Nâng cao chất lượng nguồn lực lao động trong quá trình thực hiện Công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Thái Bình hiện nay

22 Chương 2: THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG NGUỒN LỰC LAO ĐỘNG TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ Ở THÁI BÌNH HIỆN NAY .... Là chủ thể, con người đóng vai

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

TRẦN THỊ CHIỀU

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG NGUỒN LỰC LAO ĐỘNG TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN CÔNG NGHIỆP HOÁ,

HIỆN ĐẠI HOÁ Ở THÁI BÌNH HIỆN NAY

Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vậy biện chứng

và chủ nghĩa duy vật lịch sử

Mã số : 5.01.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

Người hướng dẫn khoa học:

T.S Dương Văn Thịnh

HÀ NỘI - 2006

MỤC LỤC trang

MỞ ĐẦU 5

Chương 1: CHẤT LƯỢNG NGUỒN LỰC LAO ĐỘNG VÀ NHỮNG YÊU CẦU CỦA CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ ĐỐI VỚI CHẤT LƯỢNG NGUỒN LỰC LAO ĐỘNG . 11

1.1 Một số khái niệm cơ bản 11 1.2 Vai trò của chất lượng nguồn lực lao động đối với sự phát triển kinh tế xã hội 18

1.3 Công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam và những yêu cầu của

nó đối với việc nâng cao chất lượng nguồn lực lao động

22

Chương 2: THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG NGUỒN LỰC LAO ĐỘNG TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ Ở THÁI BÌNH HIỆN NAY . 37 2.1 Công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Thái Bình 37 2.2 Thực trạng nâng cao chất lượng nguồn lực lao động ởThái Bình 53 2.3 Một số giải pháp nâng cao chất lượng nguồn lực lao động đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Thái Bình

68

KẾT LUẬN 86 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 88

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình của riêng tôi Công trình này được thực hiện dưới sự hướng dẫn của T.S Dương Văn Thịnh

Các số liệu được sử dụng trong luận văn là trung thực, đảm bảo tính khách quan, khoa học và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng

Tác giả

Trần Thị Chiều

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII (tháng 6/1996) đã khẳng định: thời

kỳ mới trong sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội ở nước ta là thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Cũng tại đại hội này Đảng ta đã chỉ rõ: để đưa sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đến thắng lợi, cần phải phát triển mạnh giáo dục và đào tạo, phát huy nguồn lực và với tư cách là yếu

tố cơ bản, là nguồn lực nội sinh cho sự phát triển nhanh và bền vững “ Nâng cao dân trí, bồi dưỡng và phát huy nguồn lực to lớn của con người Việt Nam

là nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá”[20, 21]

Với tính cách là nguồn lực quyết định sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, con người vừa là chủ thể vừa là phương tiện (công cụ) của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá Là chủ thể, con người đóng vai trò quyết định trong khai thác, sử dụng nguồn lực tự nhiên, vốn, khoa học và kỹ thuật…để thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá; con người là yếu

tố không thể thiếu, quyết định sự thành bại của công nghiệp hoá, hiện đại hoá; đồng thời chính con người là đối tượng được thụ hưởng những thành quả của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá và điểm mấu chốt con người, sự phát triển con người, hạnh phúc của con người là mục tiêu tối cao của công nghiệp hoá, hiện đại hoá Vì vậy, con người được coi là vị trí trung tâm trong toàn bộ quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá; công nghiệp hoá, hiện đại hoá do con người và vì con người Ngày nay, xu hướng toàn cầu hoá nền kinh tế đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng, khoa học kỹ thuật đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp; tiềm năng trí tuệ và kỹ năng lao động cao thì vai trò của con người trong sự phát triển đặc biệt quan trọng

Nước ta có lực lượng lao động dồi dào, trẻ, cần cù thông minh, sáng tạo

và ham học hỏi Hơn 38 triệu lao động (chiếm 50% dân số) Trong số đó có

70 vạn người có trình độ đại học, trên 8.000 tiến sĩ và phó tiến sĩ, trên 3 triệu cán bộ trung cấp và công nhân kỹ thuật Đây là một độ ngũ đáng quý, không ít

quốc gia mong muốn có được [7, 545 - 546] Song đáng tiếc là chúng ta đã và đang làm lãng phí nguần tài nguyên ấy Điều đó đã dẫn tới một thực tế là lực lượng lao động ở nước ta hiện nay bộc lộ không ít những hạn chế chưa thể đáp ứng được yêu cầu làm việc trong điều kiện áp dụng công nghệ mới, cường độ lao động cao

Trong khung cảnh chung đó, Thái Bình là một tỉnh đông dân (1,83 triệu người), lao động dồi dào (1073 ngàn người chiến khoảng 58,6% dân số của tỉnh) Đó là nguồn nội lực hết sức quý báu và to lớn Nhưng thời đại ngày nay, quy mô lực lượng lao động lớn trong điều kiện chất lượng, năng suất lao động thấp, lao động phổ thông, chưa qua đào tạo lại là nhân tố hạn chế sự phát triển Do đó, nghiên cứu để phát triển nguồn nhân lực nói chung, nguồn lực lao động xã hội nói riêng vẫn là đề tài luôn được sự chú ý, quan tâm của xã hội và sự đòi hỏi cấp thiết trong quá trình phát triển kinh tế xã hội

Nhận thức rõ vai trò của nguồn lực lao động đối với sự phát trển kinh tế

xã hội, tại Đại hội Đảng bộ Thái Bình lần thứ 16 khẳng định: “Phát triển khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo, coi trọng và phát huy nhân tố con người”

Vì vậy, nghiên cứu vấn đề chất lượng nguồn lực lao động ở Thái Bình nhằm đánh giá đúng đắn thực trạng, tìm ra những giải pháp hữu hiệu để nâng cao chất lượng nguồn lực lao động của tỉnh là một đòi hỏi bức xúc có ý nghĩa thiết thực cả về lý luận và thực tiễn Hơn nữa, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá là một chủ trương lớn của Đảng, để biến chủ trương ấy thành hiện thực phải có đội ngũ lao động chất lượng cao, với ý tưởng đó, tôi chọn đề tài:

“Nâng cao chất lượng nguồn lực lao động trong quá trình thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Thái Bình hiện nay” làm đề tài luận văn tốt

nghiệp của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Nâng cao chất lượng nguồn lực lao động là một trong những vấn đề có tính toàn cầu, là mối quan tâm lớn của nhiều quốc gia nói chung và ở Việt Nam nói riêng

Ở nước ta, liên quan đến chủ đề luận văn đã có nhiều công trình khoa học, nhiều nhà nghiên cứu có bài viết xung quanh vấn đề này tiêu biểu như:

Chương trình khoa học – công nghệ cấp Nhà nước: “Con người Việt Nam Mục tiêu và động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội” mã số KX – 07 của tập thể tác giả do Phạm Minh Hạc làm chủ nhiệm với sự tham gia của gần

300 nhà khoa học có uy tín thuộc nhiều chuyên ngành khác nhau Công trình này đã nghiên cứu con người Việt Nam truyền thống và hiện đại, thực trạng

và vấn đề đào tạo lại đội ngũ nhân lực,… Đặc biệt là công trình này đã đưa ra được cái nhìn tổng thể mang tầm chiến lược về vấn đề con người trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá Bên cạnh đó là cuốn sách “ Công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam – Lý luận và thực tiễn” của tập thể tác giả do Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Thế Nghĩa, Đặng Hữu Toàn (đồng chủ biên) (2002), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội Cuốn sách đã đề cập đến nhiều vấn đề con người, những bất cập, đòi hỏi về nguồn lực con người trước yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá; những vấn đề quan tâm, bồi dưỡng, nâng cao chất lượng nguồn lực con người dưới các khía cạnh khác nhau

Có nhiều ấn phẩm dưới dạng bài báo như: Nguyễn Trọng Chuẩn

(1994), Nguồn nhân lực trong công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, tạp chí

Triết học số 3 - Tác giả đã phân tích vị trí nguồn lực trong quan hệ với nguồn lực khác khẳng định nguồn lực quan trọng nhất, yếu tố quyết định chỉ có thể

là con người Phạm Văn Đức (1999), Một số giải pháp nhằm khai thác có

hiệu quả nguồn lực con người, Tạp chí Triết học số 6 - Tác giả cho rằng: có

rất nhiều giải pháp để khai thác hiệu quả nguồn lực con người trong đó tạo ra việc làm là một giải pháp quan trọng và được sử dụng như một công cụ quản

lý hữu hiệu Phạm Thị Ngọc Trầm (1993), Trí tuệ - nguồn lực vô tận của sự

phát triển xã hội, Tạp chí Triết học số 1 - Tác giả đã nhấn mạnh; trí tuệ là

nguồn lực vô tận và có sức mạnh to lớn đối với sự phát triển xã hội Nguyễn

Duy Quý (1998), Phát triển con người tạo nguồn nhân lực cho sự phát triển

công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta, Tạp chí Cộng sản số 19 - Tác giả đã

nhấn mạnh phát triển con người về thực chất là sự phát triển và hoàn thiện nhân cách con người theo yêu cầu của thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Phạm Tất Dong (1994), Suy nghĩ về xây dựng đội ngũ tri thức nước ta, Tạp

chí Cộng sản số 4 - tác giả đã cho rằng: phải quan tâm đến việc xây dựng đội

ngũ lao động trí tuệ Hoàng Chí Bảo (1993), Ảnh hưởng của văn hoá đối với

việc phát huy nguồn lực con người, Tạp chí triết học số 1 - Tác giả đã khẳng

định có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến việc phát huy nguồn lực con người trong đó văn hoá là yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp nhất Nguyễn Văn Hiệu

(1997), Phát triển giáo dục và đào tạo nhân tài để thực hiện công nghiệp hoá,

hiện đại hoá đất nước, Tạp chí Cộng sản số 1 - Tác giả đã nhấn mạnh vai trò,

nội dung, cách thức của giáo dục và đào tạo trong việc bồi dưỡng nhân tài v.v…

Gần đây còn có một số luận án nghiên cứu về nguồn lực con người ở những khía cạnh khác nhau ví dụ như: “Nguồn lực con người trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước” (luận án tiến sĩ triết học của Đoàn Văn Khái) Công trình này đã phân tích vai trò của nguồn lực con người trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta, lý giải khai thác hợp lý, có hiệu quả nguồn lực con người là yếu tố tiên quyết đến sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá; “Yếu tố con người trong lực lượng sản và việc phát huy yếu

tố đó ở nước ta hiện nay” (luận án phó tiến sĩ khoa học triết học của Hồ Anh Dũng); “Nhân tố con người và những biện pháp nhằm phát huy nhân tố con người trong điều kiện đổi mới ở Việt Nam hiện nay” (luận án tiến sĩ triết học của Trần Thị Thuỷ); “Nhân tố con người trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ” (luận án tiến sĩ triết học của Hoàng Thái Triển); …

Ngoài ra cũng có một số đề tài luận văn thạc sĩ viết về vấn đề phát triển nguồn lực lao động ở một số tỉnh Thanh Hoá, đồng bằng sông Cửu Long… Ở Thái Bình, Uỷ ban nhân dân tỉnh có: “Chương trình mục tiêu, giải quyết việc làm từ năm 2000 - 2005” Đề tài: “Thực trạng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng khoa học công nghệ ở Thái Bình” Đề án:“Về đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn thời kỳ 2002 - 2010” Nhưng dưới góc độ triết học đến nay ở Thái Bình chưa có công trình nào viết

về vấn đề này

Như vậy, việc nghiên cứu đề tài: “Nâng cao chất lượng nguồn lực lao động trong quá trình thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Thái Bình hiện nay ” dưới góc độ triết học là cần thiết có ý nghĩa khoa học và thực tiễn

3 Mục đích, nhiệm vụ

* Mục đích:

Luận văn nghiên cứu chất lượng nguồn lực lao động, yêu cầu của công nghiệp hoá, hiện đại hoá đối với việc nâng cao chất lượng nguồn lực lao động, thực trạng chất lượng nguồn lực lao động ở Thái Bình hiện nay, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nguồn lực lao động đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở tỉnh

*Nhiệm vụ:

- Làm rõ khái niệm nguồn lực lao động, chất lượng nguồn lực lao động

- Làm rõ yêu cầu của công nghiệp hoá, hiện đại hoá đối với chất lượng nguồn lực lao động

- Làm rõ thực trạng nâng cao chất lượng nguồn lực lao động ở Thái Bình hiện nay

4.Giới hạn

Luận văn nghiên cứu những yếu tố quyết định đến chất lượng nguồn lực lao động Đây là một đề tài rộng, trong từng vấn đề cụ thể, luận văn cũng không thể đề cập tất cả mọi khía cạnh mà chỉ tập trung vào khía cạnh tác giả cho là quan trọng nhất

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở lý luận của đề tài là: quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư

tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng về con người, về công nghiệp hoá, hiện đại hoá Trong luận văn còn kế thừa những thành tựu nghiên cứu của nhiều nhà khoa học khác về vấn đề này

- Phương pháp nghiên cứu: đề tài sử dụng chủ yếu các phương pháp

như kết hợp lôgic và lịch sử, phân tích và tổng hợp, và một số phương pháp

xã hội học khác như thống kê, so sánh, đối chiếu

6 Những đóng góp chủ yếu của luận văn

- Góp phần đánh giá thực trạng chất lượng nguồn lực lao động ở Thái Bình

- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng nguồn lực lao động ở Thái Bình đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở tỉnh

7 Ý nghĩa của luận văn

- Làm tài liệu tham khảo phục vụ cho việc nghiên cứu và giảng dạy những vấn đề có liên quan đến đề tài luận văn

- Làm tài liệu tham khảo cho cán bộ địa phương, lãnh đạo tỉnh trong việc xây dựng chủ trương, giải pháp nâng cao chất lượng nguồn lực lao động

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm 02 chương 6 tiết

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Ban chỉ đạo điều tra dân số và nhà ở Thái Bình (2000), Dân số và nhà ở

Thái Bình năm 1999

2 Ban chỉ đạo điều tra lao động – việc làm tỉnh Thái Bình, Báo cáo lao động việc làm 2001 – 2004

3 Bàn về chiến lược con người (1990), Nxb, sự thật, Hà Nội

4 Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Thái Bình tại Đại hội Đại biểu Đảng bộ Tỉnh lần thứ XVII nhiệm kỳ 2005 – 2010

5 Hoàng Chí Bảo, (1993), Ảnh hưởng của văn hoá đối với việc phát huy

nguồn lực con người, Tạp chí Triết học số1

6 Chi cục Di dân phát triển vùng Kinh tế mới Thái Bình (2004), Báo cáo phương hướng nhiệm vụ di dân giai đoạn 2005 – 2010, số 94 ngày 22/12

7 Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Thế Nghĩa, Đặng Hữu Toàn - đồng chủ biên, (2002), Công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam, lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội,

8 Nguyễn Trọng Chuẩn (1994), Nguồn nhân lực trong chiến lược kinh tế –

xã hội của nước ta đến năm 2000, Tạp trí Triết học số 4

9 Nguyễn Trọng Chuẩn (2002), Nguồn nhân lực trong công nghiệp hoá và

hiện đại hoá đất nước, Tạp chí Triết học số 3

10 Cục Thống kế Thái Bình (2004), Niên giám thống kê Thái Bình năm

2003

11 Cục Thống kê Thái Bình năm 2004, Một số chỉ tiêu thống kê chủ yếu

của Thái Bình năm 2004, số 71/TKTH ngày 02/12

12 Nguyễn Như Diệm (chủ biên) (1995), Con người và nguồn lực con người trong phát triển, Nxb, Khoa học xã hội, Hà Nội

13 Phạm Tất Dong (1994), Suy nghĩ về xây dựng đội ngũ tri thức nước ta,