Bảo hiểm nông nghiệp tại mỹ và một số kiến nghị đối với chính sách bảo hiểm nông nghiệp của việt nam

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ ĐỐI NGOẠI ---***--- KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐỀ TÀI: BẢO HIỂM NÔNG NGHIỆP TẠI MỸ VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ

CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ ĐỐI NGOẠI

-*** -

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

ĐỀ TÀI:

BẢO HIỂM NÔNG NGHIỆP TẠI MỸ VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ ĐỐI VỚI CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM

NÔNG NGHIỆP CỦA VIỆT NAM

Sinh viên thực hiện : Đinh Thị Ngọc Mai Lớp : A13

Khóa : 45 Giáo viên hướng dẫn : Cô Lê Minh Trâm

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO HIỂM NÔNG NGHIỆP 4

I ĐẶC ĐIỂM CỦA SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP VÀ SỰ CẨN THIẾT CỦA BẢO HIỂM NÔNG NGHIỆP 4

II LỊCH SỬ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA BẢO HIỂM NÔNG NGHIỆP TRÊN THẾ GIỚI 8

III CÁC LOẠI HÌNH BẢO HIỂM NÔNG NGHIỆP PHỔ BIẾN 10

1 Bảo hiểm cây trồng 10

1.1 Đối tượng và phạm vi bảo hiểm 10

1.2 Giá trị bảo hiểm 12

1.3 Các chế độ bảo hiểm cây trồng 13

1.4 Phương pháp xác định phí bảo hiểm cây trồng 14

1.5 Giám định và bồi thường tổn thất 17

2 Bảo hiểm chăn nuôi 18

2.1 Đối tượng và phạm vi bảo hiểm 18

2.2 Giá trị bảo hiểm và chế độ bảo hiểm 19

2.3 Phương pháp xác định phí bảo hiểm chăn nuôi 20

2.4 Giám định và bồi thường tổn thất 22

IV TRÁCH NHIỆM CỦA CÁC BÊN KHI THAM GIA HỢP ĐỒNG BẢO HIỂM 23

CHƯƠNG 2: HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM NÔNG NGHIỆP TẠI MỸ 25

I SỰ CẦN THIẾT CỦA BẢO HIỂM NÔNG NGHIỆP TẠI MỸ 25

II THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CỦA BẢO HIỂM NÔNG NGHIỆP TẠI MỸ 26

1 Bảo hiểm cây trồng 26

1.1 Lịch sử phát triển của bảo hiểm cây trồng tại Mỹ 26

1.2 Các loại hình bảo hiểm cây trồng tại Mỹ 30

1.3 Hình thức công ty tham gia thị trường bảo hiểm cây trồng Mỹ 36

1.4 Hoạt động tái bảo hiểm cây trồng liên bang 39

1.5 NCIS – Hiệp hội bảo hiểm cây trồng Mỹ 42

2 Bảo hiểm chăn nuôi 42

2.1 Bảo hiểm “Phòng ngừa rủi ro chăn nuôi” (Livestock Risk Protection) 43

2.2 Bảo hiểm “Tỷ lệ lợi nhuận gộp cho gia súc” (Livestock Gross Margin) 45

III ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM NÔNG NGHIỆP TẠI MỸ 48

1 Thành tựu đạt được 48

1.1 Thành tựu của bảo hiểm cây trồng 48

1.2 Thành tựu của bảo hiểm chăn nuôi 53

2 Hạn chế trong quá trình phát triển bảo hiểm nông nghiệp tại Mỹ 55

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ ĐỐI VỚI CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM NÔNG NGHIỆP CỦA VIỆT NAM 58

I THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM NÔNG NGHIỆP TẠI VIỆT NAM 58

1 Sự cần thiết của bảo hiểm nông nghiệp tại Việt Nam 58

2 Tình hình triển khai bảo hiểm nông nghiệp tại Việt Nam 59

3 Những kết quả đã đạt được 63

4 Những vấn đề còn tồn tại 64

II ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI 66

III MỘT SỐ KIẾN NGHỊ ĐỐI VỚI CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM NÔNG NGHIỆP CỦA VIỆT NAM 69

1 Tăng cường vai trò của chính phủ 71

2 Tăng cường vai trò của các công ty bảo hiểm 73

3 Tăng cường nhận thức của người nông dân 75

4 Xây dựng khung chính sách cho phát triển thị trường bảo hiểm nông nghiệp

4.1 Giai đoạn 1: Phát triển thị trường bảo hiểm chỉ số 76

4.2 Giai đoạn 2: Mở rộng thị trường bảo hiểm 82

4.3 Giai đoạn 3: Chuyên môn hóa thị trường bảo hiểm 84

KẾT LUẬN 87

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 89

DANH MỤC VIẾT TẮT

Ký hiệu viết

tắt

Protection Act

Luật bảo vệ rủi ro nông nghiệp

Trade

Sàn giao dịch Chicago

Accountability Office

Cơ quan giải trình Chính phủ

Mỹ

Corporation

Hội đồng bảo hiểm cây trồng

liên bang

insurance

Bảo hiểm cây trồng đa thảm họa

Services

Hiệp hội bảo hiểm cây trồng Mỹ

Agency

Cơ quan quản lý rủi ro (thuộc Bộ

Nông nghiệp Mỹ)

Agriculture agency

Bộ Nông nghiệp Mỹ

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1: Bảo hiểm nông nghiệp (cây trồng) trên thế giới 9

Bảng 2: Trách nhiệm của các công ty bảo hiểm cho khoản lỗ ròng 41

cuối cùng 41

Bảng 3: Tổng hợp tình hình phát triển bảo hiểm cây trồng cho thảm họa định danh tại Mỹ, 1999-2008 50

Bảng 4: Tổng hợp tình hình phát triển bảo hiểm cây trồng đa thảm họa tại Mỹ, 1999-2008 52

Bảng 5: Tổng kết tình hình kinh doanh bảo hiểm chăn nuôi tại Mỹ 54

(từ năm 2007- 25/2/2010) 54

Bảng 6: Tình hình triển khai bảo hiểm cây lúa của Bảo Việt 61

Bảng 7: Tình hình kinh doanh của Groupama 62

Biểu đồ: Quản lý rủi ro tương quan của danh mục bảo hiểm bằng cách phân phối tổn thất 82

Sơ đồ: Đặc trưng của nông hộ và kỳ vọng lâu dài cho thị trường bảo hiểm nông nghiệp ở Việt Nam: Bảo hiểm chỉ số dễ tiếp cận nhất cho số đông các nông dân 86

LỜI MỞ ĐẦU

Sản xuất nông nghiệp luôn phải chịu rất nhiều rủi ro như thiên tai, dịch bệnh Thiên nhiên khắc nghiệt có thể khiến hàng ngàn hecta cây trồng bị mất trắng, đi kèm sau đó là những tổn thất tài chính nặng nề đối với người nông dân Đây chính là tiền đề cho việc phát triển thị trường bảo hiểm nông nghiệp

Năm 1988 đánh dấu sự ra đời của bảo hiểm nông nghiệp tại nước Phổ

Từ đó đến nay, bảo hiểm nông nghiệp đã và đang được áp dụng rộng khắp trên toàn thế giới với đa dạng các hình thức và tổng phí bảo hiểm ngày một tăng cao Đặc biệt, tại Mỹ bảo hiểm nông nghiệp đã trở thành công cụ bảo vệ đắc lực nhất đối với người nông dân Theo báo cáo tháng 2/2010 của Bộ Nông nghiệp Mỹ, tính đến cuối năm 2009, 80% diện tích đất nông nghiệp đã được bảo hiểm, tương đương với 265 triệu mẫu Anh, tổng số phí bảo hiểm chỉ tính riêng cho bảo hiểm cây trồng đa thảm họa đã đạt 8.94 tỷ USD, gấp 1.3 lần so với tổng phí bảo hiểm nông nghiệp toàn thế giới năm 2001 Tuy nhiên, những thành tựu nổi bật trong triển khai bảo hiểm nông nghiệp lại chỉ đạt được tại các nước công nghiệp phát triển như Mỹ với thị phần thị trường bảo hiểm nông nghiệp toàn cầu đạt 55% (bao gồm Mỹ và Canada), trong khi đó, con số này của các quốc gia Châu Á chỉ đạt 4% năm 2007 [Schuetz, FAO, 2007]

Đặc biệt, tại Việt Nam, một quốc gia có tới 60-70% dân số làm trong nông nghiệp, nhưng khái niệm bảo hiểm nông nghiệp vẫn còn khá xa lạ với người nông dân Sau gần 20 năm thực hiện thí điểm, thị trường bảo hiểm nông nghiệp vẫn còn là một mảnh đất trống Không tham gia bảo hiểm, người nông dân phải gánh chịu những hậu quả nặng nề khi rủi ro xảy ra, nhà nước phải chi ngân sách hỗ trợ cho nông dân bị thất bát, trong khi các công ty bảo hiểm lại bỏ sót một thị trường đầy tiềm năng

Điểm trái ngược giữa thành công của bảo hiểm nông nghiệp tại Mỹ và

sự yếu kém của thị trường này tại Việt Nam là động lực để người viết chọn đề

tài “Bảo hiểm nông nghiệp tại Mỹ và một số kiến nghị đối với chính sách

phát triển bảo hiểm nông nghiệp tại Việt Nam” để viết khóa luận tốt nghiệp

của mình

Trong bài khóa luận này, người viết tập trung nghiên cứu thực trạng phát triển của thị trường bảo hiểm nông nghiệp Mỹ trong khoảng thời gian từ khi bảo hiểm nông nghiệp ra đời cho đến năm 2009.Thông qua các phân tích

về thực trạng hoạt động bảo hiểm nông nghiệp tại Mỹ, từ đó thấy được những yếu tố dẫn đến thành công của loại hình bảo hiểm này tại Mỹ, người viết cũng mạnh dạn đưa ra những kiến nghị đối với chính sách phát triển bảo hiểm nông nghiệp tại Việt Nam trong thời gian tới

Xuyên suốt bài khóa luận, người viết đã sử dụng kết hợp những phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau:

- Phương pháp tổng hợp thống kê: tổng hợp từ các nguồn tài liệu hiện

có như các trang web trên internet (trang web của FAO, Bộ Nông nghiệp Mỹ…), sách, báo, tạp chí kinh tế và nông nghiệp

- Phương pháp phân tích, so sánh, đối chiếu: lập bảng so sánh đối chiếu quá trình phát triển của các hình thức bảo hiểm nông nghiệp qua các năm, phân tích mô hình quản lý của Chính phủ Mỹ để rút ra những kiến nghị đối với chính sách phát triển bảo hiểm nông nghiệp Việt Nam

Ngoài lời mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, khóa luận được chia thành ba chương:

Chương I: Lý luận chung về bảo hiểm nông nghiệp

Chương II: Hoạt động bảo hiểm nông nghiệp tại Mỹ

Chương III: Một số kiến nghị đối với chính sách phát triển bảo hiểm nông nghiệp tại Việt Nam

Do những hạn chế về kiến thức chuyên môn và khó khăn trong việc tìm kiếm thông tin, khóa luận này còn nhiều thiết sót, em mong nhận được sự góp

ý của thầy cô để khóa luận được hoàn thiện hơn

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến cô giáo Lê Minh Trâm, người đã nhiệt tình hướng dẫn và giúp đỡ em hoàn thành bài khóa luận tốt nghiệp

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO HIỂM

NÔNG NGHIỆP

I ĐẶC ĐIỂM CỦA SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP VÀ SỰ CẨN THIẾT CỦA BẢO HIỂM NÔNG NGHIỆP

Nông nghiệp là một trong hai ngành sản xuất vật chất của xã hội, cung cấp lương thực và thực phẩm cho con người, nguyên liệu cho công nghiệp nhẹ, công nghiệp thực phẩm và hàng hóa để xuất khẩu Nông nghiệp cũng là ngành thu hút nhiều lao động xã hội, góp phần tạo công an việc làm và chiếm một vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp lại có xu hướng không ổn định do những đặc điểm riêng biệt của ngành này, đó là:

- Sản xuất nông nghiệp được tiến hành trên địa bàn rộng lớn, phức tạp, phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên Dù ngày nay, khoa học kỹ thuật đã hết sức phát triển nhưng con người vẫn không thể chế ngự được thiên nhiên, đặc biệt

là những thảm họa lớn mang tính chất hủy diệt Bởi vậy, sản xuất nông nghiệp vẫn luôn bị đe dọa bởi điều kiện tự nhiên, thậm chí những tổn thất lớn luôn rình rập đối với người nông dân

- Đối tượng của sản xuất nông nghiệp là cơ thể sống – cây trồng và vật nuôi Các loại cây trồng và vật nuôi phát triển theo quy luật sinh học nhất định Đó là các quy luật sinh trưởng, phát triển, diệt vong, đồng hóa, dị hóa, biến dị, di truyền Chúng rất nhạy cảm với yếu tố ngoại cảnh, mọi sự thay đổi về điều kiện thời tiết, khí hậu đều tác động trực tiếp đến sự phát triển của cây trồng, vật nuôi, đến kết quả thu hoạch sản phẩm cuối cùng Do vậy, xác suất rủi ro trong nông nghiệp lớn hơn nhiều so với các ngành khác

- Chu kì sản xuất trong nông nghiệp thường kéo dài, chẳng hạn như cây lúa khoảng 4 tháng, cây cà phê khoảng 20 đến 30 năm; cây cao su trên 50 năm; thêm vào đó, thời gian lao động và thời gian sản xuất lại không trùng

nhau, do đó việc đánh giá, kiểm soát; việc phòng ngừa và quản lý rủi ro rất khó thực hiện

- Trong sản xuất nông nghiệp, có hàng trăm, hàng nghìn loại cây trồng

và vật nuôi khác nhau, mỗi loại lại có nguy cơ gặp những rủi ro khác nhau, trong đó, có những rủi ro gây hậu quả nghiêm trọng, mang tính chất thảm họa Điều đó đã ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý của người chăn nuôi và trồng trọt, đặc biệt khi muốn mở rộng quy mô sản xuất Họ không dám mạnh dạn vay vốn để đầu tư bởi tài sản thế chấp vốn vay không có mà rủi ro lại luôn rình rập Các rủi ro thường gặp trong nông nghiệp bao gồm rất nhiều loại và

có thể gây ra tổn thất lớn, cụ thể bao gồm các loại rủi ro cơ bản sau đây:

Hạn hán: Hạn hán có tác động xấu kéo dài, thậm chí sang những mùa

vụ tiếp theo Hơn nữa, loại rủi ro này thường xảy ra trên diện rộng cộng với việc các cây trồng có thể bị dịch bệnh tấn công do thiếu nước tưới nên những tổn thất đối với người nông dân khi gặp phải hạn hạn kéo dài là rất lớn

Gió bão: Gió mạnh, bão lớn, áp thấp nhiệt đới thường xuất hiện ở các nước có khí hậu nhiệt đới Hậu quả trực tiếp của gió bão là làm đổ và gãy các loại cây trồng và vật nuôi bị cuốn trôi

Lượng mưa quá lớn: Cây trồng cần nước tưới và phần lớn sản xuất nông nghiệp trên thế giới đang phát triển dựa vào nước mưa Tuy nhiên, lượng mưa quá lớn có thể phá hủy vụ mùa và gây tác hại nghiêm trọng, đặc biệt với cây mới được gieo trồng Rủi ro này xảy ra trong hoặc trước khi thu hoạch cũng có thể khiến cả vụ mùa bị mất trắng, ví dụ như nho có thể bị nứt quả và không thể bán được ra thị trường

Lũ lụt: rủi ro này có thể xảy ra do mưa quá nhiều hoặc dài ngày khiến nước sông hồ tăng đột biến, khiến đê điều bị sạt lở, các công trình thủy lợi bị

hư hại, cây trồng và vật nuôi bị cuốn trôi…Đôi khi lũ lụt là một trong những

Sương muối: mặc dù đây không phải là rủi ro phổ biến ở hầu hết các nước nhưng tại một số khu vực như Đông Âu và Trung Đông, nơi có địa hình thung lũng phổ biến thì sương muối có nguy cơ xảy ra thường xuyên, có tác hại đặc biệt tới rau và cây ăn quả Sương muối gây ra thiệt hại do việc làm lạnh thành phần nước của các tế bào thực vật, khiến cây, quả bị hư hại sau đó Sương muối là rủi ro có thể tác động đến một khu vực rộng lớn, gây tổn thất nghiêm trọng đối với người trồng trọt [Grant Thornton, 2009]

Mưa đá: mưa đá rất phổ biến tại các nước Âu, Mỹ, có thể khiến mùa màng bị mất trắng dù loại thiên tai này lại dễ dự đoán hơn cả và thường rất hạn chế về vùng thiệt hại, chỉ từ một vài mét vuông, đến vài trăm và hiếm khi lên đến một vài km Khi mưa đá xảy ra, người nông dân hầu như không có cách nào phòng vệ, thậm chí cơ quan nghiên cứu đã chứng minh việc dùng công nghệ hiện đại để phá vỡ các đám mây cũng không mấy hiệu quả

Tuyết: tuyết phủ dày có thể phá hủy tất cả các loại cây trồng, bao gồm cây ăn quả Các khu vực dễ bị tổn thương bởi loại thiên rai này bao gồm Trung Á, Đông Âu và các vùng Trung Đông [Grant Thornton, 2009]

 Hỏa hoạn: cháy là một trong những rủi ro phổ biến và dễ xảy ra trong nông nghiệp, có tính chất lan tỏa mạnh Cháy có thể do sự bất cẩn của con người hoặc do sét đánh Dù do nguyên nhân gì thì hỏa hoạn cũng là loại rủi ro hiếm hoi trong sản xuất nông nghiệp có thể được kiểm soát để giảm thiểu thiệt hại

Sâu bệnh và dịch bệnh: Đây là loại rủi ro diễn ra phổ biến nhất trong nông nghiệp và hậu quả của chúng đôi khi mang tính thảm họa Đối với cây trồng thường bị các loại sâu bệnh phá hoại như: sâu đục thân, sâu cuốn lá, rầy nâu, châu chấu…; còn đối với gia súc thường mắc các dịch bệnh như: bệnh kí sinh trùng, bệnh truyền nhiễm, bệnh suy dinh dưỡng…Sâu bệnh và dịch bệnh làm cho cây trồng, vật nuôi bị chết hàng loạt, năng suất thu hoạch giảm sút

Những đặc điểm trên cho thấy tính chất ổn định trong sản xuất nông nghiệp là rất thấp Thiên tai đã gây thiệt hại cho sản xuất nông nghiệp ở hầu khắp các nước trên thế giới, đặc biệt là những nước đang phát triển vốn có nền kinh tế dựa phần lớn vào nông nghiệp Những biện pháp truyền thống như trợ cấp của nhà nước để cứu trợ nông dân gặp thiên tai, giảm thuế nông nghiệp cho những nơi bị mất mùa vốn thường xuyên được sử dụng bởi tính nhanh chóng của nó nhưng các biện pháp đó lại tỏ ra bị động và kém hiệu quả

và là một gánh nặng lớn cho ngân sách nhà nước.Vì vậy, để phát huy tính chủ động của nông dân, giảm được chi phí bao cấp từ ngân sách biện pháp tốt nhất và hữu hiệu nhất là phải tiến hành bảo hiểm nông nghiệp Không chỉ có vậy, bảo hiểm nông nghiệp ra đời còn có tác dụng rất lớn đến việc bảo vệ an toàn của các loại tài sản và quá trình sản xuất nông nghiệp, góp phần ổn định cuộc sống cho hàng triệu người dân cùng một lúc, ổn định giá cả trên thị trường tự do, đặc biệt là giá cả của các mặt hàng thiết yếu nhất như: lương thực, thực phẩm Bên cạnh đó, bảo hiểm nông nghiệp cũng giúp ổn định ngân sách nhà nước, ổn định đời sống xã hội và giữ vững anh ninh lương thực quốc gia

Như đã nói ở trên, bảo hiểm nông nghiệp ra đời có tác dụng rất lớn cho người nông dân và chính phủ các nước nhưng xét từ góc nhìn của một công ty bảo hiểm thì đây cũng là một thị trường đầy tiềm năng Mặc dù triển khai bảo hiểm nông nghiệp gặp nhiều khó khăn, song với đối tượng là hàng trăm loại cây trồng và vật nuôi khác nhau sẽ giúp các công ty bảo hiểm dễ dàng khai thác, hạn chế được sức ép của cạnh tranh Đồng thời, nó còn phát huy tối đa quy luật “số đông bù số ít” trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm Như vậy, sự cần thiết của bảo hiểm nông nghiệp đối với sản xuất nông nghiệp là điều không thể phủ nhận, và suốt hàng trăm năm qua, bảo hiểm nông nghiệp đã hình thành và phát triển trên khắp thế giới như một công cụ bảo vệ đắc lực