Kinh nghiệm xây dụng năng lực cạnh tranh ngành vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu của M ỹ và Hàn Quốc 20 1.. M ộ t số giải pháp nâng cao năng lức cạnh tranh ngành vận tải hàng hóa xuất nh
Trang 2TRƯỜNG Đ Ạ I HỌC NGOẠI T H Ư Ơ N G
KHOA KINH TÉ VÀ KINH DOANH QUỐC T Ế
C H U Y Ê N N G À N H K I N H T Ế Đ Ố I NGOẠI
KHÓA LUẬN TÓT NGHIỆP TEN Đ Ẻ TẢI:
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỤC CẠNH TRANH CHO NGÀNH VẬN TẢI HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU CỦA VIỆT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CÀU
HỘI NHẬP KINH TÉ QUỐC TÉ T H Ư V I E N I
''K.r.íO - M Ô
Ỉ N & Ù - • -MI-*
Họ và tên sinh viên
Lớp
Khóa
Giáo viên hướng dẫn
LV.Đ400.5
Ỉ0O9
Nguyễn Hải Quân Nhật 3
44 ThS Phạm Duy Hung
Hà Nội, 5/2009
Trang 3M Ụ C L Ụ C
DANH M Ụ C BẢNG BIÊU
LỜI M Ở Đ À U 1
C H Ư Ơ N G ì : K H Á I Q U Á T CHUNG V Ề V Ặ N TẢI H À N G HOA XUẤT
NHẬP K H Â U 4
ì Lý luận chung về ngành vận tải 4
/ Vận tải là gì 4
1.2 ỉ Căn cứ vào phạm vi phục vụ 5
1.2.2 Căn cứ vào môi trường và điều kiện sàn xuất 5
1.2.3 Căn cứ vào đoi tượng chuyên chở 5
2 Vận tải hàng hóa xuất nhập khấu ố
2 Ì Định nghĩa vận tải hàng hóa xuất nhập khấu 6
2.2.1 Sản xuất trong ngành vận tải là một quá trình tác động làm
thay đối vê mặt không gian của đối tượng chuyên chở ố
2.2.2 Sản xuất trong ngành vận tải không sáng tạo ra sản phẩm vật
chất mựi 7
2.2.3 Sản phẩm vận tải không tồn tại độc lập ngoài quá trình sản
xuất ra nó 7 2.2.4 Sản phàm trong ngành vận tải không thể dự trữ được 7
2.2.5 Vận tải hàng hóa xuất nhập khấu vượt ra khỏi phạm vi biên
giựi quốc gia 7
3 Đối tượng của vận tải hăng hóa xuất nhập khẩu 8
4 Vai trò cùa vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu 8
4.1 Vận tải quốc tế đảm bảo chuyên chờ khối lượng hàng hoa ngày
4.2. Vận tải quốc tế phát triển góp phần làm thay đồi cơ cấu hàng hoa
4.3. Vận tải quốc tế có tác dụng bảo vệ tích cực hoặc làm xấu đi cán
cần mậu dịch và cán cân thanh toán 9
l i Năng lực cạnh tranh ngành vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu lo
/ Cạnh tranh và năng lực cạnh tranh lo
Trang 41.1 Khái niệm cạnh tranh 10
Ì 2 Năng lực cạnh tranh 11
2 Một số chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh của ngành vận tải
hàng hóa xuất nhập khấu ỉ ỉ
2 Ì Cơ sờ vật chất kĩ thuật 11
2.1.1 Cảng, kho bãi, phương tiện xép dỡ ỉ Ì
2.1.2 Phương tiện vận tải 14
2.1.3 Hệ thong cóng nghệ thông tin 16
2.2 Nguồn nhân lực 16
2.3 Dịch vụ giao nhận hàng hóa 17
2.3.1 Dịch vụ làm hàng 17
2.3.2 Dịch vụ hài quan ỉ 7
2.3.3 Dịch vụ đại lý vận tải 18
2.3.4 Dịch vụ chuyên chờ, kinh doanh cước vận tải 19
2.4 Giá thành dịch vụ 20
IU Kinh nghiệm xây dụng năng lực cạnh tranh ngành vận tải hàng
hóa xuất nhập khẩu của M ỹ và Hàn Quốc 20
1 Kinh nghiệm xây dựng năng lực cạnh tranh ngành vận tải hàng
hóa xuất nhập khau của Mỹ 20
1.1 ư u tiên dành thị phần cho doanh nghiệp trong nước 20
Ì 2 Thực hiện giảm thuế cho doanh nghiệp vận tải trong nước 21
1.3 Đ ố i với các doanh nghiệp chưa đủ vốn đâu tư mua sam trang thiết
1.4 Chính phủ M ỹ có trách nhiệm bảo hiêm tàu, hàng hoa và con
người trước rủi ro do thiên tai và chiến tranh 21
2 Kình nghiệm xây dựng năng lực cạnh tranh ngành vận tải hàng
2.1 Biện pháp giành quyền chủ động 22
2.2 Chính sách trợ giúp về tài chinh 22
C H Ư Ơ N G l i : THỰC TRẠNG N Ă N G Lực CẠNH TRANH N G À N H V Ặ N
ì Thực trạng năng lực ngành vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu Việt
Nam 23
ỉ Cơ sở vật chất kỹ thuật 23
Trang 5Ì Ì Hệ thống cảng, kho bãi và trang thiết bị xếp dỡ 23
LIA Cảng biển và trang thiết bị tại cáng biên 24
1.1.2 Cảng hàng không và trang thiết bị tại cảng hàng không 30
1.2 Phương tiện vận tài 34
1.2.1 Đội tàu biển 34 1.2.2 Máy bay 37
2 Nguồn nhân lực 40
2.1 Nguồn nhân lực trong các ngành trực tiếp chuyên chờ trong vận
tải hàng hóa xuất nhập khẩu 40
2.1.1 Trong lĩnh vực vận tài biển 40
2.1.2 Trong lĩnh vực vận tải hàng không 41
2.2.Nguồn nhân lực và cơ cấu nguồn nhân lực phục vụ trong lĩnh vực
dịch vụ vận tải hàng hóa xuât nhập khâu 43
3 Các dịch vụ giao nhận 45
3.1 Dịch vụ làm hàng 45
3.2 Dịch vụ khai thuê hải quan 46
3.3 Dịch vụ đại lý vận tải 47
3.4 Dịch vụ chuyên chờ, kinh doanh cước vận tải 49
4 Giá thành dịch vụ giao nhận 50
4 Ì Các loại chi phí bắt buộc 50
li Đánh giá năng lực cạnh tranh ngành vận tải hàng hóa xuất nhập
khẩu Việt Nam 53
1 Cơ sở vật chắt kĩ thuật 53
Ì Ì Hệ thống cảng, đường dẫn 53
1.1.2 Hệ thống cảng hàng không 55
ĩ 1.3 Hệ thông đường dán (đường sắt, đường ôtô) 55
Ì 2 Phương tiện vận tải 56
1.3 Hệ thống kho bãi 58
1.4 Đầu tư cho vận tải, công nghệ thông tin 59
Trang 62 Nguồn nhân lực
3 Giá thành và chất lượng dịch vụ 61
4 Khả năng tài chính và trình độ tể chức quản lý 63
5 Mói trường pháp lý và chinh sách của Nhà nước 63
C H Ư Ơ N G HI : GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG Lực CẠNH TRANH
N G À N H V Ậ N T Ả I H À N G HOA X U Ấ T NHẬP K H Á U V I Ệ T N A M Đ Á P Ứ N G
Y Ê U C À U H Ộ I NHẬP K I N H T É Q U Ố C T É 67
ì Định hướng chung cho ngành vận tải hàng hóa xuất nhập khấu Việt
Nam trong thòi gian tới hướng tới mục tiêu hội nhập kinh tế quốc tế.67
li M ộ t số giải pháp nâng cao năng lức cạnh tranh ngành vận tải hàng
hóa xuất nhập khẩu đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế 69
ì Nhóm những giải pháp vĩ mô 71
/ ỉ ì Tăng cường đầu tư phát triển hỹ thống cơ sờ vật chát kỹ thuật
72
1.1.2 Hoàn thiỹn cơ sở pháp lý cho hoạt động giao nhận 74
1.1.3 Đẩy mạnh cải cách hành chính, chấn chình tô chức bộ máy
và quy chế hoạt động của hỹ thống hành chinh nhà nước 75
1.2 về phía hiệp hội (VIFFAS) 76
2 Nhóm những giải pháp vi mô dành cho các doanh nghiỹp kinh
doanh dịch vụ giao nhỹn hàng hóa xuất nhập khâu 78
2.1 Nghiên cứu mờ rộng thị trường 78
2.2 Đa dạng hóa địch vụ cung cấp cho khách hàng, nâng cao chát
lượng dịch vụ, dần xóa bỏ cạnh tranh không lành mạnh 80
2.3 Á p dụng các phương thức giao nhận tiên tiến, tiến tới cung cấp
dịch vụ giao nhận trọn gói, ứng dụng logistics trong giao nhận hàng
hóa xuất nhập khẩu 82
2.4 Đào tạo và phát triển nguồn nhân lức 83
2.5 Tăng cường các biện pháp marketing 85
2.6 Liên kết với nhau đế tăng cường sức mạnh 86
K É T L U Ậ N 89 DANH M Ụ C TÀI L I Ệ U T H A M K H Ả O 91
Trang 7DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng Ì : Số lượng và diện tích kho bãi tại cảng Hải Phòng 2008 26
Bảng 2 : Trang thiết bị xếp dỡ tại cảng Hải Phòng 2008 26
Bảng 3 : Trang thiết bị xếp dỡ tại cảng Đà Nang 2008 28
Bảng 4 : Sản lượng hàng hóa qua cảng Sài gòn 2008 30
Bảng 5 : Các thông số của sân bay Nội Bài 32
Bảng 6: So sánh đội tàu biển Việt Nam với một sô nước trong khu vực (năm
2007) 35 Bảng 7 : Thực trang cơ cấu đội tầu vận tải Việt Nam (2007) 37
Bảng 8 : Tải trọng, số lượng máy bay cỡ lớn của Việt Nam 39
Trang 8L Ờ I M Ở Đ Ẩ U
1 Tính cấp thiết của đề tài
Với vị trí địa lý thuận lợi, Việt Nam đang là đầu mối giao thương trong khu vực, cộng với điều kiện tự nhiên un đãi, đường bờ biên dài, nhiêu càng biển tự nhiên nên giao thông vận tải, giao lưu buôn bán có điêu kiện phát triển Hiện nay ngành vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu ngày càng đóng vai trò quan trọng N ó thúc đẩy quá trình dịch chuyền hàng hóa từ người bán đèn người mua diửn ra nhanh chóng, thuận tiện hơn, góp phần không nhô vào việc thực hiện có hiệu quả các hợp đồng mua bán ngoại thương V i vậy ngành vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu đã trờ thành một bộ phận không thê thiêu cùa nên kinh tế quốc dân
Ke từ khi Việt Nam thực hiện chính sách mờ cửa nền kinh tê, ngành vận tải hàng hóa xuất nhập khấu đã phát triển mạnh cà về số lượng, quy m ô hoạt động cũng như phạm vi thị trường Việc phát triển ngành vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu ở nước ta đã mang lại hiệu quả kinh tế thiết thực, mang lại nhiều đóng góp to lớn cho sự nghiệp phát triển chung của đất nước Tuy nhiên sắp tới các doanh nghiệp của ngành vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam sẽ phải đối mặt với áp lực cạnh tranh rất lớn khi Việt Nam cam kết mờ cửa thị trường dịch vụ này cho các doanh nghiệp nước ngoài Trong quá trình đàm phàm gia nhập tổ chức thương mại thế giới ( WTO ), chúng ta đã cam kết cho nước ngoài được thiết lập ngay các doanh
nghiệp liên doanh với tì lệ góp vốn 49 - 51 Vo, đề thực hiện kinh doanh các
dịch vụ vận tải, giao nhận, kho bãi Ba năm sau tỉ lệ góp vốn của phía nước ngoài sẽ tăng lên và họ có thể thiết lập các công ty 1 0 0 % vốn sau 5 - 7 năm Thêm vào đó, khi hội nhập nhà nước sẽ không thể can thiệp để trợ giúp doanh nghiệp như hiện nay, vì vậy tồn tại và phát triển được hay không tùy thuộc gân như hoàn toàn vào năng lực cạnh tranh của từng doanh nghiệp Tuy nhiên hiện nay các doanh nghiệp nói riêng và toàn ngành vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu nói chung cùa Việt Nam là yếu toàn diện khi so sánh với các doanh
Ì
Trang 9nghiệp nước ngoài Chính vì lẽ đó việc nghiên cứu nhằm tìm ra giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu nói chung và từng doanh nghiệp nói riêng là việc làm hết sức càn thiết
Trên cờ sỏ nhận thức như trên, tác giả đã chọn đê tài nghiên cứu khóa luận của mình là "Thực trạng và giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành vận tải hàng hóa xuất nhập khấu của Việt Nam đáp ứng yêu cầu hợi nhập kinh tế quốc tế"
2 Mục đích nghiên cứu của đề tài
- L à m rõ cơ sờ lí luận về vận tải, cạnh tranh và các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của ngành vận tải hàng hóa xuất nhập khâu
- Phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh của ngành vận tải hàng hóa xuât nhập khâu Việt Nam thông qua mợt số tiêu chí đành giá năng lực cạnh tranh Từ đó thây được những thành tựu đã đạt được và những mặt còn hạn chế, cũng như những cơ hợi và thách thức đặt ra cho các doanh nghiệp, cho ngành vận tải hàng hóa xuất nhập khâu trong thời gian tới
- Đe xuất mợt số giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam đáp ứng được yêu câu của hợi nhập kinh tế quốc tế, giúp cho ngành này có khả năng đứng vững
và khẳng định được vị thế của mình trước sự cạnh tranh của các doanh nghiệp nước ngoài
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đôi tượng nghiên cứu : thực trạng năng lực cạnh tranh của ngành vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam
- Phạm v i nghiên cứu : Đe tài chù yếu nghiên cứu, đánh giá năng lực cạnh tranh của nghành vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam thông qua hai hình thức vận tải chính là vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu đường biển và đường hàng không, trên cơ sỡ đó đưa ra mợt số giải pháp khá thi để nâng cao năng lực cạnh tranh cho nghành vận tải hàng hóa X N K của Việt Nam đáp ứng yêu cầu hợi nhập kinh tế quốc tế
Trang 104 Phương pháp nghiên cứu
Khóa luận được nghiên cứu dựa trên cơ sở phép duy vật biện chứng và duy vật lích sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, phương pháp phần tích, tông họp,
so sánh, thống kê - dự báo, nghiên cứu lí luận kết họp với khảo sát, tìm hiêu tình hình thực tế
5 Bố cục khóa luận
Khóa luận gồm có 3 chương :
Chương ì : Khái quát chung về vận tải hàng hóa xuất nhập khấu Chương l i : Thực trỏng nghành vận tải hàng hóa xuất nhập khấu Việt Nam
Chuông H I : Giải pháp nâng cao năng lực cỏnh tranh nghành vận tải hàng hóa xuất nhập khấu Việt Nam
Do hiếu biết và kiến thức còn hỏn chế, thời gian hỏn hẹp trong khi đè tài liên quan đến nhiều lĩnh vực nên bài viết không thế tránh khỏi những sai sót Tác giả rất mong nhận được sự góp ý từ các thầy cô, các bỏn cũng như những ai quan tàm đến đề tài này đế đề tài ngày càng được hoàn thiên hơn Qua đây tác giả xin gửi lời cám ơn chân thành đến các thầy cô, đầy biệt
là thầy giáo - Thỏc sĩ Phỏm Duy Hưng, giảng viên bộ môn vận tải khoa Kinh
tế và kinh doanh quốc tế trường Đỏi học Ngoỏi Thương Hà Nội đã chì bảo, hướng dẫn tận tình, giúp đỡ tác giả hoàn thành khóa luận này
Tác giã xin chân thành cám ơn !
3