Mời phụ huynh làm chuyên gia hỗ trợ hoạt động giảng dạy tại nhà trường phổ thông

Mời phụ huynh làm chuyên gia hỗ trợ hoạt động giảng dạy tại nhà trường phổ thôngMời phụ huynh làm chuyên gia hỗ trợ hoạt động giảng dạy tại nhà trường phổ thôngMời phụ huynh làm chuyên gia hỗ trợ hoạt động giảng dạy tại nhà trường phổ thôngMời phụ huynh làm chuyên gia hỗ trợ hoạt động giảng dạy tại nhà trường phổ thôngMời phụ huynh làm chuyên gia hỗ trợ hoạt động giảng dạy tại nhà trường phổ thôngMời phụ huynh làm chuyên gia hỗ trợ hoạt động giảng dạy tại nhà trường phổ thôngMời phụ huynh làm chuyên gia hỗ trợ hoạt động giảng dạy tại nhà trường phổ thôngMời phụ huynh làm chuyên gia hỗ trợ hoạt động giảng dạy tại nhà trường phổ thôngMời phụ huynh làm chuyên gia hỗ trợ hoạt động giảng dạy tại nhà trường phổ thôngMời phụ huynh làm chuyên gia hỗ trợ hoạt động giảng dạy tại nhà trường phổ thôngMời phụ huynh làm chuyên gia hỗ trợ hoạt động giảng dạy tại nhà trường phổ thôngMời phụ huynh làm chuyên gia hỗ trợ hoạt động giảng dạy tại nhà trường phổ thôngMời phụ huynh làm chuyên gia hỗ trợ hoạt động giảng dạy tại nhà trường phổ thôngMời phụ huynh làm chuyên gia hỗ trợ hoạt động giảng dạy tại nhà trường phổ thôngMời phụ huynh làm chuyên gia hỗ trợ hoạt động giảng dạy tại nhà trường phổ thôngMời phụ huynh làm chuyên gia hỗ trợ hoạt động giảng dạy tại nhà trường phổ thông

Ý TƯỞNG GIÁO DỤC (1):

MỜI PHỤ HUYNH LÀM CHUYÊN GIA HỖ TRỢ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TẠI NHÀ TRƯỜNG PHỔ THÔNG

Người đề xuất: Hoàng Lan Anh

Đơn vị: Trường THPT Chuyên Bắc Giang

Địa chỉ: Trường THPT Chuyên Bắc Giang – Đường

Hoàng Văn Thụ – TP Bắc Giang – Tỉnh Bắc Giang Điện thoại: 0979 368 369

Email: hoanglananh1306@gmail.com

Hoàn thành ý tưởng: Ngày 29/9/2016

TÓM TẮT Ý TƯỞNG::

Phụ huynh vừa là cha mẹ học sinh trong gia đình và trường học, lại vừa là lực lượng lao

động thuộc nhiều ngành nghề khác nhau trong đời sống xã hội Mời phụ huynh làm chuyên gia hỗ trợ hoạt động dạy học là một cách thức giáo viên tổ chức phối kết hợp các hoạt động

và các lực lượng giáo dục sao cho phụ huynh, với tư cách là một đại diện của cộng đồng đương đại, có thể tham gia chia sẻ ở mức độ phù hợp những kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm chuyên ngành và thực tế của mình cho giáo viên - học sinh trong những bài học cụ thể Phương thức này giúp phát huy tiềm lực sẵn có, góp phần quan trọng để xây dựng trường

học thành một cộng đồng học tập vững mạnh, đồng thời đưa giáo dục phát triển gắn liền với thực tiễn, đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao của xã hội hôm nay

MỤC LỤC

A PHẦN MỞ ĐẦU 3

I Lý do chọn đề tài 3

II Lịch sử vấn đề 4

III Phạm vi và đối tượng nghiên cứu/áp dụng 6

IV Mục đích của đề tài 7

B NỘI DUNG CHÍNH 7

I CƠ SỞ CHO HOẠT ĐỘNG MỜI PHỤ HUYNH LÀM CHUYÊN GIA HỖ TRỢ DẠY - HỌC TẠI NHÀ TRƯỜNG 7

1 Những giới hạn của trường học 7

1.1 Trường học tiềm ẩn những nguy cơ xa rời thực tiễn 8

1.2 Giáo viên không phải là chuyên gia trong mọi lĩnh vực 9

2 Những tiềm năng của phụ huynh 10

2.1 Mỗi phụ huynh làm một nghề khác nhau 10

2.2 Sự hỗ trợ con em học tập tại nhà của phụ huynh 11

2.3 Đại diện Hội Cha mẹ học sinh ở mỗi trường học 12

II CÁCH THỨC TRIỂN KHAI HOẠT ĐỘNG MỜI PHỤ HUYNH LÀM CHUYÊN GIA HỖ TRỢ DẠY - HỌC TẠI NHÀ TRƯỜNG 12

1 Những hình thức tham gia hỗ trợ bài học của phụ huynh 12

2 Tiến trình thực hiện 14

3 Nguyên tắc thực hiện 15

III Ý NGHĨA CỦA HOẠT ĐỘNG MỜI PHỤ HUYNH LÀM CHUYEN GIA HỖ TRỢ DẠY - HỌC TẠI NHÀ TRƯỜNG 16

1 Xây dựng mô hình Cộng đồng học tập tại địa phương 16

2 Tăng cường tính thực tiễn trong chương trình đào tạo 18

C KẾT LUẬN 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Một nền giáo dục giá trị phải là một nền giáo dục mang tính thực tiễn, vận hành hữu

cơ với sự phát triển của đời sống xã hội trong đó nó là một thành phần Vẫn biết rằng việc học tập nghiên cứu phải gắn liền với sách vở song không có nghĩa là hoạt động này được phép xa rời thực tế Trong thời đại phát triển khoa học kỹ thuật hiện nay, tính chất thực tiễn của giáo dục càng được đề cao Song giáo dục thực tiễn không phải giáo dục thực dụng, vì bản chất của nó là hướng đến sự đáp ứng những nhu cầu phát triển của mỗi cá nhân trong sự hòa nhập với cộng đồng, giúp họ tự khẳng định giá trị bản thân và cống hiến cho lợi ích chung của xã hội Ở khía cạnh này, có thể khẳng định tính thực tiễn chính là tinh thần căn bản của một nền giáo dục nhân văn

2 Môi trường phát triển toàn diện, lý tưởng của một đứa trẻ là môi trường trong đó có

sự gắn kết giáo dục chặt chẽ giữa gia đình – nhà trường – xã hội Việc tham gia bồi dưỡng kiến thức, kĩ năng, nhân cách cho trẻ không nên được phân công rạch ròi, bởi vì thực tế, dạy kiến thức không phải là công việc duy nhất và chỉ thuộc về nhà trường, cũng như dạy đạo đức không chỉ thuộc về gia đình và dạy kĩ năng chỉ thuộc về xã hội Sự giao lưu giữa các không gian, các nhân tố tiềm lực tham gia hoạt động giáo dục sẽ là một giải pháp hiệu quả góp phần đưa hoạt động xã hội hóa giáo dục được thực hiện ở chiều sâu và thực chất hơn Hơn thế, khi cổng trường mở ra để đón nhận sự hỗ trợ đến từ phụ huynh và các thành viên của xã hội, trường học sẽ phá vỡ được thế cô lập trong quá trình đào tạo nhân lực để bắt kịp những bước đi và hòa nhập với hơi thở của đời sống đương đại, chính thức trở thành một thành viên quan trọng và thiết yếu của cuộc sống thực tiễn đó,

3 Hiện nay ở Việt Nam, trong khi tình trạng “chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng nhu cầu thực tiễn”, “thừa thầy thiếu thợ”… còn đang là một bài toán nan giải, hay trong các cuộc họp phụ huynh của nhà trường, vẫn còn nhiều lời nhắn gửi tha thiết “Trăm sự nhờ thầy!” của các bậc phụ huynh dành cho giáo viên, thì chúng ta hiểu rằng:: không chỉ mục tiêu giáo dục thực tiễn của chúng ta còn chưa được thực hiện thấu đáo, mà lực lượng giáo dục của chúng ta còn bị giới hạn trong khuôn khổ nhà trường, bộ ba liên kết gia đình – nhà trường – xã hội vẫn còn hết sức lỏng lẻo Thiệt thòi thuộc về người học, sau này chính là người lao động Và rộng hơn nữa, thiệt thòi thuộc về cả xã hội Việt Nam

Bấy lâu nay chúng ta vẫn hát “Lúc ở nhà mẹ cũng là cô giáo/Khi đến trường cô giáo như

mẹ hiền” (Cô giáo như mẹ hiền - Phạm Tuyên) trong niềm tin cậy về sự đồng tâm giao hòa giữa gia đình và nhà trường: cô là mẹ - mẹ là cô Song hãy thử tưởng tượng: dịch chuyển một chút cái cấu trúc không gian vốn đã được mặc định cho cô và mẹ, để cô không chỉ (dạy)

ở trường và mẹ không chỉ (dạy) ở nhà…chúng ta có thể làm thêm được điều gì xích lại mối liên kết bộ ba gia đình – nhà trường – xã hội? Có thể mang lại điều gì mới mẻ cải thiện chất lượng, hướng đến giáo dục thực tiễn của Việt Nam? Về vấn đề “cô không chỉ dạy ở trường” (mà không phải là tình trạng gia sư, dạy thêm học thêm tràn lan như hiện nay), chúng tôi sẽ

bàn bạc ở một dịp khác Còn vấn đề “mẹ” - và rộng ra là các bậc phụ huynh – “không chỉ dạy ở nhà”, nghĩa là đưa các phụ huynh đến trường tham gia vào hoạt động học tập của chính con em mình - thì sao? Câu hỏi này mở ra nhiều thay đổi trong quan niệm cũng như cách thức tổ chức giáo dục, từ đó giúp chúng tôi hình thành ý tưởng “Mời phụ huynh làm chuyên gia hỗ trợ trong quá trình giảng dạy ở trường phổ thông”, trong đó phụ huynh xuất hiện ở trường học của con em mình với tư cách “kép”: tư cách cá nhân - như là một phụ huynh, và tư cách cộng đồng - như là một chuyên gia Hi vọng ý tưởng này sẽ góp phần xây dựng được một Cộng đồng học tập với kết cấu chặt chẽ, nội dung thực tiễn, hoạt động thực chất, góp phần phát triển giáo dục Việt Nam trong những năm kế tiếp

Mối quan hệ giữa gia đình – nhà trường – xã hội trong việc phát triển nhân cách cho trẻ vốn đã được khẳng định ý nghĩa và tầm quan trọng qua thực tiễn giáo dục Đối với trẻ từ 0-6 tuổi, những phương pháp Giáo dục sớm như Montessori hay Glenn Doman buộc mỗi phụ huynh nên tham gia những khóa học với chuyên gia, trao đổi với giáo viên, để bản thân

họ cũng phải trở thành một chuyên gia về phương pháp trong việc giáo dục con cái tại gia đình [11] Đây cũng là một con đường tiên quyết cho việc giáo dục trẻ khuyết tật, thâm chí các nhà giáo dục tin rằng: việc xây dựng hội cha mẹ như những chuyên gia sẽ là một giải pháp thúc đẩy hoạt động giáo dục của giáo viên (Murray M., Currian E & Zeller D., 2008) Tuy nhiên môi quan hệ giữa gia đình – nhà trường ở đây chủ yếu đến từ việc nhà trường hỗ trợ về phương pháp, kiến thức cho phụ huynh, chứ một sự hỗ trợ ngược lại còn rất hạn chế

Đối với giáo dục phổ thông, vai trò của phụ huynh cũng có ý nghĩa quan trọng trong

sự phát triển toàn diện của một đứa trẻ, mặc dù nhìn từ phía ngoài, thời gian họ dành cho con cái có vẻ giảm hơn so với khi chúng còn bé Càng những năm gần đây, khi giáo dục trở thành quốc sách của hầu hết các quốc gia, hoạt động xã hội hóa giáo dục càng ngày càng được quan tâm, và cha mẹ càng có những nhận thức đúng đắn hơn về vai trò của mình trong giáo dục con cái Việc các phụ huynh tham gia vào các hoạt động của nhà trường cũng đã được nhiều trường học trên thế giới đề xuất thực hiện từ lâu

Tại Mỹ, đã có hẳn một phong trào toàn quốc mang tên “Be there” (Hãy ở đó) nhằm gây cảm hứng và tổ chức phụ huynh tích cực tham gia cùng với nhà trường vào sự nghiệp phát triển học tập của con em mình Nhiều brochure của nhà trường và các học khu giới thiệu, hướng dẫn hoạt động tham gia mọi mặt của phụ huynh sao cho hoạt động này đạt được hiệu quả tốt nhất [7], [8], [13] Dựa vào thực trạng tại một số trường học thuộc bang Chicago, Comer J.P & Haynes N.M (1991) đã khái quát ba mức độ tham gia của phụ huynh vào các hoạt động của học đường: mức độ 1: phụ huynh tham gia nhóm Lập kế hoạch và Quản lí trường học; mức độ 2: phụ huynh giúp đỡ trong lớp học hoặc đảm bảo và

hỗ trợ những chương trình hoạt động của nhà trường; mức độ 3: phụ huynh tham gia những hoạt động chung, mỗi mức độ tham gia, phụ huynh mang một nhiệm vụ và trách nhiệm khác nhau Ở mức độ 2, hoạt động tham gia của phụ huynh diễn ra hàng ngày, bao gồm

những công việc như “giúp đỡ thực hiện chương trình học thuật và các hoạt động xã hội trong lớp học, hỗ trợ cho những buổi dã ngoại, và hỗ trợ những hành vi đáng mong muốn

của học sinh trong môi trường học đường”(they helped carry out the academic and social program of the classroom, assisted on field tríp, and supported desireable behaviors of students within the school) Ở một bài viết khác, trong một phân tích tổng thể Pomerantz

E.M., Moorman E.A & Litwach S.D (2007) cũng đã chỉ ra những cách thức, đối tượng và lí

do nhằm hạn chế những tác động tiêu cực, tối đa hóa hiệu quả của việc tham gia của bố mẹ vào việc học của con cái, cả ở môi trường gia đình và trường học Một số giáo viên trên những trang web chuyên ngành đã chia sẻ những kinh nghiệm phối hợp hoạt động của phụ huynh trong lớp học như những tình nguyện viên/ điều hợp viên, trợ giảng - một cách phát huy khả năng tham gia của phụ huynh vào các hoạt động trong lớp học [12], [15]

Tại Nhật Bản, với chủ trương thực hiện mô hình Nghiên cứu bài học vì Cộng đồng học tập trong khoảng ba mươi năm nay, các phụ huynh cũng đã tích cực tham gia vào hoạt

động dạy học của giáo viên và học sinh trên lớp, trước hết bằng cách quan sát, dự giờ để

“trải nghiệm học sinh học như thế nào dưới hệ thống được đổi mới” (Saito E., Murase M., Tsukui A., Yeo J., 2015) Sato M.& Sato.M (2015) quan niệm “Tham gia vào đổi mới nhà trường cũng là nhiệm vụ của phụ huynh Phụ huynh đến trường “tham gia vào việc học” không chỉ thực hiện các hoạt động liên quan trực tiếp đến con cái của mình mà còn vì tất cả các học sinh trong trường” Tuy nhiên trên thực tế, chính các tác giả này cũng thừa nhận, việc phụ huynh thực hiện việc tham gia vào việc học còn rất thưa thớt, và “việc thực hiện nó một cách phù hợp vẫn còn là một thách thức đối với chúng ta” [6]

Hiện nay tại Việt Nam, sự tham gia của phụ huynh vào hoạt động dạy học bước đầu phát triển, cũng như việc xã hội hoa giáo dục đã được đề cao Tuy nhiên, hoạt động xã hội hóa giáo dục của chúng ta trong những năm gần đây thực ra chỉ được thực hiện trong một khuôn khổ hạn hẹp Phổ biến tại Việt Nam, khái niệm này gắn với việc huy động kinh phí từ các nguồn khác nhau: từ phụ huynh, từ các doanh nghiệp và tổ chức xã hội để phục vụ cho những hoạt động giáo dục của nhà trường [14] Vì thế, mặc dù mỗi một trường học, và mỗi lớp học trong trường đều đã thành lập Hội cha mẹ học sinh, có mặt trong Hội đồng giáo dục nhà trường, song sự tham gia của phụ huynh vào các hoạt động trường học mới chỉ dừng lại

ở các hoạt động đóng góp kinh phí hay hỗ trợ/tham gia tổ chức các sự kiên của nhà trường trong năm học (lễ Khai giảng, cắm trại, họp phụ huynh, lễ Tổng kết năm học…)

Tại một số trường chịu ảnh hưởng của mô hình giáo dục quốc tế, hoạt động của hội phụ huynh đã được mở rộng hơn Ví dụ tại trường Quốc tế APU (TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng) hội phụ huynh xác định nhiệm vụ của mình như sau: 1 hỗ trợ, ủng hộ, bênh vực cho học sinh, có trách nhiệm thông báo những quyết định có liên quan đến học sinh; 2 chăm sóc

và bảo vệ học sinh; tạo cầu nối giữa nhà trường và gia đình học sinh; 3 chú trọng việc phát triển tinh thần, thể chất, xã hội và tâm hồn học sinh, 4 giúp phụ huynh học sinh phát triển những kỹ năng cần thiết để hỗ trợ việc học tập của con em họ; 5 khuyến khích phụ huynh

học sinh tham gia vào các hoạt động của trường; 6 đẩy mạnh phúc lợi học sinh ở nhà, ở trường và ở các cộng đồng rộng lớn hơn [9] Tuy những hoạt động này đã đưa phụ huynh tham gia sâu hơn vào hoạt động của trường học, nhưng ở đây tổ chức hội phụ huynh mới chỉ hoạt động như là cầu nối giữa gia đình và nhà trường, chứ chưa phải là cầu nối giữa nhà trường và xã hội

Trong quá trình triển khai mô hình trường học mới VNEN kết hợp với hoạt động

Nghiên cứu bài học, các giáo viên cũng đã mời phụ huynh đến tham gia hoạt động học tập

của học sinh/con em mình tại lớp học, nhưng chủ yếu mới chỉ dừng lại ở hoạt động thăm lớp, dự giờ Việc phụ huynh tham gia sâu vào hỗ trợ kiến thức, kĩ năng trong bài học cũng đơn lẻ có thầy cô triển khai, những chưa thành hệ thống, Cũng đã có những bài viết hỗ trợ khiến cho hoạt động tham gia của phụ huynh trở nên tự tin và thuyết phục hơn [10], mở ra những hướng phát triển sâu rộng hơn cho hoạt động của hội phụ huynh nhằm đổi mới nhà trường

Tóm lại, có thể khẳng định: việc khuyến khích phụ huynh tham gia vào hoạt động học tập của con em tại trường học là một chủ trương đúng đắn, đã được nhiều nhà giáo dục quan tâm, được thực hiện ở nhiều quốc gia trên thế giới và bước đầu được khuyến khích áp dụng tại Việt Nam Tuy nhiên, qua phân tích, chúng tôi nhận thấy:

- Tư cách tham gia: Việc tham gia của phụ huynh vào hoạt động nhà trường chủ yếu với tư cách đại diện của mỗi gia đình hỗ trợ phối hợp cùng nhà trường đào tạo giáo dục học sinh

- Nội dung tham gia: phụ huynh có quyền tham gia nhiều hoạt động của nhà trường, Song với tư cách là phụ huynh, ngoài những hỗ trợ trực tiếp con em mình tại nhà, việc tham gia của họ tại trường học nếu có gắn bó với hoạt động chuyên môn cũng dừng lại

ở việc gián tiếp tác động tới học sinh như: thăm lớp dự giờ, hoặc sâu hơn một chút là làm nhiệm vụ trợ giảng, hỗ trợ chuẩn bị những yếu tố vật chất và thông tin cần thiết cho bài giảng giáo viên

Như vậy, có thể nói việc phụ huynh tham gia trực tiếp vào hoạt động học tập là một định hướng đúng đắn, song vẫn còn chưa được tổ chức tương ứng với nhu cầu và tiềm năng

Cụ thể tại Việt Nam, dấu ấn hoạt động hỗ trợ chuyên môn của phụ huynh ở trường học của con em mình còn mờ nhạt Đây sẽ cơ sở để chúng tôi trình bày ý tưởng “Mời phụ huynh làm chuyên gia hỗ trợ hoạt động dạy học tại nhà trường phổ thông” ở phần tiếp sau đây

1 Phạm vi nghiên cứu/áp dụng Hoạt động khuyến khích sự tham gia của phụ huynh với giáo dục sớm cho trẻ từ 0-6 tuổi và giáo dục đặc biệt cho trẻ khuyết tật đã được nhiều nhà giáo dục học quan tâm nghiên cứu Trong đề tài của mình, người viết hướng đến phạm vi giáo dục phổ thông từ cấp Tiểu

học đến cấp THPT Cụ thể hơn, ở đây chúng tôi cũng không tập trung nhiều vào hoạt động

hỗ trợ của phụ huynh với con em mình tại gia đình với tư cách cá nhân, mà hướng mối quan tâm đến hoạt động hỗ trợ của phụ huynh với tư cách đại diện cộng đồng, dành cho tất

cả các học sinh trong một trường lớp nhất đinh, góp phần thực hiện xây dựng Cộng đồng học tập nhằm đổi mới nhà trường

2 Đối tượng nghiên cứu/áp dụng

Về đối tượng phụ huynh, ở đây tôi không bàn về trường hợp “mẹ là cô”, tức phụ huynh chính là giáo viên dạy trực tiếp lớp con mình đang theo học, mà là trường hợp phụ huynh đến từ những vùng miền khác nhau, làm những ngành nghề khác nhau, có những kinh nghiệm sống khác nhau trong xã hội

Về hình thức tổ chức tham gia, người viết cũng không đề cập hết tất cả những cách thức phụ huynh có thể tham gia vào hoạt động của trường học, mà chỉ tập trung vào hoạt động hỗ trợ trực tiếp lớp học ở lĩnh vực chuyên môn: phụ huynh được mời đến với tư cách

là những chuyên gia hỗ trợ hoạt động giảng dạy của giáo viên, đem những kiến thức thời sự thực tiễn làm mới mẻ những kiến thức đã được định hình thành sách giáo khoa trong nhà trường

Trong nghiên cứu này, chúng tôi tập trung phân tích những cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc mời phụ huynh làm chuyên gia hỗ trợ bài học, ý nghĩa của hoạt động này với sự phát triển giáo dục cộng đồng theo hướng thiết thực, toàn diện, bền vững, cùng với việc đề xuất những nguyên tắc và hình thức cụ thể để hoạt động tham gia của phụ huynh được thực hiện linh hoạt song hiệu quả Tất cả để tổ chức huy động mọi tiềm lực sẵn có, góp phần đổi mới giáo dục Việt Nam trong thời đại hội nhập

B NỘI DUNG CHÍNH

HỖ TRỢ DẠY - HỌC TẠI NHÀ TRƯỜNG

1 Những giới hạn của trường học

Chúng ta không phủ nhận vai trò to lớn của giáo dục, mà một trong những hiện thân của nó là trường học, trong quá trình phát triển tri thức nhân loại Song ở phần này, người viết sẽ bắt đầu từ chiều ngược lại, chỉ raố giới hạn khiến trường học không thể phát huy hết những tiềm năng giáo dục Những phân tích đó sẽ làm cơ sở cho việc khuyến khích sự phối kết hợp hoạt động trường học với các nhân tố bên ngoài ở phần kế tiếp

1.1 Trường học tiềm ẩn những nguy cơ xa rời thực tiễn

Trường học nên là một tổ chức bắt đầu từ thực tiễn, hoạt động song hành như một

mô hình thu nhỏ của xã hội thực tiễn, và sản phẩm của nó cũng nên là nguồn nhân lực đáp ứng/thích ứng ngay được với nhu cầu thực tiễn Tuy nhiên, do cơ chế vận hành đặc thù với một số tính chất độc lập tương đối mà trường học lại mang trong mình những nguy cơ (ở một số nơi đã trở thành hiện thực) của việc xa rời thực tiễn Biểu hiện là:

Thứ nhất: Nội dung chương trình sách giáo khoa có nguy cơ tụt hậu Chương trình sách giáo khoa phổ thông được biên soạn bởi những chuyên gia giáo dục, những nhà khoa học đầu ngành với sự đảm bảo các chuẩn kiến thức và kĩ năng nhất định được đúc kết theo từng bộ môn, cấp lớp Tuy nhiên, một thực tế là mỗi bộ sách giáo khoa được xây dựng trong một lộ trình khoảng 2 - 3 năm (hoặc lâu hơn), và được sử dụng sau đó khoảng ít nhất 5 năm, tất nhiên có chỉnh lí một vài chi tiết Song cuộc sống trong thời gian đó lại không ngừng biến đổi, và càng ngày càng biến đổi nhanh chóng theo tốc độ phát triển của công nghệ, khoa học kĩ thuật, thậm chí là tốc độ biến đổi của môi trường Thực trạng đó kéo theo việc một số kiến thức trong sách giáo khoa khi được phổ biến thực hiện đã trở nên không hoàn toàn phù hợp và ngược lại, một số kiến thức/kĩ năng rất cần thiết được đào tạo theo nhu cầu của thời đại thì lại không được cập nhật kịp thời

Một ví dụ nhỏ: theo sách giáo khoa môn Địa lí lớp 12 (biên soạn năm 2005, và vẫn tiếp tục được dùng trong năm học 2016 – 2017 này), diện tích trồng cây lúa nước so với diện tích trồng cây nông nghiệp vùng đồng bằng sông Cửu Long là 99% Tuy nhiên, do thực trạng giá lúa bấp bênh, việc xuất khẩu lúa gạo gặp nhiều khó khăn, hiệu quả kinh tế không bằng những cây lương thực khác, lại thêm điều kiện hạn hán bất thường, xâm ngập mặn lấn sâu ở vùng đồng bằng sông Cửu Long diễn ra trong những năm gần đây khiến Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam đang từng bước tiến hành thay đổi cơ cấu diện tích đất trồng tại vùng vựa lúa của cả nước Tại tỉnh Bạc Liêu, địa bàn 100% diện tích trồng lúa chịu ảnh hưởng của hạn hán, xâm ngập mặn trong năm 2015, việc chuyển đổi diện tích trồng lúa sang việc xây dựng khu công nghiệp công nghệ cao để nuôi tôm đang được nghiên cứu triển khai Như vậy, con số 99% của sách giáo khoa Địa lý năm 2005 đã không còn có thể phản ánh được hiện trạng đồng bằng sông Cửu Long năm 2016,

Một ví dụ khác: Năm 2005, các nhà biên soạn SGK Vật Lý lớp 10 Nâng cao trong khi giới thiệu về lý thuyết Johannes Kepler đã giới thiệu một phát hiện của các nhà Thiên văn học từ năm 1930: thừa nhận sự tồn tại của sao Diêm Vương (Pluto) như một hành tinh thứ 9 trong hệ Mặt Trời Nhưng cũng chính trong năm 2005, các nhà Thiên văn học hiện đại trên thế giới lại phát hiện ra Eris, một thiên thể có kích thước lớn hơn cả sao Diêm Vương,

và nhận thấy sao Diêm Vương không đủ lớn để hút hoặc đẩy mọi thiên thể nằm trong quỹ đạo của nó, Từ dó, sao Diêm Vương bị “giáng xuống” thành Hành Tinh Lùn, và hệ Mặt Trời chỉ còn lại 8 hành tinh Tất nhiên, vũ trụ với chúng ta vẫn còn chứa nhiều điều bí ẩn, và

kết luận ngày hôm nay của các nhà Thiên văn học sẽ không phải là kết luận cuối cùng Nhưng sự việc này đã cho thấy rằng, ngay trong khoảng thời gian SGK được ban hành, những kiến thức trong nó đã bị đính chính lại bởi nhiều nghiên cứu và sự kiện đang hàng ngày diễn ra trong các phòng thí nghiệm, trong thế giới tự nhiên cũng như trong đời sống xã hội

Thứ hai: để đảm bảo môi trường giáo dục trong lành cho học sinh, trường học có khuynh hướng đóng cửa với các yếu tố tiêu cực trong xã hội đương đại, nhưng đồng thời, một cách tự nhiên, điều này hạn chế cả những yếu tố tích cực của thời đại tác động tới học sinh

Ví dụ: mạng xã hội là phương tiện mang lại cho người sử dụng nói chung, học sinh nói riêng nhiều cơ hội mở rộng kiến thức, kết nối thông tin và các mối quan hệ trong thời đại “thế giới phẳng” Tuy nhiên do tính chất đa chiều phức tạp trong thế giới mạng, cùng với những hạn chế về cơ sở vật chất của trường học, phần lớn học sinh Việt Nam học tập

mà không có sự hỗ trợ của công nghệ thông tin Tức là, các em đang được học trong một cánh cửa tri thức nhỏ hẹp, trong khi đời sống xã hội thực tiễn sôi động ở bên ngoài Bên cạnh đó, năng lực tìm kiếm và xử lý thông tin, một kĩ năng quan trọng cho người lao động hiện đại, lẽ ra nên được khuyến khích, lại không được để ý phát triển cho các em một cách đúng mức

Phải làm sao để khắc phục hiện trạng này? Tất nhiên việc thay sách giáo khoa mỗi năm một lần là không thể Điều quan trong không hẳn là ở sách giáo khoa mà là ở người tổ chức thực hiện chương trình sách giáo khoa, tức là giáo viên Một số giáo viên cũng đã có ý thức rõ rệt về điều này và nỗ lực cập nhật thông tin làm mới cho bài giảng của mình Tuy nhiên, chính đội ngũ giáo viên, giả sử ở mức độ lí tưởng nhất để học hỏi không ngừng góp phần phát triển giáo dục, thì vẫn có những giới hạn nhất định, Phần tiếp sau đây chúng tôi sẽ trình bày về một số giới hạn không thể nào tránh khỏi từ phía giáo viên

1.2 Giáo viên không phải là chuyên gia trong mọi lĩnh vực

Bản thân giáo viên phải không ngừng học hỏi, bổ sung tình hình thời sự trên tất cả các lĩnh vực, để không chỉ làm giàu cho chính giáo viên mà còn hướng dẫn được các em học sinh học trong xu thế bắt kịp thời đại Tuy nhiên, với giáo viên, sẽ là một đòi hỏi quá lớn nếu yêu cầu họ phải là chuyên gia trong mọi lĩnh vực Giáo viên mẫu giáo và tiểu học cần phải trang bị kiến thức ở nhiều chuyên ngành, nhưng chỉ là những kiến thức phổ thông Giáo viên cấp cao hơn thì đi sâu vào từng chuyên môn, và theo một lẽ tự nhiên thu hẹp độ rộng của kiến thức Ngay cả thời điểm hiện tại, khi chúng ta chủ trương dạy học theo hướng liên môn, tích hợp, chúng ta cũng thừa nhận rằng đó không thể là phương pháp yêu cầu giáo viên biết tất cả mọi thứ, mặc dù việc khuyến khích họ học tập nâng cao mở rộng trình độ là điều đương nhiên Vì thế, ý muốn “trăm sự nhờ thầy” của phụ huynh với giáo viên là điều không thể Ngoài ra, do tính chất công việc là truyền thụ kiến thức (theo phương pháp

truyền thống) và tổ chức hoạt động học (theo phương pháp hiện đại) mà trong phân công lao động xã hội, người giáo viên không phải là người sản xuất, đa phần không phải là người nghiên cứu khoa học cơ bản, cũng không phải là người xây dựng nên kiến thức khoa học chuyên ngành (trừ những kiến thức liên quan đến phương pháp sư phạm), mà chỉ là người

sử dụng kiến thức được đúc kết từ các ngành nghề khác nhau Ví dụ: một giáo viên bộ môn Sinh học về cơ bản không tập trung nghiên cứu những đặc điểm sinh học của các sinh vật, công việc này của các nhà khoa học, mà họ học hỏi tiếp thu kết quả những nghiên cứu đó và

tổ chức truyền dạy cho học sinh của mình Do đó, so với các lao động thuộc lĩnh vực khác, việc cập nhật kiến thức của GV thường diễn ra chậm hơn Ngay cả với điều kiện xem TV, đọc sách báo thường xuyên thì họ cũng vẫn chỉ là người biết thông tin sau những người đã hình thành nên thông tin đó

2 Những tiềm năng của phụ huynh

2.1 Mỗi phụ huynh làm một nghề khác nhau

Trong khi trường học tiềm ẩn những giới hạn mang tính đặc thù thì lại có một tiềm năng rất lớn về mặt kiến thức, kĩ năng đến từ phía phụ huynh Phụ huynh từ góc độ gia đình, nhà trường là cha mẹ của học sinh Nhưng từ góc độ xã hội, ở mức khái quát, họ là những người lao động làm tất cả các ngành nghề khác nhau, đảm đương nhiều vị trí khác nhau Đa phần những người có con cái đang theo học ở các trường phổ thông là những người đang

trong độ tuổi lao động (Sơ đồ 1: Tư cách “kép” và mối quan hệ giữa phụ huynh với gia đình – nhà trường – xã hội, HLA) Dù ở vị trí nào, cấp bậc nào, họ đều có chuyên môn nhất

định để đảm nhiệm công việc của mình Những kiến thức họ có được không chỉ là những kiến thức lý thuyết, mà còn là kiến thức từ kinh nghiệm lao động thực tế, cũng không chỉ là những kiến thức đã định hình, mà còn là những kiến thức đang được từng ngày bổ sung, chỉnh lí phù hợp với tình hình thời sự xã hội Như thế, trong thế đối sánh với nhà trường, điều mà nhà trường đang thiếu có thể tìm thấy một sự bổ khuyết phần nào từ phía phụ huynh: nhà trường thiếu kiến thức và kĩ năng thời sự thực tiễn, phụ huynh có; nhà trường không thể có một đội ngũ giáo viên là chuyên gia trong mọi lĩnh vực, mỗi phụ huynh lại có thể là một chuyên gia