trò trong việc tích lũy vốn 22 Thúc đẩy hoạt động trao đổi thương mại trên toàn cọu 24
4 Vai trò trong việc phát triền khoa học kỹ thuật và chuyển giao công nghệ 27
5 Phát triển nguồn nhân lực 30
Trang 4C H Ư Ơ N G l i
M Ô HÌNH TẬP Đ O À N KINH T Ê T R Ê N T H Ế GIỚI 31HIỆN NAY 31
ì Những nét chung về m ô hình tập đoàn kinh tế trên thê giới 31
Ì Xu hướng phát triển của hình thức tập đoàn kinh tế trong giai đoạn hiện nay 31
2 Mõ hình tập đoàn kinh tế ở mật số nước 32
2.1 Tập đoàn kinh tế ờ Mỹ và Châu Ẩu 33
2.2 Tập đoàn kinh tế ở Nhật Bản 38
2.3 Tập đoàn kinh tế ở Hàn Quốc 44
li Những bài học kinh nghiệm 50
/ Về con đường hình thành và các bước phát triển 51
1.1 Con đường hình thành 51
2.1 Cơ cấu tồ chức và mối quan hệ liên kết kinh tế 53
1.2 Phương thức quản lý 53
2.3 Chiến lưỏc kinh doanh 54
2.4 Nguyên tắc hoại động trong nội bộ tập đoàn 55
3 Vai trỏ của Nhà nước 57
C H Ư Ơ N G IU
M Ô HÌNH TẬP Đ O À N KINH T Ế Ở VIỆT NAM V À GIẢI P H Á P P H Á T
TRIỂN 59
M ô hình Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam hiện nay 59
ỉ Mô hình Tống Công ty 90-91 59
1.1 Hoàn cảnh kinh tế xã hội và sự hình thành các Tổng Công ty 90 -91 59
Trang 5mẹ - cóng ty con 67 2.1 Sự cắn thiết hình thành tập đoàn kinh tế theo mô hình cõng ty mẹ - công ty con 67
2.2 Tình hình hoạt động của các tập đoàn kinh tế 70
n Quan điểm của Đảng và Nhà nước trong việc xây dựng các tập đoàn kinh tế 74
in Một số giải pháp nhầm xây dựng và phát triển các tập đoàn kinh tê Việt Nam 76
ỉ Đối với Nhà nước 76 1.1 Xây dựng hệ thống pháp luật chặt chẽ, đồng bộ 76
1.2 Đẩy nhanh quá trình tập trung và tích tụ vốn 77
1.3 Đẩy mạnh khuyến khích cạnh tranh và hợp tác lành mạnh 78
1.4 Xây dựng kết cửu hạ tầng cần thiết cho sự phát triển cửa tập đoàn kinh tế 78
1.5 Chú trọng đào tạo, phát triền nguồn nhăn lực 79
1.6 Xây dựng hệ thống tiêu chí của một tập đoàn phù hợp với điêu kiện của từng ngành và
lĩnh vực kinh tế cũng như khả năng thực tế của mỗi doanh nghiệp 79
1.7 Tăng cường hợp tác kinh tế quốc tế, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) để phát
triển các tập đoàn cũng như những ngành hỗ trợ 80
2 Đối với bản thân các doanh nghiệp 80
K Ế T L U Ậ N 83 TÀI L I Ệ U T H A M K H Ả O 85
Trang 6Việt Nam hiện nay
LỜI MỞ ĐẨU
1 Sự cần thiết của đề tài
K ể từ k h i thực hiện công cuộc Đ ổ i m ớ i (1986) đến nay, và đặc biệt là t ừ k h i gia nhập T ổ chức Thương m ạ i T h ế giới ( W T O ) , nền k i n h tế V i ệ t N a m đạt được
n h i ề u thành tựu quan trọng Chúng ta là m ộ t trong những nước có tờc độ tăng trưởng k i n h tế nhanh nhất trong k h u vực và trên thế giới, bình quân trên 7 % /năm
Đ ư ợ c đánh giá là m ộ t trong những quờc gia an toàn nhất trong k h u vực Châu Á -Thái Bình Dương, V i ệ t N a m là m ộ t trong những điểm đến hấp dần với các nhà đầu
tư nước ngoài, v ớ i sự xuất hiện của rất nhiều các tập đoàn l ớ n trên thê giới, các công t y xuyên quờc gia Chưa bao g i ờ nền k i n h tế V i ệ t N a m trở nên sôi động như hiện nay, với rất nhiều cơ h ộ i lẫn thách thức
Trước sự phát triển mạnh mẽ của nền k i n h tế đất nước, trong hoàn cảnh h ộ i nhập toàn diện vào nền k i n h tế t h ế giới, việc nâng cao năng lực cạnh tranh cùa các doanh nghiệp V i ệ t N a m là rất quan trọng Sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ cũng như sự cạnh tranh ngày càng gay gắt cùa các doanh nghiệp nước ngoài đòi h ỏ i các doanh nghiệp trong nước phải phát triển thực sự lớn mạnh về q u y
m ô c ũ n g như t i ề m lực k i n h tế, khoa học công nghệ Trước thực tiễn đó của nền
k i n h tê, việc hình thành các tập đoàn k i n h tế lớn mạnh đủ sức cạnh tranh ngay tại sân nhà - thị trường trong nước, và xa hơn nữa, ra thị trường thế giới, là vô cùng cần thiết K i n h n g h i ệ m của các nước phát triển trên thế giới cho thấy rằng những tập đoàn k i n h tế lớn là những đầu tàu trong việc phát triển nền k i n h tế T r o n g giai đoạn phát triển và h ộ i nhập, trong điều k i ệ n k i n h tế V i ệ t N a m phải đ ờ i mặt với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt k h i gia nhập W T O thì vai trò của các tập đoàn trờ nên quan trọng hơn lúc nào hết
Vì vậy, việc nghiên cứu m ô hình các tập đoàn k i n h tế lớn trên t h ế giới là rất
cần thiết V à đó cũng là lý do em lựa chọn "Mô hình tập đoàn kinh tế ở một số
Ì
Tống Việt Hưng
Trang 7Việt Nam hiện nay
nước và bài học kinh nghiệm cho việc xây dựng tập đoàn kinh tê ở Việt Nam hiện nay " là đề tài nghiên cứu của khóa luận tốt nghiệp
2 Mục đích nghiên cứu
Thông qua việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn các m ô hình tập đoàn kinh
tế trên thế giới để từ đó có thể rút ra những bài học kinh nghiệm bổ ích và vận dụng vào hoàn cảnh nền kinh tế Việt Nam hiện tại, đưa ra những đưởng lối chính sách đúng đắn nhằm xây dựng những tập đoàn kinh tế thật sự lớn mạnh, đủ sức cạnh tranh ở thị trưởng trong nước cũng như trong khu vực và trên thế giới
3 Đ ố i tượng, phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của khóa luận:
• Các vấn đề lý thuyết chung về tập đoàn kinh tế và mô hình của một số tập đoàn kinh tế lớn, tiêu biểu trên thế giới
• Thực trạng hình thức tập đoàn kinh tế ở Việt Nam và điểu kiện kinh tế xã hội
cụ thể của Việt Nam trong việc hình thành tập đoàn kinh tế
Phạm vi nghiên cứu cửa khóa luận:
Do vấn đề tập đoàn kinh tế là một vấn để lớn, mang tầm vĩ m ô nên khóa luận chỉ tập trung tìm hiểu, làm rõ đặc điểm của hình thức tập đoàn kinh tế cũng như m ô hình một số tập đoàn tiêu biểu cho 3 khu vực kinh tế với những đặc điểm tương đối khác nhau là Mỹ - châu Âu, Nhật Bản, các nước công nghiệp mới châu
Á (tiêu biểu là Hàn Quốc) Khóa luận cũng đi sâu phân tích thực trạng và những tồn tại của các tập đoàn kinh tế Việt Nam
4 Phương pháp nghiên cứu
Khóa luận tốt nghiệp được sử dụng những phương pháp nghiên cứu khác nhau như:
• Phương pháp mô tả và khái quát đối tượng nghiên cứu
2
Trang 8Việt Nam hiện nay
• Phương pháp phân tích - tổng hợp, trong đó có tập hợp số liệu và phân tích và đánh giá
• Phương pháp so sánh
• Phương pháp tư duy logic
5 Nội dung nghiên cứu
Để có thể thực hiện được tốt mục tiêu nghiên cứu, nội dung cùa khóa luận được kết cấu làm 3 chương như sau:
Chương ì: Lý luận chung về tập đoàn kinh tế
Chương li: M ô hình tập đoàn kinh tế trên thế giới hiện nay
Chương li: M ô hình tập đoàn kinh tế ờ Việt Nam và các giải pháp phát triển
Trong thời gian nghiên cứu, do hạn chế về mặt thời gian cũng như kiến thức, bên cạnh đó là việc hình thành các tập đoàn kinh tế ỏ Việt Nam hiện nay còn
trong giai đoạn thử nghiệm, nên chắc chắn khóa luận không tránh khỏi những hạn
chế, thiếu sót Rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến cùa thầy cô và các bạn
quan tâm đến đề tài
Cuối cùng, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc và chân thành tới Thạc sỹ Nguyễn Xuân Nữ, Bộ môn Chính sách Thương mại quốc tế, Khoa Kinh tế và Kinh doanh quốc tế, Trường Đại học Ngoại thương - người đã trực tiếp quan tâm hướng dẫn, giúp đỡ và động viên em hoàn thành đề tài này với tất cả sự tận tình và trách
nhiệm Em cũng xin chân thành cảm ơn nhũng thầy, cô giáo trường Đại học Ngoại
thương đã tận tình giảng dạy em trong suốt 4 năm học, tạo điều kiện cho em trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu
Xin cảm ơn gia đình và bạn bè đã luôn động viên, khích lệ để tôi có thê hoàn thành tốt nhất để tài này trong khả năng của mình
3
Trang 9Mô hình tập đoàn kinh tế ỏ một số nước và bài học kinh nghiệm cho việc xây dựng tập đoàn kình té ở
Việt Nam hiện nay
C H Ư Ơ N G ì
LÝ LUẬN CHUNG VE TẬP ĐOÀN KINH TẾ
ì Khái niệm và đặc điểm Tập đoàn kinh té
/ Khái niệm Tập đoàn kinh tê
1.1 Theo quan điểm các nước trên thế giới
Trong nền kinh tế thế giới với xu hướng toàn cẩu hóa như hiện nay, có rất
nhiều các công ty xuyên quốc gia, các tập đoàn kinh tế lớn Các công ty này đóng
vai trò hết sức quan trọng trong bức tranh toàn cảnh của nền kinh tế thế giới Vậy
"Tập đoàn kinh tế" là gì? Trên thế giới hiện nay, có rất nhiều cách hiểu khác nhau
về tập đoàn kinh tế Quan niệm về tập đoàn kinh tế là không đổng nhất, nó thay đổi
theo thời gian cũng như theo quan điểm chính trị và việc tiếp cận vấn đề
Tập đoàn kinh tế ở các nước khác nhau đưộc gắn với những tên gọi khác
nhau Nhiều nước gọi là group hay business group, Ân Đ ộ dùng thuật ngữ business
houses, Nhật Bản trước Chiến tranh thế giới thứ hai dùng laibatsu và sau chiến
tranh gọi là keiretsu, Hàn Quốc dùng từ chaebol, Trung Quốc dùng thuật ngữ Tập
đoàn doanh nghiệp Sự đa dạng về tên gọi hay thuật ngữ sử dụng nói lên tính đa
dạng của hình thức liên kết đưộc khái quất chung là tập đoàn kinh tế, do đó, quan
niệm cũng như nhìn nhận vỉ tập đoàn kinh tế cũng có sự khác nhau nhất định Tuy
nhiên có thể nêu ra một số cách hiểu cơ bản về "Tập đoàn kinh tế":
Từ điển Business English của Longman định nghĩa: "Tập đoàn kinh tế
(Group of company) là một tổ hợp các công ty độc lập về mật pháp lý nhưng tạo
thành một tập đoàn gồm một công ty mẹ và một hay nhiều công ty con hoặc chi
Theo bách khoa toàn thư trực tuyến Wikipedia tiếng Anh
http://en.wikipedia.org thì tập đoàn kinh tế đưộc định nghĩa như sau: "Tập đoàn
4
Tông Việt Hung Lớp: Anh ù - K43C - KT&KDQT
Trang 10Việt Nam hiện nay
kinh tế là một thực thế pháp lí, mà trong khi được sở hữu chung bởi một số người tự nhiên hoặc những thực thể pháp lí khác có thế tồn tại hoàn toàn độc lập khôi chúng, sự tồn tại độc lập này cho tập đoàn những quyền riêng mà những thực thê pháp lí khác không có Qui mô và phạm vi về khả năng và rình trạng cụa tập đoàn
có thể được chì rõ bởi luật pháp nơi sáp nhập " [361
Nhìn chung, 'Tập đoàn kinh tê" là một thực thể kinh tế gồm một số doanh
nghiệp có tư cách pháp nhân độc lập, chọn một doanh nghiệp làm nòng cốt; giữa các doanh nghiệp đó có một mối liên kết kinh tế kỹ thuật nhất định, cùng nhau thực hiện một liên kết kinh tế có quy m ô tương đối lớn Loại liên hợp kinh tê này
có thể dùng ngay cổ phắn cùa mình hoặc thông qua việc ký kết hợp đồng tiến hành các phương thức góp vốn lại, sắp xếp nhân sự, cung ứng nguyên liệu hoặc cùng nhau tiêu thụ, cùng trao đổi kỹ thuật, từ đó giúp các doanh nghiệp trong tập đoàn căn cứ vào mục tiêu kinh tế xác định của mình để tiên hành các hoạt động cho nhịp nhàng Tập đoàn là hình thức cấp cao liên hợp với nhau theo chiều ngang
Ì 2 Theo quan điểm Việt Nam
Tại Việt Nam, do hình thức tập đoàn kinh tê còn đang trong giai đoạn bước đầu hình thành với những thử nghiệm, nên chưa có một đạo luật nào dành riêng cho tập đoàn kinh tế Chính phủ mới chỉ có các Quyết định về việc thành lập các tập đoàn như Tập đoàn Bưu chính - Viễn thông, Tập đoàn Dệt may, Tập đoàn Điện lực Còn theo Luật Doanh nghiệp Việt Nam 2005, Tập đoàn kinh tế được coi là
một thành phần trong nhóm công ty: "ì.Nhóm công ty lá tập hợp các công ty có
mối quan hệ gắn bó lâu dài với nhau về lợi ích kinh tế, công nghệ thị trường và các dịch vụ kinh doanh khác 2.CÓC hình thức cụa nhóm công ty gồm có:
• Công ty mẹ - công ty con
• Tập đoàn kinh tế
• Các hình thức khác " ' 7
'
5