Mỗi hình thái kinh tế xã hội và mỗi quốc gia dân tộc đều gắn liền với một nền văn hóa. Khi các điều kiện kinh tế, xã hội thay đổi thì văn hóa cũng có sự thay đổi theo. Trong mối quan hệ này văn hóa có sự tác động trở lại một cách tích cực, góp phần quan trọng thúc đẩy sự phát triển của kinh tế và sự tiến bộ của xã hội. Nếu quốc gia nào biết phát huy những giá trị văn hóa bền vững của dân tộc và những giá trị văn hóa tiên tiến của thế giới trong phát trình phát triển kinh tế xã hội thì đó là phương cách hữu hiệu để rút ngắn con đường phát triển của đất nước và hòa nhịp với xu hướng của thời đại.
Trang 1MỞ ĐẦU
Mỗi hình thái kinh tế - xã hội và mỗi quốc gia dân tộc đều gắn liền với một nền văn hóa Khi các điều kiện kinh tế, xã hội thay đổi thì văn hóa cũng
có sự thay đổi theo Trong mối quan hệ này văn hóa có sự tác động trở lại một cách tích cực, góp phần quan trọng thúc đẩy sự phát triển của kinh tế và sự tiến bộ của xã hội Nếu quốc gia nào biết phát huy những giá trị văn hóa bền vững của dân tộc và những giá trị văn hóa tiên tiến của thế giới trong phát trình phát triển kinh tế - xã hội thì đó là phương cách hữu hiệu để rút ngắn con đường phát triển của đất nước và hòa nhịp với xu hướng của thời đại
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, cùng với việc không ngừng bổ sung, phát triển tư duy lý luận về chính trị, kinh tế, xã hội, Đảng Cộng sản Việt Nam ngày càng nhận thức đầy đủ, toàn diện, sâu sắc về vị trí, vai trò của văn hóa trong tiến trình lịch sử dân tộc và sự phát triển của đất nước Nhận thức rõ tầm quan trọng, vai trò to lớn của văn hóa, con người trong công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, cũng như trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nhất là trong công cuộc đổi mới đất nước gần 30 năm qua, quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta đã đề ra nhiều quan điểm, chủ trương, chính sách xây dựng và phát triển văn hóa, xây dựng
“con người xã hội chủ nghĩa” Những thành quả to lớn của công cuộc xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa, xây dựng con người đã góp phần quan trọng vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh
1 Tính tất yếu của xây dựng và phát triển văn hóa trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
Xuất phát từ tính chất toàn diện và triệt để của cách mạng xã hội chủ nghĩa Theo các nhà kinh điển chủ nghĩa nghĩa Mác – Lênin, đây là cuộc cách
mạng xã hội diễn ra trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội: kinh tế, chính trị, tư tưởng văn hóa Cách mạng xã hội chủ nghĩa đã làm thay đổi tận
Trang 2gốc rễ từ lực lượng sản xuất đến quan hệ sản xuất: từ cơ sở hạ tầng đến kiến trúc thượng tầng xã hội; từ đời sống chung của toàn xã hội đến cuộc sống riêng tư của mỗi cá nhân nhằm thay đổi cả phương thức sản xuất và hình thái kinh tế - xã hội cũ bằng phương thức sản xuất và hình thái kinh tế xã hội mới - ưu việt hơn, tiến bộ hơn Trong tiến trình cách mạng xã hội chủ nghĩa, giai cấp công nhân và đội tiền phong là đảng cộng sản phải không ngường nhận thức, cải biến về tư tưởng văn hóa nhằm tạo ra sự ngày càng phù hợp với phương thức sản xuất xã hội chủ nghĩa Trong tác phẩm “Tuyên Ngôn của
Đảng Cộng sản”, C.Mác, Ph.Ăngghen đã viết: “Lịch sử tư tưởng chứng minh
gì, nếu không phải là chứng minh rằng sự sản xuất tinh thần cũng biến đổi theo sự sản xuất vật chất”1
Xuất phát từ vai trò của vấn đề tư tưởng, văn hóa đối với sự hình thành, phát triển, giữ vững hệ tư tưởng nền tảng chi phối sự hình thành và phát triển của chủ nghĩa xã hội, đó là hệ tư tưởng của giai cấp công nhân C.Mác,
Ph.Ăngghen từng khẳng định: “Những tư tưởng thống trị của một thời đại bao giờ cũng chỉ là những tư tưởng của giai cấp thống trị” Đấu tranh trên
mặt trận tư tưởng văn hóa còn là một mặt trận trong cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, lĩnh vực văn hóa thực sự là một lĩnh vực diễn ra cuộc đấu tranh gay go, quyết liệt và là một nội dung quan trọng của cách mạng xã hội chủ nghĩa
Xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa là tất yếu trong quá trình cải tạo tâm lý, ý thức và đời sống tinh thần của chế độ cũ để lại nhằm giải phóng
nhân dân thoát khỏi ảnh hưởng tư tưởng, ý thức lạc hậu của xã hội cũ, xóa bỏ những thói hư, tật xấu, cái thấp hèn, tình trạng áp bức, bất bình đẳng để đưa quần chúng nhân dân trở thành chủ thể sản xuất và tiêu dùng, sáng tạo và hưởng thụ văn hóa tinh thần Xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa là tất yếu trong quá trình nâng cao trình độ văn hóa cho nhân dân, khắc phục tình trạng thiếu hụt văn hóa, tạo điều kiện để chiến thắng nghèo nàn lạc hậu, nâng
1 C.Mác, Ph.Ăngghen, toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị quốc gia, H 2002, tr.625
Trang 3cao trình độ và nhu cầu văn hóa của nhân dân Song không phải ngay một lúc nhân dân lao động có thể vươn lên trình đọ làm chủ hoàn chỉnh mà mà đó là một quá trình nhận thức, cải biến và xây dựng nền một văn hóa mới
Mục tiêu của cách mạng xã hội chủ nghĩa còn nhằm xây dựng hệ tư tưởng của giai cấp công nhân, một lối sống cao đẹp, tạo điều kiện cho các nhân tố xã hội mới phát triển, đây là vấn đề cơ bản, cốt yếu để xây dựng chủ nghĩa xã hội Bởi lẽ, nếu không xây dựng được hệ tư tưởng đó trong toàn xã hội thì không thể nâng cao văn hóa của đông đảo quần chúng nhân dân Nhất
là đối với các nước đi lên chủ nghĩa xã hội từ một nước có nền kinh tế phát triển thấp thậm chí nghèo nàn, lạc hậu như nước ta không qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa thì những ảnh hưởng tàn dư của xã hội cũ càng phức tạp, nặng nề hơn Trong điều kiện cách mạng nước ta hiện nay, nhận thức, phát triển tư duy lý luận về văn hóa của Đảng là nội dung quan trọng góp phần giữ vững ổn định chính trị, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa
Văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực của quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội Mục tiêu của chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản theo chủ
nghĩa Mác - Lênin là thỏa mãn nhu cầu đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân lao động Nhận thức và giải quyết tốt vấn đề văn hóa góp phần nâng cao trình độ văn hóa, trình độ giác ngộ cách mạng, ý thức đạo đức xã hội chủ nghĩa, tạo điều kiện để phát triển toàn diện con người Đó là sức mạnh cần thiết để giai cấp công nhân và đông đảo các tang lớp nhân dân lao động chiến thắng nghèo nàn và lạc hậu Sự phát triển của nền văn hóa xã hội chủ nghĩa là động lực thúc đẩy sản xuất phát triển, tăng năng suất lao động, thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển, là nhân tố quan trọng để cải tạo xã hội cũ xây dựng
xã hội mới Đó còn là cơ sở để thúc đẩy sự phát triển của khoa học công nghệ, đáp ứng yếu cầu đòi hỏi của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
Từ thực tiễn nhận thức về văn hóa và vai trò của văn hóa đối với tiến trình cách mạng Việt Nam Ngay từ khi ra đời lãnh đạo cách mạng, theo tiến
trình của lịch sử, Đảng ta đã quan tâm đến văn hóa, phát triển văn hóa và
Trang 4không ngừng đổi mới tư duy lý luận về văn hóa Trên thực tế, qua từng thời
kỳ, từng giai đoạn lịch sử tư duy lý luận về văn hóa của Đảng ta đã có sự phát triển nhiều mặt; Đó là cơ sở, yếu tố quyết định làm cho nhận thức về văn hóa của các cấp, các ngành và toàn dân được nâng lên Đời sống văn hóa của nhân dân ngày càng phong phú, nhiều giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc được phát huy, nhiều chuẩn mực văn hóa, đạo đức mới được hình thành Sản phẩm văn hóa, văn học nghệ thuật ngày càng phong phú, đa dạng; công nghệ thông tin, nhất là thông tin đại chúng có bước phát triển mạnh mẽ Nhiều phong trào, hoạt động văn hóa đạt được những kết quả cụ thể, thiết thực; phát huy được truyền thống văn hóa gia đình, dòng họ, cộng đồng Xã hội hóa hoạt động văn hóa ngày càng được mở rộng, góp phần đáng kể vào việc xây dựng các thiết chế văn hóa Nhiều di sản văn hóa vật thể và phi vật thể được bảo tồn, tôn tạo; nhiều phong tục, tập quán của đồng bào dân tộc thiểu số được nghiên cứu, sưu tầm và phục dựng; hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo và sinh hoạt văn hóa tâm linh của nhân dân được quan tâm Công tác quản lý nhà nước về văn hóa được tăng cường, thể chế văn hóa từng bước được hoàn thiện Đội ngũ làm công tác văn hóa, văn nghệ có bước trưởng thành; quyền
tự do sáng tạo của văn nghệ sĩ được tôn trọng Giao lưu và hợp tác quốc tế về văn hóa có nhiều khởi sắc
Để có được kết quả đó là do Đảng ta đã từng bước nhận thức và và ngày càng hoàn thiện tư duy lý luận về văn hóa, làm cho văn hóa thực sự trở thành động lực quan trọng của cách mạng Cuối tháng 2-1943, Đảng ta đã ban hành “Đề cương văn hóa Việt Nam” nhằm gây dựng một phong trào văn hóa tiến bộ, chống lại văn hóa phát xít phi nhân văn, phản động Sau khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước thắng lợi, Tổ quốc thống nhất, cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội, Đại hội IV của Đảng đã khẳng định: “Tiến hành đồng thời 3 cuộc cách mạng: Cách mạng về quan hệ sản xuất, cách mạng về khoa học - kỹ thuật, cách mạng về tư tưởng và văn hóa”…
Trang 5Từ những bất cập, hạn chế trên lĩnh vực văn hóa và yêu cầu của sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đòi hỏi Đảng ta phải luôn tích cực, chủ động đổi mới tư duy về văn hóa So với những thành tựu
trên lĩnh vực chính trị, kinh tế, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thành tựu trong lĩnh vực văn hóa chưa thực sự tương xứng; chưa đủ để tác động có hiệu quả xây dựng con người và môi trường văn hóa lành mạnh Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong Đảng và trong xã hội có chiều hướng gia tăng Đời sống văn hóa tinh thần ở nhiều nơi còn nghèo nàn, đơn điệu; khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa miền núi, vùng sâu, vùng xa với đô thị và trong các tầng lớp nhân dân chậm được rút ngắn Môi trường văn hóa còn tồn tại tình trạng thiếu lành mạnh, ngoại lai, trái với thuần phong
mỹ tục; tệ nạn xã hội, tội phạm có chiều hướng gia tăng Hoạt động lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật chưa theo kịp thực tiễn sáng tác Việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa hiệu quả chưa cao, nguy cơ mai một chưa được ngăn chặn Hệ thống thông tin đại chúng phát triển thiếu quy hoạch khoa học, gây lãng phí nguồn lực và quản lý không theo kịp sự phát triển Một số cơ quan truyền thông có biểu hiện thương mại hóa, xa rời tôn chỉ, mục đích Cơ chế, chính sách về kinh tế trong văn hóa, văn hóa trong kinh tế, về huy động, quản lý các nguồn lự c cho văn hóa chưa cụ thể, rõ ràng Hệ thống thiết chế văn hóa và cơ sở vật chất, kỹ thuật cho hoạt động văn hóa còn thiếu và yếu,
có nơi xuống cấp, thiếu đồng bộ, hiệu quả sử dụng thấp Công tác quy hoạch, đào tạo, bố trí cán bộ lãnh đạo, quản lý văn hóa các cấp, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao còn nhiều hạn chế, bất cập Tình trạng nhập khẩu, quảng
bá, tiếp thu dễ dãi, thiếu chọn lọc sản phẩm văn hóa nước ngoài đã tác động tiêu cực đến đời sống văn hóa của một bộ phận nhân dân, nhất là lớp trẻ
Nguyên nhân của những hạn chế, yếu kém trên đây chủ yếu là do nhiều cấp ủy, chính quyền chưa quan tâm đầy đủ lĩnh vực này; lãnh đạo, chỉ đạo chưa thật quyết liệt Việc cụ thể hóa, thể chế hóa Nghị quyết của Đảng còn chậm, thiếu đồng bộ và trong một số trường hợp thiếu khả thi Công tác quản
Trang 6lý nhà nước về văn hóa chậm được đổi mới, có lúc, có nơi bị xem nhẹ, thậm chí buông lỏng; kỷ luật, kỷ cương không nghiêm Đầu tư cho lĩnh vực văn hóa chưa tương xứng và còn dàn trải Chưa nắm bắt kịp thời những vấn đề mới về văn hóa để đầu tư đúng hướng và có hiệu quả Chưa quan tâm đúng mức công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, nhất là đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp
Xuất phát từ tình hình thực tế xã hội của đất nước vào thập niên 80 của thế kỷ trước; xuất phát từ những khuyết điểm, sai lầm trong lãnh đạo kinh tế
-xã hội của Đảng, xuất phát từ bản chất cách mạng và khoa học của lý luận Mác - Lênin, đứng trước xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế thế giới cũng như tác động của “cải cách, mở cửa” hay “cải tổ” đang diễn ra ở một số nước
xã hội chủ nghĩa, đòi hỏi chúng ta “phải đổi mới, trước hết là đổi mới tư duy”, đổi mới tư duy lý luận về văn hóa không ngoài quy luật đó Trong sự nghiệp đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đòi hỏi tư duy lý luận về văn hóa của Đảng luôn phải sắc bén, kịp thời đáp ứng được hơi thở, nhu cầu của thực tiễn Đảng Cộng sản Việt Nam đã có những bước phát triển mới trong tư duy lý luận về văn hóa, về xây dựng và phát triển nền văn hoá; quan niệm về phát triển, về mối quan hệ giữa văn hóa và phát triển và vai trò của văn hóa đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập kinh tế quốc tế
2 Những thách thức đối với lĩnh vực văn hóa trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay
Trong bối cảnh hiện nay, cuộc cách mạng khoa học công nghệ và kinh
tế tri thức phát triển mạnh mẽ, toàn cầu hóa diễn ra từng ngày, từng giờ trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội
Trong những thập kỷ gần đây với sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất, phân công lao động quốc tế, thương mại thế giới và đặc biệt là cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại, sự ra đời các công ty xuyên quốc
Trang 7gia, các thể chế kinh tế toàn cầu đã nảy sinh và thúc đẩy quá trình toàn cầu hóa Toàn cầu hóa đã trở thành xu thế khách, lôi cuốn ngày càng nhiều nước tham gia Hiện nay có rất nhiều cách hiểu khác nhau về toàn cầu hóa, song có
hiểu theo nghĩa chung nhất toàn cầu hóa là quá trình xã hội hóa lực lượng sản xuất trên phạm vi quốc tế, các quan hệ kinh tế vượt ra khỏi biên giới quốc gia, dân tộc lan tỏa ra phạm vi toàn cầu, trong đó hàng hóa, dịch vụ, vốn, tiền tệ, thông tin, lao động… vận động thông thoáng; sự phân công lao động mang tính quốc tế; mối quan hệ kinh tế giữa các quốc gia, khu vực quốc tế đan xen, tùy thuộc lẫn nhau, hình thành các cộng đồng kinh tế, chính trị mà ở
đó ý nghĩa biên giới quốc gia ngày càng giảm dần
Toàn cầu hóa tác động sâu rộng đến kinh tế - văn hóa - xã hội:
Các lực lượng tham gia toàn cầu hóa bao gồm: hàng trăm quốc gia, dân tộc, với nhiều trình độ phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội khác nhau, chế độ chính trị không giống nhau: Các nước tư bản phát triển, các nước đang phát triển, các nước xã hội chủ nghĩa, các nước định hướng xã hội chủ nghĩa
Các nước đang phát triển tham gia toàn cầu hóa để có cơ hội phát triển thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu Các nước xã hội chủ nghĩa và định hướng xã hội chủ nghĩa chủ động hội nhập để tranh thủ những mặt có lợi trên thị trường thế giới, phục vụ mục tiêu phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thu hẹp dần khoảng cách về trình độ phát triển kinh tế so với các nước phát triển.Các nước tư bản chủ nghĩa lợi dụng toàn cầu hóa để tiếp tục phát triển đồng hóa và áp đặt văn hóa - xã hội với phần còn lại của thế giới
Do vậy, xu thế toàn cầu hóa đang tác động sâu sắc đến tất cả các nước theo hai chiều tích cực, tiêu cực và luôn tồn tại 2 chiều hướng hợp tác và đấu tranh
Đối với lĩnh vực văn hoá: sự giao lưu quốc tế rộng rãi trên cơ sở của
phát triển kinh tế toàn cầu cũng có những tác động không nhỏ tới lĩnh vực văn hóa Cùng với việc phục hồi, phát huy các giá trị văn hoá; nền văn hoá Việt Nam có điều kiện tiếp thu các giá trị mới của nền văn hoá thế giới và ngày càng trở nên đa dạng, phong phú Tuy nhiên, cùng với những tác động tích
Trang 8cực, toàn cầu hoá cũng gây ra những hệ quả tiêu cực đối với nền văn hoá Việt Nam như: một số giá trị văn hoá truyền thống không được bảo tồn, gìn giữ; một số người thay đổi nhanh chóng lối sống, tha hoá đạo đức,…
Thách thức của toàn cầu hoá đối với văn hoá đó là toàn cầu hoá theo kiểu áp đặt giá trị nước lớn đối với hệ giá trị của nền văn hoá nước nhỏ, đó là
sự xâm lăng về văn hoá làm méo mó, biến dạng tính toàn vẹn của nền văn hoá truyền thống hình thành nên một nền văn hoá hỗn tạp, gây ảnh hưởng lớn đến đời sống tinh thần của nhân dân làm cho đời sống tinh thần mất ổn định, các giá trị văn hoá truyền thống bị tổn thương, ảnh hưởng tới nền văn hoá và sự phát triển của các quốc gia dân tộc Nguy hại hơn với xu thế toàn cầu hoá hiện nay có thể gây ra nguy cơ bị huỷ diệt các nền văn hoá nhỏ, nếu như các nền văn hoá này không có sự bảo vệ, chống sự xâm nhập về văn hoá mang tính tiêu cực từ bên ngoài
Toàn cầu hóa đã tạo ra những điều kiện cho các hiện tượng tiêu cực của đời sống xã hội phát triển như: sự tràn lan của chủ nghĩa khủng bố, chủ nghĩa kinh tế, chủ nghĩa kỹ trị, sự du nhập lối sống xa lạ với giá trị truyền thống văn hoá dân tộc, thậm trí cả lối sống đồi truỵ, nạn ma tuý, mại dâm và lây nhiễm căn bệnh thế kỷ Những hiện tượng đó không chỉ ảnh hưởng tới đời sống vật chất, thể chất của con người, mà còn ảnh hưởng tới thuần phong mỹ tục, nhân phẩm của con người, ảnh hưởng tới tính cách phong thái đặc sắc của mỗi nền văn hoá Quá trình mở cửa, giao lưu văn hoá, hợp tác làm ăn đã tác động làm thăy đổi những giá trị truyền thống, nảy sinh tư tưởng sùng ngoại, quay lưng với quá khứ dân tộc vv Vì vậy bản sắc văn hoá dân tộc, truyền thống văn hoá tốt đẹp đang đứng trước nguy cơ bị hoà tan, sói mòn Chính vì vậy, những nguy cơ, thách thức do toàn cầu hoá đem lại như một biến tướng của chủ nghĩa độc tài, chủ nghĩa phân biệt văn hoá xã hội, nó đe doạ sự ổn định về kinh tế, chính trị và văn hoá xã hội, nó tấn công vào chủ quyền quốc gia dẫn đến nguy cơ mất đường biên giới giữa các quốc gia, làm hoà tan, sói mòn,
Trang 9thăy đổi những giá trị truyền thống, bản sắc văn hoá truyền thống của các dân tộc
Tính hai mặt của quá trình toàn cầu hoá đang đặt ra trước các quốc gia những thử thách mới đó là: Hoặc là hội nhập để thích nghi tồn tại, hoặc là đóng cửa không hội nhập để bảo vệ nền văn hoá dân tộc, để rồi bị bỏ dơi, bị tụt hậu
Thực tiễn hiện nay trước xu thế toàn cầu hoá đã thu hút hàng loạt nước phát triển làn sóng công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo hai hướng:
Thứ nhất: Nhiều nước ở châu Phi, Mỹ- la tinh thực hiện công nghiệp
hoá , hiện đại hoá theo kiểu “phương tây hoá”, tức thiên về lý thuyết phát triển ngoại sinh Và tất nhiên, cùng với sự phụ thuộc ngày càng lớn về vốn, thiết bị, kỹ thuật, nguyên vật liệu…là sự xâm lược thô bạo của các giá trị và lối sống phương Tây làm cho hệ giá trị tinh thần truyền thống bị biến dạng
Đó chính là sự “dứt đoạn” của văn hoá dân tộc khiến cho các nước này rơi
vào tình trạng rối loạn và thụt lùi
Thứ hai: nhiều nước châu á đã tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá
trong sự kết hợp( ở mức độ khác nhau) giữa các yếu tố ngoại sinh (vốn, kỹ thhuật, kinh nghiệm quản lý…) với yếu tố nội sinh (kế thừa, phát huy các giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc…) đã đạt được những thành thựu đáng
kể Như ở Nhật Bản quá trình hội nhập đã được nhà kinh tế học xi-ô
Mi-ri-si-ma khái quát thành công thức: “ Kỹ thuật phương tây+ đạo lý Nhật bản” Còn ở Xin-ga-po quá trình hội nhập được thực hiện chủ yếu trên 5 cơ
sở chuẩn mực chung về giá trị văn hoá- đạo đức: thứ nhất, quốc gia trên hết,
xã hội trước hết Thứ hai, gia đình là nguồn gốc, xã hội là cơ bản Thứ ba, quan tâm giúp đỡ lẫn nhau, cùng thuyền cứu nhau Thứ tư, cầu đồng tồn dị, cùng nhau bàn bạc để có nhận thức chung Thứ năm, chủng tộc hoà hợp tôn giáo “khoan dung” Hàn quốc, mặc dù phải giải quyết những khó khăn về
kinh tế, song không thể phủ nhận thành công của họ với nền kinh tế đứng thứ
11 trên thế giới Nguyên nhân chính của thành công này, theo nhiều nhà
Trang 10nghiên cứu Hàn quốc, là do sự tác động tích cực của vă hoá Khổng giáo, và người Hàn quốc biết giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá truyền thống dân tộc Từ những bài học trên ta thấy rằng mỗi quốc gia dân tộc không thể tự đóng cửa, tự mãn về nền văn hoá của mình mà không chịu đón nhận nền văn hoá của nhân loại Trong điều kiện nền kinh tế thị trường hiện đại, cuộc cách mạng khoa học và công nghệ phát triển như vũ bão thì xu hướng toàn cầu hoá
là xu hướng tất yếu khách quan để tồn tại và phát triển, mặc dù trong đó chứa đựng những ý đồ bá chủ, thống lãnh thế giới của một số nước Phương tây đặc biệt là Mỹ, cũng như ảnh hưởng sấu trên mọi phương diện Song không vì thế
mà các quốc gia, dân tộc lại tự tách mình ra khỏi trào lưu chung của thời đại
là hội nhập để phát triển Tuy nhiên tham gia quá trình hội nhập như thế nào, phải tìm ra những biện pháp gì để khắc phục ngăn ngừa những mặt tiêu cực, những nguy cơ và thở thách của toàn cầu hoá tác động sấu tới nền kinh tế, văn hoá xã hội, tinh thần cũng như không cho nó trở thành phương tiện thực hiện
ý đồ bá chủ của Mỹ và chủ nghĩa tư bản phương tây, đó là vấn đề phưc tạp đặt
ra cho tất cả các nước khi tham gia hội nhập toàn cầu hoá hiện nay
Cùng với xu thế chung của thế giới, Việt Nam cũng đang chịu sự tác động ảnh hưởng của quá trình toàn cầu hoá Đây cũng là cơ hội cho các quá trình Việt Nam hội nhập, đẩy nhanh quá trình phát triển để theo kịp với các nước trong khu vực và trên thế giới
Từ những thách thức về kinh tế và xã hội nảy sinh ra những thách thức không nhỏ về văn hoá Trong kỷ nguyên toàn cầu hoá hiện nay, sự lo ngại về khả năng đánh mất bản sắc văn hóa dân tộc là mối lo ngại chung của các nước đang phát triển Một số học giả cho rằng những luồng văn hoá này đang bị mất cân bằng, do những luồng văn hoá từ những nước giầu di chuyển sang
nước ngèo Người ta cũng nói nhiều đến thứ “hàng hoá không trọng lượng”
với hàm lượng tri thức và văn hoá trong đó, chứ không phải hàm lượng vật chất… Nhờ mạng lưới thông tin đại chúng trên toàn cầu, công ngệ truyền thông qua vệ tinh, những phương tiện thông tin đại chúng khác có sức lan toả