Vận dụng phương pháp liên môn trong dạy học lịch sử thế giới cổ trung đại lớp 10 THPT (chương trình chuẩn)

Nhằm nâng cao chất lượng dạy học, làm cho Lịch sử trở về vị trí xứng đáng của nó, Đảng và Nhà nước ta đã tiến hành đổi mới, cải cách giáo dục nhằm giúp học sinhlĩnh hội kiến thức, phát h

TRƯỜNG ĐẠI HỌC sư PHẠM HÀ NỘI 2

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học Lịch sử

HÀ NỘI, 2016

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy, cô khoa Lích sử, trường Đại học

Sư phạm Hà Nội 2 đã tạo điều kiện trong suốt thời gian em học tập và nghiên cứu tạitrường

Đặc biệt em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo - TS Nguyễn Văn Ninh, người đã hướng dẫn, động viên và tận tình giúp đỡ em hoàn thảnh khóa luận

này

Đồng thời em cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thày cô giáo, các emhọc sinh trường Trung học phổ thông Lê Qúy Đôn (Nam Định), THPT Tiền Phong(Hà Nội), THPT Hải Hậu A (Nam Định), THPT Trung Gĩa (Hà Nội), THPT TrầnQuốc Tuấn (Nam Định) đã giúp em trong quá trình điều tra

Lần đầu tiên bước vào nghiên cứu khoa học, hơn nữa do thời gian nghiên cứucòn nhiều hạn chế nên em khó tránh khỏi thiếu sót Em rất mong nhận được sự góp ý,chỉ bảo của các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp để khóa luận này hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm cảm ơn!

Hà Nội, ngày 03 tháng 05 năm 2016

Sinh viên

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu riêng của mình Những số liệu

và kết quả trong khóa luận là hoàn toàn trung thực Đề tài chua đuợc công bố trongbất cứ một công trình khoa học nào khác.

Hà Nội, ngày 03 tháng 05 năm 2016

Sinh viên

Nguyễn Thị Hương Ly

BẢNG KÍ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu 9

4 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu 10

5 Đóng góp của khóa luận 10

6 Bố cục 11

NỘI DUNG 12

CHUƠNG 1 Cơ SỞ LÍ LUẬN VÀ THựC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP LIÊN MÔN TRONG DẠY HỌC LỊCH sử 12

1.1 Cơ SỞ LÍ LUẬN 12

1.1.1 Một số khái niệm có liên quan đến đề tài 12 1.1.2 C

DHLS: Dạy học lịch sử

PPTL: Phương pháp tranh luận NCGD: Nghiên cứu giáo dục

ơ sở xuất phát của đề tài 13

1.1.2.1 Chương trình đổi mới toàn diện Giáo dục sau 2015 13

1.1.2.2 Mục tiêu của bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay 15

1.1.2.3 Yêu cầu đổi mới dạy học lịch sử 16

1.1.3 Sự cần thiết phải vận dụng phương pháp liên môn trong dạy học nói chung và trong DHLS ở trường phổ thông nói riêng 17

1.1.4 Vai trò, ý nghĩa của việc vận dụng phương pháp liên môn trong DHLS 18

1.1.4.1 Vai trò 18

1.1.4.2 Ý nghĩa 19

1.1.5 Một số yêu cầu khi vận dụng phương pháp liên môn trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông 21

1.1.6 Các mức độ tích hợp, liên môn ương DHLS ở trường phổ thông 23

1.1.6.1 Tích hợp liên môn ương nội bộ môn học, kiến thức lịch sử 23

1.1.6.2 Tích hợp liên môn ương dạy học lịch sử 24

1.1.6.3 Tích hợp xuyên môn ương dạy học lịch sử 25

1.2 Cơ SỞ THỰC TIỄN 251.2.1 Thực trạng của việc dạy - học lịch sử hiện nay 251.2.2 Thực trạng vận dụng phương pháp liên môn trong dạy - học lịch sử ở trườngphổ thông 261.2.3 Nguyên nhân thực trạng và định hướng của việc vận dụng phương pháp liênmôn trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông 32CHƯƠNG 2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP LIÊN MÔNTRONG DẠY HỌC LỊCH sử THẾ GIỚI CỔ TRUNG ĐẠI LỚP 10 THPT

(CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN) 342.1 VỊ TRÍ, Ý NGHĨA NỘI DUNG cơ BẢN CỦA CHƯƠNG TRÌNH LỊCH sử THẾGIỚI CỔ ĐẠI, TRUNG ĐẠI TRONG SÁCH GIÁO KHAO LỊCH sử LỚP 10 THPT(CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN) 342.1.1 Vị trí 342.1.2 Ý nghĩa 352.1.3 Nội dung cơ bản của chương trình Lịch sử thế giới cổ đại, trung đại trongSGK lịch sử lớp 10 THPT chương trình chuẩn 362.1.3.1 Thời kì cổ đại 362.1.3.2 Th

ời kì trung đại 372.2 NHỮNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN CÓ THỂ VÀ CẦN KHAI THÁC KHIDẠY “LỊCH SỬ THẾ GIỚI CỔ TRUNG ĐẠI” 382.2.1 Sử dụng tài liệu văn học 382.2.2 Sử dụng tài liệu về các tác phẩm nghệ thuật 402.2.3 Sửdụng tài liệu địa lí 422.2.4 Sử dụng tài liệu các lĩnh vực khoa học khác 422.3 VẬN DỤNG LIÊN MÔN ĐỂ GIẢNG DẠY VỀ CHƯƠNG TRÌNH LỊCH sủTHÉ GIỚI CỔ, TRUNG ĐẠI TRONG SGK LỊCH sử LỚP 10 THPT (CHƯƠNGTRÌNH CHUẨN) 46

2.3.1 Vận dụng liên môn để thực hiện phương pháp đóng vai 46 2.3.1.1 Đóng vai trong bài nội khóa 47 2.3.1.2 Đóng vai trong hoạt động ngoại khóa: Thiết ké một chủ đề ngoại khóa theo

50 phương pháp dự án

2.3.2 Vận dụng phương pháp liên môn để cụ thể hóa sự kiện, hiện tượng và nhân

vật lịch sử 54

2.3.3 Vận dụng phương pháp liên môn kết hợp với đồ dùng trực quan giúp học sinh khắc sâu kiến thức 59

2.3.4 Vận dụng phương pháp liên môn két hợp với phương pháp tranh luận 62

2.3.5 Vận dụng phương pháp liên môn để gây hứng thú học tập lịch sử cho học sinh 65

2.3.6 Vận dụng phương pháp liên môn để đổi mới kiểm tra, đánh giá 66

KẾT LUẬN 71

TÀI LIỆU THAM KHẢO 73 PHỤC LỤC

Lịch sử là môn học có ưu thế và sở trường trong giáo dục thế hệ trẻ bởi lịch sửkhông chỉ là quá khứ mà còn là két tinh giá trị các thế hệ trước để lại và thế hệ sau cầntiếp nối và phát huy Lịch sử cung cấp cho chúng ta những kiến thức tổng hợp về kinh

tế, chính trị, xã hội và quân sự để giáo dục tư tưởng tình cảm đạo đức góp phàn hoànthiện nhân cách cho học sinh Điều đó đặt ra yêu càu bức thiết, trách nhiệm nặng nềtrên vai nền giáo dục nước nhà là làm sao để học sinh, những thế hệ trẻ biết, hiểu vàyêu Lịch sử

Tuy nhiên, thực tiễn dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay vẫn còn mangnhiều bất cập, chất lượng dạy học lịch sử đang có chiều hướng đi xuống, học sinhkhông thích học môn Lịch sử, kết quả thi cử giảm sút điều này đang được dư luậnquan tâm trong những năm gần đây Sở dĩ tồn tại tình trạng này là do trong một thờigian khá dài, trong xã hội vẫn tồn tại quan niệm không đúng, coi Lịch sử là môn phụ,nên không có đầu tư đúng mức, gây nên tình trạng “học lệch” đối với môn học Bên

cạnh đó cơ chế thị trường hiện nay đã làm cho nhiều người coi trọng làm kinh tế, họccác môn học để làm giàu Cơ sở vật chất trang bị cho giáo dục phổ thông hiện nay cònnhiều yếu kém Đào tạo giáo viên lịch sử hiện nay lại không đồng nhất, có nhiềutrường sư phạm nhưng lại chưa có một chương trình thống nhất để đào tạo giáo viên,nên việc giảng dạy còn nhiều bất cập Có thể nói, có rất nhiều nguyên nhân làm chochất lượng dạy học lịch sử đi xuống Trong đó phải kể đến tri thức tổng hợp của họcsinh (HS), kiến thức chung của học sinh còn kém Học sinh chưa nhận thức được rằnghọc tập Lịch sử cần có kiến thức rộng, có nhiều liên quan đến các môn học khác nhưvăn học, địa lí, chính trị, toán, lý, hóa, sinh Vì không biết không gian Lịch sử, không

có tài liệu văn học, nên chất lượng học tập của học sinh nói chung giảm sút, giờ họckhông hiệu quả

Nhằm nâng cao chất lượng dạy học, làm cho Lịch sử trở về vị trí xứng đáng của

nó, Đảng và Nhà nước ta đã tiến hành đổi mới, cải cách giáo dục nhằm giúp học sinhlĩnh hội kiến thức, phát huy được tính tích cực trong học tập, tạo hứng thú cho họcsinh, trong đó vận dụng phương phápliên môn trong dạy học lịch sử là một trongnhững nội dung quan trọng của quá trình dạy học lịch sử ở trường phổ thông Đây lànội dung không mới nhưng vẫn nhận được rất nhiều sự quan tâm

Phương pháp liên môn đề cập tới mối liên hệ giữa các môn học trong nhà truờngnhằm làm cho kiến thức các môn đang học bổ sung cho nhau, giúp hiểu sâu sắc hơncác sự kiên đang học Phương pháp liên môn hướng tới nâng cao chất lượng và hiệuquả dạy học

Xuất phát từ những lí do trên, tôi quyết định chọn: Vận dụng phương pháp liên môn trong dạy học lịch sử thế giới cỗ trung đại (Lớp 10 THPT chương trình chuẩn) làm khóa luận tốt nghiệp của bản thân, từng bước góp phần nâng cao hiệu quả

dạy - học Lịch sử

2 Lịch sử nghiền cứu vấn đề

Hiện nay việc nghiên cứu lí luận về phương pháp liên môn trong dạy học nóichung và trong dạy học lịch sử nói riêng đã được nhiều nhà khoa học, nhà giáo dụchọc, các học giả ở các lĩnh vực khác nhau quan tâm nghiên cứu ở các mức độ, khíacạnh khác nhau

2.1 Tài liệu nước ngoài

2.1.1 Tài liệu giáo dục học- tâm ỉỷ học, ỉỉ luận dạy học

T.A.I Lina cho rằng, để hiểu rõ bộ môn của mình thì càn phải học tập nhiều và học tập một cách thường xuyên, không ngừng bồi bổ thêm vốn hiểu biết của mình Ông nhấn mạnh: “Ngày nay không có một khoa học nào được giảng dạy mà lại không

sử dụng những sổ liệu của các khoa học tiếp cận khác, những tài liệu, những sự kiện

và những thi dụ lấy từ trong cuộc sống hàng ngày và từ các lĩnh vực tri thức khác nhau [31; 245] Trong phần nhiệm vụ việc giảng dạy kĩ thuật tổng hợp, tác giả yêu cầu phải: “ xác lập moi liên hệ giũa các bộ môn nhằm vạch ra cho học sinh thấy mối liên hệ qua lại của các khoa học” [31; 153].

M T Ogơrôtnhicôp trong cuốn “Giáo dục học” (NXB Giáo dục Matxcơva, Tổ

tư liệu trường ĐHSP Hà Nội I, 1986), nhấn mạnh quan điểm đòi hỏi việc tổ chức bài

học phù hợp với hứng thú của trẻ em nhưng cần: “giải thích những tài liệu nghiên cứu

bằng những môn học khác nhau xung quanh môn học đó ” [23; 43].

Nhà giáo dục học I.A Cai - Rốp, N.K Gôn - Sa - Rốp - B.P.Ét - Si- Pốp, L.v.

Dan - Cốp nêu ra những yêu cầu đối với ữình độ của giáo sư, trong đó các ông nhấn mạnh: “Giảo sư không chỉ có tri thức phong phủ về chuyên môn nghiệp vụ của mình

mà phải chú ỷ đến sự phát triển của những môn khoa học gần gũi với môn chuyên nghiệp chủ yếu của mình” [14; 87].

Trong các công trình nghiên cứu của mình, Linđa đã khẳng định vai trò của thầy giáo là phải “có kiến thức toàn diện và có trình độ văn hóa cao Ngoài kiến thức chuyên môn của mình, các thầy giảo cần phải hướng vào một vài lĩnh vực khác của khoa học và kĩ thuật mà hiện nay thanh niên ta bất cứ ngành nào cũng yêu thích” [30; 229]

N u Savin trong cuốn “Giáo dục học” (NXB Giáo dục Hà Nội, 1983) nêu rõ:Nen học vấn phổ thông phản ánh đày đủ và chính xác nhất tri thức khoa học và thực

tiễn của nhân loại và nó thực sự là toàn diện “Ở đó đã kết hợp một cách hữu cơ các

tri thức về tự nhiên, xã hội và tư duy con người đã đạt được sự hài hòa giữa học vấn

về nhân văn và về tự nhiên ” [29; 99].

Trong cuốn “Tám đổi mới để trở thành người giáo viên giỏi” của Giselle o.

Martin - Kniep đề cập đến quy trình xây dựng các đơn vị bài học tích hợp là gì, có nêu

rõ Tích hợp chương trình có nhiều hình thức khác nhau, trong đó có hình thức kết nốinội dung trong nội bộ môn học và giữa các môn học với nhau Việc giáo viên mônKhoa học xã hội sử dụng nghệ thuật và văn học để giúp học sinh hiểu rộng hơn mộtvùng văn hóa là một ví dụ về tích hợp nội dung trong phạm vi lớp học Khi một giáoviên môn Khoa học xã hội và một giáo viên tiếng Anh dạy một đơn vị bài học về vănhóa do hai người cùng xây dựng làm lu mờ ranh giới giữa hai môn học thì đấy là ví dụ

về việc tích hợp nội dung giữa các môn học “Cả hai hình thức tích hợp nội dung trên

đều được gọi là chương trình liên môn [11 ; 27]

2.1.2 Tài liệu giáo dục lịch sử

Tiến sĩ giáo dục học N.G.Đai - ri trong cuốn “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào ” đã nêu ý nghĩa của việc sử dụng các nguồn tư liệu: phải sử dụng không ngừng

và có hệ thống tất cả mọi nguồn tư liệu muôn hình muôn vẻ Ông viết: “Toàn bộ công tác dạy học sẽ vổ cùng có lợi, neu thầy giáo hiểu môn học trên cơ sở tất cả các nguồn

tư liệu hiện nay ” [25;13] Đai- ri còn nhấn mạnh: “Thầy giáo bắt buộc phải biết rõ những thành tựu của khoa học lịch sử và của các khoa học giảo dục phải biết tất cả những hiện tượng quan trọng nhất của đời sống chỉnh trị xã hội và văn hóa” [25; 13].

Khi trình bày về sự phát triển của khoa học LS, N.A E- Rô- Phê- Ép đã đề cậpđến nhiều vấn đề về LS xã hội, về văn hóa, tư tưởng, triết học, về nhiều lĩnh vực

chuyên môn của khoa học lân cận, “họ hàng” với khoa học lịch sử Trong cuốn “Lịch

sử là gì” ông khẳng định: “Không có một bộ môn khoa học nào có thể phát triển một

cách đơn độc” [24;147] Tác giả nêu rõ mối quan hệ giữa LS với các khoa học nghiên

cứu xã hội khác nhau, như xã hội học, dân tộc học, tâm lí xã hội rất chặt chẽ “Sở dĩ

các ngành khoa học này xích gần nhau vì chúng cùng nghiên cứu một đối tượng như nhau” [24; 147].

I.Ia Lécne trong cuốn “Phát triển tư duy của học sinh trong dạy học lịch sử” cũng đề cập đến mối liên hệ giữa các tri thức Ông lưu ý cho giáo viên: “Bất kì tri thức lịch sử nào là thông tin lĩnh hội đầu tiên được thực hiện nếu như nó được sử dụng tổng hợp với các tri thức khác nhau của chủng, cần phải dần dần dạy cho học sinh hiểu được tính đa diện, đa dạng của các quan hệ đó ”[16; 177].

I.Đ Giôvêrốp, N.A Mac-xi-mô-va trong cuốn “Mối liên hệ các môn học ở nhà trường phổ thông hiện nay” khẳng định: “Cũng như các nguyên tắc khác của lí luận dạy học, lí luận về mối liên hệ liên môn có tính chất phổ biến ở tất cả các môn học cũng như khỉ nghiên cứu một khóa trình, một chương trình thậm chí một bài cũng cỏ thể hiện nguyên tắc liên môn”[ 15; 52].

2.2 Tài liệu trong nước

2.2.1 Tài liệu giáo dục học- tâm lý học

Sử dụng kiến thức liên môn trong DHLS cũng được nhiều nhà giáo dục ViệtNam quan tâm, chỉ rõ vai trò tàm quan trọng của vấn đề

Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt trong cuốn “Giáo dục học” nêu một cách khái quát nhất về vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng kiến thức liên môn: “Tiềm năng giáo dục thể

giới quan cho học sinh đặc biệt được khai thác trong mối liên hệ giữa các môn học Các mối liên hệ giữa các môn học, phản ánh bản chất biện chứng của nhận thức khoa học, giúp xem xét một sự vật hay một hiện tượng từ nhiều quan điểm khác nhau” [26; 123].

Đặng Thành Hưng cho rằng: “Trong khoa học giáo dục còn có những bộ môn,

chuyên ngành, liên môn ỉẩy những liên hệ qua lại làm đổi tượng [13; 15] Trong nội

dung vấn đề tích cực hóa và biện pháp tích cực hóa học tập, tác giả đã đề cập đến tích

hợp dạy học: Trong học trình tổng thể, trừ những phần buộc phải tổ chức theo cấu trúc

bộ môn bài bản và ổn định cao, những phần học vấn còn lại được tổ chức thành nhữnghọc trình tích hợp liên môn và xuyên môn Vai trò của tích cực hóa của học trình tíchhợp chủ yếu không phải ở chồ nó giúp giảm tải học tập, rút gọn tài liệu, tiết kiệm thờigian học tập, hạn ché sự trùng lặp nội dung mà ở chỗ làm cho người học hoạt động

dễ hơn, nhiều hơn và hiệu quả hơn:

Trần Bá Hoành trong “Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và sách

giáo khoa” nhấn mạnh phương pháp tích cực trong đó đề cập vấn đề giáo dục theo

mục tiêu với nội dung “liên môn ” và “xuyên môn

Trong cuốn “Giáo dục học” (tập 1, Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt) đã đưa ra các phương hướng nội dung hoàn thiện nội dung dạy học có nhấn mạnh việc “tăng cường

mối liên hệ gì Ngoài ra, còn có một số luận án, luận văn tốt nghiệp, các bài đăng trên

các tạp chí Giáo dục viết về vấn đề này như:

Phạm Văn Thiêm trong luận án thạc sĩ cũng kết luận: “Dạy học theo nguyên tắc liên môn là một trong những biện pháp nâng cao hiệu quả giờ học trên lớp, từng bước nâng cao chất lượng học tập của học sinh, đáp ứng được những yêu cầu cách mạng nước ta trong giai đoạn mới.”[32; 63]

Tác giả Nguyễn Quang Vinh, trong bài “Dạy học các môn học theo nguyên tắc liên môn” đăng trên tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 10, 1986 có viết: “Thể giới là một thể thong nhất chi có sự tập hợp các môn học mới nhận thức được một cách toàn vẹn hiện thực khách quan, do đó phải bảo đảm moi liên hệ giữa các môn học, chính là bảo đảm tính khoa học, tính hệ thống của nội dung kiến thức ở trường phổ thông” [ 36; 15]

2.2.2 Tài liệu giảo dục ỉịch sử

Như vậy, các nhà giáo dục luôn khẳng định rõ vai trò quan trọng của kiến thứcliên môn trong dạy DHLS đối với việc nâng cao chất lượng bộ môn

Trong các tài liệu liên quan đến phương pháp dạy DHLS, vấn đề dạy học liên môn cũng được nhiều tác giả đề cập tới ở những góc độ khác nhau Cuốn “Hệ thong các phương pháp dạy học lịch sử ở trường trung học cơ sở” của Trịnh Đình Tùng (chủ biên), Đặng Văn Hồ, Trần Văn Cường, đặc biệt giáo trình “Phương pháp dạy

về mặt phương pháp luận sử học, cũng có nhiều ý kiến liên quan đến đề tài nghiên cứu này Với nhan đề “Mẩy vẩn đề phương pháp luận sử học” (phần “Đối tượng của khoa học lịch sử”), Đặng Thanh Bình nêu: “Lịch sử vãn học, lịch sử nhà nước và pháp quyền là đổi tượng nghiên cứu của vãn hóa, luật học đồng thời cũng là đổi tượng nghiên cứu của sử học Nghiên cứu lịch sử không chỉ là nhiệm vụ của các ngành thuộc khoa học lịch sử, các ngành khoa học xã hội khác đểu sử dụng tới thành tựu của sử học và góp phần vận dụng khoa học lịch sử.” [23; tr.l 19-120]

Ngoài ra, vấn đề trên còn được đề cập đến trong các bài báo, tạp chí giáo dục như bài viết của Nguyễn Quang Vinh “Dạy học các môn học theo quan điểm liên môn

” (trên tạp chí NCGD số 10/1986), Trần Văn Cường “Vận dụng nguyên tắc liên môn trong dạy học lịch sử ở trường THPT”{trên tạp chí NCGD số 7/1997), Trần Đức Minh “Vận dụng quan điểm liên môn - một yếu tố nâng cao tinh tích cực học tập của học sinh” (trên tạp chí NCGD số 4/1999), Trần Viết Thụ “Vận dụng nguyên tẳc liên môn khi dạy học các vẩn đề văn hóa trong SGK lịch sử PTTH” (trên tạp chí NCGD số 12/1997) Mồi bài viết tuy chỉ nghiên cứu sâu một khía cạnh của vấn đề, nhưng đều khẳng định sự cần thiết của việc sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học nhằm nâng cao chất lượng bộ môn.

Ngoài ra, vấn đề trên cũng được một số luận án tiến sĩ, luận văn cao học đề cập tới như: Phạm Văn Thiêm “Sử dụng kiến thức Văn học, Địa lí,Chính trị trong giờ học lịch sử ở trường PTTH theo nguyên tắc liên môn’'’, luận văn Thạc sĩ khoa lịch sử (1989); Trần Viết Thụ “Giảng dạy những nội dung văn hóa trong khóa trình lịch sử dân tộc ở trường PTTH”, Luận án Tiến sĩ (1997).

Trong quyển “Phương pháp dạy học lịch sử”, các tác giả viết: “Mỗi hình thái ý thức xã hội phản ánh hiện thực một cách khác nhau, nếu trong khoa học, phạm trù là kết quả của việc phân tích khái quát, thì trong nghệ thuật, kết quả của việc khái quát được thể hiện bằng hình tượng vãn học Bằng những hành động cụ thể, có tác động mạnh mẽ đến tư tưởng tình cảm của người đọc, tài liệu văn học trình bày những nét đặc trưng, điển hình của các hiện tượng kinh tế, chính trị, những quy luật của đời song xã hội Giữa văn học và khoa học nói chung, sử học nói riêng có moi liên hệ khăng khít Trong khi sảng tác một tiểu thuyết (lịch sử hay tâm lí xã hội) nhà văn nào cũng phải nghiên cứu các tài liệu lịch sử, vì thiếu các tài liệu này sức mạnh nghệ thuật của tác phẩm giảm đi Nhà sử học, trong tài liệu nghiên cứu của mình cũng sử dụng các tài liệu văn học phản ánh trung thức lịch íử”.[10; tr.173-174]

Trong bài viết “Vận dụng nguyên tắc liên môn khi dạy học các vẩn đề văn hóa trong dạy học lịch sử PTTH” Trần Viết Thụ có viết: “Dạy học liên môn là một trong nhũng nguyên tắc quan trọng của quá trình dạy học lịch sử ở trường phổ thông Nguyên tắc liên môn cần được quán triệt trong khi giảng dạy các loại bài lịch sử, đặc biệt các vấn đề vãn hóa, khoa học kĩ thuật, kinh tế, v.v Phương pháp liên môn trong dạy lịch sử cần phải được coi trọng, nhất là đối với các môn học gần gũi như văn học địa lí, chính trị”.[33; 13]

Tác giả Trần Văn Cường, trong bài viết “Vận dụng nguyên tắc liên môn trong dạy học lịch sử ở trường PTTH” đăng trên tạp chí Nghiên cứu lịch sử số 7 năm 1997, cũng khẳng định: “Môn lịch sử ở trường PTTH cung cấp cho HS những kiến thức thuộc các mặt của đời sắng xã hội và liên quan đến kiến thức nhiều môn học khác Vì vậy, việc vận dụng kiến thức các môn học có liên quan đến lịch sử để hiểu sâu sắc, toàn diện kiến thức lịch sử là một nội dung cơ bản của nguyên tắc liên môn trong dạy học lịch íử”.[8; 20] Trong bài viết này, tác giả cũng đưa ra một số phương pháp vận

dụng kiến thức liên môn trong các vấn đề kinh tế, khoa học và kĩ thuật trong chươngtrình lịch sử ở trường PTTH theo nguyên tắc liên môn

Những công trình nghiên cứu trên đều thấy được tàm quan trọng của dạy họcliên môn trong quá trình dạy học nói chung và trong dạy học lịch sử nói riêng Có một

số công trình đã đưa ra được một số biện pháp khi vận dụng phương pháp liên môn

trong dạy học lịch sử Tuy nhiên, chưa có công trình nào đề cập tới những biện pháp

cụ thể vận dụng tất cả các kiến thức theo phương pháp liên môn, cũng như vận dụng

nó vào dạy học “ Lịch sử thế giới cổ, trung đại ” {lớp 10 THPT chương trình chuẩn).

Chính vì vậy đề tài này tôi muốn nghiên cứu về phương pháp liên môn để vận dụng nótrong quá trình dạy học lịch sử

3 Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực tiễn đề tài khẳng định vai trò, ý nghĩa củaviệc vận dụng phương pháp liên môn trong dạy học lịch sử, đề xuất các biện phápnâng cao chất lượng DHLS ở trường THPT, theo hướng phát huy tính tích cực của họcsinh Đề tài chỉ rõ những yêu cầu và phương pháp luận khi vận dụng phương pháp liênmôn trong DHLS theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh

- Đề xuất các biện pháp vận dụng phương pháp liên môn theo hướng phát huytính tích cực của học sinh góp phần nâng cao hiệu quả DHLS ở trường THPT

3.3 Phạm vi nghiên cứu cửa để tài

Đồ tài tìm hiểu và đưa ra một số biện pháp vận dụng phương pháp liên môntrong DHLS về “Lịch sử thé giới cổ, trung đại”

4 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu

4.1 Nguồn tư liệu

- Nghiên cứu các nguồn tư liệu của các tác giả nghiên cứu về giáo dục học, lí

1 0

luận dạy học, giáo dục lịch sử

- Tư liệu từ các sách chuyên khảo: Những mẩu chuyện lịch sử thế giới, Lịch sửvăn hóa thé giới cổ trung đại

- Tư liệu văn bia

- Tư liệu báo, tạp chí giáo dục

- Tư liệu hình ảnh

- Luận văn cao học

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong khi giải quyết vấn đề, tôi có sử dụng các phương pháp lịch sử, phươngpháp giáo dục học, các phương pháp lí thuyết Tôi sử dụng chủ yếu những phươngpháp nghiên cứu khoa học giáo dục sau:

- Nghiên cứu các nguồn tài liệu về tâm lí học, giáo dục học đặc biệt là lí luậndạy học bộ môn liên quan đến vận dụng phương pháp liên môn nói chung và vận dụngphương pháp liên môn trong dạy học lịch sử nói riêng và các tài liệu có liên quankhác

- Điều tra cơ bản, với những phương pháp định lượng định tính thích hợp, sosánh đối chiếu lịch sử với các môn khác

- Sử dụng toán học thống kê, tập hợp xử lí số liệu đã thu được để phân tích,nhận xét, rút ra két luận

5 Đóng góp của khóa luận

- Lí luận: Làm phong phú thêm lí luận dạy học bộ môn về sử dụng các loại kiếnthức ở các bộ môn trong nhà trường vào DHLS ở trường phổ thông; giúp chúng tôinâng cao ữình độ lí luận dạy học, nhất là các biện pháp vận dụng phương pháp liênmôn trong dạy học môn Lịch sử

- Thực tiễn: Giúp cho giáo viên (GV) cũng như học sinh hiểu rõ tàm quan trọngcủa vận dụng phương pháp liên môn trong dạy học nói chung và trong DHLS nóiriêng Đặc biệt, đây là nguồn kiến thức đặc biệt cũng như kinh nghiệm quý báu để tôivận dụng trong quá trình dạy học của bản thân trong quá trình học tập và sau khi tốtnghiệp

1 1

6 Bố cục

Ngoài phần Mở đầu, Ket luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, khóa luận gồm haichương:

Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc vận dụng phương pháp liên môn

trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

Chương 2 Một số biện pháp vận dụng phương pháp liên môn trong dạy học

Lịch sử thế giới cổ, trung đại lớp 10 THPT - chương trình chuẩn

NỘI DUNG CHƯƠNG 1

Cơ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP

LIÊN MÔN TRONG DẠY HỌC LỊCH sử 1.1 Cơ SỞ LÍ LUẬN

1.1.1 Một số khái niệm có liên quan đến đề tài

• Khái niệm kiến thức liên môn

Bộ môn lịch sử ở trường phổ thông cung cấp cho học sinh những tri thức vềnhiều lĩnh vực của đời sống, xã hội trong quá trình phát triển của lịch sử dân tộc và thếgiới Vì vậy, kiến thức lịch sử không chỉ liên quan đến tri thức về khoa học xã hội mà

cả về khoa học tự nhiên

Mối liên hệ giữa các môn, các khóa trình được thể hiện trong các bài, đặc biệtcác bài về cách mạng, về văn hóa, khoa học Vấn đề quan trọng nhất của dạy học liênmôn là tìm những khái niệm, những tư tưởng chung có trong môn học Những kiếnthức được đề cập đến các môn học đó bổ sung cho nhau, làm sáng rõ hơn kiến thức màhọc sinh học được trong mồi môn học Có như vậy học sinh nắm kiến thức mới vữngchắc và việc giáo dục tư tưởng thông qua môn học mới có két quả

Đối với học sinh, kiến thức liên môn giúp các em nhận thức sự phát triển của xãhội một cách liên tục, thống nhất, hiểu được tính toàn diện của lịch sử Điều này khắcphục được tình trạng rời rạc, tản mạn trong kiến thức của học sinh Nắm được mối liên

hệ kiến thức giữa các môn học, tính hệ thống giữa các tri thức lịch sử sẽ giúp học sinh

có khả năng phân tích các sự kiện, tìm ra bản chất, quy luật chi phối sự phát triển củalịch sử

Như vậy, kiến thức liên môn là mối liên hệ kiến thức giữa các môn học Sử dụngkiến thức liên môn bằng con đường tích hợp những nội dung kiến thức từ một số mônhọc để làm rõ kiến thức của một số môn học nào đó

Kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử là kiến thức giữa các môn học có cùng

tư tưởng, quan điểm Nắm được mối liên hệ giữa kiến thức của các môn có liên quan,tính hệ thống của tri thức lịch sử sẽ giúp cho học sinh có khả năng phân tích các sựkiện, tìm ra bản chất, quy luật chi phối sự phát triển của lịch sử

• Khái niệm liên môn

Quan điểm của Xavier Roegỉer - Phó giám đốc Văn phòng Công nghệ Giáo dục

và Đào tạo (BIEF), tác giả cuốn sách “Khoa sư phạm tích hợp hay làm thế nào để

phát triển các năng lực ở nhà trường” Ông cho rằng: “Quan điểm liên môn hay tích

hợp giữa các môn học mà nội dung là vận dụng các thông tin lấy từ nhiều môn học khác nhau để giải quyết một vấn đề”.[\6\ 232] Ông nhấn mạnh “quan điểm liên môn được thể hiện bằng những ứng dụng chung cho nhiều môn hoặc bằng sự phổi hợp các quá trình học tập của nhiều bộ môn, sự phối hợp này thực hiện bằng cách theo đuổi một mục tiêu tích hợp duy nhất’’ Quan điểm “liên môn”: đề xuất những tình huống

chỉ có thể được tiếp cận một cách hợp lí qua sự soi sáng của nhiều môn học Đồng thờinhấn mạnh sự liên kết giữa các môn học làm cho chúng tích hợp với nhau để giải quyếtmột tình huống cho trước, các quá trình học tập có sự két hợp với nhau xung quanhnhững vấn đề phải giải quyết chứ không được rời rạc

• Khái niệm dạy học liên môn

Dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng trong dạy học nóichung và dạy học Lịch sử nói riêng, đây được coi là quan niệm dạy học hiện đại, nhằmphát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục

Dạy học liên môn là hình thức tìm tòi những nội dung giao thoa giữa các mônhọc với môn Lịch sử, những khái niệm, tư tưởng chung giữa các môn học, tức là conđường tích hợp những nội dung từ một số môn học có liên hệ với nhau

• Khái niệm nguyên tắc liên môn

Nguyên tắc liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng trong quá trìnhdạy học nói chung và quá trình dạy học lịch sử nói riêng Nguyên tắc này đề cập tớimối liên hệ giữa các môn học trong nhà trường nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quảdạy học

1.1.2 Ctf sở xuất phát của đề tài

1.1.2.1 Chương trình đỗi mới toàn diện Giáo dục sau 2015.

Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TWngày 4/11/2013 của Hội nghị Trung ương 8 (khóa XI) về đổi mới căn bản, toàn diệngiáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện

kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế (Chương trình hànhđộng); việc thành lập ủy ban quốc gia Đổi mới giáo dục và đào tạo; Đề án đổi mớichương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông sau năm 2015.

Dự thảo Chương trình hành động có các nội dung lớn, gồm mục đích, nhữngnhiệm vụ chủ yếu và tổ chức thực hiện Mục đích của dự thảo Chương trình hành độngnêu rõ: xác định những nhiệm vụ chủ yếu để các bộ, ngành, địa phương, tổ chức thựchiện thành công mục tiêu của Nghị quyết 29 nhằm đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục

và đào tạo đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa,hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhậpquốc té Chương trình hành động còn là căn cứ để các bộ, ngành, địa phương xây dựng

kế hoạch hành động theo chức năng, nhiệm vụ của mình để chỉ đạo, tổ chức triển khaithực hiện, kiểm tra, giám sát, đánh giá việc thực hiện Nghị quyết 29

Dự thảo Chương trình hành động đề ra các nhiệm vụ chủ yếu: Tổ chức truyêntruyền, giáo dục nâng cao nhận thức của các cấp ủy đảng, chính quyền, ban, ngành,đoàn thể và cộng đồng xã hội về vai trò lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nướcđối với quá trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; nâng cao nhận thức

về vai trò quyết định chất lượng giáo dục và đào tạo của đội ngũ nhà giáo, cũng nhưcán bộ quản lý giáo dục

Đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ chương trình giáo dục tất cả các bậc học, ngànhhọc theo yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực người học; đổi mới căn bản hìnhthức và phương pháp kiểm tra, thi và đánh giá chất lượng giáo dục, bảo đảm trungthực, khách quan theo yêu cầu phát triển năng lực, phẩm chất người học; hoàn thiện hệthống giáo dục quốc dân theo hướng hệ thống giáo dục mở, học tập suốt đời và xâydựng xã hội học tập; phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục đáp ứngyêu càu đổi mới giáo dục và đào tạo; đổi mới chính sách, cơ ché tài chính; tăng cường

cơ sở vật chất, huy động sự tham gia đóng góp của toàn xã hội, nâng cao hiệu quả đầu

tư để phát triển giáo dục; chủ động hội nhập và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tếtrong giáo dục, đào tạo

Dự thảo Đề án đổi mới chương ừình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông sau năm

2015 có ba phần gồm: mục tiêu đề án; phạm vi và nhiệm vụ của đề án; nội dung đề án

Trong phàn ba của đề án đã xác định rõ các nội dung về định hướng đổi mớichương trình, sách giáo khoa như quán triệt quan điểm, chủ trương, chính sách củaĐảng, Nhà nước về đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới chương trình, sách giáokhoa nói riêng; cấu trúc, nội dung chương trình, sách giáo khoa phải đảm bảo chuẩnhóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc té và đảm bảo tính chỉnh thể, linh hoạt, thống nhấttrong và giữa các cấp học; đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục nhằmphát triển phẩm chất và năng lực học sinh; đổi mới hình thức và phương pháp đánh giáchất lượng giáo dục theo yêu càu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh

Các giải pháp thực hiện đề án gồm chuẩn bị điều kiện để xây dựng chương trình,biên soạn sách giáo khoa; xây dựng chương trình, biên soạn sách giáo khoa thửnghiệm; biên soạn tài liệu hướng dẫn, hồ trợ dạy và học; thực hiện chương trình vàsách giáo khoa mới; tuyên truyền về đổi mới chương trình và sách giáo khoa

1.1.2.2 Mục tiêu của bộ môn Lịch sử ở trưởng phổ thông hiện nay

• về mặt kiến thức:

Học tập lịch sử ở trường phổ thông giúp học sinh có biểu tượng chân thực về quákhứ Nhận thức được những kiến thức cơ bản: sự kiện lịch sử, không gian, thời gian,nhân vật tiêu biểu biết được quá trình phát triển của xã hội loài người, qua đó hìnhthành khái niệm, rút ra quy luật phát triển của xã hội loài người Trên cơ sở nắm đượcnhững sự kiện cơ bản, với những biểu tượng chân thực học sinh sẽ hiểu được bản chấtcủa sự kiện lịch sử, những mối liên hệ bên trong hay bên ngoài sự kiện, thông qua cáchoạt động tư duy, học sinh sẽ không chỉ dừng lại ở việc biết mà còn hiểu lịch sử mộtcách chân thực như nó từng xảy ra

• về kĩ năng:

Dạy học lịch sử nhằm phát triển năng lực tư duy biện chứng trong nhận thức vàhành động, hình thành khả năng nhận thức tích cực sáng tạo, biết phân tích, đánh giá,liên hệ Kĩ năng học tập và thực hành bộ môn Biết vận dụng những kiến thức đã họcvào cuộc sống

• về thải độ

Giáo dục cho học sinh quan điểm, tư tưởng, lập trường, giáo dục phẩm chất đạo

đức, nhân cách, tình cảm thông qua học tập lịch sử Xuất phát từ quan điểm “dạy chữ

để dạy người”, tti thức lịch sử không chỉ có tác dụng giáo dục trí tuệ mà còn giáo dục

cả tư tưởng tình cảm, góp phần đào tạo con người Việt Nam toàn diện

Giáo dục lòng yêu tổ quốc xã hội chủ nghĩa, lòng yêu quê hương đất nước, tronglao động cũng như trong đấu tranh bảo vệ tổ quốc

Tinh thần đoàn kết quốc tế, tình hữu nghị với các dân tộc, đấu tranh cho độc lập,

tự do, văn minh, tiến bộ xã hội Niềm tin vào sự phát triển hợp quy luật của xã hội loàingười và dân tộc, dù cho trong tiến trình lịch sử có những bước quanh co, khúc khuỷu

Có ý thức công dân, sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ của mình đối với đất nước Có ýthức bảo vệ và phát huy truyền thống văn hóa dân tộc

Như vậy, mục tiêu bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông là cung cấp kiến thức cơbản, có hệ thống về sự phát triển hợp quy luật của dân tộc và xã hội loài người Trên cơ

sở đó giáo dục tư tưởng tình cảm, lòng yêu nước, tự hào dân tộc, lý tưởng dân tộc vàchủ nghĩa xã hội, rèn luyện năng lực tư duy và thực hành Thực hiện hoàn chỉnh cácnhiệm vụ giáo dục, giáo dưỡng và phát ưiển

Việc nhận thức mục tiêu của bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông không chỉ dừnglại ở mặt lí luận mà còn được quán triệt trong nội dung và phương pháp dạy học Trong

đó, vận dụng phương pháp liên môn trong giảng dạy là một trong những biện pháp rấthữu hiệu trong hệ thống các phương pháp dạy học lịch sử để thực hiện mục tiêu trên

1.1.2.3 Yêu cầu đổi mới dạy học lịch sử

Hiện nay cùng với việc đổi mới nội dung việc đổi mới phương pháp dạy học lịch

sử ưở thành một yêu cầu cấp thiết để nâng cao chất lượng giáo dục Việc đổi mớiphương pháp dạy học lịch sử phải quán triệt mục tiêu môn học: tích cực hóa việc dạy

và học, thực hiện các phương pháp để liên môn Việc đổi mới phương pháp dạy học

lịch sử lấy “học sinh làm trung tâm ” theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh

đòi hỏi phải gây hứng thú học tập ở các em, là cơ sở để các em tích cực, chủ động độclập sáng tạo trong quá trình lĩnh hội kiến thức Đe gây hứng thú học tập lịch sử cho họcsinh thì phương pháp có hiệu quả rất cao: vận dụng phương pháp liên môn trong dạyhọc lịch sử

Đổi mới phương pháp dạy học nên hiểu ở đây là sự biến đổi của những thao tácbiện pháp sư phạm, những nguyên tắc dạy học một cách linh hoạt cho phù hợp với điều

kiện của hiện tại Nó là sự ké thừa có chọn lọc chứ không phải là sự phủ nhận sạch trơnnhững gì đã có trước đó Như vậy chúng ta có thể thấy sự cần thiết của việc đổi mớiphương pháp dạy - học nói chung và dạy học Lịch sử nói riêng Vậy làm thế nào để đổimới phương pháp dạy học lịch sử hiệu quả? Đây là công việc đòi hỏi phải có kế hoạch

cụ thể và thời gian lâu dài chứ không thể thực hiện trong ngày một ngày hai

1.1.3 Sự cần thiết phải vận dụng phương pháp liên môn trong dạy học nối chung

và trong DHLS ở trường phổ thông nói riêng

Phương pháp liên môn trong dạy học lịch sử xuất phát từ những đặc trưng củakhoa học lịch sử như tính cụ thể, tính hệ thống, tính toàn diện Bộ môn lịch sử ở trườngphổ thông cung cấp cho học sinh một khối lượng tri thức lớn thuộc nhiều lĩnh vực củađời sống xã hội Lịch sử sẽ cụ thể hơn, sinh động hơn nếu được các khoa học khác hỗtrợ nhất là các môn gần gũi với lịch sử như văn học địa lý, chính trị Đối với việc họclịch sử ở trường phổ thông liên môn có vai trò to lớn làm cho bài giảng lịch sử trở nênsinh động phong phú, hấp dẫn thuyết phục và gây hứng thú học tập cho học sinh Sựcần thiết phải vận dụng phương pháp liên môn trong dạy học lịch sử được một số nhàqiáo dục lịch sử khẳng định như sau:

Trong bài viết “Vận dụng nguyên tắc liên môn khi dạy học các vẩn đề văn hỏa trong dạy học lịch sử PTTH” Trần Văn Thụ có viết: “Dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng của quá trình dạy học lịch sử ở trường phổ thông Nguyên tắc liên môn cần được quán triệt trong khi giảng dạy các loại bài lịch sử, đặc biệt các vẩn đề văn hóa, khoa học kĩ thuật, kinh tể nguyên tẳc liên môn trong dạy lịch sử cần phải được coi trọng, nhất là đổi với các môn học gần gũi như văn học địa

lí, chính trị".[33', 13]

Bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông cung cấp cho học sinh những tri thức vềnhiều lĩnh vực của đời sống xã hội trong quá trình phát triển của lịch sử dân tộc và thếgiới Lịch sử xã hội loài người là tổng thể thống nhất bao gồm tất cả các lĩnh vực kinh

té, chính trị, văn hóa, xã hội Việc nắm vững những sự kiện, quá trình lịch sử đòi hỏiphải nắm kiến thức liên quan đến khoa học tư nhiên và khoa học xã hội Vì vậy, Lịch

sử liên quan đến cả khoa học tự nhiên và khoa học xã hội Cho nên càn phải dạy họcliên môn trong học tập Lịch sử để có thể hoàn thành đúng được mục tiêu của môn học

1.1.4 Vai trò, ý nghĩa của việc vận dụng phương pháp liên môn trong DHLS

1.1.4.1 Vai trò

Dạy học lịch sử cung cấp cho học sinh những kiến thức, hiện tượng nhân vật lịch

sử Vận dụng phương pháp liên môn trong giờ học lịch sử THPT trong giờ học lịch sử

có vai trò đổi mới phương pháp dạy học lịch sử góp phần nâng cao chất lượng hiệu quảdạy học Cụ thể của vai trò đó được thể hiện như sau:

• Đổi với giáo viên

Việc vận dụng phương pháp liên môn trong dạy học lịch sử, giúp nâng cao trình

độ hiểu biết về các môn học khác trong nhà trường phổ thông cho giáo viên lịch sử.Mặt khác nâng cao trình độ vận dụng các phương pháp dạy học vào dạy học lịch sử.Hơn thé nữa đối với giáo viên, đây cũng là một biện pháp hiệu quả để nâng caochất lượng cũng như hiệu quả dạy học lịch sử Điều này được thể hiện ở chỗ: Tiết kiệmđược thời gian trong quá trình lên lớp; Giúp cho học sinh hiểu sâu hơn bài học, trên cơ

sở kiến thức đã học, có tác dụng gây hứng thú học tập và giờ học được thể hiện quahành động suy nghĩ của học sinh cao hơn về nhận thức các sự kiện, hiện tượng lịch sử,

từ đó hiểu được những khái niệm lịch sử cụ thể và sẽ thể hiện hành động của mìnhtrong cuộc sống hiện tại Nâng cao chất lượng truyền thụ kiến thức, mỗi môn học(trong đó có môn Lịch sử) có cấu tạo đặc biệt của hệ thống kiến thức: Những sự kiệnhiện tượng, nhân vật, khái niệm, quy luật, bài học tất cả được trình bày trong mối liên

hệ logic đặc biệt Hệ thống kiến thức này được hình thành mối liên hệ bên trong mônhọc

Đồng thời nó cũng giúp giáo viên hiểu rõ mối quan hệ giữa môn Lịch sử và các

bộ môn khác trong nhà trường phổ thông Nó bồi dưỡng quan điểm biện chứng, cáchnhìn sự vật hiện tượng trong mối liên hệ toàn vẹn

• Đổi với học sinh

Vận dụng phương pháp liên môn trong dạy học lịch sử đã hệ thống hóa kiến thức

và giúp học sinh liên tưởng các kiến thức tiếp thu Việc vận dụng các kiến thức đã họcvào nhận thức các kiến thức mới làm cho học sinh hình thảnh quan điểm toàn diện đốivới xã hội, khắc sâu kiến thức và rèn luyện kĩ năng vận dụng những kiến thức này.Người học tự biến đổi kiến thức bằng cách tích hợp các kiến thức từ các nguồn khác

nhau biến nó thành cái của mình Việc vận dụng các kiến thức đã học vào nhận thứccác kiến thức mới làm cho học sinh hình thành quan điểm toàn diện đối với xã hội,khắc sâu kiến thức và rèn luyện kĩ năng vận dụng những kiến thức nàyvào học các bộmôn khác cũng như trong cuộc sống.

Hơn thế nữa, vận dụng phương pháp liên môn trong dạy học lịch sử giúp tiếtkiệm thời gian, gây hứng thú học tập và tư duy hệ thống cho học sinh, giúp các em pháthuy tư duy độc lập, phát triển ngôn ngữ Bồi dưỡng và rèn luyện phương pháp tư duykhoa học cho học sinh, mỗi môn học có phương pháp nghiên cứu riêng, nắm đượcphương pháp nghiên cứu của môn học này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc học tậpnghiên cứu các môn học kế cận

Thực té dạy học Lịch sử chúng minh sử dụng kiến thức cũ có liên quan đến hiểukiến thức mới đang học tạo cho học sinh những hứng thú suy nghĩ, động não trong quátrình lên lớp

1.1.4.2 Ỷ nghĩa

Vận dụng phương pháp liên môn trong dạy - học lịch sử là một trong những biệnpháp để nâng cao chất lượng dạy học Nó cũng có ý nghĩa quan trọng đối với việc giáodục tư tưởng đạo đức lí tưởng cho học sinh, góp phần hoàn thiện nhân cách cho các

em Ý nghĩa đó được thể hiện trên ba mặt sau:

Thứ nhất là về mặt kiến thức: Vận dụng phương pháp liên môn giúp học sinh

khôi phục lại bức tranh quá khứ một cách sinh động, tạo biểu tượng chân thực về các

sự kiện, hiện tượng lịch sử Lịch sử bắt đàu từ khi xã hội và con người xuất hiện.Những biểu hiện về điều kiện tự nhiên, bối cảnh lịch sử, sự phát triển kinh té các thời

kì rất càn cho việc học tập Lịch sử Ví dụ: Học sinh phải sử dụng các kiến thức về địa lí

để hiểu rõ các quốc gia cổ đại ra đời như thé nào? Đe hiểu sâu cắc câu nói: “Ai Cập làtặng phẩm của sông Nin” khi học bài Ai Cập cổ đại”, học sinh phải sử dụng kiến thức

về địa lí tự nhiên của Ai Cập - dòng sông Nin làm cho lưu vực ven sông trở thành đồngbằng phì nhiêu, đất xốp Nhờ đất xốp mà với công cụ kim loại chưa cứng, chưa sắc vẫn

có thể canh tác để có của thừa, dẫn tới sự phân hóa giàu nghèo, phân chia giai cấp rồixuất hiện Nhà nước Hay khi học về “Hy Lạp cổ đại” học sinh dựa vào kiến thức địa línói về điều kiện tự nhiên của Hy Lạp - đồi núi không thuận lợi cho Nông nghiệp; sông

biển, ười êm ả, trong xanh thuận lợi cho việc đi thuyền; do đó thương nghiệp, thủ côngnghiệp phát triển sớm Xã hội chiếm hữu nô lệ ra đời trong điều kiện như vậy.

Thứ hai là về mặt thái độ: Việc vận dụng kiến thức liên môn ưong dạy - học

Lịch sử góp phần khơi dậy ưong trái tim học sinh những cảm xúc như lòng yêu ghét,khâm phục tự hào hay có thái độ phê phán những quan điểm sai ưái Cũng với tácphẩm Tắt Đèn của Ngô Tất Tố, từ việc hiểu những thuế, những sưu mà nhân dân phảigánh chịu sẽ hình thành cho học sinh sự đồng cảm sâu sắc cho tình cảnh người nôngdân Việt Nam, làm việc cực nhọc “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” nhưng vẫnkhông đủ sống, mà chúng tôi nghĩ là bằng ngôn từ của mình giáo viên khó có thể khắchọa hết những tủi nhục, những cay đắng mà người dân phải gánh chịu

Thứ ba về mặt kĩ năng: Hình thảnh kĩ năng kĩ xảo Việc vận dụng nguyên tắc lên

môn giúp học sinh phát ưiển một số kĩ năng học tập cơ bản của bộ môn như: kĩ năngphân tích, đánh giá, nhận xét Hơn thế nữa là khả năng biết di chuyển kiến thức đã họcvào nhận thức kiến thức mới Dạy học theo phương pháp liên môn tạo điều kiện để các

em nắm vững mối quan hệ liên hệ giữa các môn học, tính hệ thống các ưi thức lịch sử,nhờ đó các em có khả năng phân tích các sự kiện tìm ra bản chất, quy luật chi phối sựphát ưiển của lịch sử Ví dụ các Giáo viên có thể sủ dụng hình ảnh trong vật lí để nói

về diễn biến của cách mạng tư sản Anh: Cách mạng tư sản Anh được ví như con lắcđơn Như vậy các em có thể liên tưởng đến kiến thức Vật lí về con lắc đơn để có thểhiểu về cách mạng tư sản Anh Như vậy là cách mạng Anh khi đã lên đến đỉnh cao củaviệc vua Sác - lơ I bị sử chém thì sau đó cách mạng lại bị đi xuống gàn như trở về điểmxuất phát của nó với việc thiết lập ché độ quân chủ lập hiến

Như vậy chúng ta có thể thấy vận dụng phương pháp liên môn trong dạy học nóichung và trong dạy học Lịch sử nói riêng có vai trò và ý nghĩa rất quan trọng trong việcnâng cao hiệu quả và chất lượng dạy học

1.1.5 Một số yêu cầu khi vận dụng phương pháp liên môn trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

• Phát huy tính tích cực của học sinh

HS không chỉ chăm chú tập trung học bài mà còn hăng hái trả lời câu hỏi củagiáo viên đưa ra, nêu thắc mắc, đặt câu hỏi về những vấn đề chưa hiểu rõ Nếu học sinh

hứng thú với môn học, các em sẽ có nhu cầu học để biết, để làm việc, để chung sống để

tự khẳng định mình và có nhu càu học thường xuyên, học suốt đời

Trước hét nội dung bài học: Đe gây được hứng thú học tập thì trước hét nội dungbài học phải hay, phong phú, sâu sắc Nội dung bài học không nặng nề mà phải nhẹnhàng và hấp dẫn như một câu chuyện lịch sử có như vậy bài học mới lôi cuốn đượchọc sinh Trên cơ ấy tiến hành giáo dục tư tưởng chính trị, phẩm chất đạo đức và khảnăng nhận thức, hành động của học sinh.nội dung bài học còn phải mang tính chấtkhám phá, kích thích tư duy độc lập, sáng tạo của học sinh Nghĩa là nội dung bài họckhông phải là các tri thức đã được xác định sẵn, rõ ràng, mạch lạc mà phần chủ yếu củanội dung bài học là các hoạt động đề ra cho học sinh, nêu nhiệm vụ nhận thức và hànhđộng nhưng chưa có lời giải dưới sự hướng dẫn, tổ chức của giáo viên học sinh sẽ tìmtòi, phát hiện, khám phá những điều phải học

Giáo viên phải vận dụng đúng phương pháp dạy học bộ môn, đặc biệt là phươngpháp dạy học cần đa dạng, phong phú và phát huy được tính tích cực của học sinh.Thầy phải biết hướng dẫn người học phát hiện vấn đề, đặt ra các giả thuyết và so sánh,

sử dụng những kiến thức và biết tổng hợp từ nhiều môn học (kiến thức liên môn) đểđưa ra một giải pháp mới cho vấn đề đã biết và cuối cùng biết kiểm nghiệm, đánh giágiải pháp đó

Như vậy, để phát huy tính tích của học sinh trong học tập lịch sử giáo viên cần cóphương pháp dạy học tích cực, linh hoạt, sáng tạo, truyền thống két hợp với hiện đại

“ học đi đôi với hành, giáo dục két hợp với lao động sản xuất, lí luận gắn liền với thựctiễn ”

• Phục vụ kiến thức cơ bản

Giáo viên cần nắm vững kiến thức chuyên môn, bên cạnh đó nắm vững kiến thứccác môn học có liên quan đến bộ môn và vận dụng một cách khoa học và điển hình củatừng sự kiện hiện tượng Vận dụng phương pháp liên môn là sử dụng kiến thức cácmôn học có liên quan đến môn học để góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả bộmôn Lịch sử Tuy nhiên, những kiến thức vận dụng cần đảm bảo tính khoa học và cơbản Chúng cần được chọn lọc và vận dụng một cách có hiệu quả Tránh việc quá ômđồm kiến thức mất tập trung trọng tâm của bài học nội dung bài học phải đảm bảo tính

khoa học; tính cơ bản, toàn diện, có hệ thống, gắn với thực tiễn, phù hợp với tâm sinh

lý lứa tuổi Trên cơ ấy tiến hành giáo dục tư tưởng chính trị, phẩm chất đạo đức và khảnăng nhận thức, hành động của học sinh

• Phù hợp với quan điểm tư tưởng

GV phải có quan niệm đúng về phương pháp liên môn trong DHLS, đảm bảotính Đảng của sử học macxit Việt Nam, tư tưởng Hồ Chí Minh về sử học Vận dụnglinh hoạt các phương pháp phù hợp với điều kiện HS và GV, đảm bảo tính vừa sức với

HS Có nhiều phương pháp dạy học liên môn theo những mức độ khác nhau: GV nêutài liệu liên môn; GV liệt kê nhắc lại kiến thức; HS nhớ và vận dụng kiến thức liên môntrong tiếp thu kiến thức mới

• Đổi mới phương pháp dạy học

GV phải khai thác được kiến thức từ các môn học khác trong nhà trường phổthông để tạo hứng thú học tập cho HS Trong khi thực hiện phương pháp liên môn đểtích hợp các kiến thức của nhiều môn học trong DHLS, chúng ta cần đảm bảo chứcnăng, nhiệm vụ, nội dung, đặc trưng của bộ môn Các vấn đề về Văn học, Nghệ thuật,Khoa học được tìm hiểu ở góc độ LS - một sự kiện thể hiện sự phát triển của xã hội

và có tác động đối với LS Trong khuôn khổ giờ học LS không thể và không cần thiết

đi sâu vào nội dung kiến thức của các môn học này Vận dụng phải tạo điều kiện thuậnlợi cho HS lĩnh hội kiến thức cơ bản theo hướng tích cực nhất Phải đạt được mục tiêuphát triển các kĩ năng phân tích đánh giá sự kiện cho HS GV phải vận dụng linh hoạtcác phương pháp dạy học khác nhau khi sử dụng kiến thức liên môn GV phải chuẩn bịtốt, thường xuyên trau dồi kiến thức, học hỏi kinh nghiệm của bạn bè và đồng nghiệp

GV phải xác định được đúng nội dung kiến thức liên môn để vận dụng đảm bảo thờigian cho tiết học

1.1.6 Các mức độ tích hợp, liên môn trong DHLS ở trường phổ thông

1.1.6.1 Tích hợp liên môn trong nội bộ môn học, kiến thức lịch sử

Tích hợp trong nội bộ môn học: Tích hợp những nội dung của các phân môn, cáclĩnh vực nội dung môn thuộc cùng một môn học theo những chủ đề, chương, bài cụ thểnhất định Chương trình môn Lịch sử ở trường phổ thông cung cấp những sựu kiện cơbản trong tiến trình lịch sử thế giới và dân tộc Toàn bộ nội dung chương trình được

phân chia thành các chương, các bài, các phần cụ thể Trong quá trình dạy học, giáoviên luôn phải tính đến mối quan hệ chặt chẽ giữa các chương, các bài, các phần đểgiúp cho học sinh hình thành kiến thức một cách có hệ thống Trong môn Lịch sử, tíchhợp kiến thức lịch sử thế giới, Lịch sử Việt Nam và Lịch sử địa phương trong cùng mộtbài học Ví dụ: Dạy về Tổng khởi nghĩa tháng Tám ở Việt Nam: kiến thức Lịch sử thếgiới có trong Thời cơ cách mạng; trong diễn biến khởi nghĩa giành chính quyền trên cảnước, GV đề cập đến khởi nghĩa giành chính ở địa phương.

Tích hợp kiến thức cũ để hình thành kiến thức mới: Đối với môn lịch sử, khâukiểm tra bài cũ luôn quan trọng Giáo viên sẽ đặt những câu hỏi mang tính tích hợpbuộc học sinh phải trả lời, qua đó đánh giá được tình hình học tập, cũng như trình độ tưduy của học sinh Khi vào bài mới, giáo viên có thể khơi gợi sự chú ý của các em bằngcác câu hỏi nêu vấn đề, bài tập nhỏ liên quan đến nội dung cần học để kích thích trí tò

mò và tạo tâm thế đón chờ bài học cho các em Do các bài trong phần lịch sử thế giới,lịch sử Việt Nam được biên soạn theo hướng tích hợp kiến thức một cách cao độ nêntoong quá trình dạy học, giáo viên nên chọn lựa nội dung tích hợp hợp lí, làm rõ vấn đềđang dạy trong khuôn khổ thời lượng cho phép, phù hợp với trình độ của học sinh vàtầm hiểu biết của học sinh Trong khi dạy bài mới, giáo viên cần liên hệ kiến thức ở bàihọc trước để ứng dụng vào bài học, tích hợp theo trục dọc giúp HS hồi cố, nhớ lạinhững kiến thức đã học, tạo điều kiện cho việc hình thành tri thức mới

Lịch sử cận hiện đại Việt Nam và Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam là haichuyên ngành có mối liên hệ chặt chẽ với nhau Ví dụ, vận dụng những kiến thức lịch

sử thế giới và Việt Nam giai đoạn cuối thé kỉ XIX, đầu thé kỉ XX làm sáng tỏ điều kiệnlịch sử, quá trình ra đời tất yếu của Đảng Cộng sản Việt Nam

1.1.6.2 Tích hợp liên môn trong dạy học lịch sử

Tich hợp liên môn trong môn Lịch sử là hình thức liên kết những kiến thức giaothoa với môn Lịch sử như Ngữ văn, Địa lí, Tin học, Giáo dục công dân Rèn luyện kĩnăng sống, Giáo dục bảo vệ di sản văn hóa địa phương để học sinh tiếp thu kiến thức,biết vận dụng kiến thức lịch sử vào cuộc sống và ngược lại từ cuộc sống để giải quyếtcác vấn đề liên quan đến lịch sử Chú trọng giảng dạy tích hợp liên môn học nhằm làmcho kiến thức các môn học bổ sung cho nhau, giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn các sự

Lịch sử và Toán học: áp dụng một số phương pháp toán học trong nghiên cứu vàgiảng dạy Lịch sử phổ thong như toán thống kê, đồ thị, logic toán ; trình bày cácthành tựu về toán học trong dạy học các bài có nội dung về văn hóa.

Lịch sử và Địa lí: nhiều kiến thức địa lí tự nhiên, kinh tế, chính trị, văn hóa giúprất nhiều cho việc học tập và giảng dạy lịch sử, như làm rõ vị trí chiến lược của một sốđịa quân sự, so sánh lực lượng về diện tích, dân số, trình độ phát triển kinh té giữa haibên tham chiến; lợi dụng ché độ thủy triều, thời tiết trong một trận đánh; khai thácnhững nét tương đồng về văn hóa, về khu vực trong quan hệ quốc té

1.1.6.3 Tích hợp xuyên môn trong dạy học lịch sử

Cách tiếp cận những vấn đề từ cuộc sống thực và có ý nghĩa đối với HS màkhông xuất phát từ các khoa học tương ứng với môn học, từ đó xây dựng nên các mônhọc mới khác với môn học truyền thống Cách tiếp cận này bắt đầu từ ngữ cảnh cuộcsống thực (real - life context) Điều quan tâm nhất ở đây chính là sự phù hợp đối vớiHS

VD: Xuất phát từ bối cảnh “Ô nhiễm môi trường biển”, nhà trường đưa ra mộtchương trình tích hợp phong phú, HS lựa chọn các vấn đề về môi trường và tiến hànhthu thập thông tin, nghiên cứu và đề xuất các biện pháp làm trong sạch môi trườngbiển

Trong phạm vi khóa luận, tôi vận dụng phương pháp tích hợp liên môn ở mức độ

thứ 2 - Tích hợp liên môn trong dạy học lịch sử.

1.2 Cơ SỞ THựC TIỄN

1.2.1 Thưc trang của viêc day - hoc lich sử hiên nay

Hiện nay trong quá trình dạy học chúng ta thấy tồn tại hai thực tiễn trái ngượcnhau:

Thực trạng tot: Một số giáo viên giỏi, tâm huyết với nghề, có sự đầu tư chuyên

môn nắm vững kiến thức và lí luận bộ môn, biết sử dụng linh hoạt các phương phápdạy học phù hợp với nội dung và thời lượng của một giờ học Cho nên khi tiến hànhbài học lịch sử đã lôi cuốn được học sinh Két quả là học sinh nắm vững kiến thức cơbản, yêu thích môn học

Thực trạng chưa tốt: Hiện nay có rất nhiều giáo viên khi giảng, bài chỉ tóm tắt

nội dung sách giáo khoa hay phát thanh lại nguyên si Sách Giáo Khoa mà không có sựđầu tư chuyên môn, không hiểu và không nắm vững được lí luận bộ môn Khi giảngbài không chú ý phát huy tư duy độc lập sáng tạo của học sinh, học sinh chỉ

việc đến lớp chép bài và ghi nhớ những kiến thức mà cô giảng, không cần phải độngnão suy nghĩ dẫn đến tình trạng học sinh nghĩ môn Lịch sử là môn học thuộc lòngkhông càn đến tư duy Vì vậy, việc các em cho môn Lịch sử là môn học khô, khó vàkhổ là một điều dễ hiểu

1.2.2 Thực trạng vận dụng phương pháp liên môn trong dạy - học lịch sử ở trường phổ thông

Đe biết được nhận thức của GV về thực té vận dụng phương pháp liên môn trongdạy học lịch sử ở trường THPT, tôi tiến hành khảo sát, điều tra theo các nội dung cụthể

Tôi thực hiện điều ưa tại 5 trường THPT sau: Trung học phổ thông Lê Qúy Đôn (NamĐịnh), THPT Tiền Phong (Hà Nội), THPT Hải Hậu A (Nam Định), THPT Trung Gĩa(Hà Nội), THPT Trần Quốc Tuấn (Nam Định).VỚi tổng số 15 GV Sau khi tiến hànhđiều tra và xử lí số liệu bằng phương pháp định lượng tôi thu được kết quả đáng tincậy, phản ánh ưung thực việc dạy học lịch sử nói chung, việc sử dụng ưong dạy họclịch sử nói riêng

* về phía giáo viên

Bảng 1.1 Bảng điều tra về vận dụng phương pháp liên môn của giáo viên trong dạy học lieh sử ở trường THPT

Câu hỏi điều tra Số lượng Tỉ lệ (%)

2 Thầy/Cô quan niệm như thế nào về vận dụng phương 15 100 pháp liên môn trong DHLS:

n Là phương pháp vận dụng kiến thức của các môn

13 86.7

học, khoa học khác ưong DHLS góp phần nâng cao hiệu

n Là một trong những biện pháp đổi mới phương pháp dạy

học để nâng cao chất lượng DHLS 1 Chỉ là nguyên tắc

trong DHLS

3 Theo Thầy/Cô việc vận dụng kiến thức liên môn

trong DHLS có ý nghĩa như thế nào?

□ Tạo thêm hứng thú học tập cho HS

□ Góp phần đổi mới phương pháp dạy học bộ môn,

1 1 Giúp HS hiểu bài nhanh và nhớ lâu kiến thức

1 1 Có nhiều ưu điểm để vận dụng kiến thức liên môn vào

dạy học, nên rất cần thiết

□ Không có khả năng vận dụng kiến thức liên môn vào

15 100

dạy học

1 1 Có khả năng vận dụng kiến thức liên môn vào dạy

5 Trong DHLS ở trường THPT, Thày/Cô có thường xuyên

vận dụng kiến thức liên môn không?

6 Thày/Cô thường sử dụng kiến thức các môn nào là

chủ yếu khi vận dụng phương pháp liên môn trong

DHLS?

Từ bảng thống kê trên, ta thấy: 86.7% giáo viên được hỏi quan niệm vận dụngphương pháp liên môn là phương pháp vận dụng kiến thức của các môn học, khoa họckhác trong DHLS, góp phần nâng cao hiệu quả bài học Không có giáo viên nào quanniệm đây chỉ là phương pháp mang tính lí thuyết, ít tính khả thi trong DHLS Trong số

15 GV được hỏi thì có 11 người cho rằng vận dụng kiến thức liên môn trong DHLS tạothêm hứng thú học tập cho HS, góp phần đổi mới phương pháp dạy học bộ môn, nângcao hiệu quả dạy học Sau giờ học GV có vận dụng nguyên tắc dạy học liên môn trongDHLS, 73.3% GV nhận thấy HS hứng thú, không khí lớp học trở nên sôi nổi hơn, 20%

GV thấy HS bình thường, 6.7% GV thấy HS không hứng thú Như vậy, ta có thể thấycác thày/cô đều thấy được vị trí, vai trò và ý nghĩa của vận dụng phương pháp liên môntrong DHLS nên 100% GV đồng tình rằng LS là môn có nhiều ưu điểm để vận dụngkiến thức liên môn vào dạy học, đây là một công việc rất cần thiết Không có GV nàochưa từng vận dụng phương pháp dạy học liên môn trong DHLS

Tuy nhiên, do một số nguyên nhân như: tốn thời gian chuẩn bị, thiếu kiến thứcliên môn để vận dụng và thiếu thiết bị dạy học cần thiết nên chỉ có 2 trong số GV đượchỏi chiếm 13.3% sử dụng thường xuyên, 66.7% GV thỉnh thoảng sử dụng phương phápliên môn trong DHLS, 20 % ít khi sử dụng và không có GV nào chưa từng sử dụng.Những kiến thức liên môn các thầy cô sử dụng chủ yếu là thuộc các môn khoa học xãhội, 100% đã từng vận dụng kiến thức các môn khoa học xã hội trong DHLS, nhưng

1—1 về kiến thức văn học □về kiến thức nghệ thuật □ về

kiến thức khoa học

6 4 2

40 26.7 13.3

10 Thầy/Cô cảm nhận HS có thái độ như thế nào khi tiết

học có vận dụng phương pháp liên môn?

□Hứng thú, không khí lớp học trở nên sôi nổi hơn 11 73.3

chỉ có 13.3% GV từng sử dụng kiến thức các môn khoa học tự nhiên, và 26.7% GV đã

sử dụng kiến thức Âm nhạc, Mĩ thuật vào DHLS Việc vận dụng phương pháp liênmôn trong DHLS là rất cần thiết, nhưng không phải bài nào, phàn nào cũng có thể vậndụng Nó đòi hỏi sự hợp tác giữa GV, HS và nhà trường

về phía học sinh

Đe tìm hiểu sự hứng thú của HS với bộ môn Lịch sử nói chung, cảm nhận của

HS khi được học tập với việc vận dụng phương pháp liên môn Tôi đã tiến hành khảosát, điều ưa thực tiễn ở các trường như đã nói trên với 200 học sinh và thu được kết quảnhư sau:

Bảng 1.2 Bảng điều tra về tình hình học tập lịch sử của học sinh

2 Ở trường em, thầy/cô và các bạn quan niệm lịch sử là:

3 Qua các phương tiện đại chúng em biết gì về việc dạy

học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay?

□ Chất lượng của bộ môn Lịch sử ngày càng được cải

thiện, nhiều HS thích học lịch sử hơn trước

□ Chất lượng của bộ môn Lịch sử đã được cải thiện

nhưng chưa tương xứng với vị trí vai ưò của bộ môn, vẫn

còn nhiều em chán học và điểm thi môn Lịch sử

1 1 Chất lượng của bộ môn Lịch sử rất thấp, HS không

thích học vì hàu hét các bài giảng của GV đều nhàm 10 5chán khô khan

□ Chất lượng của bộ môn Lịch sử thấp do GV không

hướng dẫn HS phương pháp học tập chỉ giảng giải 10 5qua loa và đọc chép

1 1 Mặc dù GV dạy lịch sử rất tâm huyết với nghề nhưng 20 10

vì xã hội quan niệm đây là “môn phụ” nên các em không

thích học, HS lớp 12 chỉ tập trung học khi được thông báo

là môn thi tốt nghiệp Mặc dù nhiều người quan niệm là

“môn phụ” nhiều HS vẫn thích học và tìm hiểu về lịch sử

Câu 4 Qua các phương tiện đại chúng em biết gì về phương

pháp liên môn?

1 1 Là phương pháp vận dụng kiến thức của các môn học, 160 80khoa học khác trong DHLS góp phần nâng cao hiệu quả bài

học

1 1 Là một trong những biện pháp đổi mới phương pháp

dạy học để nâng cao chất lượng DHLS 1 1 Chỉ là phương

Câu 6 Ở trường, em thấy các thày/cô có thường xuyên vận

dụng kiến thức liên môn vào dạy học lịch sử không? 1 1

Thường xuyên n Thỉnh thoảng

8 Trong những tiết học có vận dụng phương pháp liên

môn, em có cảm nhận như thế nào?

n Học tập hứng thú, nhanh chóng hiểu bài hơn 170 85

n Không khí lớp học trở nên sôi nổi thoải mái 180 90

Từ bảng thống kê chúng ta thấy: 85% HS được hỏi quan niệm LS là môn học cóvai trò và ý nhĩa quan trọng vì nó góp phần giáo dục thế hệ trẻ truyền thống yêu nướccủa dân tộc, nhưng ít được quan tâm, 5% HS cho rằng Lịch sử là môn học khô khan,khó học, khó nhớ và không có ích cho xã hội Qua các phương tiện thông tin đại chúng70% HS được hỏi cho rằng: Chất lượng của bộ môn LS đã được cải thiện nhưng chưatương xứng với vị trí vai trò của bộ môn, 10% HS cho rằng các em không thích họclịch sử vì GV không đổi mới phương pháp, bài giảng chỉ là bài tóm tắt SGK Có 166

HS tương ứng với 83% số HS được hỏi thỉnh thoảng được học những bài giảng có vậndụng phương pháp liên môn trong DHLS, 17% ít khi được học Sau tiết học giáo viênvận dụng phương pháp dạy học liên môn trong DHLS, 90% HS thấy không khí lớp họctrở nên sôi nổi hơn, 85% HS thấy hứng thú, nhanh hiểu bài hơn, hiểu kiến thức lịch sửsâu sắc hơn Tuy nhiên, vẫn chỉ có 15% HS thấy yêu thích môn LS bởi những tiết học

đó còn quá ít, có 1% HS còn cảm thấy nhàm chán như trước

Như vậy, thông qua việc quan sát điều toa, vận dụng phương pháp liên môn làcàn thiết trong dạy học lịch sử Nó góp phàn đổi mới phương pháp dạy học để nâng caochất lượng dạy học Đăc biệt, khi vận dụng phương pháp liên môn trong DHLS cácthày cô đều nhận thấy học sinh có thái độ tích cực và không khí lớp học sôi nổi hơn.Tuy nhiên do nhiều nguyên nhân nên những tiết học vận dụng phương pháp liên mônvẫn còn hạn chế

1.2.3 Nguyên nhân thực trạng và định hướng của việc vận dụng phương pháp liền môn trong dạy học lịch sử ở trường phổ thống

Thực trạng của chất lượng dạy học cũng như hiệu quả dạy học lịch sử ngày cànggiảm sút như vậy có xuất phát từ rất nhiều nguyên nhân Trong đó phải kể đến nhữngnguyên nhân chủ yếu sau:

Ở nhà trường hiện nay, tồn tại những quan niệm không đúng về bộ môn Lịch sử.Coi đây là môn phụ, vì vậy vấn đề đầu tư cơ sở vật chất cho bộ môn cũng như cho giáoviên dạy Lịch sử còn nhiều hạn ché Thời gian cho học tập bộ môn còn ít (có hiệntượng nếu không thi tốt nghiệp môn Lịch sử thì cắt xén chương trình) Trong khi cácmôn Văn, Toán, Hoá, Lý thời khoá biểu bố trí nhiều tiết trong tuần, thì môn Lịch sửgiỏi lắm cũng chỉ được bố trí 1-2 tiếưtuần về số tiết đã ít, còn thời gian học môn Sử

thường được bố trí vào sau các môn học trên, không mấy khi được bố trí vào đầu buổihọc Khi mà học sinh đã được nạp đầy Văn, Toán, Lý, Hoá vào đầu, còn đâu hơi sức

để học sử nữa Vì coi là môn phụ nên sự đầu tư của Nhà nước cho việc xây dựng các

bộ phim về lịch sử dân tộc Việt Nam chưa nhiều, phim đã trình chiếu chưa hay

Nguyên nhân thứ hai càn kể đến là do nhu càu của thị trường Hiện nay, nền giáodục được thực hiện theo yêu cầu của thị trường Có nghĩa là nếu xã hội có xu thế chongành học nào thì nhà trường sẽ đào tạo những ngành học đó Ngay từ khi bước vàobậc THPT, đa số phụ huynh và học sinh đã xác định khối thi vào đại học là A, B, D, rất

ít em hướng theo khối c (Văn, Sử, Địa) Vì theo quan niệm của phụ huynh và HS thìkhối A, B, D sau này sẽ kiếm được nhiều tiền, dễ xin việc hơn Cho nên môn Lịch sửkhông được coi trọng trong nhà trường phổ thông cũng như trong xã hội Dù các em cóyêu thích bộ môn thì cũng bị gia đình ngăn cấm

Nguyên nhân thứ ba là từ phía giáo viên Việc đào tạo giáo viên Lịch sử cho cácnhà trường phổ thông chưa đồng bộ Giáo viên phổ thông hiện nay được đào tạo từnhiều nguồn: ĐHSP Trung ương, ĐHSP vùng, địa phương, dân lập, ĐHQG nhưngchưa được kiểm định chất lượng kĩ đầu ra Chương trình và chất lượng giữa các cơ sởđào tạo lại có nhiều khác biệt, nên chất lượng giáo viên không đồng đều Hiện nay,chất lượng đào tạo giáo viên còn kém cả về chuyên môn lẫn nghiệp vụ sư phạm Chính

vì vậy dẫn tới hiện tượng giáo viên phát thanh lại SGK, biến bài học lịch sử thành bàichính trị khá phổ biến

Cuối cùng, hiện tượng bảo thủ lạc hậu, chậm đổi mới về phương pháp dạy họccủa một bộ phận giáo viên có ảnh hưởng không nhỏ tới chất lượng bộ môn Phươngpháp dạy học lịch sử hiện nay chủ yếu không có gì mới chủ yếu dạy chay, theo lối đọcchép

Từ những nguyên nhân vừa nêu trên, chúng ta không thể nói đâu là nguyên nhânchủ yếu đâu là nguyên nhân thứ yếu để giải quyết mà chúng ta chỉ có thể làm hết mình

để thay đổi hiện trạng đáng buồn trên

Tiểu kết chương 1

1 Ket quả nghiên cứu về lí thuyết một số khái niệm có liên quan đến đề tài nóitrên có khá nhiều quan điểm, nhưng thống nhất: Vận dụng các thông tin lấy từ môn học

khác nhau để nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học.

Việc vận dụng phương pháp liên môn trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

là rất cần thiết để thực hiện mục tiêu môn học, phù hợp chương trình đổi mới giáo dụcnhằm nâng cao hiệu quả và chất lượng dạy học

2 Ket quả khảo sát thực trạng vận dụng phương pháp liên môn toong dạy họclịch sử ở trường phổ thông cho thấy:

Việc vận dụng phương pháp liên môn là rất cần thiết mang lại hiệu quả rất lớn.Song chưa được quan tâm đúng mức, vận dụng còn rất hạn chế

Qua việc phân tích trên, chúng tôi thiết nghĩ cần phải vận dụng phương pháp liênmôn nhằm nâng cao chất lượng dạy và học Lích sử ở trường phổ thông