Giải pháp phát triển đội ngũ lao động kỹ thuật đáp ứng yêu cầu CNH - HĐH ở vùng đồng bằng sông Hồng giai đoạn 2008 - 2020

1 Tính c p thi t c a lu n v n

Vùng ng b ng sông H ng ( BSH) là m t b ph n quan tr ng trong t ng

th n n kinh t c n c V i m c tiêu a Vi t Nam tr thành m t n c côngnghi p vào n m 2020, cùng v i s óng góp c a c n c, vùng BSH có vai tròquan tr ng trong quá trình công nghi p hóa, hi n i hóa (CNH- H) c a n n kinh

t

Vùng BSH ang n l c y m nh quá trình công nghi p hóa và hi n ihóa trên các l nh v c kinh t - xã h i Bên c nh các h ng m c u t khác, u tphát tri n ngu n nhân l c, c bi t là ngu n nhân l c có ch t l ng cao ang trthành m t yêu c u c p thi t nh m m b o kh n ng t c m c tiêu trên c a

ng và Nhà n c, ng th i duy trì t t s phát tri n b n v ng c a n n kinh t Tuy nhiên, có m t th c tr ng ang t n t i trong l nh v c giáo d c ào t o c a

Vi t Nam nói chung và vùng BSH nói riêng mà báo chí th ng c p t i, ó làtình tr ng “th a th y, thi u th ” L c l ng “th ” ây chính là i ng L KT cótay ngh và chuyên môn cao ây chính là l c l ng gi vai trò ch ch t, tr c ti ptham gia vào quá trình t o ra các giá tr v t ch t trong gu ng máy kinh t

Tuy nhiên, vai trò quy t nh c a ngu n nhân l c ch t l ng cao ch trthành hi n th c khi ng i lao ng c ào t o có n ng l c th c s và ph m

ch t c n thi t áp ng c nh ng yêu c u mà quá trình công nghi p hoá, hi n ihoá t ra hi n nay và c trong t ng lai vùng

Phát tri n ngu n nhân l c nói chung, và ngu n nhân l c k thu t nói riêng là

m t òi h i t t y u trong quá trình phát tri n kinh t xã h i Ngu n nhân l c kthu t chính là LLL ã, ang và s tham gia c l c vào ti n trình công nghi p hoá,

hi n i hoá c a vùng

Vi c xác l p các chu n m c, các gi i pháp xây d ng và phát tri n i ng

KT áp ng yêu c u công nghi p hoá, hi n i hoá c a vùng BSH là h t s c

c n thi t

2 M c tiêu tài:

2 Yêu c u c a s nghi p CNH- H vùng BSH th i k t nay n 2020;

3 nh h ng và gi i pháp nh m phát tri n i ng KT áp ng yêu c u pháttri n kinh t xã h i c a vùng n n m 2020

3 M c ích, nhi m v khoa h c và óng góp c a lu n v n

M c ích:

Nghiên c u, làm rõ n lý lu n v i ng công nhân k thu t, vai trò c a

i ng công nhân k thu t trong s nghi p công nghi p hóa, hi n i hóa

V m t khoa c:H th ng hoá nh ng v n lý lu n v vai trò c a i ng

L KT i v i m t vùng v n ph bi n là kinh t nông nghi p ang tích c c chuy n

d ch c c u kinh t theo yêu c u c a quá trình CNH- H trong xu th h i nh pkinh t qu c t ngày m t sâu r ng óng góp m i c a tài c bi t c th hi n

vi c v n d ng các ph ng pháp d báo khoa h c xác nh nhu c u v s l ng,

c u, ch t l ng i ng KT theo yêu c u c a chuy n d ch c c u kinh t

Yên, Thái Bình, Nam nh, Hà Nam, Ninh Bình và Qu ng Ninh;

Ph m vi th i gian: Lu n v n s nghiên c u và phân tích tình hình phát tri n

c a i ng KT c a vùng t n m 2001-2006 và nh h ng phát tri n n n m2020

bi t là s li u L KT c a vùng BSH còn ít và không y , do ó m c dù ã cónhi u c g ng, song không th tránh kh i nh ng h n ch , thi u sót Tác gi r tmong c s thông c m và óng góp c a các quý th y (cô) giáo c ng nh c a các

c gi quan tâm hoàn thi n h n lu n v n này

Hà N i, tháng 9 n m 2008.

N i dung c a lu n v n có th tóm l c qua m t s n i dung chính sau:

1 Lu n v n ã làm rõ nh ng v n lý lu n c b n v i ng lao ng kthu t, phát tri n L KT và vai trò c a i ng L KT trong s nghi p CNH- H:

Lao ng k thu t: Hi n nay ch a có quy nh th ng nh t v khái ni m

“L KT” và ch a th y xu t hi n trong t n Bách khoa Vi t Nam, c ng nh các t

i n Ti ng Vi t và các t n kinh t khác, m c dù trong th c t c dùng khá

ph bi n, v i các quan ni m r t khác nhau Có th hi u L KT (theo ngh a h p) là

lo i lao ng c ào t o, c c p b ng ho c ch ng ch c a các b c ào t o trong

h th ng giáo d c ngh nghi p c a h th ng giáo d c qu c dân, áp ng yêu c u

c a th tr ng lao ng và có k n ng hành ngh th c hi n các công vi c có

ph c t p v i các công ngh khác nhau, phù h p v i ngành, ngh các c p trìnhkhác nhau, tr c ti p t o ra s n ph m hàng hóa và d ch v ph c v qu c k dân sinh

Khái ni m L KT theo quan ni m m i này phù h p v i chi n l c phát tri ngiáo d c 2001-2010; quy ho ch m ng l i tr ng d y ngh giai n 2002-2010

mà Chính ph ã phê trong ó xác nh, hình thành h th ng ào t o k thu t th chành theo 3 c p trình (bán lành ngh , lành ngh , trình cao), chú tr ng ào t ocông nhân k thu t, k thu t viên và nhân viên nghi p v trình cao

Trong khuôn kh lu n v n này, có th l ng hóa và nh n m nh vai trò

c a ào t o ngh nên ch i sâu phân tích L KT mang tính ch t th c hành

ng hóa, phân tích, ánh giá tình hình phát tri n c a L KT ng i ta s

d ng h th ng ch tiêu v L KT sau: T l lao ng qua ào t o; t l lao ng kthu t; T l L KT trong dân s trong tu i lao ng

Lao ng k thu t có hai c tính c b n: c tính n ng l c xã h i và Tính

ng ng xã h i c a lao ng k thu t

Phát tri n i ng L KT là quá trình làm bi n i v s l ng, ch t l ng và

c u L KT ngày càng áp ng t t h n yêu c u c a th tr ng lao ng và c a

n n kinh t - xã h i trong quá trình CNH- H Quá trình ó bao g m ào t o nghnghi p, b i d ng nâng cao trình , phân b và s d ng có hi u qu L KT theo

tri n t n c Phát tri n L KT bao g m các n i dung sau: Phát tri n s l ng;Phát tri n v ch t l ng; Hoàn thi n c c u lao ng k thu t; S d ng hi u qu i

ng L KT; T o hành lang pháp lý, c ch chính sách cho phát tri n L KT

2 Các nhân t tác ng n phát tri n i ng KT bao g m: Các nhân t khách quan có th k n là: khoa h c, công ngh ; xu h ng toàn c u hóa và h i

nh p; chuy n d ch c c u kinh t và c c u lao ng; c ch th tr ng.Các nhân t

ch quan tác ng n phát tri n L KT ch y u là các y u t tác ng tr c ti p ncung – c u L KT g m: Chính sách c a nhà n c; Ho t ng và phát tri n c a h

Chuy n d ch c c u kinh t

KT trong quá trình CNH- H t n c

KT

và ang t o không ít th i c và thách th c i v i LLL k thu t c a vùng áp

ng yêu c u CNH- H c a vùng ng t i n n kinh t tri th c v i quy mô l n,

ch t l ng cao và phát huy hi u qu tích c c trong m t th gi i ch u nhi u tác ng

ng c nh tranh c a vùng BSH; Tác ng làm t ng n ng su t lao ng xã

h i;T ng tr ng kinh t ; Chuy n d ch c c u kinh t theo h ng tích c c… nh ngnhìn chung s phát tri n này v n ch a m b o c yêu c u c a s nghi p CNH-

H c a vùng, th hi n m t s th c tr ng sau:

LLL k thu t chi m t l th p trong LLL c a vùng: M c dù t l L KT

tiên t c t ng t 15,9% n m 1996 lên 36,3% n m 2006, nh ng v n còn th p trong

ng quan LLL và càng th p so v i nhu c u c a n n kinh t , ch a th c s có tác

ng tích c c y nhanh quá trình chuy n d ch c c u lao ng c bi t là tronggiai o n CNH- H

c u lao ng theo trình ào t o còn b t h p lý t l C ,

H/THCN/CNKT vùng là: 1/1,56/2,12 n m 1996; 1/1,12/1,8 n m 2000 và1/0,75/2,66 n m 2006 Xét t ng th , c c u trên cho th y vùng r t thi u L KT và

k thu t viên, nh ng ng i tr c ti p chuy n giao ti n b k thu t vào s n xu t và

i s ng; ch a áp ng c yêu c u c a quá trình phát tri n kinh t - xã h i c avùng

c u L KT theo ngành, theo gi i không ng u: Phân b L KT gi a

các nhóm ngành còn b t h p lý, t p trung ch y u trong nhóm ngành CN&XD và

D ch v ; Có s chênh l ch áng k v ch t l ng NNL theo gi i tính, thành th nông thôn c trình h c v n và chuyên môn k thu t

-tr ng lao ng, yêu c u c a doanh nghi p; ch a óng vai trò tích c c trong chuy n

d ch c c u lao ng và ch a th c s óng vai trò quan tr ng trong công cu c y

m nh CNH- H c a vùng

Do các nguyên nhân ch quan và khách quan nên các c s ào t o m i chchú ý n quy mô ào t o, ch a chú tr ng úng m c n ch t l ng và do ó nh

ng n ch t l ng lao ng k thu t Ph ng pháp ào t o còn l c h u, n ng v

lý thuy t, nên m t b ph n không nh ng i lao ng sau ào t o ch a thích ng

c yêu c u c a th tr ng lao ng nói chung và c a doanh nghi p nói riêng Khi

c tuy n d ng, nhi u doanh nghi p ph i ti n hành ào t o l i cho phù h p v i

ho t ng s n xu t và công ngh c a doanh nghi p

Phân b L KT trong vùng còn b t h p lý: T i các thành ph , c bi t là cácthành ph l n nh Hà N i, H i Phòng… hay vùng KTT B c b các c s ào t ophát tri n nhanh, thu hút h c sinh, ng i lao ng tham gia vào ào t o nghnghi p Tuy nhiên, ph n l n s lao ng này sau khi t t nghi p không tr v a

ph ng làm vi c mà l i tìm vi c làm thành ph Trong khi ó, nhi u a ph ng

r t thi u L KT nh ng ch a thu hút c chính lao ng là ng i a ph ng mình.Các chính sách thu hút L KT v a ph ng làm vi c còn thi u ho c ch a có s c

h p d n

c u ngành ngh ào t o m t cân i

Do ch a có chính sách và c ch u khi n cung - c u lao ng ( c bi t làcung c u lao ng k thu t) hi u qu , thi u h th ng thông tin th tr ng, thi u k

ho ch nh h ng nên h th ng ào t o ch a bám sát nhu c u các doanh nghi p,

c a th tr ng lao ng Các c s ào t o có xu h ng ch y theo mong mu n nhu

c u c a ng i lao ng, ch a có chính sách và gi i pháp phân lu ng h u hi u d n

n ào t o ch a g n vào nhu c u c a các khu v c khác nhau c a n n kinh t và cácngành; m t cân i gi a các ngành ào t o Hi n nay, tình tr ng thi u L KT trình cao còn khá l n, c bi t là m t s ngành ngh c a các l nh v c kinh t m i

nh n

m i, nh ng v n ch a b t kip v i yêu c u phát tri n c a vùng Các tr ng chuyênnghi p, d y ngh ch a có c ngu n tuy n sinh d i dào, n nh, và có ch t l nglàm nh h ng n vi c phát tri n quy mô, nâng cao ch t l ng ào t o S l ng

và ch t l ng ào t o ch a th t s áp ng v i nhu c u c a doanh nghi p và xã h i

5 Nguyên nhân c a th c tr ng phát tri n i ng KT c a vùng g m

nh ng nguyên nhân sau:

Th nh t, nguyên nhân t ào t o L KT:

T n t i hi n t ng ào t o theo ki u “ n s n”: Hi n nay, các c s th ng

ch ào t o theo nh ng gì mình có ch ch a ào t o theo nhu c u xã h i M t skhác thì ào t o theo ki u “ n s n” là làm sao cho gi m chi phí thu l i lãi m tcách nhanh nh t gây ra hi n t ng thi u th a c c b v ngu n nhân l c, gây lãngphí không ch v ngu n l c nhà n c, ti n b c c a dân mà còn lãng phí v th i gian

ào t o ngh ch a lôi kéo c doanh nghi p cùng tham gia: Doanh nghi p

là ng i tr c ti p s d ng lao ng k thu t, nh ng công tác ho ch nh k ho ch,chính sách và n i dung, ph ng pháp ào t o ngh l i ch a có s tham gia c a cácdoanh nghi p, mà ch y u c th c hi n b i chuyên viên các B , nh ng ng ikhông có th c th v ho t ng s n xu t kinh doanh vì v y n i dung và ph ngpháp ào t o ph n nào ch a g n v i th c t , ch a áp ng các yêu c u c a doanhnghi p

tr ng ngh , ch a có quy nh rõ ràng v vai trò, ngh a v và quy n tham gia vàocông tác ào t o ngh

Th hai, nguyên nhân t nh h ng c a các chính sách hi n hành t i pháttri n lao ng k thu t

M c dù có nh ng nh h ng tích c c n k t qu phát tri n L KT th i gianqua, tuy nhiên so v i yêu c u c a s nghi p ào t o L KT cho CNH- H và h i

nh p, thì các chính sách hi n hành còn có nh ng t n t i và b t c p:

- H th ng chính sách, nh t là chính sách khuy n khích phát tri n L KT

ch a ng b và y

- Các chính sách hi n hành còn l c h u, ch a m nh t o ng l ckhuy n khích ng i d y, ng i h c Thang giá tr xã h i c a L KT trong kinh t

th tr ng c xác l p ch a t ng x ng v i v trí và yêu c u c a nó nên ch a thay

i m nh m tâm lý xã h i, nh t là thanh niên trong nh h ng ngh nghi p

- Chính sách u t cho d y ngh tuy có t ng, song còn th p và ch a áp ng

c yêu c u ào t o lao ng, nh t là lao ng trình cao, ào t o theo h chínhquy

- Chính sách hi n hành ch a khuy n khích g n k t gi a ào t o v i s

d ng và gi i quy t vi c làm Chính sách hi n hành ch a khuy n khích g n k t

gi a ào t o v i s d ng và gi i quy t vi c làm, chính sách ch a g n trách nhi m

và quy n l i c a ng i ào t o và ng i s d ng và ng c l i ng th i, chínhsách c ng ch a t o cho c s ào t o th c s ch ng và n ng ng trong vi c

i u chính n i dung, ch ng trình, giáo trình, ph ng pháp ào t o phù h p thôngqua n m b t nh ng thông tin, yêu c u t th tr ng lao ng

Th c ch t là chúng ta ch a th c s chú ý n chính sách phát tri n th tr ng

KT t o ra nhu c u và ng l c thúc y ào t o L KT theo nh h ng c u

mà th tr ng lao ng ang c n M c khác, gi a chính sách u t , phát tri n vàchính sách lao ng vi c làm ch a th c s g n k t, d n n u t không hi u qu

thu t.

Và m t s nguyên nhân khác:

Ho t ng nh h ng ngh nghi p cho thanh niên trong vùng còn nhi u b t

c p:

Ngu n L KT v a thi u, v a y u có nguyên nhân chính là công tác giáo d c,

ng nghi p ch a th t s áp ng yêu c u Giáo d c h ng nghi p n c ta nóichung ang ng tr c nhi u thách th c và mâu thu n l n H c sinh, sinh viên khó

kh n trong vi c ch n ngh vì xã h i thi u nh ng c quan ch c n ng d báo, nh

ng ngành ngh Giáo d c h ng nghi p b c THCS ch chi m 0,91%, THPT:1,77%, do v y, h u h t h c sinh ph thông ph i b c vào s ch n l a ngh h t s ckhó kh n Tâm lý thanh niên ch n ngành ngh th ng theo trào l u, nh t thi t h c

h t ph thông ph i vào H, C trong khi tr ng ngh tuy n sinh không ch tiêu

và th tr ng lao ng l i thi u nh ng công nhân k thu t có tay ngh cao

Vì v y, kh c ph c tình tr ng lãng phí ch t xám do l a ch n sai ngh c n

ph i y m nh công tác h ng nghi p cho thanh niên trong vùng, phát tri n i ngnhân l c trong vùng ph c v yêu c u c a quá trình y m nh CNH- H c a vùng

Thi u h th ng thông tin v th tr ng lao ng k thu t, thi u d báo v mô,

d n n tình tr ng nhân l c do các tr ng ào t o không phù h p v i nhu c u tuy n

ch hóa, còn nhi u ch ng chéo trong qu n lý; Công tác xây d ng quy ho ch, k

ho ch phát tri n ào t o ngh còn nhi u b t c p c bi t là các c quan qu n lý lao

ng và các doanh nghiêp, các t ch c có nhu c u s d ng L KT ch a nh n th c

h p tác gi a h th ng ào t o ngh v i h th ng s d ng lao ng nâng cao ch t

ng và hi u qu ào t o; Trình và n ng l c c a m t b ph n qu n lý giáo d ccòn th p, ch a áp ng yêu c u c a s nghi p i m i ào t o ngh

6 Trên c s d báo b i c nh qu c t , trong n c có tác ng n s pháttri n i ng L KT c a vùng BSH, nh h ng phát tri n kinh t xã h i n 2020

c a vùng và trên c s d báo dân s , lao ng và các t li u d báo cáo liên quan,

lu n v n a ra 2 ph ng án d báo i m khác nhau gi a 2 ph ng án c a ra

ây là do khác nhau v t c t ng tr ng c a 2 ph ng án trên ph m vi vùng

báo nhu c u L KT c a vùng BSH theo 3 nhóm ngành

chi m 53% LLL Nhu c u L KT chia theo 3 nhóm ngành CNXD- Nông lâm th y

s n – D ch v l n l t là: 4760,5 - 506,9 - 2421,1 nghìn ng i

S chênh l ch nhu c u L KT gi a hai ph ng án là 642,2 nghìn ng i K t

qu trên cho th y, c hai ph ng án t l ng c u v L KT c a vùng th i gian t i

là r t l n, t ng ng v i quy mô phát tri n kinh t c a vùng, vùng công nghi p

L a ch n ph ng án kh thi:

Ph ng án 1 c coi là hi n th c vì theo lu n ch ng c a Vi n Chi n l cphát tri n nh p t ng tr ng GDP bình quân c a vùng 10% hàng n m trong cgiai o n t nay n n m 2020 là hi n th c H n n a trong giai n v a qua, t c

t ng lao ng qua ào t o bình quân 14%/n m và t c t ng L KT là13,4%/n m: t ng ng v i t c t ng quy mô ào t o ngh (c ng n h n và dài

h n) là 18,5%/n m N u trong th i gian t i, t c t ng quy mô ào t o ngh nhtrong vài n m g n ây thì kh n ng áp ng nhu c u L KT c a vùng là hi n th c

P ng án phát tri n c c u L KT

V i nhu c u L KT nh d báo, thì c n ph i phát tri n i ng L KT v i c

c u h p lý Theo kinh nghi m c a các n c phát tri n, c c u L KT ph thu c vàotrình trang b k thu t c a n n kinh t và theo c c u hình tháp theo các c p

ào t o

c u L KT c a vùng BSH hi n nay còn r t b t h p lý t l C ,H/THCN/CNKT n m 2006 là 1/0,75/2,66, có c m t mô hình phát tri n

KT k thu t theo hình tháp lý t ng, úng v i trình khoa h c công ngh c avùng hi n t i thì trong th i gian t i c n ph i h ng t i c c u 1/4/20

7 Ph ng h ng phát tri n i ng L KT c a vùng BSH trong th i gian

t i:

Quan i m phát tri n:

th c hi n thành công m c tiêu phát tri n và tr thành vùng i u trong

s nghi p công nghi p hóa, hi n i hóa c a t n c, h th ng các quan m c