H ợp tác giữa hai Đảng, các đoàn thể, các ngành ngoại giao và quốc phòng, an ninh .... Quan h ệ hợp tác trong lĩnh vực khoa học và giáo dục .... Quan h ệ hợp tác trong lĩnh vực khoa học
Trang 1B Ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH
PHẠM PHÚC VĨNH
LU ẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ
Trang 3L ỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và trích dẫn trong luận án là trung thực Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác
Tác gi ả luận án
Ph ạm Phúc Vĩnh
Trang 4
M ỤC LỤC
L ỜI CAM ĐOAN 3
M ỤC LỤC 4
B ẢNG QUY ƯỚC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 9
DANH M ỤC CÁC BẢNG 10
M Ở ĐẦU 11
1 Lí do ch ọn đề tài 11
2 L ịch sử nghiên cứu vấn đề 12
3 M ục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 20
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 20
5 Ngu ồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu 21
5.1 Ngu ồn tài liệu 21
5.2 Phương pháp nghiên cứu 22
6 Nh ững đóng góp mới của luận án 23
7 C ấu trúc của luận án 23
CHƯƠNG 1: QUÁ TRÌNH BÌNH THƯỜNG HÓA QUAN HỆ VIỆT NAM - TRUNG QUỐC TỪ 1986 ĐẾN 1991 24
1.1 Khái quát v ề quan hệ Việt Nam - Trung Quốc từ 1945 đến 1986 24
1.1.1.Quan h ệ giữa cách mạng Việt Nam và cách mạng Trung Quốc trong giai đoạn từ 1945 đến 1949 24
1.1.2 Quan h ệ Việt - Trung trong giai đoạn từ 1950 đến 1975 26
1.1.3 Quan h ệ Việt - Trung trong giai đoạn từ 1975 đến 1986 33
Trang 5Ti ểu kết chương 1 63
CHƯƠNG 2: QUAN HỆ VIỆT NAM - TRUNG QUỐC PHỤC HỒI VÀ BƯỚC ĐẦU PHÁT TRIỂN TRONG GIAI ĐOẠN TỪ 1991 ĐẾN 2000 65
2.1 B ối cảnh của quan hệ Việt - Trung trong giai đoạn từ 1991 đến 2000 65
2.2 Quan h ệ chính trị, ngoại giao, quốc phòng, an ninh 69
2.2.1 Ho ạt động ngoại giao của lãnh đạo cấp cao hai nước 69
2.2.2 H ợp tác giữa hai Đảng, các đoàn thể, các ngành ngoại giao và quốc phòng, an ninh 72
2.3 Quan h ệ hợp tác trên lĩnh vực kinh tế 75
2.3.1 Quan h ệ thương mại 76
2.3.2 Quan h ệ hợp tác đầu tư và du lịch 82
2.4 Quan h ệ hợp tác giao lưu văn hoá, khoa học và giáo dục 91
2.4.1 H ợp tác, giao lưu văn hóa 91
2.4.2 Quan h ệ hợp tác trong lĩnh vực khoa học và giáo dục 93
2.5 Quá trình gi ải quyết vấn đề tranh chấp chủ quyền giữa hai nước 96
2.5.1 Gi ải quyết vấn để tranh chấp chủ quyển trên biển Đông 96
2.5.2 Gi ải quyết vấn đề biên giới trên bộ và phân định Vịnh Bắc Bộ 111
Ti ểu kết chương 2 121
CHƯƠNG 3: QUAN HỆ VIỆT NAM - TRUNG QUỐC PHÁT TRIỂN TRONG NHŨNG NĂM ĐẦU THẾ KỈ XXI (2001 - 2006) 123
3.1 B ối cảnh của quan hệ Việt - Trung đầu thế kỉ XXI 123
3.2 Quan h ệ chính trị, ngoại giao, quốc phòng, an ninh 125
3.2.1 Các ho ạt động ngoại giao của lãnh đạo cấp cao hai nước 125
Trang 63.2.2 H ợp tác giữa hai Đảng, các đoàn thể, địa phương và các ngành ngoại giao, quốc
phòng, an ninh 130
3.3 Quan h ệ hợp tác trên lĩnh vực kinh tế 133
3.3.1 S ự phát triển mạnh mẽ trong quan hệ thương mại 133
3.3.2 Quan h ệ hợp tác đầu tư và du lịch 139
3.4 Quan h ệ hợp tác giao lưu văn hóa, khoa học và giáo dục 146
3.4.1 H ợp tác, giao lưu văn hóa 146
3.4.2 Quan h ệ hợp tác trong lĩnh vực khoa học kĩ thuật và giáo dục 148
3.5 Quá trình gi ải quyết vấn đề tranh chấp chủ quyền giữa hai nước 153
3.5.1 Qúa trình gi ải quyết vấn đề tranh chấp trên biển Đông 153
3.5.2 Phân gi ới cắm mốc biên giới trên bộ và phân định Vịnh Bắc Bộ 158
Ti ểu kết chương 3 160
CHƯƠNG 4: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ ĐÁNH GIÁ VỀ QUAN HỆ VIỆT NAM - TRUNG QU ỐC TỪ 1986 ĐẾN 2006 162
4.1 Nh ững thành tựu, hạn chế của Việt Nam trong quan hệ với Trung Quốc và hướng kh ắc phục 162
4.1.1 Nhưng thành tựu 162
4.1.2 Nh ững hạn chế của Việt Nam 165
4.1.3 M ột số đề xuất về giải pháp nhằm khắc phục những hạn chế 173
4.2 V ị thế và đặc điểm của quan hệ Việt - Trung từ 1986 đến 2006 177
4.2.1 Quan h ệ Việt - Trung có vị trí quan trọng trong các mối quan hệ quốc tế của Việt Nam và c ủa khu vực 177
4.2.2 Quan h ệ Việt - Trung là một qúa trình vừa hợp tác vừa đấu tranh vì lợi ích của mỗi nước 180
Trang 74.2.3 Quan h ệ Việt - Trung phát triển mạnh mẽ, toàn diện và theo nguyên tắc bình đẳng,
cùng có l ợi 181
4.3 M ột số bài học lịch sử 182
4.3.1 Khai thác nh ững bài học của dân tộc trong lịch sử về quan hệ với một nước láng gi ềng lớn 182
4.3.2 Nghiên c ứu một cách cụ thể và nhạy bén tình hình quốc tế có lợi cho mối quan hệ Vi ệt - Trung, khai thác thế mạnh của Việt Nam trong khu vực và quốc tế để giải quyết nh ững bất lợi trong quan hệ vởi Trung Quốc 183
4.3.3 N ắm bắt thời cơ, đẩy mạnh đổi mới và hội nhập để củng cố nội lực, năng cao vị thế c ủa Việt Nam trên trường quốc tế nhằm thúc đẩy hợp tác và đấu tranh với Trung Quốc có hi ệu quả 185
4.4 Cơ hội và thách thức của quan hệ Việt Nam - Trung Quốc 186
4.4.1 Nh ững cơ hội phát triển 186
4.4.2 Nh ững thách thức 189
K ẾT LUẬN 191
NH ỮNG CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG C ỦA LUẬN ÁN 195
TÀI LIỆU THAM KHẢO 196
A Ti ếng Việt 196
B Ti ếng Anh 216
PH Ụ LỤC 218
PH Ụ LỤC 1: MỘT SỐ SỰ KIỆN VỀ QUAN HỆ VIỆT NAM - TRUNG QUỐC TỪ 1986 ĐẾN 2006 219
PH Ụ LỤC 2: KIM NGẠCH THƯƠNG MẠI TRUNG - VIỆT GIAI ĐOẠN 1991 - 2006 (THEO S Ố LIỆU THÔNG KÊ CỦA TRUNG QUỐC) 228
Trang 8PH Ụ LỤC 3: MỘT SỐ MẶT HÀNG XUẤT KHẨU CHỦ YẾU CỦA VIỆT NAM SANG
TRUNG QU ỐC TỪ 1991 ĐẾN 2006 229
PH Ụ LỤC 4: MỘT SỐ MẶT HÀNG CHỦ YẾU NHẬP KHẨU TỪ TRUNG QUỐC CỦA VI ỆT NAM TỪ 1996 ĐẾN 2006 231
PH Ụ LỤC 5: ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP CỦA TRUNG QUỐC VÀO VIỆT NAM PHÂN THEO NGÀNH ĐẦU TƯ 233
PH Ụ LỤC 6: MỘT SỐ TRƯỜNG ĐẠI HỌC CỦA TRUNG QUỐC HỢP TÁC ĐÀO TẠO V ỚI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM – 2008 234
PH Ụ LỤC 7: TỔNG HỢP BẢNG XẾP HẠNG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÀNG ĐẦU C ỦA TRUNG QUỐC 2008 237
PH Ụ LỤC 8: HIỆP ĐỊNH TẠM THỜI VỀ VIỆC GIẢI QUYẾT CÔNG VIỆC TRÊN VÙNG BIÊN GI ỚI HAI NƯỚC GIỮA CHÍNH PHỦ NƯỚC CHXHCN VIỆT NAM VÀ CHÍNH PH Ủ NƯỚC CHND TRUNG HOA 238
PH Ụ LỤC 9: 247
PH Ụ LỤC 10: 278
PH Ụ LỤC 11: THÔNG CÁO CHUNG VIỆT NAM TRUNG QUỐC NĂM 1991 286
PH Ụ LỤC 12: TUYÊN BỐ CHUNG VỀ HỢP TÁC TOÀN DIỆN TRONG THẾ KỈ MỚI GI ỮA NƯỚC CHXHCN VIỆT NAM VÀ CHND TRUNG HOA 289
PH Ụ LỤC 13: TUYÊN BỐ CHUNG VIỆT NAM - TRUNG QUỐC THÁNG 11/2006 294
PH Ụ LỤC 14: TUYÊN BỐ CỦA ASEAN VỀ BIỂN ĐÔNG NĂM 1992 (Tại Hội nghị ngo ại trưởng ASEAN 22/7/1992) 298
PH Ụ LỤC 15: MỘT SỐ HÌNH ẢNH - BẢN ĐỒ - LƯỢC ĐỒ 299
Trang 9B ẢNG QUY ƯỚC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Trang 10DANH M ỤC CÁC BẢNG