Liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức là hình thức hợp tác đặc biệt giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức trong cuộc đấu tranh nhằm đánh đổ chủ nghĩa tư bản, xóa bỏ mọi áp bức bóc và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội. Liên minh giai cấp là nhằm xây dựng một cơ cấu xã hội giai cấp phù hợp với thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội, đồng thời tạo ra động lực cách mạng to lớn để đưa cách mạng xã hội chủ nghĩa đến thắng lợi, tạo điều kiện để các giai cấp, tầng lớp xã hội ngày càng xích lại gần nhau, từng bước khắc phục sự khác biệt, đi đến xóa bỏ giai cấp, xây dựng xã hội không còn giai cấp.
Trang 1TÁC ĐỘNG CỦA KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐẾN VIỆC XÂY DỰNG LIÊN MINH CÔNG - NÔNG - TRÍ THỨC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.
Liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức là hình thức hợp tác đặc biệt giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức trong cuộc đấu tranh nhằm đánh
đổ chủ nghĩa tư bản, xóa bỏ mọi áp bức bóc và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội Liên minh giai cấp là nhằm xây dựng một cơ cấu xã hội - giai cấp phù hợp với thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội, đồng thời tạo ra động lực cách mạng to lớn để đưa cách mạng xã hội chủ nghĩa đến thắng lợi, tạo điều kiện để các giai cấp, tầng lớp xã hội ngày càng xích lại gần nhau, từng bước khắc phục sự khác biệt, đi đến xóa
bỏ giai cấp, xây dựng xã hội không còn giai cấp
Nước ta đi lên chủ nghĩa xã hội vốn là một nước thuộc địa nửa phong kiến, trải qua ba mươi năm chiến tranh cách mạng, đã đánh bại những đế quốc to giành độc lập và thống nhất hoàn toàn đất nước, hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhưng nền kinh tế kếm phát triển, lực lượng sản xuất còn hết sức lạc hậu Đó là một nền sản xuất qui mô nhỏ, lao động thủ công còn là phổ biến; nông nghiệp còn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu kinh tế quốc dân; kinh tế hàng hóa còn sơ khai, kinh tế tư bản tuy đã có nhưng chưa phát triển; cơ sở hạ tầng của nền kinh tế vốn
đã lạc hậu lại còn bị chiến tranh xâm lược phá hoại Đi lên chủ nghĩa
xã hội vừa là mục tiêu lý tưởng của những người cộng sản và nhân dân
Trang 2Việt Nam, vừa là khát vọng ngàn đời thiêng liêng của cả dân tộc Việt Nam Do vậy, phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một tất yếu khách quan, nhằm tạo ra cơ sở vật chất, tiền đề cho xây dựng chủ nghĩa
xã hội Thành tựu của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa được Đảng ta khẳng định: Nền kinh tế có bước phát triển mới về lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và hội nhập kinh tế quốc tế; đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân được cải thiện rõ rệt, văn hóa xã hội không ngừng tiến bộ; thế và lực của đất nước hơn hẳn 10 năm trước, khả năng độc lập tự chủ được nâng lên, tạo thêm điều kiện đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa Điều đó khẳng định tư duy lý luận của Đảng cộng sản Việt Nam về mô hình kinh tế tổng quát trong suốt thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta là hoàn toàn đúng đắn Song, bên cạnh đó mặt trái của cơ chế thị trường đang tác động đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Đại hội VIII Đảng Cộng sản Việt Nam chỉ rõ: Kinh tế thị trường có những mặt tiêu cực mâu thuẫn với bản chất của chủ nghĩa xã hội Đó là xu thế phân hóa giàu nghèo quá mức, là tâm lý sùng bái đồng tiền, vì đồng tiền mà chà đạp lên đạo đức, nhân phẩm Đi vào kinh tế thị trường, phải đấu tranh khắc phục, hạn chế tối đa những khuynh hướng tiêu cực đó Đặc biệt: Sự phân hóa giàu nghèo giữa các vùng, giữa thành thị và nông thôn và giữa các tầng lớp dân cư tăng nhanh Đời sống mọt bộ phận nhân dân, nhất là ở một
số vùng căn cứ cách mạng và kháng chiến cũ, vùng đồng bào dân tộc, còn quá khó khăn Điều đó có ảnh hưởng trực tiếp đến việc xây dựng
Trang 3khối liên minh giai cấp giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân
và đội ngũ trí thức, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội Nghiên cứu tác động của mặt trái kinh tế thị trường nhằm đưa ra một số giải pháp cơ bản cho việc xây dựng khối liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức vững chắc, thực sự là nền tảng của xã hội, là động lực to lớn cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay
Con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta là sự phát triển quá
độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa Nước ta quá
độ lên chủ nghĩa xã hội từ một nước vốn là thuộc, địa nửa phong kiến, nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu, kếm phát triển, sản xuất nhỏ là phổ biến; đất nước lai trải qua hàng mấy chục năm chiến tranh ác liệt tàn phá, rồi thiên tai bão lụt liên miên Vì vậy, xây dựng chủ nghĩa xã hội
bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, tạo ra sự chuyển biến về chất trên tất
cả các lĩnh vực là một sự nghiệp khó khăn, phức tạp và lâu dài Trong suốt một thời gian dài chúng ta duy trì kinh tế tập trung, kế hoạch hóa, bao cấp Mô hình này đã thu được kết quả hết sức quan trọng, đặc biệt
là trong thời kỳ đất nước có chiến tranh Sau khi thống nhất đất nước,
mô hình này bộc lộ nhiều hạn chế mà nguyên nhân sâu xa là bệnh giáo điều, chủ quan, duy ý chí, đơn giản, nóng vội không tôn trọng khách quan, không phù hợp với thực tiễn Việt Nam Trên cơ sở đổi mới tư duy, đổi mới nhận thức, Đại hội VI (12/1986) của Đảng đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước Đại hội đã đưa ra những quan niệm mới
Trang 4về con đường, phương pháp xây dựng chủ nghĩa xã hội, đặc biệt về cơ cấu kinh tế, thừa nhận sự tồn tại khách quan của sản xuất hàng hóa và thị trường, triệt để xóa bỏ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, chuyển sang hoạch toán kinh doanh Phát triển nền kinh tế nhiều thành phần với nhiều hình thức kinh doanh, coi trọng việc kết lợi ích cá nhân, tập thể và xã hội, chăm lo việc phát huy nhân tố con người Qua quá trình tìm tòi và thử nghiệm, đại hội IX của Đảng đã khẳng định phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là đường lối chiến lược nhất quán, là mô hình kinh tế tổng quát trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo; kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể là nền tảng vững chắc, là đòn bẩy cho điêù tiết tiết kinh tế vĩ mô nền kinh tế của nhà nước Đại hội IX của Đảng xác định có sáu hình thức tổ chức kinh doanh cùng tồn tại, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh,
đó là: kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế cá thể tiểu chủ, kinh tế
tư bản tư nhân, kinh tế tư bản nhà nước và kinh tế có vốn đầu tư ở nước ngoài Như vậy, đối với nền kinh tế có cơ cấu đa dạng, phong phú sẽ có
xã hội – giai cấp đa dạng phức tạp luôn vận động và biến đổi cùng sự vận động và biến đổi của cơ cấu kinh tế Với một cơ cấu xã hội – giai cấp đa dạng, trong thời kỳ quá độ diễn ra hai xu hướng chủ đạo, đó là:
xu hướng xích lại gần nhau và xu hướng phân tầng, phân hóa giữa các giai tầng xã hội Có thể nói rằng: xu hướng xích lại gần nhau đó là ý muốn chủ quan của Đảng cầm quyền trong xây dựng trong việc xây
Trang 5dựng khối liên minh giai cấp giữa các giai tầng trong xã hội; còn xu hướng phân tầng, phân hóa là sự vận động khách quan chịu sự chi phối của nền kinh tế Như vậy, một trong những vấn đề nảy sinh của từ mặt trái của kinh tế thị trường là xu thế phân hóa giàu nghèo quá mức đang
có chiều hướng gia tăng trong thực tế Xu thế đó đang diễn ra với một diện rộng trên phạm vi cả nước, giữa các miền các vùng dân cư, giữa thành thị và nông thôn, giữa các giai cấp, giữa các tầng lớp
Trong xã hội, sự chênh lệch về mức sống, và thu nhập là chuyện đương nhiên trong thời kỳ quá độ, như sự phân hóa về thu nhập và mức sống dẫn đến một bộ phận giàu lên nhanh chóng, trở thành tầng lớp thượng lưu của xã hội và số đông dân cư nghèo đói thì tất yếu sẽ phân hóa xã hội thành hai cực đối lập Sự phân hóa giàu nghèo làm tăng nhanh sự chênh lệch quá mức về thu nhập và mức sống giữa các giai cấp, các tầng lớp, các nhóm xã hội và ngay trong mỗi bản thân giai cấp, tầng lớp xã hội Sự phân hóa về thu nhập và mức sống sẽ dần dần kéo theo sự phân hóa về văn hóa, lối sống trong các giai cấp và tầng lớp, từ
đó làm nảy sinh các mâu thuẫn trong xã hội Chính vì vậy, sự phân hóa giàu nghèo tăng nhanh sẽ dẫn tới làm lỏng lẻo liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức, ảnh hướng đến việc củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc
Sự phân tầng, phân hóa không chỉ diễn ra trong các giai tầng trong xã hội, mà ngay trong một giai cấp cũng diễn ra sự phân hóa sâu sắc trong nền kinh tế thị trường Trước hết, xét trong nội bộ giai cấp công nhân, giai đoạn hiện nay có một bộ phận công nhân do có sở hữu
Trang 6công nghiệp (mua cổ phần của xí nghiệp đã cổ phần hóa) và đặc biệt do công nghệ thông tin phát triển, nền kinh tế tri thức bắt đầu hình thành cho ra đời một số công nhân tri thức, có sở hữu trí tuệ làm ra nhiều của cải Họ có tư hữu, không những không còn là vô sản, mà còn được hưởng một phần giá trị thặng dư do công nhân sản xuất Cùng với một
bộ phận công nhân trên, còn có một bộ phận trong giai cấp công nhân khác mở xưởng sản xuất, trở thành “ông chủ” có công nhân làm thuê Quan hệ mang tính đẳng cấp sẽ xuất hiện trong một bộ phận giai cấp công nhân, làm cho sự phân hóa tính không đồng nhất trong đội ngũ này ngày càng gia tăng Ngoài ra, sự đa dạng, không thuần nhất của giai cấp công nhân còn xét đến quy mô tổ chức sản xuất và trình độ sản xuất của các cơ sở sản xuất công nghiệp Có cơ sở sản xuất với hàng ngàn công nhân, nhưng cũng có cơ sở sản xuất chỉ có vài chục, vài trăm công nhân Có cơ sở sản xuất được đầu tư trang bị máy móc, thiết
bị tự động hóa cao, nhưng cũng không ít cơ sở sản xuất theo phương pháp thủ công, với máy móc trang bị lạc hậu Về thành phần kinh tế, có
cơ sở sản xuất công nghiệp khu vực quốc doanh, có cơ sở thuộc tư nhân, tư bản nước ngoài (ngoài quốc doanh) Như vậy, người công nhân ở các lĩnh vực khác nhau, thành phần kinh tế khác nhau, trình độ
và quy mô khác nhau sẽ có sự chênh lệch về mức độ hưởng thụ vật chất và tinh thần, đồng thời chịu sự may rủi về phương diện xã hội ở mức độ khác nhau Công nhân ở các cơ sở sản xuất ngoài quốc doanh
sẽ chịu sự may rủi lớn hơn công nhân trong các doanh nghiệp nhà nước Điều đặc biệt quan tâm nữa là ngoài sự may rủi của cơ chế thị
Trang 7trường còn có thể bị “tha hóa” trước tác động của cơ chế thị trường Trong sự may rủi của cơ chế thị trường, có xí nghiệp doanh thu lớn, cũng không có ít xí nghiệp bị phá sản, đóng cửa Điều đó đã, đang và
sẽ xảy ra, vấn đề thất nghiệp, không có công ăn việc làm, tha hóa về phẩm chất giai cấp, đạo đức, lối sống Trong cơ chế thị trường, sự cạnh tranh về lao động và việc làm rất gay go, quyết liệt, việc sa thải sẽ không tránh khỏi dẫn đến sự sa thải của một bộ phận công nhân cũng là không tránh khỏi Tất cả những điều trên, làm cho nội bộ giai cấp công nhân biến đổi sâu sắc về mọi mặt Một bộ phận giai cấp công nhân giàu lên nhanh chóng, đồng thời số đông giai cấp công nhân chỉ đủ duy trì cuộc sống, một bộ phận không bảo đảm cho cuộc sống tối thiểu Như vậy, để giai cấp công nhân giữ vững vai trò tiên phong, lực lượng đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa; hạt nhân vững chắc của khối liên minh công nhân – nông dân – trí thức, nền tảng của chế
độ xã hội chủ nghĩa và của khối đại đoàn kết toàn dân - đây là vấn đề nan giải, khó khăn, phức tạp
Sự phân hóa, phân tầng xét trong mối quan hệ giữa các giai tầng trong khối liên minh; cụ thể là giữa giai cấp công nhân và giai cấp nông dân Thực tế cho chúng ta thấy, quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay; tuy đã chú trong đến hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn Song điều này chưa được thực thi trên thực tế, có chăng cũng chỉ ở một số nơi, còn lại phần lớn là nông thôn, miền núi trình độ sản xuất còn quá thấp kém Quá trình sản xuất sức người là chủ yếu, hiệu quả sản xuất không cao, sản phẩm làm ra không có nơi tiêu thụ, do
Trang 8đường xá đi lại, do chưa có nhà máy chế biến Do vậy, ngày công lao động của người dân rất thấp Trong khi đó, lĩnh vực công nghiệp vừa được trang bị máy móc, lại thuận lợi cho giao thông do vậy, hiệu quả lao động lớn hơn, sản phẩm làm ra kết tinh trí tuệ nhiều hơn, giá thành cao hơn Như vậy, sự trao đổi sản phẩm trong công nghiệp và nông nghiệp bất lợi cho giai cấp nông dân, những bất đồng lợi ích đó không thể là cơ sở cho mối liên minh vững chắc được
Đảng ta xác định đường lối kinh tế là: Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, đưa nước ta trở thành một nước công nghiệp, trong điều kiện khoa học và công nghệ phát triển mạnh mẽ, sự xuất hiện và phát triển của kinh tế tri thức Đội ngũ trí thức được Đảng ta đặc biệt quan tâm Khuyến khích tự do, sáng tạo, phát minh cống cống hiến Phát hiện, bồi dưỡng, sử dụng đúng và đãi ngộ xứng đáng các tài năng Do vậy, đã phát huy được tính năng động sáng tạo của đội ngũ trí thức trong phát minh, sáng chế, ứng dụng những thành tựu khoa học vào sản xuất Song trên thực
tế, nền kinh tế thị trường sơ khai, kiểu làm ăn chụp giựt của một số doanh nghiệp như: ăn cắp bản quyền, sao chép mẫu mã làm cho sở hữu trí tuệ không được bảo đảm gây mất đoàn kết giữa các nhà doanh nghiệp với các nhà khoa học Đây cũng là vấn đề đáng được quan tâm của Đảng và Nhà nước trong việc giải quyết hài hòa lợi ích giữa các giai tầng trong xã hội, nhằm đạt được sự thống nhất cao trong xây dựng khối liên minh giai cấp
Trang 9Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nhằm phát triển lực lượng sản xuất, phát triển kinh tế để xây dựng cơ sở vật chất –
kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội, nâng cao đời sống nhân dân Song nền kinh tế thị trường nước ta đang trong quá trình chuyển biến từ nền kinh
tế ở trình độ thấp sang nền kinh tế ở trình độ cao hơn, hướng tới chế độ
xã hội mới – xã hội xã hội chủ nghĩa Hơn nữa đây là nền kinh tế sơ khai, chưa có tiền lệ trong lịch sử, ngoài những thành tựu to lớn đã đạt được, không tránh khỏi những khiếm khuyết và những tác động tiêu cực Trong phạm vi bài viết chỉ mới đề cập đến một số tác động tiêu cực ảnh hưởng đến quá trình xây dựng khối liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức Tuy có khái quát ở các khía cạnh khác nhau, song chung quy lại đều bắt nguồn từ sự phân hóa giàu, nghèo quá mức trong xã hội, đây là ảnh hưởng lớn nhất đến quá trình xây dựng khối liên minh giai cấp, các tác động khác thực chất cũng đều dẫn đến phân hóa giàu, nghèo giữa các giai tầng trong xã hội
mà thôi Xét về thực chất đó là sự bất đồng về lợi ích giữa các giai tầng trong xã hội – trở ngại lớn nhất cho xây dựng khối liên minh giai cấp
Củng cố tăng cường liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức ở nước ta trong giai đoạn hiện nay, cần tập trung giải quyết tốt một số giải pháp cơ bản sau đây:
Thứ nhất, xây dựng hệ thống chính trị thực sự dân chủ Hệ thống
chính trị xã hội chủ nghĩa là thành quả cách mạng của toàn thể nhân dân lao động mà nền tảng của nó là khối liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức Đây là thể chế chính trị
Trang 10và tổ chức chính trị của nhân dân lao động thực hiện việc cải tạo xã hội
cũ, xây dựng xã hội mới phục vụ lợi ích của chính ngay nhân dân lao động Đòng thời hệ thống chính trị là cơ sở chính trị bảo đảm cho quá trình liên minh ngày càng đúng hướng và không ngừng phát triển Xây dựng hệ thống chính trị thực sự dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là động lực, là điều kiện thiết yếu để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Chỉ có phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, mới bảo đảm quyền dân chủ về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội…của nhân dân thì mới tăng cường được đoàn kết toàn xã hội Phát huy dân chủ đúng đắn sẽ phát huy được trí tuệ, năng lực sáng tạo và nhiệt tình cách mạng của các giai tầng trong xã hội Dân chủ còn là biện pháp đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, tiêu cực xã hội, nguyên nhân của phân hóa giàu nghèo nhanh chóng trong xã hội Để xây dựng được hệ thống chính trị thực sự dân chủ, cần làm tốt một số nội dung cơ bản sau:
-Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với toàn xã hội, đặc biệt
là sự lãnh đạo của các đảng bộ, chi bộ ở những vùng nông thôn, miền núi
- Không ngừng nâng cao hiệu lực quản lý của Nhà nước xã hội chủ nghĩa, xây dựng Nhà nước thực sự của dân, do dân và vì dân
- Củng cố và phát huy vai trò các tổ chức chính trị – xã hội Điều
đó vừa thể hiện ý chí, nguyện vọng của quần chúng nhân dân, vừa là nơi thể hiện nhu cầu lợi ích của họ, đồng thời là nơi phát huy quyền dân chủ trực tiếp của nhân dân lao động