GV có thể gợi ý cho HS kiểm tra thông qua vật khác để HS tự trả lời mẫu giấy, quả bóng nhẹ - Hướng dẫn HS trả lời Câu C4: trống phát ra âm, mặt trống có rung động.. Buộc 1 que tăm vào n
Trang 1Tiết:
Ngày soạn:
Ngày dạy:
CHƯƠNG 2: ÂM HỌC
Bài 10 : NGUỒN ÂM
- -I Mục đích yêu cầu:
1 Kiến thức:
- Nêu được đặc điểm chung của các nguồn âm
- Nhận biết được một số nguồm âm thường gặp trong thực tế.
2 Kỹ năng: Rèn kỹ năng quan sát TN kiểm chứng để rút ra đặc điểm nguồn âm là dao
động
3 Thái độ: Nghiêm túc, đoàn kết.
II Chuẩn bị của GV và HS:
1 Chuẩn bị cho mỗi nhóm HS :
- 1 sợi dây cao su mãnh
- 1 dùi trống và trống
- 1 âm thoa và búa cao su
- 1 thìa và 1 cốc thủy tinh (càng mỏng càng tốt)
- 1 tờ giấy, 1 mẫu lá chuối
2 Đối với GV :
- 1 ống nghiệm hoặc 1 lọ nhỏ
III Phương pháp dạy học:
- Nêu vấn đề
- Giải quyết vấn đề
- Thí nghiệm trực quan
- Hoạt động nhóm
IV Hoạt động trên lớp :
1 Ổn định tố chức: 1 phút
2 Kiểm tra bài cũ:
3 Tiến trình dạy học:
Hoạt động 1 :Tổ chức tình huống học tập :
5
phút Ở chương trước chúng ta đã họcxong phần “Quang học” Hôm
nay chúng ta sẽ được học
chương mới nữa là chương II:
“Âm học” Chương này ta cần
nghiên cứu những vấn đề gì?
Yêu cầu HS đọc phần mở đầu
của chương II GV nói đó là vấn
đề chúng ta nghiên cứu ở
- HS đọc phần mở bài
Trang 2chương này.
ĐVĐ: Hằng ngày chúng ta vẫn
thường nghe tiếng cười nói vui
vẻ, tiếng đàn nhạc du dương,
tiếng chim hót líu lo, tiếng ồn ào
ngoài đường phố…Chúng ta
sống trong thế giới âm thanh
Vậy em có biết âm thanh(gọi tắt
là âm) được tạo ra như thế nào
Bài 10: Nguồn Âm
Hoạt động 2 : Nhận biết nguồn âm.
10
phút - Yêu cầu HS đọc câu C1 và giữ
1 phút im lặng để lắng nghe
những âm thanh mà em nghe
được
- GV thông báo: Vật phát ra âm
gọi là nguồn âm
- Yêu cầu HS cho thí dụ về các
nguồn âm trong câu C2
- HS đọc câu C1 Lắng nghe được những âm thanh: tiếng quạt, tiếng nói…
- HS trả lời câu C2: trống, kèn, sáo…
I Nhận biết nguồn âm:
*Vật phát ra âm gọi là
nguồn âm
Hoạt động 3 : Tìm hiểu các đặc điểm chung của nguồn âm
20
phút
- GV yêu cầu HS đọc TN
- Vị trí cân bằng của dây cao su
là gì ? Thí nghiệm 1
- GV kết luận: Vị trí cân bằng
của dây cao su là giữ cho dây
đứng yên
- GV yêu cầu HS trả lời Câu C3
- GV cho HS thay cốc thủy tinh
bằng mặt trống rồi gõ nhẹ vào
mặt trống
Thí nghiệm 2 :
- HS đọc TN
- Thiết kế TN: Vị trí cân bằng của dây cao su là vị trí đứng yên, nằm trên đường thẳng
- Câu C3: Quan sát được dây cao su rung động và
âm phát ra
II Các nguồn âm có chung đặc điểm gì?
1 Thí nghiệm:
Vị trí cân bằng của dây cao su là giữ cho dây đứng yên
Trang 3- Phải kiểm tra như thế nào để
biết mặt trống có rung động
không? GV có thể gợi ý cho HS
kiểm tra thông qua vật khác để
HS tự trả lời (mẫu giấy, quả
bóng nhẹ )
- Hướng dẫn HS trả lời Câu C4:
trống phát ra âm, mặt trống có
rung động Phương án nhận biết
có thể là: đặt mẫu giấy nhẹ lên
mặt trống Khi gõ dùi vào mặt
trống, mặt trống rung động làm
mẫu giấy dao động
- Thí nghiệm 3: Dùng búa gõ
vào 1 nhánh của âm thoa, lắng
nghe, quan sát và trả lời Câu C5
- GV yêu cầu HS nêu phương án
kiểm tra
- Yêu cầu mỗi nhóm làm TN với
dụng cụ theo các bước: Làm thế
nào để vật phát ra âm? Làm thế
nào để kiểm tra xem vật có dao
động không? Yêu cầu HS tự rút
ra kết luận
Để bảo vệ giọng nói của
người, ta cần luyện tập thường
xuyên, tránh nói quá to, không
hút thuốc lá
- HS tự kiểm tra: đặt mẫu giấy nhẹ lên mặt trống Vật
sẽ nảy lên, nảy xuống
- HS trả lời câu C5: Âm thoa dao động
- Nêu phương án: Đặt quả bóng cạnh 1 nhánh của âm thoa, quả bóng bị nảy ra
Sờ nhẹ tay vào nhánh của
âm thoa thấy nhánh của âm thoa dao động Buộc 1 que tăm vào nhánh âm thoa gõ nhẹ, đặt 1 đầu của tăm xuống nước thấy mặt nước dao động
- Khi vật phát ra âm, các vật đều dao động hoặc rung động
- HS lắng nghe
2 Kết luận:
Khi vật phát ra âm , các vật đều dao động hoặc rung động
*Hoạt động 4: Vận dụng
5
phút - Yêu cầu HS trả lời Câu C6:
Yêu cầu làm tờ giấy, lá chuối
phát ra âm
- Tương tự cho HS trả lời Câu
C7 Gọi vài HS khác nhận xét
- HS cuộn lá chuối thành kèn, vò tờ giấy lại…
- HS trả lời: Dây đàn ghi
ta, dây đàn bầu
III Vận dụng :
Trang 4câu trả lời của bạn
- Yêu cầu HS đọc ghi nhớ - HS đọc ghi nhớ *Ghi nhớ :Các vật phát
ra âm đều dao động
4 Củng cố kiến thức: 2 phút
Làm các bài tập 10.1, 10.2, 10.3 SBT
5 Dặn dò: 2 phút
- Làm Bài tập 10.4, 10.5 SBT
- Xem trước bài 11: Độ cao của âm
RÚT KINH NGHIỆM SAU TIẾT DẠY:
Trang 5
Tuần:
Tiết:
Ngày soạn:
Ngày dạy:
Bài 11 : ĐỘ CAO CỦA ÂM
- -I Mục đích yêu cầu:
1 Kiến thức:
- Nêu được mối liên hệ giữa độ cao và tần số của âm
- Sử dụng được thuật ngữ âm cao (âm bổng), âm thấp (âm trầm) và tần số khi so sánh hai
âm
2 Kỹ năng: Làm thí nhiệm
3 Thái độ: Có ý thức vận dụng kiến thức vào thực tế.
II Chuẩn bị của GV và HS :
Chuẩn bị cho mỗi nhóm HS:
- 1 giá thí nghiệm
- 1 con lắc đơn có chiều dài 20cm
- 1 con lắc đơn có chiều dài 40cm
- 1 đĩa phát âm có 3 hàng lỗ vòng quanh được gắn chặt vào 1 động cơ 3V-6V-1 miếng nhựa phim
- 2 thước đàn hồi hoặc lá thép mỏng dài 20 và 30cm được vít chặt vào 1 hộp rỗng như hình 11-2 SGK
III Phương pháp dạy học:
- Nêu vấn đê
- Giải quyết vấn đề
- TN trực quan
- Hoạt động nhóm
IV Hoạt động trên lớp:
1 Ổn định tổ chức: 1 phút
2 Kiểm tra bài cũ: 4 phút
a) Các nguồn âm có những đặc điểm gì giống nhau?
b) Sửa bài tập 10.1, 10.2, 10.3 và trình bày kết quả bài tập 10.5 SBT
3 Tiến trình dạy học:
Hoạt động 1: Tổ chức tình huống học tập:
5
phút
- GV yêu cầu 1 HS nam và 1 HS
nữ hát 1 đoạn bài hát nào đó và
cho cả lớp nhận xét bạn nào hát
giọng cao và bạn nào hát giọng
thấp, GV đặt vấn đề vào bài.Vậy
khi nào âm phát ra trầm, khi nào
âm phát ra bổng?
- HS nhận xét: bạn nam thường hát giọng trầm, bạn gái hát giọng bổng
Bài 11: Độ Cao Của Âm
Trang 6Hoạt động 2 : Quan sát dao động nhanh,, chậm và nghiên cứu khái niệm tần số.
10
phút
- GV cần chú ý cho HS 1 số vấn
đề sau: Cách xác định 1 dao động
con lắc đi từ biên bên phải sang
biên bên trái và trở lại biên bên
phải
- GV bố trí TN như hình
11.1SGK
- Hướng dẫn HS: Kéo 2 con lắc ra
khỏi vị trí cân bằng với một góc
lệch như nhau, đếm số dao động
của 2 con lắc trong 10 giây ghi
vào bảng Từ đó tính số dao động
trong 1giây của 2 con lắc
- Yêu cầu HS đọc dòng thông báo
SGK tr.31 để trả lời câu hỏi tần số
là gì?
- GV thông báo đơn vị của tần số
là Héc
- Hướng dẫn HS trả lời Câu C2
- Cho HS hoàn thành phần nhận
xét
- HS chú ý nghe phần hướng dẫn của GV để hiểu thế nào
là 1 dao động
*Thí nghiệm 1 :
- HS: đếm số dao động của
2 con lắc trong 10giây Ghi kết quả vào bảng
- HS nêu được: Số dao động trong 1 giây gọi là tần số
- HS chú ý lắng nghe
- HS trả lời cậu C2: Con lắc
b có chiều dài dây ngắn hơn
có tần số dao động lớn hơn
* Nhận xét:
Dao động càng nhanh, tần
số dao động càng lớn
I Dao động nhanh, chậm – Tần số:
- Số dao động trong 1 giây gọi là tần số
- Đơn vị tần số là Héc
ký hiệu là Hz
* Nhận xét:
Dao động càng nhanh,
tần số dao động càng
lớn.
Hoạt động 3: Nghiên cứu mối liên hệ giữa tần số và độ cao của âm :
10
phút
- Cho HS đọc và làm TN2 như
trong SGK
- Quan sát dao động, lắng nghe âm
phát ra và trả lời câu C3
.*Thí nghiệm 2 :
- HS đọc và làm TN2 theo nhóm
- HS trả lời câu C3:
+ Phần tự do của thước dài
dao động chậm, âm phát ra
II Âm cao (âm bổng)
âm thấp (Âm trầm).
Trang 7- Hướng dẫn HS làm TN3 theo
nhóm
- Cho HS thay đổi vận tốc đĩa
nhựa bằng cách thay đổi số pin
Khi chạm góc miếng phim vào
hàng lỗ nên để úp cong miếng
phim ngược chiều quay của đĩa âm
sẽ phát ra sẽ to và rõ hơn
- Yêu cầu HS làm 3 lần để phân
biệt âm
- Yêu cầu HS hoàn thành câu C4
- Yêu cầu HS hoàn thành kết luận
Tích hợp môi trường
+ Trước cơn bão thường có hạ
âm, hạ âm làm con người khó
chịu, cảm giác buồn nôn, chóng
mặt: Một số sinh vật nhạy cảm với
hạ âm nên có biểu hiện khác
thường Vì vậy, người xưa dựa vào
dấu hiệu này để nhận biết các cơn
bão
+ Dơi phát ra siêu âm để săn tìm
muỗi, muỗi rất sợ siêu âm do dơi
phát ra Vì vậy, có thể chế tạo máy
phát siêu âm bắt trước tầng số siêu
âm của dơi để đuổi muỗi
thấp.
+ Phần tự do của thước
ngắn dao động nhanh, âm phát ra cao.
*Thí nghiệm 3 :
- HS đọc và làm TN3 theo nhóm
- HS khác chú ý nghe, phân biệt âm phát ra ở cùng 1 hàng lỗ khi đĩa quay nhanh, chậm
- Nhận biết được:
+ Đĩa quay nhanh âm bổng
+ Đĩa quay chậm: âm trầm
- HS trả lời câu C4:
+ Khi đĩa quay chậm, góc
miếng bìa dao động chậm,
âm phát ra thấp.
+ Khi đĩa quay nhanh, góc
miếng bìa dao động nhanh,
âm phát ra cao.
- HS hoàn thành kết luận:
Dao động càng nhanh
(hoặc càng chậm) tần số
dao động càng lớn (hoặc
càng nhỏ ) âm phát ra càng cao (hoặc càng thấp).
- HS lắng nghe
*Kết luận: Dao động
càng nhanh (hoặc càng chậm) tần số dao động càng lớn (hoặc càng nhỏ) âm phát ra càng cao (hoặc càng thấp)
Trang 8Hoạt động 4 : Vận dụng
10
phút - Yêu cầu HS đọc câu C5 và trả
lời
- Yêu cầu HS trả lời Câu C6
- GV hướng dẫn HS trả lời câu C7
* Giải thích : Số lỗ trên hàng ở
gần vành đĩa nhiều hơn số lỗ trên
hàng ở gần tâm đĩa Do đó miếng
bìa dao động nhanh hơn khi chạm
vào hàng lỗ gần vành đĩa và phát
ra âm cao hơn so với khi chạm vào
hàng lỗ gần tâm đĩa
+ Cho HS đọc phần ghi nhớ và
phần có thể em chưa biết
-HS trả lời câu C5:
+ Vật có tần số 70 Hz dao động nhanh hơn
+ Vật có tần số 50 Hz phát
ra âm thấp hơn
- HS trả lời câu C6: Khi vặn
dây đàn căng ít thì âm phát
ra thấp tần số nhỏ Khi vặn cho dây đàn căng nhiều thì
âm phát ra cao tần số dao động lớn
- HS lắng nghe
- HS đọc phần ghi nhớ và phần “có thể em chưa biết”
III Vận dụng :
*Ghi nhớ :
- Số dao động trong 1 giây gọi là tần số Đơn vị tần số là héc (Hz)
- Âm phát ra càng cao (càng bổng) khi tần số dao động càng lớn
- Âm phát ra càng thấp (càng trầm) khi tần số
dao động càng nhỏ
4 Củng cố kiến thức: 3 phút
- Âm cao (âm bổng), âm thấp (âm trầm) phụ thuộc vào những yếu tố nào?
- Tần số là gì? Đơn vị?
5 Dặn dò: 2 phút
- Làm các bài tập từ 11.1 đến 11.4 SBT
- Xem trước bài 12: ĐỘ TO CỦA ÂM
RÚT KINH NGHIỆM SAU TIẾT DẠY: