TIỂU LUẬN CHUYÊN NGÀNH PHÊ PHÁN QUAN điểm CHO RẰNG CHỦ NGHĨA xã hội CHỈ là một học THUYẾT KHÔNG TƯỞNG và KHÔNG BAO GIỜ THỰC HIỆN được

C.Mác, Ph.Ăngghen đã làm cho chủ nghĩa xã hội từ không tưởng trở thành khoa học, khai sáng ra học thuyết cách mạng khoa học; V.I.Lênin đã phát triển và hiện thực hoá nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa xã hội khoa học trên một phần đất bao la của thế giới

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU

1 Những luận cứ phê phán quan điểm coi chủ nghĩa

xã hội chỉ là một học thuyết không tưởng.

2 Sự đổ vỡ của chủ nghĩa xã hội hiện thực ở Liên Xô

và Đông Âu không phải là sự sụp đổ của một học thuyết cách mạng, khoa học về chủ nghĩa xã hội.

3 Quá trình hiện thực hóa học thuyết Mác về Chủ

nghĩa xã hội ở Việt Nam.

KẾT LUẬN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHÊ PHÁN QUAN ĐIỂM CHO RẰNG:

“CHỦ NGHĨA XÃ HỘI CHỈ LÀ MỘT HỌC THUYẾT

KHÔNG TƯỞNG, KHÔNG BAO GIỜ THỰC HIỆN ĐƯỢC”

MỞ ĐẦU

C.Mác, Ph.Ăngghen đã làm cho chủ nghĩa xã hội từ không tưởng trởthành khoa học, khai sáng ra học thuyết cách mạng khoa học; V.I.Lênin đãphát triển và hiện thực hoá nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa xã hội khoa họctrên một phần đất bao la của thế giới

Tuy nhiên, sau sự kiện chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu đổ vỡ, chủnghĩa xã hội trên thế giới lâm vào thoái trào, không ít học giả trong và ngoàinước đã tung hô về cái chết của chủ nghĩa Mác - Lênin, “sự cáo chung” của chủnghĩa cộng sản dựa trên học thuyết Mác Họ cho rằng: sự sụp đổ chủ nghĩa xãhội ở Liên xô và Đông Âu là do sự lạc hậu, lỗi thời của chủ nghĩa xã hội khoahọc; nào là, "Chủ nghĩa xã hội mà Mác nêu ra chỉ là một lý tưởng, một chủ nghĩa

xã hội "không tưởng", không bao giờ thực hiện được”1 Từ đó, họ cho rằng hiệnnay "Việt Nam đang bế tắc không chỉ về kinh tế, mà còn về tinh thần Không aicòn tin vào chủ nghĩa Mác nữa”2; rằng, con đường xã hội chủ nghĩa mà nhân dân

ta đang đi là "trái với quá trình lịch sử - tự nhiên”3; rồi họ "khuyên” chúng ta hãy

đi theo con đường khác - con đường tư bản chủ nghĩa

Đây là những luận điệu chống phá rất tinh vi, xảo quyệt và đặc biệtnguy hiểm Nó dễ làm cho người ta rơi vào chủ quan, lơ là, mất cảnh giác;gây nên sự hoang mang, hoài nghi, dao động, suy giảm niềm tin trong một bộphận cán bộ và nhân dân; làm nhiễu loạn tư tưởng xã hội, dễ bề cho sự thâmnhập của các loại tư tưởng phi vô sản len lỏi vào xã hội ta

Vì vậy, đấu tranh, phê phán, vạch trần những luận điệu phản động, phảnkhoa học nêu trên, có ý nghĩa thiết thực cả về lý luận và thực tiễn

1 Ban Tuyên giáo Trung ương, Phê phán, bác bỏ các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ nền tảng tư tưởng

của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2007, tr 48.

2 Ban Tuyên giáo Trung ương, Phê phán, bác bỏ các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ nền tảng tư tưởng

của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2007, tr 48.

3 Một số vấn đề về chủ nghĩa Mác - Lênin trong thời đại hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996, tr 12.

2

NỘI DUNG

1 Những luận cứ phê phán quan điểm coi chủ nghĩa xã hội chỉ là một học thuyết không tưởng.

Theo các học giả tư sản: Chủ nghĩa xã hội là một học thuyết “không

tưởng”, không bao giờ thực hiện được bởi nó được dựng nên từ một hệ thốngtriết học tư biện chứ không phải từ hiện thực khách quan4: Lý luận của C.Mác về

lý luận chủ nghĩa xã hội vẫn chỉ là những tư biện triết học, không thể căn cứ vào

đó xây dựng thành một cương lĩnh chính trị cải tạo xã hội Họ cho rằng chủnghĩa Mác hạn chế ngay ở cách thức cụ thể mà C.Mác đã sử dụng để luận giải

về sự ra đời của chủ nghĩa xã hội đó là: khởi đầu từ những hiện tượng có thực,trong những hiện tượng có thực ấy, rút ra một số thuộc tính nào đó được coi làquan trọng nhất rồi căn cứ vào đó đẩy đến tận cùng hậu quả của chúng Cùngvới luận điểm này, có người cho rằng, khi nghiên cứu chủ nghĩa tư bản, C.Mác

đã “triết học hóa tư bản”, “triết học hóa lao động”, “triết học hóa các mâuthuẫn”… Tựu trung, theo họ, cơ sở lý luận học thuyết của C.Mác đều là sự trừutượng hóa, triết học hóa chứ không phải từ hiện thực khách quan

Bên cạnh đó họ cho rằng: sẽ không thể có một xã hội hoàn hảo như chủ

nghĩa Mác - Lênin đặt ra5 Luận điểm này cho rằng: Chủ nghĩa Mác là mộtgiấc mơ về xã hội không tưởng; nó đặt niềm tin vào một xã hội hoàn hảo,không có khổ cực, đau buồn, bạo lực và mâu thuẫn Xã hội tương lai củaC.Mác, theo họ là một xã hội tốt đẹp nhưng không thể thực hiện được vì trongthực tế cuộc sống có nhiều bất trắc, rủi ro không thể lường hết được: tính chấtlãng mạn, hùng tráng, hoà hợp và hoàn hảo của cái thế giới tương lai… rấtkhó có thể được xem là một cương lĩnh khả thi cho bất cứ lực lượng chính trịnào muốn phát khởi sự nghiệp của mình từ cuộc sống trần tục đầy bất trắc,khó lường là cái thế giới mà chúng ta đang sống

Đây hoàn toàn là những tư tưởng, quan điểm phản động, thiếu luậnchứng khoa học cần được vạch trần, làm rõ

4 Xem Lữ Phương: Bàn về chủ nghĩa mácxít, (tr.5, 9,14,18…)

5 Xem Hà Sĩ Phu: http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2007/08/070822_hasiphu_interview.shtml

3

Chúng ta cần khẳng định: Học thuyết Mác về Chủ nghĩa xã hội ra đời làmột tất yếu, khách quan và là hiện thực trên thực tế không phải là “hệ thống

tư biện” Điều này, được luận giải trên một số vấn đề sau:

Thứ nhất, Trong khoa học, để tìm ra bản chất, quy luật của sự vật, hiện

tượng thì không chỉ nghiên cứu một sự vật, hiện tượng cụ thể mà phải thôngqua nhiều sự vật, hiện tượng từ đó tìm ra các thuộc tính chung nhất của nó

Do đó, bất kỳ nghiên cứu khoa học nào cũng cần đến thuộc tính trừu tượnghóa, khái quát hóa Nghiên cứu lịch sử phát triển nhân loại, phương thức sảnxuất tư bản chủ nghĩa hay những yếu tố cấu thành của phương thức sản xuất

tư bản cũng không thể không trừu tượng hóa những đối tượng ấy Vấn đề đặt

ra là, sự trừu tượng hóa ấy có phản ánh đúng bản chất, quy luật của hiệnthực khách quan không Nếu phản ánh đúng bản chất, quy luật, chúng ta có

cơ sở khoa học để dự báo sự vận động phát triển của nó; ngược lại nếu phảnánh sai sẽ có dự báo sai sự vận động, phát triển của sự vật Do vậy, họcthuyết Mác không phải là “tư biện”

V.I.Lênin đã nói về vấn đề này: “Mác trước sau bao giờ cũng vẫn luônluôn là nhà cách mạng, song trong tác phẩm khoa học, ông ít che dấu nhữngquan điểm đó của mình hơn bất kỳ ai khác Nhưng về vấn đề sau cách mạng

xã hội, sẽ là cái gì thì ông chỉ nói những nét chung nhất”6 Điều đó cho thấy,không nên chỉ căn cứ vào một vài phác họa để đoán định toàn bộ xã hội tươnglai, nhất là đó lại chỉ là những phác họa sơ thảo, ban đầu của các ông Chủnghĩa xã hội, như V.I.Lênin nói không có gì khác hơn là: “… sự phản kháng

và đấu tranh chống sự bóc lột người lao động, một cuộc đấu tranh nhằm xóa

bỏ hoàn toàn sự bóc lột ấy”7 Với nghĩa như vậy, chủ nghĩa xã hội không phảichỉ là ước mơ, nguyện vọng của riêng C.Mác, Ph.Ăngghen hay của nhữngngười cộng sản mà đó là ước mơ, khát vọng của nhân loại trong mọi thời kỳlịch sử, kể từ khi xuất hiện áp bức, bất công, mất dân chủ

6 C.Mác và Ph.Ăng ghen, Toàn tập, tập 16, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 294.

7 V.I.Lênin, Toàn tập, tập 1, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1974, tr 346.

4

Thứ hai, chủ nghĩa xã hội dựa trên học thuyết Mác ra đời xuất phát từ

“mảnh đất hiện thực” khách quan

Học thuyết Mác ra đời dựa trên những điều kiện kinh tế, xã hội cụ thểcủa châu Âu từ khi chủ nghĩa tư bản ra đời và những tiền đề văn hóa, tư tưởngcủa nhân loại đạt được trong suốt chiều dài lịch sử cho đến thời đại của cácông Với sự uyên bác về trí tuệ, sự gắn bó mật thiết với phong trào công nhân

ở khắp các nước châu Âu, với thiên tài trong kết hợp giữa lý luận và thực tiễn,C.Mác và Ph.Ăngghen đã tìm ra được quy luật vận động của xã hội loàingười, đặc biệt là quy luật vận động của chủ nghĩa tư bản thông qua ba pháthiện vĩ đại: Học thuyết về hình thái kinh tế - xã hội, học thuyết về giá trịthặng dư và sau này (V.I.Lênin đã bổ sung) là học thuyết về sứ mệnh lịch sửthế giới của giai cấp công nhân Đến thời đại của mình, V.I.Lênin đã bảo vệ,

bổ sung, phát triển học thuyết Mác về chủ nghĩa xã hội dựa trên việc nghiêncứu mảnh đất hiện thực của chủ nghĩa tư bản đã chuyển sang thời kỳ đế quốc,bộc lộ tất cả các mặt thối nát của chúng và thực tiễn phong trào đấu tranh củagiai cấp công nhân, nhân dân lao động chống chủ nghĩa thực dân ở các nướcthuộc địa trên khắp các châu lục, đặc biệt là thực tiễn của nước Nga lúc đó.Tất cả những người nghiên cứu chủ nghĩa Mác - Lênin chân chính đềubiết rõ, các nhà kinh điển xây dựng lý luận chủ nghĩa xã hội - với tư cách làgiai đoạn đầu của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa không phải từ

ý muốn chủ quan của mình mà từ chính bản thân quá trình phát triển kháchquan của lịch sử nhân loại Nếu như, các nhà tư tưởng trước C.Mác thường lýgiải sự phát triển lịch sử ở những nguyên nhân tinh thần, coi lịch sử là biểuhiện của quá trình: “lý tính cai quản thế giới” hoặc “sự tinh khôn của lý tínhlịch sử”8, thì C.Mác và Ph.Ăng ghen là những người đầu tiên đã phát hiện ramột sự thật lịch sử: “Không phải ý thức của con người quyết định tồn tại củahọ; trái lại, tồn tại xã hội của họ quyết định ý thức của họ”9 Đây chính là xuất

8 Quan điểm của Anaxagoras (500-428 TCN) nhà triết học Hy Lạp cổ đại và G.W.Hegel (1770 - 1831) nhà

triết học người Đức, xem: A.G.Xpi-rkin, Triết học xã hội, tập 1, Nxb Tuyên huấn, Hà Nội, 1989, tr 10 - 17.

9 C.Mác và Ph.Ăng ghen, Toàn tập, tập 13, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1993, tr 15.

5

phát điểm có tính nguyên tắc để nhận thức, giải thích toàn bộ lịch sử nhân loạitrên lập trường duy vật biện chứng

Với điểm xuất phát đó, các ông đã từng bước tìm ra cấu trúc và quy luậtvận động, phát triển của xã hội loài người Trong vô vàn những mối quan hệchằng chịt, rắc rối, các ông đã bóc tách tìm ra “trục”, “xương sống” - mà căn

cứ vào đó có thể giải thích sự vận động, phát triển; cao hơn có thể rút ra

những kết luận có tính tất yếu về sự ra đời, diệt vong, thay thế của những hình thái kinh tế - xã hội nhất định Về cấu trúc xã hội, theo các ông ở một

giai đoạn nhất định bao giờ cũng được biểu hiện bằng một kiểu quan hệ sảnxuất đặc trưng phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và mộtkiến trúc thượng tầng tương ứng được xây dựng trên cơ sở hạ tầng ấy Cácnhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin gọi đó là hình thái kinh tế - xã hội

Về quy luật vận động, phát triển của xã hội, các ông cho rằng: “Tới mộtgiai đoạn phát triển nào đó của chúng, các lực lượng sản xuất vật chất của xãhội mâu thuẫn với những quan hệ sản xuất hiện có… Từ chỗ là các hình thứcphát triển của các lực lượng sản xuất, những quan hệ ấy trở thành các xiềngxích của các lực lượng sản xuất Khi đó bắt đầu thời đại của một cuộc cáchmạng xã hội…”10 Như vậy, quy luật phát triển của lịch sử là, từ sự phát triểncủa lực lượng sản xuất, đến một giai đoạn nhất định sẽ mâu thuẫn với quan hệsản xuất hiện có, mâu thuẫn này phát triển đến đỉnh điểm sẽ diễn ra cuộc cáchmạng xã hội thay thế hình thái kinh tế - xã hội cũ bằng một hình thái kinh tế -

xã hội cao hơn

Từ việc tìm ra quy luật phát triển chung của nhân loại, các ông đi sâunghiên cứu xã hội tư bản chủ nghĩa Theo các ông, trong chủ nghĩa tư bản, cácnhân tố của lực lượng sản xuất đã phát triển to lớn, đồ sộ vượt quá mức dungnạp của quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, mâu thuẫn này tất yếu dẫn đếncuộc cách mạng xã hội thay thế phương thức tư bản bằng một phương thứccao hơn: “Các lực lượng sản xuất mới đã vượt quá hình thức tư sản của việc

10 C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 13, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1993, tr 14 - 15.

6

sử dụng chúng; và sự xung đột ấy giữa các lực lượng sản xuất và phương thứcsản xuất hoàn toàn không phải là sự xung đột sinh ra chỉ từ đầu óc người ta…

mà là có thật, khách quan, ở bên ngoài chúng ta, không phụ thuộc vào ý chíhoặc hành động của chính ngay những người đã tạo ra nó”11 Từ đó, các ông

đi đến kết luận: “Chủ nghĩa xã hội hiện đại chẳng qua chỉ là sự phản ánh của

sự xung đột có thật ấy vào trong tư duy, là sự phản ánh trên ý niệm của sựxung đột ấy, trước hết trong đầu óc của giai cấp trực tiếp chịu đau khổ và sựxung đột ấy, tức là giai cấp công nhân” Như vậy, chủ nghĩa xã hội: “khôngcần phải thực hiện một lý tưởng nào cả, mà chỉ cần giải phóng những nhân tốcủa xã hội mới đã phát triển trong lòng xã hội tư sản cũ đang sụp đổ”12

Như vậy, với học thuyết về hình thái kinh tế - xã hội của chủ nghĩa Mác chochúng ta thấy, chủ nghĩa xã hội (giai đoạn đầu của hình thái kinh tế - xã hội cộngsản chủ nghĩa) ra đời là một tất yếu khách quan Tất yếu này đã được ĐảngBônsêvích Nga do V.I.Lênin đứng đầu lãnh đạo tổ chức Cách mạng Tháng Mườithành công, lập nên nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thực tế

Thứ ba, chủ nghĩa xã hội đã và đang là hiện thực của lịch sử nhân loại

Đầu thế kỷ XX, sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười, dưới sự lãnhđạo của Đảng Bônsêvích, giai cấp công nhân và nhân dân lao động Nga đãtiến hành xây dựng đất nước theo con đường xã hội chủ nghĩa Đây là bướcngoặt to lớn đánh dấu chủ nghĩa xã hội từ lý luận trở thành hiện thực Cáchmạng Tháng Mười Nga đã chứng minh trên thực tế những dự báo của C.Mác

và Ph.Ăngghen về tính tất yếu của sự ra đời hình thái kinh tế - xã hội cộngsản là có cơ sở khoa học Nó cũng mở ra cho nhân loại một xu hướng mới vềxây dựng xã hội công bằng, bình đẳng, bác ái, đối lập với chế độ áp bức, bóclột, bất công tư bản chủ nghĩa

Từ một nước tư bản phát triển ở trình độ lạc hậu so với châu Âu đươngthời, Liên bang xã hội chủ nghĩa Xôviết đã mau chóng vươn lên trở thành mộtsiêu cường Những thành tích vĩ đại mà Liên Xô đã đạt được trên mọi phương

11 C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 20, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1993, tr 372 - 373.

12 C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 17, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1993, tr 445 - 446.

7

diện của đời sống xã hội và trong sự nghiệp cứu nhân loại thoát khỏi thảmhọa phát xít trong chiến tranh thế giới thứ hai là một thực tế hào hùng khôngthể phủ nhận

Cũng chính vì thế mà chỉ hơn 40 năm sau đó, chủ nghĩa xã hội hiện thực

từ một nước đã phát triển thành một hệ thống thế giới, có mặt tại ba châu lụclớn là châu Âu, châu Á và châu Mỹ Latinh đã góp phần làm thay đổi cơ bản

số phận của nhiều quốc gia - dân tộc, của hàng tỉ người dân trên toàn thế giới.Lần đầu tiên trong lịch sử, giai cấp công nhân và nhân dân lao động tại nhiềuquốc gia đã thực sự được làm chủ đất nước, chế độ người bóc lột người từngbước được xóa bỏ; chủ nghĩa xã hội hiện thực đã góp phần quan trọng đẩy lùinguy cơ chiến tranh hủy diệt, đập tan hệ thống chủ nghĩa thực dân, giành độclập dân tộc cho nhiều quốc gia, dân tộc; cổ vũ giai cấp công nhân và nhân dânlao động tại các nước tư bản đấu tranh đòi các quyền dân sinh, dân chủ… Chỉtính riêng tại Liên Xô, qua hơn 50 năm xây dựng chủ nghĩa xã hội, nhân dân

Liên Xô đã giành được nhiều thành tựu to lớn trên mọi lĩnh vực: về kinh tế,

trở thành cường quốc kinh tế thứ 2 thế giới (sau Mỹ), sản lượng công nghiệpchiếm 20% tổng sản lượng công nghiệp thế giới, sản lượng điện lực đạt 440 tỉ

kw (gấp hơn 300 lần so với năm 1913, bằng sản lượng điện của 4 nước lớn làAnh, Pháp, Đức, Italia cộng lại), dầu mỏ đạt 353 triệu tấn, than 624 triệu tấn,

thép 121 triệu tấn (vượt sản lượng của Mỹ); về khoa học kỹ thuật, năm 1957,

là quốc gia đầu tiên phóng thành công vệ tinh nhân tạo, năm 1961, phóng tàu

vũ trụ đưa nhà du hành Gagarin bay vòng quanh trái đất mở ra kỷ nguyên

chinh phục vũ trụ của loài người ; về xã hội, năm 1971 giai cấp công nhân

chiếm khoảng 55% tổng lao động xã hội, hơn 50% số người ở nông thôn cótrình độ từ trung học trở lên, là nước hàng đầu thế giới về trình độ học vấncủa nhân dân với ¾ dân số có trình độ từ trung học trở lên, trên 30 triệu ngườilàm việc trí óc…13 Đó hoàn toàn không phải là “giấc mơ” cũng chẳng phải là

“thiên đường” mà đó là hiện thực khách quan của lịch sử nhân loại

13 Nguyễn Anh Thái (chủ biên), Lịch sử thế giới hiện đại, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2006, tr 258 - 259.

8

Cho đến nay, mặc dù hệ thống xã hội chủ nghĩa hiện thực thế giới đã tan

rã, nhưng không ai có thể phủ nhận sự tồn tại khách quan và những ưu việtcủa nó Đặc biệt những thành công bước đầu nhưng hết sức quan trọng trongcông cuộc cải cách, đổi mới ở các nước xã hội chủ nghĩa như Trung Quốc,Việt Nam; tinh thần chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI ở các nước Mỹ La tinh…đang chứng minh cho lý tưởng xã hội chủ nghĩa vẫn có sức sống trường kỳcùng nhân loại

2 Sự đổ vỡ của chủ nghĩa xã hội hiện thực ở Liên Xô và Đông Âu không phải là sự sụp đổ của một học thuyết cách mạng, khoa học về chủ nghĩa xã hội.

Khi chủ nghĩa xã hội hiện thực ở Liên Xô, Đông Âu sụp đổ các thế lựcthù địch đã vinh vào điều này để nêu lên luận điệu: chủ nghĩa xã hội đã khôngcòn sức sống, những quan điểm của chủ nghĩa Mác về chủ nghĩa xã hội trongthời đại hiện nay không còn phù hợp nữa

Với quan điểm xem xét khách quan, toàn diện, cụ thể đến nay chúng tavẫn cần khẳng định rằng, sự sụp đổ chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âukhông phải là sự khủng hoảng về lý luận hay do sai lầm của chủ nghĩa Mác -Lênin, không phải do "lỗi" của chủ nghĩa xã hội khoa học, do sự lạc hậu, lỗithời của chủ nghĩa ấy; mà đó là sự sụp đổ của một mô hình chủ nghĩa xã hội

đã lạc hậu, do sự sai lầm, phản động của ban lãnh đạo trong quá trình cải tổ và

sự chống phá của các thế lực thù địch Ở đây, cũng cần cho họ hiểu rõ thêmthực chất cải tổ và quá trình đi đến sự tan rã của chế độ xã hội chủ nghĩa ởLiên Xô

Công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội kể từ Cách mạng Tháng MườiNga năm 1917 đến những năm đầu thập kỷ 80 thế kỷ XX của nhân dân Xôviết đã đạt được những thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử về mọi mặt: chínhtrị, kinh tế, văn hoá, xã hội, khoa học, quân sự, khẳng định sức sống mạnh mẽ

và tính ưu việt của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa trong hiệnthực, trở thành nhân tố tích cực thúc đẩy tiến trình phát triển của lịch sử hiện

9

đại Đó là điều không thể bác bỏ Song, trong quá trình phát triển chủ nghĩa

xã hội, những khó khăn, mâu thuẫn nảy sinh và tích tụ lại, trở thành yếu tố tiêucực, cản trở sự phát triển, lấn át những thành tựu và dẫn đến trì trệ, khủng hoảng

Cải tổ được thực hiện là tất yếu, nhưng cải tổ phải có nguyên tắc Quátrình cải tổ được đánh dấu bằng những sự kiện chính: Lễ kỷ niệm 70 nămCách mạng Tháng Mười (07/11/1987); Hội nghị toàn Liên bang lần thứ 19của Đảng Cộng sản Liên xô; Báo cáo của M.Goócbachốp (26/11/1989); Hộinghị Trung ương (12/1989 và 02/1990); Đại hội lần thứ XXVIII của ĐảngCộng sản Liên xô (7/1990) Cải tổ được xác định với nội dung và tư tưởngchủ yếu là: xây dựng chủ nghĩa xã hội nhân đạo và dân chủ; chuyển nền kinh

tế tập trung quan liêu sang kinh tế thị trường có điều khiển của nhà nước, thựchiện mạnh mẽ tư nhân hoá; thực hiện đa nguyên chính trị, công khai hoá, dânchủ hoá đời sống xã hội

Cụ thể: Tháng 6 năm 1988, Hội nghị toàn liên bang lần thứ 19 củaĐảng Cộng sản Liên Xô xem xét việc thành lập “Nhà nước pháp quyền xã hộichủ nghĩa trên cơ sở đa nguyên chính trị” Trong 6 tháng đầu 1990, chỉ riêng

ở Mátxcơva đã có tới 22.000 đảng viên ra khỏi Đảng, trong đó một nửa làcông nhân14 Dự thảo Cương lĩnh của Đảng Cộng sản Liên Xô trình Đại hộilần thứ XXVIII đề xuất: “Đảng sẽ từ bỏ độc quyền chính trị, không đòi hỏi ưuthế và vị trí đặc biệt của mình trong Hiến pháp Liên Xô Chức năng của Đảng

là tập trung vào việc nghiên cứu lý luận, đề ra cương lĩnh hành động, công tác

tổ chức, giáo dục và chính sách cán bộ Đó là ý nghĩa chính của vai trò tiênphong của Đảng”15 Đến tháng 7 năm 1990, Đại hội lần thứ XXVIII khẳngđịnh: “Đảng Cộng sản Liên xô kiên quyết từ bỏ độc quyền chính trị và tưtưởng Diễn biến của những thay đổi đang đòi hỏi đẩy nhanh sự chuyển hoáĐảng Cộng sản Liên xô thành một đảng chính trị thực sự”16; “Đảng Cộng sảnLiên xô là một tổ chức chính trị - xã hội tự quản Quan hệ giữa Đảng với các

14 Lược sử Liên bang Nga 1917 - 1991, Nxb Giáo dục, 2002, tr 279.

15 Viện Nghiên cứu Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Tổng quan nguyên nhân sụp đổ của Liên Xô, 1993, tr 13.

16 Viện Nghiên cứu Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Tổng quan nguyên nhân sụp đổ của Liên Xô, 1993, tr 16.

10

tổ chức chính trị - xã hội hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp Liên Xô làquan hệ đối thoại, thảo luận, hợp tác ”17.

“Tư duy chính trị mới”, “công khai hoá” và “đa nguyên chính trị” là biểuhiện rõ nhất của sự chuyển hoá về tư tưởng và chính trị của ban lãnh đạoĐảng Cộng sản Liên Xô từ chủ nghĩa xã hội khoa học sang chủ nghĩa xã hộidân chủ; là sự vi phạm nghiêm trọng nhất vào vấn đề bản chất nhất, cốt lõinhất trong quá trình thực thi cải tổ Trong quá trình cải tổ, Đảng Cộng sảnLiên Xô đã không tuân theo và ngày càng xa dần những nguyên lý của chủnghĩa Mác - Lênin, đó là phải thực hiện dân chủ trên lập trường của giai cấpcông nhân, quyền lực thuộc về nhân dân mà nòng cốt là liên minh công -nông - trí thức do đảng cộng sản lãnh đạo Bằng việc thực hiện “đa nguyênchính trị”, “công khai hóa” như là sự “đột phá” thúc đẩy công cuộc cải tổ,Đảng Cộng sản Liên Xô đã tạo ra những điều kiện cho sự phát triển những tưtưởng phi xã hội chủ nghĩa trong xã hội, đối lập với chủ nghĩa Mác - Lênin.Chính sách công khai, dân chủ đã được tận dụng, khai thác để phê phán quákhứ lịch sử, phê phán chủ nghĩa xã hội, phủ nhận, thậm chí nhạo báng cônglao của các thế hệ cách mạng đi trước Sự phê phán Stalin, phê phán “họcthuyết Stalin”, phê phán tệ sùng bái Stalin đã nhanh chóng phát triển thành sựphê phán chủ nghĩa Mác - Lênin

“Tư duy chính trị mới” thực chất là đường lối từ bỏ lợi ích của giai cấpcông nhân, hạ thấp những giá trị giải phóng của chủ nghĩa xã hội, đề cao “lợiích chung toàn nhân loại”, thực hiện “phi tư tưởng hoá” trong các quan hệquốc tế Đảng Cộng sản Liên Xô đã xóa nhòa, tước bỏ nguyên tắc giai cấptrong quan hệ quốc tế; từ bỏ nguyên tắc của chủ nghĩa quốc tế vô sản; xác lậpnhững ưu tiên mới phi tư tưởng hoá quan hệ giữa các quốc gia; cùng giảiquyết các vấn đề toàn cầu như an ninh, kinh tế, sinh thái, quyền con người;cùng xây dựng ngôi nhà chung châu Âu và thị trường thống nhất châu Âu Các tuyên bố giải thể Hiệp ước Vácsava và Hội đồng Tương trợ kinh tế nằm

17 Viện Nghiên cứu Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Tổng quan nguyên nhân sụp đổ của Liên Xô,

1993, tr 14.

11