Luật thương mại năm 2005 qua gần ba năm thực thi những hạn chế và giải pháp khắc phục

Thực trạng hoạt động thương mại ở Việt Nam qua gần ba năm thực thi Luật Thương Mại năm 2005 .... PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ LUẬT THƯƠNG MẠI NĂM 2005 PHÁT HUY HIỆU LỰC TRONG GIAI ĐOẠN T

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA KINH TẾVÀ KINH DOANH QUỐC TẾ CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ ĐỐI NGOẠI

-*** -

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Đề tài:

Luật thương mại Việt Nam 2005 qua gần ba năm thực thi Những hạn chế và giải pháp khắc phục

Sinh viên thực hiện Bùi Thủy Nga

Giáo viên hướng dẫn : GS.TS Nguyễn Thị Mơ

Hà Nội, tháng 05/2008

LỜI CẢM ƠN

Trước hết, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc của mình tới cô giáo Nguyễn Thị Mơ – Giáo sư, Tiến sỹ, Nhà giáo nhân dân, Chủ nhiệm Bộ môn Luật Khoa Quản trị kinh doanh, người đã trực tiếp hướng dẫn em hoàn thành khoá luận tốt nghiệp đại học

Tiếp đó, em xin gửi lời cảm ơn chân thành của mình tới các cán bộ tại Thư viện Trường Đại học Ngoại Thương, các anh chị cán bộ tại Thư viện Trung tâm Thông tin và phát triển, Luật sư Trịnh Ngọc Tú, những người đã nhiệt tình giúp đỡ em trong việc hoàn thành khoá luận này

Em cũng xin được bày tỏ lòng biết ơn tới tất cả các thầy cô giáo trường Đại học Ngoại Thương, đặc biệt các thầy cô giáo ở khoa Kinh tế và Kinh doanh quốc tế đã tận tình giảng dạy và giúp đỡ em trong suốt thời gian học tập và rèn luyện tại trường

Hà Nội, ngày 13 tháng 6 năm 2008

Sinh viên

Bùi Thuỷ Nga

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 LUẬT THƯƠNG MẠI NĂM 2005 4

I Bối cảnh ra đời của Luật Thương Mại năm 2005….……… 4

1 Bối cảnh quốc tế 4

2 Bối cảnh trong nước – Việt Nam trong thời kỳ đổi mới 5

3 Những bất cập của Luật Thương Mại năm 1997 và sự cần thiết phải ban hành Luật Thương Mại 2005 7

3.1 Những bất cập của Luật Thương mại 1997……… 7

3.2 Sự cần thiết phải ban hành Luật Thương mại năm 2005………….…….10

II Những nội dung cơ bản của Luật Thương Mại năm 2005………11

1 Bố cục của Luật Thương mại năm 2005 11

2 Nội dung cơ bản của Luật Thương mại năm 2005 13

3 Những điểm mới cơ bản của Luật Thương Mại năm 2005 17

3.1 Các điểm mới về phạm vi điều chỉnh 17

3.2 Các điểm mới về thương nhân 21

3.2.1 Định nghĩa thương nhân 21

3.2.2 Quy chế thương nhân 22

3.2.3 Thương nhân nước ngoài hoạt động ở Việt Nam 23

3.3 Các điểm mới về các hoạt động thương mại cụ thể 24

3.3.1 Các qui định mới về mua bán hàng hóa quốc tế 24

3.3.2 Các qui định mới về dịch vụ logistics 27

3.3.3 Các qui định mới về dịch vụ nh ượng quyền thương mại 29

CHƯƠNG 2 ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH THỰC THI LUẬT THƯƠNG MẠI NĂM 2005 SAU GẦN BA NĂM 32

I Thực trạng hoạt động thương mại ở Việt Nam qua gần ba năm thực thi Luật Thương Mại năm 2005 32

II Tình hình thực thi Luật Thương Mại năm 2005 40

1 Những thuận lợi và kết quả 40

1.1 Những đóng góp của Luật Thương mại năm 2005 40

1.2 Tình hình triển khai Luật Thương mại năm 2005 46

2 Những những hạn chế của Luật Thương Mại năm 2005 và những khó khăn khi thực thi Luật 51

2.1 Những hạn chế của Luật Thương Mại 2005 51

2.1.1 Hạn chế về phạm vi điều chỉnh của Luật 51

2.1.2.Hạn chế liên quan đến các qui định về thương nhân 58

2.1.3.Hạn chế liên quan đến các qui định về mua bán hàng hóa quốc tế 58

2.1.4.Hạn chế liên quan đến các qui định về dịch vụ logistics 58

2.1.5 Hạn chế liên quan đến các qui định về dịch vụ nh ượng quyền thương mại 60

2.2 Những khó khăn khi thực thi Luật Thương Mại 2005 64

2.2.1 Việc tuyên truyền Luật chưa sâu rõ 64

2.2.2 Nhiều doanh nghiệp chưa hiểu rõ về Luật Thương mại năm 2005 65

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ LUẬT THƯƠNG MẠI NĂM 2005 PHÁT HUY HIỆU LỰC TRONG GIAI ĐOẠN TỚI 67

I Việt Nam gia nhập WTO và những yêu cầu đặt ra đối với việc hoàn thiện pháp luật thương mại và thực thi Luật Thương Mại năm 2005 67

II Các giải pháp để Luật Thương Mại năm 2005 phát huy hiệu lực trong giai đoạn tới 72

1 Nhóm giải pháp tiếp tục hoàn thiện Luật Thương Mại năm 2005 72

1.1.Giải pháp hoàn thiện phạm vi điều chỉnh của Luật 72

1.2.Giải pháp hoàn thiện các qui định về thương nhân trong Luật 74

1.3.Giải pháp đối với các quy định về mua bán hàng hóa quốc tế 76

1.4.Giải pháp đối với các quy định về dịch vụ Logistics 79

1.5.Giải pháp đối với các quy định về dịch vụ nhượng quyền thương mại 80

2.Nhóm giải pháp hoàn thiện các văn bản dưới luật hướng dẫn thi hành Luật Thương mại năm 2005 83

3.Nhóm giải pháp nâng cao ý thức pháp luật cho Cơ quan quản lý và các chủ thể kinh doanh thông qua tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp

luật thương mại 85

3.1.Đối với các cơ quan quản lý 85

3.2.Đối với các chủ thể hoạt động thương mại 88

4.Nhóm các giải pháp khác 90

4.1.Đưa Luật Thương mại vào giảng dạy trong Nhà trường 90

4.2.Đào tạo đội ngũ cán bộ pháp luật chuyên sâu về pháp luật thương mại 91

4.3.Xây dựng, củng cố, duy trì các chuyên trang, chuyên mục về pháp luật thương mại trên báo chí 92

4.4.Giải pháp liên quan đến dịch vụ nhượng quyền thương mại 92

KẾT LUẬN 94

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 96

PHỤ LỤC 1 HỆ THỐNG HOÁ CÁC VĂN BẢN DƯỚI LUẬT LIÊN QUAN ĐẾN THỰC THI LUẬT THƯƠNG MẠI NĂM 2005 99

PHỤ LỤC 2 BẢN TÓM TẮT CAM KẾT WTO CỦA VIỆT NAM 104

DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1 So sánh bố cục của Luật Thương mại năm 1997 với Luật Thương mại năm 2005 12

Bảng 2 Tăng trưởng GDP qua các năm từ 2003-2007 32

Bảng 3 Tốc độ tăng giá trị tăng thêm của từng nhóm ngành dịch vụ vào tăng trưởng của khu vực dịch vụ, 2003-2007 35

Bảng 4 Đầu tư trực tiếp nước ngoài từ năm 2004 đến ngày 22/04/2008 36

Bảng 5 Đóng góp vào GDP của các ngành dịch vụ giai đoạn 2000-2003 55

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Cooperation

Diễn Đàn Hợp Tác Kinh Tế Châu Á – Thái Bình Dương

BTA United States-Vietnam Bilateral

Trade Agreement

Hiệp định song phương Việt Nam – Hoa Kỳ

CEPT Common Effective Preferential

Tarriff

Chương trình thuế quan ưu đãi có hiệu lực chung

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Luật Thương Mại năm 2005 đã được Quốc hội nước Cộng Hòa Xã Hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua vào ngày 14 tháng 06 năm 2005, có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2006 Luật Thương mại năm 2005 ra đời nhằm thay thế Luật Thương Mại năm 1997, Luật Thương mại đầu tiên của Việt Nam đã bộc lộ nhiều hạn chế do

sự phát triển của hoạt động thương mại ở trong nước cũng như với nước ngoài Với những nội dung tiến bộ, Luật Thương mại năm 2005 đã có những tác động tích cực đến đời sống kinh tế-xã hội của Việt Nam, từng bước đưa hoạt động thương mại ngày càng phát triển lên tầm cao mới, khuyến khích và phát triển hoạt động thương mại hợp pháp, ngăn chặn, xử lý các hành vi bất hợp pháp gây ảnh hưởng xấu đến môi trường kinh doanh và tạo cơ sở pháp lý phù hợp để Việt Nam thực hiện các cam kết quốc tế

Luật Thương mại 2005 có hiệu lực đến nay đã được gần 3 năm Chính phủ

đã ban hành hơn 150 văn bản hướng dẫn, trong đó có 23 nghị định và 46 thông tư hướng dẫn1

Sắp tới lại có thêm nhiều văn bản hướng dẫn bổ sung Song bên cạnh những tác động tích cực, Luật Thương mại năm 2005 vẫn còn nhiều vấn đề vướng mắc, mỗi vấn đề gồm nhiều nội dung hoặc mơ hồ, chồng chéo; hoặc không tương thích với các văn bản dưới luật khác ; hoặc còn mâu thuẫn với các luật có liên quan, Hơn nữa, đặt Luật T hương mại 2005 trong bối cảnh mới , Việt Nam đã trở thành thành viên chính thức của tổ chức thương mại đa phương lớn nhất thế giới WTO (World Trade Organization ) vào ngày 11 tháng 1 năm 2007, một số qui định trong luật thương mại 2005 - luật cơ sở điều chỉnh các hoạt độ ng thương mại của Việt Nam – chưa thực sự tương thích với các cam kết WTO Tất cả các hạn chế này

1

Các văn bản dưới luật hướng dẫn Luật Thương mại năm 2005:

http://thuvienphapluat.com/Default.aspx?CT=SR&aow=0&q=lu%E1%BA%ADt%20th%C6%B0%C6%A1n g%20m%E1%BA%A1i , truy cập ngày 10/05/2008

riêng rẽ ít nhiều đã dựng lên "rào cản" kìm hãm sự phát triển của các hoạt động thương mại nói riêng và gây ảnh hưởng xấu đến môi trường kinh doanh nói chung

Do đó , yêu cầu phải xác đ ịnh rõ những đóng góp và hạn chế của Luật Thương mại 2005, từ đó đề ra giải pháp nhằm nâng cao tác động tích cực của Luật Thương mại cũng như xóa bỏ những bất cập , rào cản , tạo điều kiện thúc đẩy hoạt động thương mại Việt Nam phát triển mạnh mẽ và tạo cơ sở pháp lý nền tảng vững chắc cho việc xây dựng các luật chuyên ngành có liên quan đến thương mại trở nên càng cấp bách

Trước sức ép của những cam kết quốc tế trong tiến trình hội nhập quốc tế , xuất phát từ những vấn đề mà thực tiễn đặt ra, sau một thời gian học tập và nghiên

cứu em xin mạnh dạn chọn vấn đề “ Luật thương mại Việt Nam 2005 qua gần ba

năm thực thi Những hạn chế và giả i pháp khắc phục” làm đề tài cho khóa luận

tốt nghiệp đại học của mình

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Trên cơ sở phân tích tình hình thực thi Luật Thương Mại năm 2005 qua gần

ba năm có hiệu lực nhằm làm rõ những bất cập, những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế đó, đề tài đề xuất phương hướng và giải pháp khắc phục những hạn chế nhằm đưa Luật Thương Mại năm 2005 vào cuộc sống, tạo môi trường pháp lý phù hợp để các doanh nghiệp Việt Nam thực hiện tốt các hoạt động thương mại trong điều kiện Việt Nam đã gia nhập WTO và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của khoá luận là những qui định về hoạt động thương mại trong Luật Thương mại năm 2005 và các văn bản dưới luật hướng dẫn thực thi Luật Thương Mại năm 2005 Để nêu bật những mặt được và chưa được của Luật Thương mại năm 2005, tác giả phân tích cả Luật Thương mại năm 1997 Do

đó, đối tượng nghiên cứu của khoá luận còn bao gồm cả Luật Thương mại năm

1997

- Phạm vi nghiên cứu: Do giới hạn về thời gian, phạm vi nghiên cứu, khoá luận chỉ yếu chỉ tập trung phân tích 3 nội dung chính của Luật Đó là

 Phạm vi điều chỉnh của Luật Thương mại năm 2005

 Các quy định về thương nhân

 Ba hoạt động thương mại, cụ thể là mua bán hàng hóa quốc tế, dịch vụ logistics và nhượng quyền thương mại

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề hoàn thành khoá luận, tác giả sử dụng những phương pháp nghiên cứu tổng hợp như hệ thống hoá, tổng hợp, phân tích, so sánh, đối chiếu, đặc biệt là phương pháp so sánh luật học Để đảm bảo tính ổn định và thống nhất của hệ thống pháp luật, Khóa luận cố gắng khai thác các kết quả nghiên cứu đã có trước đó, nhưng vẫn đảm bảo tính độc lập và khách quan trong nghiên cứu và đưa ra đề xuất, kiến nghị của mình

5 Kết cấu của đề tài

Ngoài Lời nói đầu , Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục , khóa luận được kết cấu theo ba chương:

Chương 1 Luật Thương Mại năm 2005 và những nội dung chủ yếu

Chương 2 Đánh giá tình hình thực thi Luật Thương Mại năm 2005 sau gần

ba năm

Chương 3 Phương hướng và giải pháp để Luật Thương Mại năm 2005 phát

huy hiệu lực trong giai đoạn tới

CHƯƠNG 1 LUẬT THƯƠNG MẠI NĂM 2005

VÀ NHỮNG NỘI DUNG CHỦ YẾU

I Bối cảnh ra đời của Luật Thương Mại năm 2005

1 Bối cảnh quốc tế

Bối cảnh quốc tế và khu vực có nhiều thời cơ lớn đan xen với nhiều thách thức lớn Sự phát triển của nền kinh tế thế giới đã đạt tới mức biên giới quốc gia chỉ còn mang ý nghĩa về mặt hành chính Toàn cầu hóa kinh tế và hội nhập kinh tế quốc tế vẫn là xu thế khách quan , lôi cuốn các nước , bao trùm hầu hết các lĩnh vực, vừa thúc đẩy hợp tác, vừa tăng sức ép cạnh tranh và tính tùy thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) đã thu hút được 148 quốc gia và lãnh thổ (tính đến ngày 31/09/2005)2

, chiếm 85% thương mại hàng hóa, 90% thương mại dịch vụ toàn cầu3 Bên cạnh sự lớn mạnh của WTO, xuất hiện rất nhiều tổ chức tiểu vùng, khu vực, liên khu vực như các tam, tứ giác phát triển, các khu vực mậu dịch

tự do (AFTA, NAFTA), hoặc giữa các châu lục (APEC)

Vai trò của các tổ chức tài chính quốc tế như Tổ chức Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (WB) trong nền kinh tế thế giới được củng cố và mở rộng phạm vi ảnh hưởng Sự phát triển mạnh mẽ của các thể chế kinh tế quốc tế, các công ty đa quốc gia cũng là một biểu hiện quan trọng cho xu thế toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới

Bên cạnh sự phát triển kinh tế thế giới , kết thúc thế kỷ XX và bước sang thế kỷ XXI, tình hình thế giới và khu vực có nhiều diễn biến phức tạp Sự kiện khủng bố ngày 11/9/2001 tại New York , chiến tranh và những diễn biến không lường trước được ở Trung Đông , giá dầu mỏ liên tục tăng cao , tình hình thiên tai , dịch bệnh đã khiến cho các quốc gia trên toàn thế giới lâm vào tình trạng khó khăn

2

Danh sách thành viên của WTO truy cập ngày 16/05/ 2008:

http://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm,

3 Tiến trình gia nhập WTO, cơ hội và thách thức đối với nước ta: ngày truy cập: 10/05/2008

http://wto.dddn.com.vn/Web/ContentDetail.aspx?distid=94&lang=vi-VN

Như vậy, bối cảnh thế giới với những cơ hội và thách thức lớn đều thúc đẩy Việt Nam đổi mới để hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế thế giới Yêu cầu hội nhập đòi hỏi ở Việt Nam một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh , hiệu quả, đặc biệt là pháp luật về thương mại

2 Bối cảnh trong nước – Việt Nam trong thời kỳ đổi mới

Tháng 4 năm 2001, Đại Hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã thông qua chiến lược phát triển kinh tế-xã hội 2001-2010 và phương hướng, nhiệm vụ kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội năm năm 2005-2010 nhằm đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế

và chất lượng phát triển xã hội của đất nước

Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đề ra mục tiêu tổng quát là: “Đưa nước

ta ra khỏi tình trạng kém phát triển; nâng cao rõ rệt đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần của nhân dân, tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại Nguồn lực con người, năng lực khoa học và công nghệ, kết cấu hạ tầng, tiềm lực kinh tế, quốc phòng, an ninh được tăng cường; thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa được hình thành về

Thực hiện đường lối chính sách đó, Đảng, Nhà nước và Chính Phủ đã tập trung cải cách hành chính và tạo dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, từng bước tích cực và chủ động hội nhập vào nền kinh tế quốc tế một cách có hiệu quả Nhờ vậy, nền kinh tế Việt Nam đã duy trì được tốc độ phát triển nhanh và ổn định, tốc

độ tăng trưởng kinh tế năm 2003 đạt 7,34%, năm 2004 đạt 7,79% và năm 2005 đạt 8,44%.5

Các thành phần kinh tế tiếp tục phát triển, kinh tế nhà nước tiếp tục được đổi mới, tuy còn chậm nhưng cũng đang từng bước nâng cao hiệu quả trong hoạt động

4

Web site Đảng Cộng sản Việt Nam:

http://203.162.0.16/details.asp?topic=2&subtopic=4&leader_topic=226&id=BT1370335562

5 Tình hình kinh tế xã hội năm 2003, 2004, 2005: truy cập ngày 10/05/2008:

http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=413&thangtk=12/2003 ,

http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=413&thangtk=12/2004

http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=413&thangtk=12/2005