Học viện chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí MinhALoun Bounmixay những giá trị văn hóa chính trị truyền thống lào và ý nghĩa đối với công cuộc đổi mới ở CộNG HòA dân chủ nhân dân lào
Trang 1Học viện chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh
ALoun Bounmixay
những giá trị văn hóa chính trị truyền thống lào
và ý nghĩa đối với công cuộc đổi mới
ở CộNG HòA dân chủ nhân dân lào hiện nay
luận án tiến sĩ chính trị học
Hà Nội - 2013
Trang 2Học viện chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh
ALoun bounmixay
những giá trị văn hóa chính trị truyền thống lào
và ý nghĩa đối với công cuộc đổi mới
ở CộNG HòA dân chủ nhân dân lào hiện nay
Chuyên ngành : Chính trị học Mã số : 62 31 20 01
luận án tiến sĩ chính trị học
Người hướng dẫn khoa học: 1 gS.TS Nguyễn Văn Huyên
2 PGS.TS Lê Minh Quân
Hà Nội - 2013
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu trong luận án là trung thực Những kết luận nêu trong luận án chưa từng được công bố ở bất
cứ công trình khoa học nào khác.
T¸c gi¶ luËn ¸n
ALOUN BOUNMIXAY
Trang 4MỤC LỤC
Trang
Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
ĐẾN ĐỀ TÀI
6
1.1 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 6 1.2 Tình hình nghiên cứu ở Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào 19
Chương 2: VĂN HÓA CHÍNH TRỊ VÀ CƠ SỞ HÌNH THÀNH, PHÁT
TRIỂN VĂN HÓA CHÍNH TRỊ TRUYỀN THỐNG LÀO
30
2.1 Những vấn đề lý luận chung về văn hóa chính trị 30 2.2 Cơ sở hình thành và phát triển của văn hóa chính trị truyền thống Lào
50
Chương 3: NHỮNG GIÁ TRỊ TIÊU BIỂU CỦA VĂN HÓA CHÍNH TRỊ
TRUYỀN THỐNG LÀO
67
3.1 Những nét khái quát của văn hóa chính trị truyền thống Lào 67 3.2 Những giá trị: độc lập và tự chủ, tự lực và tự cường 80 3.3 Những giá trị: yêu nước và đoàn kết dân tộc 93
3.4 Những giá trị: đề cao đạo lý, tôn trọng chính nghĩa và bảo vệ công
lý
103
3.5 Những giá trị: hòa bình và hữu nghị, hợp tác và phát triển 112
Trang 5Chương 4: Ý NGHĨA CỦA NHỮNG GIÁ TRỊ VĂN HÓA CHÍNH TRỊ
TRUYỀN THỐNG LÀO VỚI CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI Ở CỘNG HOÀ DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO HIỆN NAY
126
4.1 Những giá trị văn hóa chính trị truyền thống Lào góp phần định hướng cho công cuộc đổi mới ở Cộng hoà Dân chủ Nhân dân lào hiện nay
126
4.2 Những giá trị văn hóa chính trị truyền thống Lào với việc xây dựng
và phát triển đội ngũ cán bộ ở Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay
135
4.3 Những giá trị văn hóa chính trị truyền thống Lào trong việc phát triển văn hóa chính trị ở Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay
146
CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ 164
Trang 6DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
TRONG LUẬN ÁN
CHDCND : cộng hòa dân chủ nhân dân NDCM : nhân dân cách mạng
VHCT : văn hóa chính trị
XHCN : xã hội chủ nghĩa
Trang 7MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài luận án
Lào là quốc gia có lịch sử lâu đời, có một nền văn hóa dân tộc đặc sắc, gắn liền với quá trình đấu tranh dựng nước và giữ nước oanh liệt hàng ngàn đời của nhân dân các bộ tộc Lào Chính những giá trị văn hóa nói chung, những giá trị văn hóa chính trị (VHCT) truyền thống Lào nói riêng, đã được hình thành và phát triển trong lịch sử dân tộc anh hùng đó, đã góp phần vào sự nghiệp đấu tranh bảo vệ nền độc lập dân tộc xây dựng và phát triển đất nước,
là vũ khi để nhân dân Lào thực hiện các cuộc đấu tranh chống những âm mưu xâm lược, đồng hóa của các thế lực ngoại bang Cũng như ở các quốc gia khác trên thế giới, VHCT Lào không chỉ là yếu tố rất quan trọng đối với đời sống chính trị, mà còn góp phần quyết định đối với đời sống xã hội của nhân dân các bộ tộc Lào Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng ngày nay, ranh giới giữa các quốc gia về mọi mặt của đời sống xã hội, nhất là đời sống tinh thần dường như ngày càng trở nên "phẳng" hơn thì văn hóa nói chung, VHCT nói riêng của mỗi quốc gia, dân tộc càng trở nên yếu tố quan trọng trong việc giữ gìn các sắc thái để thể hiện sự khác biệt, tính độc đáo, tính riêng cần phải có của các quốc gia, dân tộc
Trong thời kỳ đổi mới, dưới sự lãnh đạo của Đảng Nhân dân Cách mạng (NDCM) Lào, nhân dân các bộ tộc Lào đã nỗ lực phấn đấu vươn lên, đạt được nhiều thành tựu to lớn về kinh tế - xã hội Cùng với quá trình dân chủ hóa xã hội, trình độ dân trí nói chung, trình độ VHCT nói riêng của các tầng lớp nhân dân ngày càng được nâng cao Mỗi người dân Lào hiểu rõ hơn
về quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm của mình trong sự nghiệp xây dựng đất nước, bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa (XHCN) Đảng và Nhà nước Lào
đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm bảo tồn, lưu giữ và phát
Trang 82 triển nền văn hóa đặc sắc của dân tộc, trong đó có nền VHCT nhân dân Lào Nhờ đó, ý thức chính trị của các tầng lớp nhân dân Lào ngày càng được nâng cao, các giá trị VHCT truyền thống Lào đã thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, làm nên sức mạnh tinh thần to lớn, không chỉ góp phần định hướng cho công cuộc đổi mới của Đảng NDCM Lào, mà nó còn là động lực mạnh mẽ thúc đẩy sự nghiệp cách mạng Lào đi lên cùng các quốc gia trong khu vực và trên thế giới
Trong những năm gần đây, kinh tế thị trường ở Cộng hoà Dân chủ Nhân dân (CHDCND) Lào đã phát huy sức mạnh của mọi nguồn lực trong
xã hội, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội Tuy nhiên, trong nền kinh tế thị trường cũng đã xuất hiện nhiều yếu tố tác động tiêu cực đến đời sống xã hội như phân hóa giàu nghèo ngày càng gay gắt; lối sống ích kỷ, thực dụng ngày càng gia tăng; đạo đức
xã hội và những giá trị văn hóa, trong đó có giá trị VHCT truyền thống dân tộc bị coi nhẹ; tinh thần tập thể, ý thức cộng đồng có lúc, có nơi thể hiện sự giảm sút đáng lo ngại Những biểu hiện nêu trên nếu không được kịp thời khắc phục sẽ làm ảnh hưởng đến văn hóa nói chung, VHCT nói riêng, ảnh hưởng đến quá trình phát triển kinh tế - xã hội, cản trở sự phát triển của đất nước Lào Do đó, vấn đề đấu tranh khắc phục những nguy cơ nêu trên để giữ gìn bản sắc VHCT dân tộc, đồng thời kế thừa và phát huy những giá trị VHCT truyền thống của đất nước Lào, xây dựng VHCT Lào tiên tiến, thực
sự là nền tảng tinh thần vững chắc của nền chính trị, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phát triển nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, ngày càng trở nên cấp bách
ở CHDCND Lào hiện nay
VHCT là một vấn đề mới cả về lý luận và thực tiễn ở CHDCND Lào, đòi hỏi sự nghiên cứu một cách nghiêm túc để phác hoạ những giá trị của
Trang 93 VHCT Lào, làm cơ sở cho việc tiếp tục xây dựng, phát triển nền VHCT Lào, góp phần tăng cường và phát huy tính tích cực chính trị của mọi người dân trong quá trình tham gia quản lý nhà nước và xã hội, đồng thời củng cố, nâng cao năng lực lãnh đạo của đội ngũ cán bộ đảng viên ở CHDCND Lào Mặt khác, nếu xây dựng được một nền VHCT phù hợp với yêu cầu mới và với điều kiện chính trị mới ở Lào, một nền VHCT vừa tiên tiến, vừa đậm bản sắc dân tộc Lào, đặc biệt là một nền VHCT Lào được nâng cao theo yêu cầu và trình
độ quốc tế và khu vực thì nó sẽ có vị trí, vai trò quan trọng đối với quá trình đổi mới để phát triển đất nước ở CHDCND Lào hiện nay
Với các lý do và những yêu cầu bức thiết nêu trên và với nhận thức về tầm quan trọng của VHCT trong sự nghiệp cách mạng Lào, nghiên cứu sinh
chọn đề tài: Những giá trị văn hóa chính trị truyền thống Lào và ý nghĩa đối
với công cuộc đổi mới ở Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay làm đề tài
nghiên cứu của luận án tiến sĩ Chính trị học của mình
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
2.1 Mục đích của luận án:
Trên cơ sở lý luận về VHCT, luận án phân tích làm rõ cơ sở hình thành
và phát triển VHCT truyền thống Lào, xác định những giá trị chủ yếu của VHCT truyền thống Lào, từ đó phân tích ý nghĩa của chúng đối với công cuộc đổi mới ở CHDCND Lào hiện nay
2.2 Nhiệm vụ:
Để thực hiện được mục đích nêu trên, luận án sẽ giải quyết các nhiệm vụ chủ yếu sau đây:
- Làm rõ lý luận về VHCT và cơ sở hình thành VHCT truyền thống Lào
- Xác định những giá trị chủ yếu của VHCT truyền thống Lào
- Phân tích ý nghĩa của những giá trị VHCT truyền thống Lào đối với công cuộc đổi mới ở CHDCND Lào hiện nay
Trang 103 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu của luận án
- Đối tượng nghiên cứu: Luận án tập trung nghiên cứu VHCT Lào với những giá trị truyền thống tiêu biểu của nó và hướng kế thừa, phát huy giá trị VHCT truyền thống Lào phục vụ công cuộc đổi mới ở CHDCND Lào hiện nay
- Phạm vi nghiên cứu: Luận án nghiên cứu làm rõ những giá trị VHCT truyền thống của nhân dân các bộ tộc Lào và ý nghĩa của chúng đối với công cuộc đổi mới hiện nay (từ 1986 đến nay)
4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án
4.1 Cơ sở lý luận:
Luận án được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tư tưởng Cay Xỏn PhômViHản và các văn kiện, các nghị quyết của Đảng NDCM Lào, Đảng Cộng sản Việt Nam v.v về văn hóa và VHCT
4.2 Phương pháp nghiên cứu:
Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch
sử, trong đó đặc biệt chú ý các phương pháp nghiên cứu cụ thể như lôgíc và lịch sử, phân tích và tổng hợp, phương pháp hệ thống, phương pháp so sánh v.v trong từng vấn đề đã đặt ra
5 Đóng góp mới về khoa học của luận án
Trên cơ sở những vấn đề lý luận chung về VHCT truyền thống, luận án
đã phân tích, nhằm xác định và rút ra được những giá trị VHCT truyền thống Lào, từ đó phân tích và làm rõ những ý nghĩa và vai trò to lớn của các giá trị VHCT truyền thống trong công cuộc đổi mới ở CHDCND Lào hiện nay
6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
6.1 Ý nghĩa lý luận:
Luân án cung cấp thêm những luận chứng khoa học cho việc làm rõ cơ
sở hình thành VHCT Lào; xác định các giá trị truyền thống VHCT Lào và ý nghĩa của các giá trị đó đối với công cuộc đổi mới ở CHDCND Lào hiện nay
Trang 116.2 Ý nghĩa thực tiễn:
Luận án có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các hoạt động thực tiễn trong việc lãnh đạo và quản lý của Đảng và Nhà nước Lào; làm tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu, giảng dạy trong trường đại học, cao đẳng
và các cơ sở đào tạo về chuyên đề VHCT
7 Kết cấu của Luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm 4 chương, 12 tiết
Trang 12Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
1.1 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Ở NƯỚC NGOÀI
1.1.1 Một số nghiên cứu chủ yếu ở phương Đông và ở phương Tây
VHCT được hình thành và phát triển gắn liền với đời sống chính trị, nó
là những dấu hiệu phân biệt, thể hiện tính đặc trưng cho nhận thức chính trị, cũng như mọi hoạt động chính trị - xã hội của con người trong một xã hội; trung tâm của VHCT không chỉ là tổng số những tri thức của con người về chính trị, mà còn là những định hướng cho việc lựa chọn chính trị; do đó thể hiện ý thức hệ, thái độ, cách thức phong cách chính trị của các chủ thể chính trị, của các cá nhân; VHCT cũng thể hiện khả năng hoạt động chính trị, kể cả những ứng xử theo thói quen của họ Những tư tưởng này được nghiên cứu và xác định rõ dần trong nhiều tác phẩm của các nhà tư tưởng cả ở phương Đông
và cả ở phương Tây
Ở phương Đông, Khổng Tử (551 - 471 TCN) là một trong những nhà tư tưởng đầu tiên đề cập đến VHCT với cách tiếp cận chính trị - đạo đức Vấn đề căn bản trong học thuyết của ông là người quân tử (người cầm quyền) với những chuẩn mực cần thiết về ứng xử trong chính trị Niềm tin của ông gắn chặt với luân thường đạo lý và đạo đức cá nhân Khổng Tử cho rằng, chỉ những người quân tử liêm khiết và tuân theo đạo của người quân tử hay là người có văn hóa mới được cầm quyền, tư cách của những nhân vật đó phải kiên định với địa vị trong xã hội Triều đại tốt cốt ở chỗ: vua làm tròn bổn phận của vua, bề tôi làm tròn bổn phận của bề tôi, cha làm tròn bổn phận cha và con làm tròn bổn phận của con Học thuyết chính trị - đạo đức này thể hiện VHCT của Khổng Tử qua những nội dung chủ yếu của các phạm trù như "nhân" "lễ"
và "chính danh", tôn trọng người hiền, v.v Học thuyết tư tưởng thể hiện quan
Trang 137 niệm về VHCT của Khổng Tử chứa đựng những giá trị nhân văn và ý nghĩa thời đại sâu sắc, gắn liền với VHCT ở Trung Quốc và nhiều nước khác ở phương Đông
Lão Tử (580 - 500 TCN) cũng là nhà tư tưởng đề cập đến đạo trị nước theo phương châm "vô vi nhi trị" trên cơ sở nhận thức và hành động theo "đạo"
- theo quy luật vận động và phát triển tự nhiên của xã hội Tuy chưa đề cập đến khái niệm VHCT, nhưng điều đó không có nghĩa là Lão Tử không có quan niệm về VHCT Thực ra, khi bàn về chính trị, về kế sách chính trị, về hoạt động chính trị, Lão Tử đã thể hiện quan niệm về VHCT, về các nội dung của chính trị Phương châm "vô vi nhi trị" của Lão Tử, thực chất đã thể hiện một quan niệm mới về VHCT, nó thể hiện trong cách thức trị nước của Lão Tử theo yêu cầu về các chuẩn mực ứng xử của người trị nước ở tầm của VHCT
Ở phương Tây, Platôn (428 - 328 TCN) và Arixtốt (384 - 322 TCN) là những người đầu tiên xem chính trị vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật Mặc dù triết lý chính trị - xã hội của các ông có những hạn chế lịch sử, nhưng ở đó vẫn chứa đựng hạt nhân hợp lý trong quan niệm về VHCT Platôn, trong tác phẩm
Nền cộng hoà (The Republic) cho rằng, tất cả những chế độ chính trị theo
truyền thống như dân chủ (democracy), quân chủ (monachy), chính thể đầu sỏ (oligarchy), vốn đã đồi bại, tham nhũng và giờ đây, nhà nước nên được điều hành bởi tầng lớp những người cầm quyền mới, đó là các triết gia được giáo dục tốt Các triết gia là những người được đào tạo từ thời trẻ và được lựa chọn dựa trên năng lực: "những người có kỹ năng đặc biệt về quan sát tổng quan xã
hội" Aristốt - triết gia Hy Lạp cổ đại trong tác phẩm Chính trị (The Politic)
quả quyết rằng về bản chất, con người là một động vật chính trị Ông cho rằng, luân thường và chính trị có sự liên kết chặt chẽ với nhau và một đời sống thật
sự đạo đức chỉ có thể có ở những người tham gia vào chính trị
Giống như Platôn, Aristốt thấy rằng có nhiều hình thức nhà nước khác nhau và ông cho rằng hình thức đúng của nhà nước có thể biến thành một hình
Trang 148 thức nhà nước lệch lạc, nơi mà thể chế bị mục nát Theo ông, chế độ quân chủ,
có một người cai trị, sẽ biến thành chuyên chế; chế độ quý tộc, với một nhóm nhỏ người cai trị, sẽ biến thành chính thể đầu sỏ; xã hội có tổ chức do nhiều người dân cùng cai trị thì sẽ biến thành chế độ dân chủ trị Theo nghĩa này, Aristốt không dùng từ "democracy" hay nghĩa rộng như hiện nay, mà nó mang nghĩa đen là demos, hay thường dân cai trị Một cái nhìn chính xác hơn về dân chủ mà Aristốt đề cập đến chỉ là chính quyền quần chúng (ochlocracy)
N.Machiavelli, nhà lý luận chính trị người Ý thời Phục Hưng, trong tác
phẩm Quân vương (The Prince) của mình đã đề nghị cần có một tầm nhìn
thế giới về chính trị để miêu tả các phương pháp thực tế cho chế độ chuyên quyền để giành và giữ quyền lực chính trị Ông thường được xem là người phản đối quan điểm đạo đức truyền thống đối với người cầm quyền Đối với Machiavelli, không có nền tảng đạo đức mà ở đó, việc phân xử sự khác nhau giữa việc sử dụng quyền lực hợp pháp hay bất hợp pháp Thuật ngữ được Machiavellian sử dụng đó cũng có nghĩa là hành vi chính trị xảo quyệt, nó
đề cập đến một loại người thiếu đạo đức, hay dùng các thủ thuật mánh khoé
để cố thủ quyền hành Học thuyết của ông đã được nhiều nhà lãnh đạo học tập và thực hành, kể cả những nhà lãnh đạo chuyên chế toàn trị, những người đã biện hộ cho những hành động tàn bạo của mình và coi đó là vì mục đích an toàn quốc gia
Tuy nhiên, các quan niệm có liên quan với VHCT được biết đến nhiều hơn đối với người phương Tây trong một số công trình nghiên cứu của các nhà tư tưởng nổi tiếng như G.Bôđanh, S.L.Môngtécxkiơ, v.v khi việc nghiên cứu VHCT gắn liền với đạo đức và lịch sử Tuy nhiên, khái niệm
VHCT lần đầu tiên được biết đến trong tác phẩm Tư tưởng triết học lịch sử của loài người (1784 - 1791) của I.G.Gerzer, khi VHCT được nghiên cứu
trong mối quan hệ với tư tưởng, dư luận xã hội, tâm lý cá nhân và tính cách dân tộc