Thực trạng và các giải pháp thúc đẩy đầu tư trực tiếp của việt nam sang các nước đông nam á

MỘT VÀI KIẾN NGHỊ ĐỐI VỚI NHÀ NƯỚC ĐỂ ĐẨY MẠNH ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP CỦA VIỆT NAM RA NƯỚC NGOÀI, ĐẶC BIỆT LÀ SANG THỊ TRƯỜNG CÁC NƯỚC ĐÔNG NAM Á 95 3.4.1 Hoàn thiện hệ thống pháp luật về

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

VŨ THỊ MINH NGỌC

THỰC TRẠNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP CỦA VIỆT NAM

SANG CÁC NƯỚC ĐÔNG NAM Á

Chuyên ngành: Kinh tế thế giới và quan hệ kinh tế quốc tế

Mã số: 60.31.07

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN: T.S PHẠM THU HƯƠNG

Hà Nội - 2006

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

VŨ THỊ MINH NGỌC

THỰC TRẠNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP CỦA VIỆT NAM

SANG CÁC NƯỚC ĐÔNG NAM Á

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Hà Nội - 2006

MỤC LỤC

MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG BIỂU

DANH MỤC VIẾT TẮT

MỞ ĐẦU

1 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP RA NƯỚC NGOÀI VÀ

THỊ TRƯỜNG ĐẦU TƯ ĐễNG NAM Á

1

1.2 XU HƯỚNG ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI CỦA THẾ GIỚI VÀO

KHU VỰC ĐễNG NAM Á

15

1.3 KINH NGHIỆM ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA CHÂU Á

SANG CÁC NƯỚC ĐễNG NAM Á

24

2 CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP CỦA VIỆT

2.1 CƠ SỞ CHO HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP RA NƯỚC NGOÀI CỦA

2.1.2 Nghị định số 22/1999/NĐ-CP quy định về đầu tư ra nước ngoài của doanh

2.1.3 Thụng tư số 05/2001/TT-BKH của Bộ Kế hoạch và Đầu tư hướng dẫn hoạt

2.1.4 Cỏc quy định khỏc cú liờn quan tới hoạt động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài 37

`2.2 TèNH HèNH ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP RA NƯỚC NGOÀI CỦA CÁC DOANH

2.2.1 Tỏc động của hoạt động đầu tư trực tiếp của cỏc doanh nghiệp Việt Nam ra

nước ngoài núi chung và sang cỏc nước Đụng Nam Á nói riêng đối với sự phát triển

nền kinh tế quốc dân

41

2.3 TèNH HèNH ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP SANG THỊ TRƯỜNG CÁC NƯỚC ĐễNG

2.3.1 Kết quả đầu tư trực tiếp của cỏc doanh nghiệp Việt Nam theo nước tiếp nhận

2.3.2 Đánh giá kết quả hoạt động đầu tư trực tiếp của các doanh nghiệp Việt Nam

3 CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP CỦA

3.1.1 Tiếp tục mở rộng hợp tác đầu tư với các nước dưới mọi hình thức thích hợp

3.1.2 Hoạt động đầu tư ra nước ngoài phải gắn liền với mục tiêu phát triển kinh tế

3.1.3 Hoạt động đầu tư ra nước ngoài phải đi theo hướng đưa Việt Nam hội nhập

3.2 CÁC GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH HOẠT ĐỘNG FDI CỦA VIỆT NAM RA NƯỚC

3.3 CÁC GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH FDI CỦA CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM

3.3.1 Nghiên cứu hệ thống các quy định pháp luật, đặc tính kinh tế - xã hội của

3.3.2 Nghiên cứu các hình thức đầu tư phù hợp với thị trường từng nước trong

3.3.4 Tận dụng mối quan hệ với các Doanh nghiệp Việt kiều ở nước tiếp nhận đầu

3.3.5 Xây dựng đội ngũ lao động được trang bị kiến thức về luật pháp, bên cạnh

3.4 MỘT VÀI KIẾN NGHỊ ĐỐI VỚI NHÀ NƯỚC ĐỂ ĐẨY MẠNH ĐẦU TƯ

TRỰC TIẾP CỦA VIỆT NAM RA NƯỚC NGOÀI, ĐẶC BIỆT LÀ SANG THỊ

TRƯỜNG CÁC NƯỚC ĐÔNG NAM Á

95

3.4.1 Hoàn thiện hệ thống pháp luật về đầu tư trực tiếp của Việt Nam ra nước

3.4.2 Đưa ra cơ chế khuyến khích đối với các doanh nghiệp có khả năng đầu tư ra

3.4.4 Tích cực đàm phán ký kết các Hiệp định tránh đánh thuế hai lần và nâng cao

KẾT LUẬN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỤC LỤC

MỤC LỤC

1 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP RA NƯỚC NGOÀI VÀ

THỊ TRƯỜNG ĐẦU TƯ ĐễNG NAM Á

5

1.2 XU HƯỚNG ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI CỦA THẾ GIỚI VÀO

KHU VỰC ĐễNG NAM Á

6

1.3 KINH NGHIỆM ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA CHÂU Á

SANG CÁC NƯỚC ĐễNG NAM Á

5

2 CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP CỦA VIỆT

2.1 CƠ SỞ CHO HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP RA NƯỚC NGOÀI CỦA

`2.2 TèNH HèNH ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP RA NƯỚC NGOÀI CỦA CÁC DOANH

2.2.1 Tỏc động của hoạt động đầu tư trực tiếp của cỏc doanh nghiệp Việt Nam ra

nước ngoài núi chung và sang cỏc nước Đụng Nam Á nói riêng đối với sự phát triển

nền kinh tế quốc dân

7

2.3 TèNH HèNH ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP SANG THỊ TRƯỜNG CÁC NƯỚC ĐễNG

2.3.1 Kết quả đầu tư trực tiếp của cỏc doanh nghiệp Việt Nam theo nước tiếp nhận

2.3.2 Đỏnh giỏ kết quả hoạt động đầu tư trực tiếp của cỏc doanh nghiệp Việt Nam

3 CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP CỦA

3.2 CÁC GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH HOẠT ĐỘNG FDI CỦA VIỆT NAM RA NƯỚC

3.3 CÁC GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH FDI CỦA CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM

3.4 MỘT VÀI KIẾN NGHỊ ĐỐI VỚI NHÀ NƯỚC ĐỂ ĐẨY MẠNH ĐẦU TƯ

TRỰC TIẾP CỦA VIỆT NAM RA NƯỚC NGOÀI, ĐẶC BIỆT LÀ SANG THỊ

TRƯỜNG CÁC NƯỚC ĐễNG NAM Á

18

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1 Tổng quan kinh tế của các nước ASEAN - 10 năm 2001 18 Bảng 1.2 Dòng vốn FDI chảy vào khu vực ASEAN từ năm 2000 -

Bảng 2.1 Đầu tư ra nước ngoài của Doanh nghiệp Việt Nam phân

Bảng 2.2 Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài phân theo nước tiếp nhận 51 Bảng 2.3 Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài theo năm 53

Bảng 2.4 Đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp Việt Nam sang Lào giai

Bảng 2.5 FDI của các doanh nghiệp Việt Nam sang Singapore theo

Bảng 2.6 Quy mô vốn đầu tư trực tiếp sang thị trường Campuchia

DANH MỤC VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT

Bộ KH&ĐT - Bộ Kế hoạch và Đầu tư

CGCN - Chuyển giao công nghệ

Công ty TNHH - Công ty Trách nhiệm hữu hạn

DNNN - Doanh nghiệp Nhà nước

DNVN - Doanh nghiệp Việt Nam

ĐTRNN - Đầu tư ra nước ngoài

GTGT - Thuế Giá trị gia tăng

GPĐT - Giấy phép đầu tư

UBND - Uỷ ban nhân dân

DANH MỤC VIẾT TẮT TIẾNG ANH

AIA - ASEAN Investment area - Khu vực đầu tư ASEAN

ASEAN -The Association of South - East Asian Nations - Hiệp hội các nước Đông Nam Á

BOT – Build - Operate - Transfer – Hợp đồng xây dựng - kinh doanh - chuyển giao

FDI - Foreign Direct Investment - Đầu tư trực tiếp nước ngoài

SL - Sensitive list - danh mục loại trừ tạm thời

TEL- Temporary Exclusion list - Danh mục cắt giảm thuế

USD - United State Dollar - Đồng Đô la Mỹ

WTO - World Trade Organization - Tổ chức Thương mại Thế giới

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Đầu tư trực tiếp nước ngoài là một xu thế trong quan hệ kinh tế thế giới bắt đầu từ nửa cuối thế kỷ XX và bước tiếp sang thế kỷ XXI Việc doanh nghiệp từ quốc gia này mang vốn và công nghệ sang nước khác đầu tư, nhằm mục tiêu mở rộng sản xuất và tăng thu lợi nhuận đã trở thành phổ biến khắp toàn cầu Dòng vốn này tác động tích cực cả đối với nhà đầu tư (nước đầu tư) và cả đối với nước tiếp nhận đầu tư Chính vì nó có lợi đối với cả hai phía như vậy, nên đa số các nước hiện nay, đều có xu hướng, một mặt tích cực kêu gọi đầu tư nước ngoài vào trong nước, mặt khác lại khuyến khích các doanh nghiệp trong nước tìm kiếm các thị trường mới ở nước ngoài Ở Việt Nam, từ lâu, người ta đã biết đến ảnh hưởng của vốn đầu tư nước ngoài đối với việc tăng trưởng nền kinh tế, và do vậy, đã có rất nhiều nghiên cứu đưa ra các biện pháp để tăng cường thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam Tuy nhiên, dòng vốn đầu tư ra nước ngoài của doanh nghiệp Việt Nam để tìm kiếm lợi nhuận thì chỉ mới được quan tâm đến trong một vài năm gần đây Hoạt động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của các doanh nghiệp Việt Nam hầu như vẫn còn mang tính manh mún, tự phát Trong tương lai, chắc chắn hoạt động này sẽ phát triển

Do vậy, cần có định hướng của Nhà nước để tạo điều kiện cho hoạt động này phát triển

Đề tài “Thực trạng và các giải pháp thúc đẩy đầu tư trực tiếp của

Việt Nam sang các nước Đông Nam Á” được dựa trên thực tiễn hoạt

động đầu tư trực tiếp của các doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường Đông Nam Á Đây là một thị trường khá gần gũi và có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam Do vậy, khi đầu tư sang thị trường này các doanh nghiệp đầu tư Việt Nam sẽ có nhiều khả năng thành công hơn Đây cũng sẽ là bàn đạp để các doanh nghiệp Việt Nam vươn xa sang các thị trường khác trên

thế giới, góp phần tạo đà cho nền kinh tế Việt Nam hội nhập hơn vào thị trường quốc tế Tuy nhiên, đầu tư nước ngoài là một hoạt động mang đầy tính rủi ro, và không phải lúc nào các doanh nghiệp cũng thành công Chính vì vậy, Luận văn thạc sỹ này được thực hiện nhằm đưa ra cái nhìn tổng quan về đầu tư trực tiếp nước ngoài của doanh nghiệp Việt Nam, những thuận lợi và khó khăn mà họ sẽ gặp phải khi đầu tư sang thị trường các nước Đông Nam Á Ngoài ra Luận văn còn gợi ý một số biện pháp đối với doanh nghiệp Việt Nam nhằm đẩy mạnh hoạt động đầu tư trực tiếp của Việt Nam ra nước ngoài, đặc biệt là sang thị trường Đông Nam Á

2 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước

Đây là đề tài mới được nghiên cứu trong thời gian gần đây Các đề tài nghiên cứu về đầu tư trực tiếp nước ngoài phần lớn chỉ tập trung vào thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam Đề tài về đầu tư trực tiếp của Việt Nam ra nước ngoài hầu như còn bị bỏ ngỏ Gần đây khi xuất hiện thực tế là ngày càng có nhiều nhà đầu tư trong nước đầu tư ra nước ngoài, vấn đề nghiên cứu làm thế nào để các doanh nghiệp “mang chuông

đi đánh xứ người” này hoạt động có hiệu quả mới được đặt ra Để tạo điều kiện cho các nhà đầu tư Việt Nam đầu tư ra nước ngoài có hiệu quả, gần đây, Trung tâm xúc tiến thương mại và đầu tư Thành phố Hồ Chí Minh (ITPC) đã tổ chức các cuộc hội thảo về các thị trường Lào, Campuchia nhằm giới thiệu các cơ hội đầu tư cho các doanh nghiệp Việt Nam Tuy nhiên, đây mới chỉ là nghiên cứu mang tính giới thiệu về môi trường đầu tư của các nước nói trên, chứ chưa nói lên hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài của các doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường các nước Đông Nam

Á Hiện nay, có rất ít tài liệu nói về vấn đề doanh nghiệp Việt Nam đầu tư

ra nước ngoài Đồng thời, khi tìm tài liệu cho Luận văn thạc sỹ em cũng chưa thấy có Khoá luận tốt nghiệp hay Luận án tiến sĩ nào nói về vấn đề đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của các doanh nghiệp Việt Nam Do vậy, có

thể nói đề tài “Thực trạng và các giải pháp thúc đẩy đầu tư trực tiếp của Việt Nam sang các nước Đông Nam Á” là một đề tài thạc sỹ hoàn toàn mới, đặc biệt trong chuyên ngành Kinh tế thế giới và quan hệ kinh tế quốc

tế

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu: Mục đích nghiên cứu của đề tài này là

nhằm:

- Làm rõ vai trò của việc đầu tư trực tiếp ra nước ngoài nói chung và đầu tư sang các nước Đông Nam Á nói riêng đối với sự phát triển kinh tế và đối với việc nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế

- Phân tích tình hình đầu tư trực tiếp của Việt Nam ra nước ngoài nói chung và sang các nước Đông Nam Á nói riêng, từ đó phân tích khả năng thành công, cũng như những thách thức đối với các doanh nghiệp Việt Nam khi đầu tư ra nước ngoài Đồng thời cũng thấy được các tác động chung của hoạt động này đối với việc phát triển kinh tế của Việt Nam

- Đưa ra những giải pháp và kiến nghị nhằm đẩy mạnh hoạt động đầu tư trực tiếp của các doanh nghiệp Việt Nam ra thị trường nước ngoài, đặc biệt

là sang thị trường các nước Đông Nam Á

4 Đối tượng nghiên cứu: Đề tài tập trung vào nghiên cứu về lý luận chung

của đầu tư trực tiếp nước ngoài; kinh nghiệm của một số nước trong đầu tư trực tiếp sang các nước Đông Nam Á và hoạt động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của các doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực đầu tư về hàng hoá và dịch vụ Đồng thời, nghiên cứu môi trường đầu tư của các nước Đông Nam

Á và đưa ra các biện pháp nhằm thúc đẩy hoạt động đầu tư trực tiếp của các doanh nghiệp Việt Nam trong khu vực này

5 Phạm vi nghiên cứu:

- Phạm vi nghiên cứu của đề tài này chủ yếu tập trung vào hoạt động đầu

tư trực tiếp của các doanh nghiệp Việt Nam sang thị trường một số nước

Đông Nam Á trong thời gian 5 năm trở lại đây và đưa ra một số giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động này tới năm 2020

6 Phương pháp nghiên cứu: Để phục vụ công tác nghiên cứu đề tài, em đã sử

dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp với các phương pháp khác như: phân tích thống kê, so sánh, diễn dịch, quy nạp

7 Kết cấu của luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, tài liệu tham khảo, Luận văn gồm có

3 chương

Chương 1 Tổng quan về Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài và thị trường đầu tư Đông Nam Á

Chương 2 Thực trạng hoạt động đầu tư trực tiếp của Việt Nam sang các nước Đông Nam Á

Chương 3 Một số giải pháp thúc đẩy trực tiếp của Việt Nam sang các nước Đông Nam Á

1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP RA NƯỚC NGOÀI VÀ THỊ TRƯỜNG ĐẦU TƯ ĐÔNG NAM Á

1.1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI

1.1.1 Đầu tư trực tiếp và các hình thức chủ yếu

1.1.1.1 Khái niệm:

Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài thực chất là đầu tư trực tiếp nươc ngoài xét dưới góc độ của chủ đầu tư Chính vì vậy, các lý luận chung về đầu tư trực tiếp ra nước ngoài không có gì khác biệt với lý luận chung về đầu tư trực tiếp nước ngoài Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là một hình thức của đầu tư quốc tế Có rất nhiều khái niệm định nghĩa đầu tư trực tiếp nước ngoài, song có thể đưa ra một khái niệm chung về FDI được nhiều nhà kinh tế chấp nhận như sau:

“Đầu tư trực tiếp nước ngoài là hình thức đầu tư quốc tế mà chủ đầu tư nước

ngoài đóng góp một số vốn đủ lớn vào lĩnh vực sản xuất hoặc dịch vụ, cho phép

họ trực tiếp tham gia điều hành đối tượng mà họ tự bỏ vốn đầu tư” [22, tr 354]

1.1.1.2 Đặc điểm của hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài, đó là:

- Các chủ đầu tư nước ngoài phải đóng góp một số vốn tối thiểu, tuỳ theo quy định của luật đầu tư từng nước, ví dụ như Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 2000 quy định “số vốn đóng góp tối thiểu của phía nước ngoài phải bằng 30% vốn pháp định của dự án” hay Luật đầu tư của Nam Tư cũ trước đây quy định “phần của bên đối tác nước ngoài đóng góp không dưới 5% tổng số vốn đầu tư”

- Quyền hành quản lý xí nghiệp hay công ty phụ thuộc vào mức độ góp vốn, nếu đóng góp 100% vốn thì xí nghiệp hay công ty đó hoàn toàn do chủ đầu tư nước ngoài điều hành

- Lợi nhuận của các chủ đầu tư nước ngoài thu được phụ thuộc vào kết quả hoạt động kinh doanh của xí nghiệp hay công ty Lãi và lỗ của công ty được chia

2

theo tỷ lệ góp vốn trong vốn pháp định sau khi đã nộp thuế lợi tức cho nước chủ nhà

1.1.1.3 Các hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài

Đầu tư trực tiếp nước ngoài thường được thực hiện dưới các hình thức sau:

- Hình thức hợp đồng hợp tác kinh doanh: Đây là một văn bản được ký kết

giữa một chủ đầu tư nước ngoài và một chủ đầu tư trong nước (nước tiếp nhận đầu tư) để tiến hành một hay nhiều hoạt động sản xuất kinh doanh ở nước chủ nhà trên cơ sở quy định về trách nhiệm và phân phối kết quả kinh doanh mà không thành lập một công ty, xí nghiệp hay không hình thành một pháp nhân mới nào

Hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài này có đặc điểm:

Cả hai bên cùng hợp tác kinh doanh trên cơ sở văn bản hợp đồng đã

ký kết giữa các bên về sự phân định trách nhiệm, quyền lợi và nghĩa

vụ

Không thành lập một pháp nhân mới, tức là không hình thành một công ty mới

Thời hạn của hợp đồng hợp tác kinh doanh do hai bên thoả thuận, phù hợp với tính chất hoạt động kinh doanh và sự cần thiết để hoàn thành mục tiêu của hợp đồng

Vấn đề vốn kinh doanh không nhất thiết phải được đề cập trong văn bản hợp đồng hợp tác kinh doanh

- Hình thức công ty hay xí nghiệp liên doanh

Xí nghiệp hay công ty liên doanh được thành lập giữa một bên là thành viên của nước nhận đầu tư và một bên là các chủ đầu tư ở các nước khác tham gia Một xí nghiệp liên doanh có thể gồm hai hoặc nhiều bên tham gia liên doanh Đặc điểm của hình thức liên doanh này là:

Thành lập một công ty hay một xí nghiệp mới, với tư cách pháp nhân mới, và được thành lập dưới dạng công ty trách nhiệm hữu hạn