Giải pháp phát triển nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm tại việt nam

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ NGOẠI THƯƠNG KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐỀ TÀI: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI TRONG LĨNH V

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ

CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ NGOẠI THƯƠNG

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP

ĐỀ TÀI: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI TRONG LĨNH VỰC THỰC PHẨM TẠI VIỆT NAM

Họ và tên sinh viên: Nguyễn Bích Ngọc Lớp: Anh 14

Khoá: K42D Giáo viên hướng dẫn: TS Nguyễn Thanh Bình

Hà Nội, tháng 11 năm 2007

2

MỤC LỤC

Lời mở đầu 1

Chương I: Cơ sở lý luận chung về nhượng quyền thương mại và phát triển nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm 5

I Nhượng quyền thương mại 5

1 Định nghĩa nhượng quyền thương mại 5

2 Phân loại nhượng quyền thương mại 8

3 Lợi ích của nhượng quyền thương mại 12

4 Hạn chế của nhượng quyền thương mại 18

II Phát triển nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm 21

1 Đặc điểm ngành kinh doanh thực phẩm 21

2 Quy trình nhượng quyền kinh doanh trong lĩnh vực thực phẩm 25

3 Quy trình nhận quyền kinh doanh trong lĩnh vực thực phẩm 35

Chương II: Thực trạng nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam 40

I Cơ sở pháp lý cho hoạt động nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam 40

1 Cơ sở pháp lý điều tiết hoạt động nhượng quyền thương mại tại Việt Nam 40 2 Cơ sở pháp lý điều tiết hoạt động kinh doanh thực phẩm tại Việt Nam 45

II Đặc điểm ngành kinh doanh thực phẩm Việt Nam 48

1 Quy mô của ngành kinh doanh thực phẩm Việt Nam 48

2 Chất lượng của ngành kinh doanh thực phẩm Việt Nam 52

III Thực tiễn hoạt động nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam 55

1 Quá trình phát triển nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam 55

2 Thực tiễn hoạt động của các bên nhượng quyền tại Việt Nam 58

3

3 Thực tiễn hoạt động của các bên nhận quyền tại Việt Nam 64

4 Đánh giá chung về thực tiễn hoạt động nhượng quyền thương mại trong

lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam 69

5 Một số mô hình nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm tiêu biểu của Việt Nam 70

Chương III: Tiềm năng và giải pháp phát triển nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam thời gian tới 76

I Tiềm năng phát triển nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam 76

1 Những điều kiện thuận lợi để phát triển nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam 76

2 Nhượng quyền thương mại là phương thức kinh doanh rất phù hợp với tình hình Việt Nam hiện nay 83

3 Tiềm năng về thị trường nhượng quyền và nhận quyền trong lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam 84

II Giải pháp phát triển nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam thời gian tới 86

1 Giải pháp từ phía các doanh nghiệp nhượng quyền 87

2 Giải pháp từ phía các doanh nghiệp nhận quyền 93

3 Giải pháp từ phía Nhà nước và các Bộ, Ban, Ngành 96

Kết luận 101

Tài liệu tham khảo 103

Phụ lục 108

Phụ lục 1: Mẫu đơn đăng ký nhượng quyền thương mại 108

Phụ lục 2: Bản giới thiệu về nhượng quyền thương mại 110

1

LỜI MỞ ĐẦU

A Tính cấp thiết của đề tài

Nhượng quyền thương mại (Franchise) là một phương thức kinh doanh đã

ra đời và phát triển trên thế giới hơn 6 thập kỷ qua, đặc biệt phổ biến ở các nước Âu - Mỹ và được đánh giá là mô hình kinh doanh có tính ưu việt nổi bật, đem lại thành công cho nhiều thương hiệu hàng đầu thế giới, đóng góp không nhỏ vào sự phát triển của những nền kinh tế lớn trên thế giới Tại Việt Nam, phương thức kinh doanh này bắt đầu manh nha hình thành từ giữa những năm

1990, tuy nhiên đến nay thuật ngữ “franchise” vẫn còn rất mới mẻ đối với các doanh nghiệp Việt Nam Một vài năm gần đây, nhượng quyền thương mại tại Việt Nam bắt đầu có những khởi sắc, rõ ràng nhất là trong lĩnh vực thực phẩm với sự nổi lên của một số thương hiệu nhượng quyền Việt Nam như Cà phê Trung Nguyên, Phở 24, Kinh Đô Bakery, Nước Mía Siêu Sạch… và sự xuất hiện ngày càng nhiều các thương hiệu nhượng quyền nổi tiếng của nước ngoài tại Việt Nam như KFC, Jollibee, Gloria Jean’s, Dimah…Tuy nhiên, sự phát triển hiện nay của nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam vẫn chỉ ở giai đoạn “sơ khai”, chưa thực sự xứng đáng với tiềm năng của thị trường

Trên thực tế, Việt Nam là một thị trường đầy tiềm năng để kinh doanh nhượng quyền trong lĩnh vực thực phẩm Chúng ta có một truyền thống văn hóa ẩm thực phong phú với nhiều món ăn ngon truyền thống, nhiều loại đặc sản, nông thủy hải sản nổi tiếng… Lợi thế này mở ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam xây dựng thương hiệu trong lĩnh vực thực phẩm Với

ưu điểm nổi bật là hiệu quả cao và chi phí thấp, phương thức nhượng quyền

có thể giúp các doanh nghiệp Việt Nam quảng bá thương hiệu và nhân rộng

mô hình kinh doanh trong lĩnh vực thực phẩm một cách nhanh chóng và tiết

2

kiệm Mô hình kinh doanh này đặc biệt phù hợp với nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam với đa số các doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ

Bên cạnh đó, với mức tăng trưởng GDP trung bình 7,6%/năm1 từ 2001 đến

2006, tình hình an ninh chính trị ổn định, lực lượng lao động dồi dào, nguồn cung cấp nguyên liệu nông sản và các sản phẩm thực phẩm phong phú cùng với việc gia nhập Tổ chức thương mại thế giới (WTO) vào tháng 1/2007, Việt Nam trở thành một điểm đến lý tưởng đối với nhiều doanh nghiệp nước ngoài nhượng quyền trong lĩnh vực thực phẩm

Dù có tiềm năng lớn nhưng do thiếu kinh nghiệm, trình độ, nhân lực cũng như chính sách hỗ trợ, sự quan tâm thích đáng từ phía Nhà nước và các Bộ, Ban, Ngành đối với lĩnh vực mới mẻ này nên nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam vẫn đang ở dạng tiềm ẩn, chưa thực sự phát huy hết thế mạnh Làm thế nào để có thể phát triển kinh doanh nhượng quyền trong lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam đang là một vấn đề cấp thiết, đòi hỏi

phải có những giải pháp cụ thể và thiết thực Chính vì vậy, tác giả chọn “Giải

pháp phát triển nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam” làm đề tài khóa luận tốt nghiệp

B Mục đích nghiên cứu của đề tài

 Xây dựng hệ thống cơ sở lý luận chung về nhượng quyền thương mại

và phát triển nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm

 Đánh giá thực trạng nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam

 Đánh giá tiềm năng phát triển nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam

1

Tổng cục thống kê (2006), Niên giám thống kê 2006, NXB Thống Kê, -69-

3

 Đề xuất hệ thống giải pháp phát triển nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam

C Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

- Đối tượng nghiên cứu: Việc phát triển nhượng quyền thương mại trong

lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam

- Phạm vi nghiên cứu: Hoạt động nhượng quyền thương mại diễn ra trong

rất nhiều ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh, tuy nhiên đề tài chỉ nghiên cứu hoạt động nhượng quyền và chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực thực phẩm của các doanh nghiệp Việt Nam và nước ngoài đang hoạt động trên thị trường Việt Nam Đề tài tập trung đánh giá thực trạng hoạt động nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam từ 1997-2007, các giải pháp được đề xuất có giá trị đến 2015

D Phương pháp nghiên cứu đề tài

Để nghiên cứu đề tài, tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu như: thu thập tài liệu, xây dựng bảng biểu, thống kê, so sánh, phỏng vấn, quan sát

và phân tích tổng hợp

E Bố cục của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, đề tài gồm có 3 chương như sau:

 Chương I: Cơ sở lý luận chung về nhượng quyền thương mại và phát triển nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm

 Chương II: Thực trạng nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam

 Chương III: Tiềm năng và giải pháp phát triển nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực thực phẩm tại Việt Nam thời gian tới

5

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI VÀ PHÁT TRIỂN NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI

TRONG LĨNH VỰC THỰC PHẨM

I NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI

1 Định nghĩa nhượng quyền thương mại

Thuật ngữ “franchise” bắt nguồn từ tiếng Pháp cổ, có nghĩa là “đặc quyền” hay “tự do” Tại Việt Nam “franchise” được dịch là “nhượng quyền thương mại” hay “nhượng quyền kinh doanh” Về lý thuyết, cụm từ “thương mại” chỉ mang hàm nghĩa buôn bán, giao dịch trong khi đó hoạt động “franchise” trên thế giới không chỉ đơn thuần là việc buôn bán, giao dịch thông thường mà còn liên quan đến các yếu tố khác như thương hiệu, bí quyết kinh doanh, giải pháp kinh doanh…, chính vì vậy cách dùng thuật ngữ “nhượng quyền kinh doanh”

là chính xác hơn Bên cạnh đó, cũng có quan niệm cho rằng dùng từ

“nhượng” là chưa chính xác vì quyền kinh doanh thương hiệu và sản phẩm hay dịch vụ chỉ được bên chủ thương hiệu cho phép sử dụng trong một thời gian nhất định mà thôi, chính vì vậy cụm từ “cấp quyền kinh doanh” có vẻ phù hợp hơn cụm từ “nhượng quyền kinh doanh” Tương tự, thuật ngữ “mua nhượng quyền” dùng đối với bên nhận quyền lẽ ra phải là “thuê nhượng quyền” Song trên thực tế, “nhượng quyền thương mại” hay “nhượng quyền kinh doanh” chẳng qua chỉ là cách gọi, cả hai thuật ngữ này đều được hiểu là hoạt động thương mại theo đó bên nhận quyền tiến hành hoạt động kinh doanh theo cách thức tổ chức kinh doanh do bên nhượng quyền quy định Hoạt động nhượng quyền kinh doanh khởi nguồn tại Mỹ vào giữa thế kỷ

19 với sự kiện lần đầu tiên trên thế giới nhà sản xuất máy khâu Singer ký cho thực hiện hợp đồng nhượng quyền kinh doanh Đến nay, hoạt động nhượng

6

quyền kinh doanh đã có mặt tại hơn 160 quốc gia với tổng doanh thu lên đến 18,3 tỷ USD năm 20002 Cùng với sự phát triển của nhượng quyền thương mại, đã có rất nhiều định nghĩa khác nhau trên thế giới được đưa ra để quy chuẩn hoạt động này

Theo định nghĩa của Hiệp hội Nhượng quyền thương mại Quốc tế

(International Franchise Association): “Nhượng quyền kinh doanh là mối

quan hệ theo hợp đồng giữa bên giao và bên nhận quyền, theo đó bên giao đề xuất hoặc phải duy trì sự quan tâm liên tục tới doanh nghiệp của bên nhận trên các khía cạnh như: bí quyết kinh doanh (know- how), đào tạo nhân viên; bên nhận hoạt động dưới nhãn hiệu hàng hoá, phương thức, phương pháp kinh doanh do bên giao sở hữu hoặc kiểm soát, và bên nhận đang, hoặc sẽ tiến hành đầu tư đáng kể vốn vào doanh nghiệp bằng các nguồn lực của mình” 3 Trong định nghĩa này vai trò của bên nhận quyền trong việc đầu tư

vốn và điều hành doanh nghiệp được nhấn mạnh hơn so với trách nhiệm của bên giao quyền

Uỷ ban Thương mại Liên bang Hoa Kỳ (Federal Trade Commission) lại nhấn mạnh tới sự hỗ trợ và kiểm soát của bên giao quyền đối với bên nhận quyền thông qua một định nghĩa về hợp đồng nhượng quyền kinh doanh như

sau: “Là hợp đồng theo đó bên giao hỗ trợ đáng kể bên nhận trong việc điều

hành doanh nghiệp hoặc kiểm soát chặt chẽ phương pháp điều hành kinh doanh của bên nhận, li-xăng nhãn hiệu cho bên nhận để phân phối sản phẩm hoặc dịch vụ theo nhãn hiệu hàng hoá của bên giao và yêu cầu bên nhận thanh toán cho bên giao một khoản phí tối thiểu”4

2,, 3, 4

Trần Ngọc Sơn (26/1/2007), Nhượng quyền kinh doanh ở Việt Nam,

http://www.franchise-vietnam.com/?vnTRUST=act:news%7Cnewsid:31 (truy cập ngày 1/10/2007)

7

Định nghĩa của Hiệp hội Nhượng quyền thương mại Anh Quốc (British Franchise Association) cũng nhấn mạnh đến trách nhiệm của bên giao quyền:

“Phương thức kinh doanh nhượng quyền là việc một bên (bên nhượng quyền)

cấp phép cho bên kia (bên nhận quyền), cho phép bên nhận quyền kinh doanh dưới thương hiệu, nhãn hiệu của bên giao; sử dụng trọn gói phương thức kinh doanh, bí quyết kĩ thuật của bên giao trên cơ sở sự hỗ trợ thường xuyên của bên giao” 5

Định nghĩa của liên minh Châu Âu (EU) lại nghiêng về quyền của bên

nhận khi sử dụng một tập hợp quyền sở hữu trí tuệ, theo đó: “Quyền kinh

doanh là một tập hợp những quyền sở hữu công nghiệp và sở hữu trí tuệ liên quan tới nhãn hiệu hàng hoá, tên thương mại, biển hiệu cửa hàng, giải pháp hữu ích, kiểu dáng, bản quyền tác giả, bí quyết hoặc sáng chế sẽ được khai thác để bán sản phẩm hoặc cung cấp dịch vụ tới người tiêu dùng cuối cùng” 6

Nhượng quyền thương mại có nghĩa là việc chuyển nhượng tất cả các quyền

kinh doanh được định nghĩa ở trên

Theo Điều 284, Mục 8, Luật Thương Mại sửa đổi ban hành ngày 14 tháng

6 năm 2005 của Việt Nam, nhượng quyền thương mại được định nghĩa như

sau: “Nhượng quyền thương mại là hoạt động thương mại, theo đó bên

nhượng quyền cho phép và yêu cầu bên nhận quyền tự tiến hành việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ theo các điều kiện sau đây: 1- Việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ được tiến hành theo cách thức tổ chức kinh doanh do bên nhượng quyền quy định và được gắn với nhãn hiệu hàng hoá, tên thương mại, bí quyết kinh doanh, khẩu hiệu kinh doanh, biểu tượng kinh doanh, quảng cáo của bên nhượng quyền 2- Bên nhượng quyền có quyền

5

British Franchise Association, What is franchising, http://www.thebfa.org/whatis.asp (truy cập ngày 2/10/2007)

6

Trần Ngọc Sơn (26/1/2007), Nhượng quyền kinh doanh ở Việt Nam,

http://www.franchise-vietnam.com/?vnTRUST=act:news%7Cnewsid:31 (truy cập ngày 1/10/2007)