Từ điển thuật ngữ kinh tế thị trường hiện đại nguyễn văn triện, kim ngọc, ngọc trịnh

Nhiều khi chính phủ của người xuất khẩu cũng đồng loã với việc bán phá giá bằng cách cấp các khoản trợ cấp hoặc tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu thông qua viện trợ nước ngoài hoặc n

NGUYÊN VĂN TRIỆN

- > =

£09 WO OAU

ế đáp ứng nhu cầu tham khúo tra cứu uà học tập uê kinh té

1),, trường uà hinh doanh hiện đại cho các nhà nghiên cứu, học suuh sinh uiên, các nhà kính doanh cũng như đông đáo bạn đọc, chúng tôi xin mạnh dạn biên soạn cuốn “Từ điển thuật ngứ

Kinh tế thị trường hiên đụi” Trong cuốn từ điển này, chúng tôi tuyển chọn uà giải thích những thuật ngữ cơ bán 0à tối cần thiết của môn binh tế thị trường hiện đại Ngoài tên tiếng Việt uà phần giải thích, chúng tôi có chú bèm thêm tiếng Anh

Đây là một công trình được biên soạn tương đối công phu uà đã

được dùng thủ nghiêm trong một số năm dưới các hình thúc khác nhau như để dịch thuật tài liệu, đăng tải trên một số tờ báo chuyên

ngành binh tế Nay để phục tụ được đông đảo bạn đọc, chúng tôi

có hiệu chính, bố sung 0à xuất bán công khai, mong duoe bạn đọc

hưởng ling

Những thuật ngữ đuoc giái thích trên cơ sở Hiếp cân uới các tài liệu mới nhất ở trong uùà ngoài nước 0È hình tế thị trường hiện đạt Tuy uậy, đây là một công uiêc đây khó khan va moi mé, nhiều thuật ngữ uẫn còn có cức cách hiếu khác nhau, mặc dù chúng tôi

đã có sự điều chính cho phù hợp uới quá trình phát triển của nền kunh tế thị trường cũng nh voi su biến chuyển của nhận thức tà tư duy kính tế, song do khả năng tẻ tài liệu cũng như năng lực có hạn cua ban than, nên công trình này tất sẽ còn nhiều sai sót (thậm chí

sơ đẳng) Rất mong bạn dọc lượng thứ uà góp ý biến để chúng tôi

có điều biên hoàn chính uà bố sung thêm

Hà Nội, ngày 8.3.1997 Nhóm biển soạn

CACH SU DUNG TU DIEN

- Các mục từ được sắp xếp theo vẫn chữ cái, A, B, C của tiếng

Việt Tên mục từ được in bằng chữ in hoa, kèm theo là nghĩa tiếng

- Phần phụ lục để giúp bạn đọc hiểu biết rộng thêm, chúng tôi

có dưa ra Dưnh mục tất ca các nước va lãnh thổ, (được xếp theo vần chữ cái A,B,C của tiếng Anh), kem tên gọi của chúng bằng

tiếng Việt, tên thủ đô (bằng tiếng Việt) và tên đồng tiển quốc gia

(bằng tiếng Anh) của từng nước và lãnh thổ Tên các đồng tiển quốc gia, ngoài tên đầy đủ bằng tiếng Anh, còn có kèm theo ký

hiệu viết tắt trong ngoặc

Vi du: US dollar (US$)

Ngoài ra, trong Phần phụ lục, chúng tôi còn đưa ra một danh

sách các tổ chức quốc tế và khu vực hiện có cho đến nay.

ANH HUGNG CUA GIA CA

Price effect

Kết quả của một sự thay đổi

mức giá trong khi thu nhập

bằng tiến của người tiêu dùng

vẫn không thay đổi Sau khi

sắp xếp lại những việc mua

hàng của mình người đó sẽ phát

hiện thấy rằng thu nhập thực tế

của mình, được tính bằng hàng

hoá hoặc địch vụ chứ không

phải bằng tiển, sẽ thay đổi tốt

hơn hoặc xấu hơn tuỳ theo việc

mức giá giảm hay tăng

ẢNH HƯỚNG CỦA GIẢM PHÁT

nghĩa được thu hẹp thị trường được ổn định từng bước, mức sản xuất được khôi phục và phát triển, tình trạng suy thoái kinh

tế bị đẩy lài có thêm việc làm và

thu nhập cho người lao động Tuy nhiên, chỉ nên đẩy lùi để

giữ lạm phát đến mức dưới 5% năm tốt nhất là duy trì lạm phát ở mức từ 1-3% năm

ANH HUGNG CUA LAM PHAT

Inflation affect Lạm phát nói chung có anh

hưởng xấu đến toàn bộ đời sống kinh tế xã hội Trước hết lạm

phát làm cho mặt bằng giá cả

hàng hoá địch vụ cao lên sức

mua của đồng tiền bị giảm sút,

thu nhập và tiển lương thực tế

thấp dan so véi thu nhập và tiền

lương danh nghĩa thị trường bị

rối loạn mức sản xuất thực tế

giảm sút, ngân sách Nhà nước và

tín dụng khủng hoảng

Tuy nhiên nếu lạm phát

được duy trì ở mức thấp tw 1-

3%/năm, nền kinh tế sẽ được

kích thích phát triển, tăng việc

làm, giảm thất nghiệp tăng sức

mua, tăng sẵn lượng

ẢNH HƯỚNG CỦA THỦ NHẬP

Income effect

Kết quả của một sự thay đổi

trong thu nhập của người tiêu

đùng Khi giá cả trên thị trường

không thay đối, ảnh hưởng của

việc tăng thu nhập của người

tiêu dùng gọi là ảnh hưởng của

thu nhập, làm cho người đó sẽ

mua được nhiều hơn những thứ

mà người đó cần, Tương tự như

vậy nếu thu nhập của người đó ít

hơn người đó sẽ mua được ít hơn

Nếu giá cả của một hàng hoá này

giảm xuống và giá cả của các hàng hoá tương tự khác mà người tiêu dùng sử dụng cho đến nay

vẫn không thay đổi thì ảnh

hưởng sẽ là, người đó sẽ thay thế

mặt hàng tương đối đắt hơn hiện

nay bằng một mặt hàng tương

đối rẻ hơn: người đó sẽ sắp xếp lại

việc mua bán của mình cho phù

hợp với giá cả tương đối mới

ẢO ẢNH TIỀN TỆ

Money illusion Quan niém sai cho rang tién

có sức mua cố định và không

thay đối

ĂN LẠM VÀO TIẾT KIỆM

Dissaving Chi tiêu quá số thu nhập trong một thời gian nhất định

với phân chênh lệch sẽ được bù đắp bằng vay mượn hoặc rút từ các khoản tiết kiệm cũ Việc ăn lạm vào tiết kiệm xây ra do các

nguyên nhân: Tạm thời do một

khoản chỉ tiêu lớn đột xuất hoặc

do bị thất nghiệp thường xuyên

do về hưu bình thường hoặc do

ăn tiêu bừa bãi bất thường

ẤP LỰC NGOẠI TỆ

Foreign Currency Pressue

LA sức ép của ngoại tệ đối với

nội tệ Tình trạng này xảy ra

trong trường hợp khan hiếm

ngoại tệ Có nhiều nguyên nhân

sinh ra nạn khan hiếm ngoại tệ:

~ Do bị bội chị trong cán cân

thanh toán quếc tế

- Do quỹ dự trữ ngoại tệ của

Ngân hàng trung tong bị cạn kiệt

- Do không quản lý chặt chẽ

việc thu chỉ ngoại tệ và ngoại

hối của các đơn vị xuất nhập khẩu

- Do việc thu hút tiền gửi ngoại tệ kém hiệu quả

- Do chính quyển không

kiểm soát được một cách có hiệu quả hoạt động của những người đầu cơ trên thị trường chợ đen

Nạn khan hiếm ngoại tệ (thật sự hoặc giả tạo) đều tạo ra

những cơn sốt ngoại tệ, gây áp lực với nội tệ làm cho nội tệ bị mất giá (hạ gi4) so với ngoại tệ

Ra" I

11

BÃI CÔNG

Strike

Một hành động có tổ chức

của công nhân ngừng làm việc

nhằm đạt được hoặc chống lại

sự thay đổi điều kiện làm việc

Công nhân không bỏ hẳn công

việc của mình mà đúng hơn chỉ

ngừng công việc tạm thời

BAN BUON

Wholesale

Bán hàng với những khối

lượng lớn, trên quy mô lớn, đặc ˆ

biệt cho người bán lễ hoặc môi

giới chứ không phải trực tiếp

cho người tiêu dùng cho công

sở hữu của các hàng hoá hoặc

tài sẵn đó cho đến khi người mua trả hết tiền

BAN DAU GIA

Aution Một phương thức bán hàng

đặc biệt được tổ chức công khai giữa công chúng ở một nơi nhất định, tại đó hàng hoá được để

cho những a1 muốn xem trước những người muốn mua tự do cạnh tranh trả giá và hàng hoá

sẽ được bán cho người nào trả

giá cao nhất Thủ tục bán đấu

giá như sau: nhân viên đấu giá

ban nêu giá khỏi điểm thấp

nhất của lô hàng mà người mua

đó khách

hàng có mặt tại chỗ trả giá

đã xem trước, sau

bằng cách nâng giá dân theo

một mức mặc cả quy định và lô

hàng được bán cho người trả giá

cao nhất Có nơi, nhân viên đấu

giá nêu giá khởi điểm cao nhất

rồi hạ dân cho tới khi có người

đồng ý mua

Trong lĩnh vực chứng khoán,

việc mua bán chứng khoán ở Sở

giao dịch cũng dựa trên nguyên

tac đấu giá

đường bưu điện tới một người

nào đó mặc đù người ấy không

đặt mua nó, nhưng người bản

hy vọng là người ấy không từ

chối nếu nhất định không mua

thì sẽ gửi trả lại

BAN LE Retail Việc bán trực tiếp của tất cả

các cơ sở bán hàng cho người tiêu dùng cuối cùng

BẢN PHÃ GIÁ

Dumping Trong mậu địch quốc tế, một nhà sản xuất hoặc một nhà cung cấp, thường là một nhà

độc quyền bán một sản phẩm ở

một nước khác với giá rẻ hơn ở thị trường trong nước để giành được lợi thế trong cạnh tranh với các địch thủ cạnh tranh

khác ở nước ngoài Nhiều khi

chính phủ của người xuất khẩu

cũng đồng loã với việc bán phá giá bằng cách cấp các khoản trợ cấp hoặc tạo điều kiện thuận lợi

cho xuất khẩu thông qua viện trợ nước ngoài hoặc những dàn

xếp tiển tệ có tính phân biệt đối

xử Trong khi một công ty bán phá giá sản phẩm của mình ra nước ngoài hầu như chỉ vì

những lý do cạnh tranh thì một

chính phủ có thể có những lý đo chính trị hoặc muốn giành lợi thế trong cán cân thanh toán

13

hoặc muốn kiếm ngoại tệ mạnh

nên đã khuyến khích việc bản

mức giá giam để giải toa nhanh

số hàng còn lại (vào cuối mùa, lúc

ngừng kinh doanh) để lấy chỗ

chứa cho các loại hàng mới

BAN TRA GOP

Installment sale

Một hoạt động kinh tế trong

đó người mua hàng chỉ phải trả

tiếp cho các chủ hiệu không cần

qua người bán buôn hoặc phân

_ phối Hoặc việc người bán buôn

và phân phối bán hàng trực tiếp

cho công chúng không qua người bán lẻ hoặc chủ hiệu

BẢN VỊ BẠC

Silver standard Một hệ thống tiền tệ đã từng tổn tại ở nhiều nước, trong đó: giá trị của một đơn vị tiền tệ

tiêu chuẩn được pháp luật quy

định ngang với trọng lượng cố định của bạc có độ thuần khiết

đã được tuyên bố; các đồng tiền chủ yếu được đúc từ bạc; các

giấy bạc ngân hàng được tự do đổi lấy bạc theo nhu cầu: và có thể tự đo xuất nhập khẩu bạc

BAN VI HANG HOA

Commodity standard

Một chế độ tiền tệ trong đó đơn vị tiển tệ chính có thể được

đổi lấy một lượng hàng cố định

chứ không phải lấy vàng và bạc như bông, thuốc là hay cà phê

BẢN VỊ LƯỠNG KIM

Bimetallic standard

Một hệ thống tiền tệ dùng ca vàng lần bạc làm các kim loại

tiêu chuẩn

BẢN VỊ TỰ ĐỘNG

Automatic standard

Chế độ tiền tệ tự quản không

cân bất cứ hành động can thiệp

nào của ngân hàng trung ương

Lượng tiền và giá trị của nó sẽ

do sự tác động qua lại của cung

và cầu về kim loại quý (thường

là vàng hoặc bạc) hoặc về ngoại

đây được nhiều nước sử dụng,

theo đó giá trị của một đơn vị

tiền tệ tiêu chuẩn do pháp luật

quy định ngang với một trọng

lượng vàng cố định có độ tỉnh

khiết được tuyên bế Do vậy tỷ

suất hối đoái giữa các nước có

bản vị vàng vẫn cố định sẽ tạo

thuận lợi cho mậu địch quốc tế,

nhưng chế độ đó sẽ hạn chế

quyển kiểm soát việc cung cấp

tiền tệ của các nhà quản lý tiền

thể được tự đo xuất nhập khẩu:

tiền vàng được lưu thông tự do,

và ngân hàng trung ương mua

và bán vàng với bất cứ khối lượng nào theo giá cố định Chế

độ này đã được tái lập vào năm

1928 dưới hình thức hạn chế

nhưng nó đã bị phá vỡ vào

những năm 1930 Sau chiến tranh thế giới thứ 2, một số nước ở châu Âu đã đồng ý chuyển đổi tự do các đồng tiền

của mình sang vàng chỉ trong

thanh toán quốc tế, do vậy hình thành một chế độ bản vị vàng hoàn toàn đối ngoại Những biến thể của chế độ bản vị vàng là:

- Ché dé ban vi vang thoi (Gold bullion standard) Một hình thức bản vị vàng hạn chế như đã tổn tại ở Anh từ năm 1925 đến 1931, trong đó ngân hàng Anh sẽ bán các thỏi

vàng để lấy giấy bạc ngân hàng: việc xuất nhập khẩu vàng được

kiểm soát, và các đổng tiển vàng không được lưu thông; tiền

giấy không thể chuyển đổi được thành vàng theo yêu cầu Từ

1ỗ

déng nghia: ché dé ban vi vang

han ché (Limited gold standard)

- Ché d6 ban vi vang héi dodi

(Gold exchange standard) Mét

hàng trung ương sé đổi tiền của

chính nước mình lấy một lượng

tiền cố định của một nước nào

đó theo chế độ bản vị vàng, chứ

không lấy vàng Các đồng tiền

vàng không được lưu thông và

và các số lượng cầu riêng biệt

cho mỗi mức giá cả Thông tin

do bảng danh mục nhu cầu

cung cấp có thể dùng để thiết

lập một đường biểu diễn mức

cầu chỉ sự tương quan giữa giá

cả và số lượng cầu trên biểu đồ

BANG LUGNG

Pay-roll, Pay-sheet

- Danh muc day đủ và

thưởng xuyên các nhân viên vào một ngày cu thể, với những chỉ

tiết về số tiền đã, hoặc sẽ trả, cho mỗi nhân viên và việc những số tiền này được tính như thế nào Bảng lương có thể

được phân thành bảng lương

tuân (weekly pay-roll) va bảng

luong thang (monthly pay-roll) tùy theo việc các nhân viên được,

trả lương theo tuần hay tháng

- Tổng số tiển trả cho các

nhân viên như tiền công và tiền

thù lao

- Tiển mặt cần để trả lương cho tất cả các nhân viên được trả lương bằng tiền mặt

quả thực hiện thực tế với kế

hoạch trong đó những nhược

điểm khác biệt quan trọng được

nhận định và phân tích

BAO CAO THU NHAP

Income Statement, statement

of earning

Một trong các báo cao tài

chính chủ yếu tóm tắt tất cả các

khoản thu nhập và chỉ phí phát

sinh cua một công ty trong một

giai đoạn để chứng minh thu

nhập có được

BAO BAM TIN DUNG

Credit warrant

Bao đâm tin dung là cơ sở

mà dựa vào đó người cho vay có

thể thu hồi số tiển đã cho vay

trong trường hợp người vay

không có khả năng trả nợ Do có

thể là vật tư tài sản mà số tiển

vay đầu tư vào hoặc tài sẵn mà

người vay tiển thế chấp hoặc

cầm cố: hoặc bảo lãnh tín dung

hay uy tín của người vay

La hình thức bảo hiểm hưu

trí, mà người bảo hiểm (công ty

bảo hiểm) phải thanh toán trả

lại cho người được bảo hiểm một

số tiền nhất định cộng thêm với thu nhập đầu tư từ số tiền đó

BẢO HIỂM HON HOP

BẢO HIỂM NHÂN THỌ

‘Life insurance, life assurance Một hợp đồng giữa một cá -

nhân và một công ty bảo hiểm

để bảo vệ gia đình của người

được bảo hiểm chống lại nguy cơ

rủi ro (tai nạn, thất thu v.v ) Chính sách và hợp đồng này quy định nếu tiển đóng bảo hiểm được trả theo đúng chính

sách, thì công ty bảo hiểm sẽ trả một khoản tiển mặt hoặc

tương đương, trong trường hợp

người được bảo hiểm chết cho

những người được hướng đã quy

định Các khoản tiền này cũng

sẽ được trả nếu người được bảo

hiểm đạt đến độ tuổi nhất định

Có nhiều hình thức, bảo hiểm

17

nhân thọ khác nhau song chủ

yếu là bảo hiểm có thời hạn và

bảo hiểm suốt đời

BẢO HIỂM XÃ HỘI

Social Security |

Đây là quỹ đảm bảo cuộc

sống cho người nghèo người già

và người thất nghiệp ở các nước

công nghiệp Công nhân và

người chủ đều phải đóng góp

một tỷ lệ nào đó trên thu nhập

coi như một loại thuế gọi là thué

bảo hiểm xã hội (Social security

tax), ngoài thuế thu nhập đối

với mọi người có thu nhập trong

xã hội Quỹ này sẽ chi trả cho

những người được hưởng trợ cấp

thất nghiệp và các chi tiêu

mang tính xã hội khác

BẢO LÃNH CỦA NGÂN HÃNG

Bank guarantee

Cam kết bằng hợp đồng của

một ngân hàng trong việc chịu

trách nhiệm về tài chính thay thế

Điều kiện của một người có

thu nhập thấp không có được một kích thích nào để làm việc chăm hơn, như một công nhân lương thấp nhận trợ cấp phúc lợi

của nhà nước mà khoản trợ cấp này sẽ giảm một đôla nếu người

đó kiếm thêm được một đôla nhờ,

chẳng hạn, làm quá giờ Người

này chỉ có thể thoát được ra khỏi chiếc bẫy này nếu anh ta có khả năng kiếm được nhiều tiển hơn đến nỗi thu nhập phụ thêm của

anh ta cao hou phan trợ cấp phúc lợi mà anh ta bị mất

BẤY THANH KHOẢN

Liquidity trap Được Keynes xác định song

sự tên tại của nó lại bị những người theo trường phái chống

Keynes, đặc biệt là phái Trọng tiền (Monetarists), phủ nhận

Theo Keynes, do hau qua cua

suy thoái hoặc do việc Ngân

hàng trung ương buông lỏng

việc kiểm soát cung ứng tiền tệ

nên lãi suất sẽ giảm và điều

này sẽ khuyến khích các cá

nhân và công ty vay tiển nhiều

hơn và chi tiêu nhiều hơn Tuy

vậy theo ông, ngay cả khi lãi

suất bằng không thì việc cung

ứng tín dụng cũng hoàn toàn có

khả năng vượt quá nhu cầu tín

dụng Nếu vậy, thì sự suy thoái

sẽ không thể tự điều chỉnh được

thông qua lãi suất và nền kinh

tế sẽ rơi vào cai bay của số

thanh khoản dư thừa không cho

vay và không chỉ tiêu được

Những người theo trường

phái trọng tiền và những người

chống Eeynes khác đã không

thấy được các nguyên nhân

thực tế hoặc lý luận nào giải

thích rằng cái bấy đó có thể

giằng ra Theo họ đầu tu và các

khoản chỉ tiêu rất nhạy cảm

đối với những thay đổi về lãi

suất và không thể tìm thấy

những bằng chứng lịch sử nào

cho thấy số thanh khoản

không thể cho vay được nhất là

nếu chúng được cấp phát với lãi

suất bằng Không

BEN CO Debit

Một từ dùng trong ngành kế toán nghĩa là tăng vốn hoặc giảm nợ Trong số sách về cán

cân thanh toán, bên “có” là một mặt hàng nhập khẩu (hoặc

định có chất lượng cao hoặc để

Trong buôn bán quốc tế bí quyết

kỹ thuật cũng là thứ hàng hoa có

giá trị được mua bán cùng với thiết bị hoặc mua bán riêng

BIEN NHAN TIEN GUI MY

American Depositary Receipis Một số tổ chức tài chính Mỹ như Quỹ hưu trí không được

19

luật pháp cho phép nắm giữ cổ

phần trong các công ty nước

ngoài Để giúp các tổ chức tài

chính này lách qua được hạn

Các biên nhận tiền gửi Mỹ đã

trở thành mối kinh doanh lớn

đặc biệt khi tỷ lệ hoa hồng ở

phé Wall thấp hơn tại “qué

hương” của các công ty nước

ngoài Mua bán cổ phần tại Mỹ

sẽ rẻ hơn mua bán cổ phần tại

thị trường gốc

BIEN PHAP CHONG LAM PHAP

Anti-inflation measures

Những biện pháp do chính

phủ của một nước thực hiện

nhằm ngăn không cho giá cả và

tiền lương tăng quá nhanh

BO MAY QUAN LIEU

Bureaucracy

Sự cai trị của một tâng lớp

người trong các văn phòng đặc

biệt các quan chức ăn lương do

chính phủ bổ nhiệm không hiểu được nguyện vọng của người

đân bình thường muốn tự do kiếm sống theo cách của mình

và tự cho rằng họ là người hiểu

rõ nhất cần quản lý nền kinh tế như thế nào

BO ON ĐỊNH TỰ ĐỘNG Automatic stabilizer, built-in stabilizer

Một bộ hấp thu cú xốc kinh

tế giúp làm diu bót những dao động của thu nhập và giá cả mà

không cần đến những thay đổi

liên tục trong chính sách của

chính phủ Thuế cá nhân, thuế

hữu tư liệu sản xuất chiếm

không sản phẩm lao động thặng

dư đôi khi cả một phần lao động cần thiết của những người sản xuất trực tiếp Tình trạng

người bóc lột người ra đời là do

có sự xuất hiện sản phẩm thặng

dư chế độ tư hữu về tư liệu sản

xuất và sự phân chia xã hội

cấp đối

thành những giai

kháng Bóc lột là bản chất của

mọi hình thái kinh tế - xã hội

dựa trên chế độ tư hữu về tư liệu

sản xuất Tính chất của quan hệ

sản xuất chiếm địa vị thống trị

trong xã hội quyết định hình

thức bóc lột tương ứng

BỘI CHI

Deficit Spending

Chi tiêu của chính phủ về

hang hoa va dich vụ va tra tién

bằng chuyển khoản vượt qua

mức thu bằng thuế và những

nguồn thu khác - khoản chênh

lệch phải được tài trợ bằng cách

vay tiển, nói chung là vay của

công chúng và đôi khi cũng vay

ca của ngân hàng trung ương nữa BUÔN BẤN NỘI BỘ

Insider trading Viéc mua ban bi mat, khéng công bằng và bất chính các cổ

phần bởi các giám đốc và các quan chức cao cấp của công ty

lợi dụng sự hiểu biết đặc biệt

của mình về những công việc của các công ty của mình mà các nhà đều tư khác mãi sau này cũu¿ không thể biết được,

nhằm thu các khoản lãi lớn do

giá các cổ phần sẽ tặng vọt lên

khi chúng được bản ra Ỏ một

số nước, lối kinh doanh này bị coi là phạm pháp Từ đồng

nghĩa: Insider Dealing

Ra I

21

CÁC KHOẢN VAY MEM

Soft loans

Các khoản vay nước ngoài có

thể hoàn trả bằng đồng tiền mềm

của chính nước đi vay Các khoản

vay mềm được coi là một thoả

hiệp giữa các khoản vay cứng và

các khoản viện trợ cho không

CÁC NỀN KINH TẾ CÔNG

NGHIỆP MỚI

New Industrial Economies-

NIEs

Thuật ngữ NIEs lần đầu tiên

xuất hiện ở OECD vào năm

1979 để chỉ các nước đang phát triển với tốc độ cao vượt hẳn

các nước khác Ví dụ như Hàn

Quốc Đài Loan, Hồng Kông

Singapore Mêhicô Braxin

CÁC QUAN HỆ CÔNG NGHIỆP

Industrial relations

Các quan hệ giữa chủ và thợ

(các quan hệ cá nhân) và giữa

các hiệp hội của giới chủ và các

công đoàn (các quan hệ tập thể)

CAC-TEN

Cartel

Một hiệp hội gồm nhiều nhà

sản xuất trong một ngành công

nghiệp nhất định nhằm nắm

độc quyển và hạn chế hoặc loại

trừ cạnh tranh trong ngành

công nghiệp đó bằng cách cấu

kết với nhau trong việc định

giá, chia nhau thị trường hoặc

trong nhóm Thông thường đó

là việc quy định một mức lãi

suất thống nhất các điều kiện

tín dụng, phân chia lĩnh vực hoạt động, cùng nhau thực hiện một chính sách lợi tức cổ phần giống nhau,

Cácten trong lnh vực ngân hàng cũng giống như trong công nghiệp, không xoá bỏ mà

chỉ hạn chế tính độc lập của các thành viên bởi giới hạn của

những bản thoả thuận khi thành lập cácten

CÁC TỔ CHỨC GIỚI CHỦ

Employers’ organizations

Những tổ chức của các chủ xí nghiệp chủ yếu nhằm mặc cả với các công đoàn về tiển lương

và những điều kiện làm việc,

cũng như để đại điện cho giới chủ trong các cuộc thương

thuyết với các tổ chức công cộng

và chính phủ

CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP

Industrial Revolution

Tén ma cac su gia kinh té

dat cho thời

khoảng năm 1850) va sau dé 6

một số nước trên lục địa châu

Âu (từ năm 1830) rồi ở Mỹ (từ

năm 1860), Nhat (1870) va Nga

nhiều loại máy hơi nước đã được

phát mìmh, sức hơi nước đã được

khai thác, các ngành vận tải

đường sắt, đường bộ và đường

thuỷ được phát triển phân công

lao động diễn ra sâu rộng chế

độ lao động cơ khí tại các nhà

máy thay thế cho chế độ lao

động thủ công tại nhà Cũng

trong thời kỳ này đã xuất hiện

và phát triển phong trào

nghiệp đoàn những giáo lý về

tự do kinh doanh của Adam

Smith, Malthus

công cuộc tìm kiếm các thị

và Ricardo

trường hải ngoại (các cuộc chiến

tranh xân chiếm thuộc địa - thị

trường) Hệ quả là năng suất

lao động tăng gấp bội so với

trước và mức sống nói chung

được nâng cao rất nhiều

CÁCH MẠNG NÔNG NGHIỆP

Argicultural revolution

Việc áp dụng các kỹ thuật

sản xuất mới vào việc canh tác,

chuyển các phương pháp nông nghiệp từ những điều kiện

trung cổ thành hiện đại Cách mạng nông nghiệp xây ra 6 Anh

từ nửa sau thế ký 18 đến nửa đầu thế kỷ 19 Cuộc cách mạng

nông nghiệp này đã dẫn đến việc chuyên môn hoá sản xuất

nông nghiệp theo khu vực tăng

lên sử dụng máy móc nhiều

hơn phân công lao động tàng

lên đầu tư nhiều tư bản hơn vào đất và thiết bị canh tác Cuộc cách mạng nông nghiệp của Anh không chỉ tạo điều kiện

tăng mạnh sản xuất lương thực

mà còn đặt những nến tảng cho

việc áp dụng hơn nữa khoa học

và kỹ thuật vào nông nghiệp

cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20

CÁCH MẠNG XANH

Green Revolution Thuật ngữ dùng để chỉ tinh hình tăng vọt sản xuất lương

thực ngũ cốc từ những năm

1960 tại một số nước đang phát triển nhờ việc sử dụng giống

mới có năng suất cao, chủ yếu

là lúa, ngô lúa mì Những nước đạt kết quả lớn nhất là Mêhicô Philippin, An Độ Pakitstan

CAN CAN BUON BAN

merchandise balance, trade

balance

Su khac nhau gitta gia tri cac

hang xuất khẩu và giá trị các

hàng nhập khẩu của một quốc

gia Can can buon ban khác cần

cân thanh toán ở chỗ nó không

tính những giao địch tư bản, các

khoản thanh toán dịch vụ và

bán vàng Khi một nước có dư

thừa xuất khẩu, thì cán cân của

nó là thuận lợi: khi có thiếu hụt

cán cân là không thuận lợi

Khái niệm cân cân buôn ban

đang mát đi nhiều tính có ích

của nó vì lượng giao địch tư

bản và thanh toán địch vụ ngày

càng tăng

CAN CAN THANH TOAN

Balance of payments

Bản kê toàn bộ công việc giao

địch kimh tế của một nước với

phén con lai cua thé gidi trong

một thời kỳ nhất định thường

trong mot nam Bao gdm mua

ban hang hoa va dich vu qua

tặng hoạt động giao dịch của

chính phủ chuyên địch tiền

vàng lãi suất và lãi cô phần

đâu tư ngắn hạn và đài hạn

CẠNH TRANH

Competition

Su kinh dich gitia cac doanh

nghiệp cạnh tranh với nhau để

cấp và cung vượt câu Do đó sẽ xuất hiện một cuộc chiên tranh

giá cả khốc liệt không có lợi cho bất cứ người cung cấp nào và thường khiến cho một số người

bị gạt ra khối kinh doanh

CẠNH TRANH ĐỘC QUYỀN

Monopolistic competition

Một tình trạng cạnh tranh

trên một thị trường chỉ có một ít người sản xuất có thể buộc những người mua phải chấp nhận giá mà họ đưa ra: một

25

hình thức cạnh tranh trong đó

người bán có thể ảnh hưởng đến

người mua bằng những sự khác

nhau về chất lượng hoặc điện

mao cua cac hang hoa ma ho

sản xuất ra Từ đồng nghĩa:

cạnh tranh không hoàn hdo -

Imperfect competition

CANH TRANH GIUA CAC

NGANH CONG NGHIEP

Interindustry competition

Cạnh tranh giữa các công ty

trong các ngành công nghiệp

khác nhau

CẠNH TRANH HOAN HẢO

Perfect competition

Một tình trạng cạnh tranh

trong đó giá cả của một hàng

hoá là giống nhau trên khắp thị

trường vì người mua và người

bán có hiểu biết hoàn hảo về

những điều kiện thị trường, có

sự đi chuyển hoàn toàn tự do

của các nhân t6 san xuất từ

ngành này san; ngành khác và

không có sự khac nhau giữa các

công ty về chỉ phí vận tải sản

phẩm của mình đến cho người

mua Trong điều kiện như vậy

không một doanh nghiệp nào có

thể tác động đến giá cả trên thị

trường Tuy vậy trong thực tế,

hiếm khi có được một sự cạnh tranh hoàn hảo như vậy

CẠNH TRANH KHÔNG CÔNG BĂNG

Unfair competition Cạnh tranh không nghiêm

chỉnh hoặc không phù hợp với

tư cách kinh doanh đã được chấp nhận như giảm giá hàng một cách bí mật, đưa ra những lời

khẳng định sai về chất lượng

hàng hoá hoặc sử đụng công nhân

nhưng không trả lương đúng

CẠNH TRANH KHONG HOAN HẢO

Imperfect competition Mot tinh trang canh tranh trong một thị trường không có

cạnh tranh thuần tuý mà cũng không có độc quyển thuần tuý,

tức là người mua và người bán

không có hiểu biết hoàn hảo về những điều kiện của thị trường

không có sự vận động tự do của

các nhân tế sản xuất từ ngành

này sang ngành khác và có

những khác nhau về chi phí vận

tai Từ dong nghia: Canh ranh

tranh với nhau không phải bằng

gia ca ma bang cach đưa ra

những điều hấp dẫn như chất

lượng hàng và bao gói tốt hơn

địch vụ không mất tiển quảng

cáo để bán được hàng hoá

_ CANH TRANH TY DO

Free competition,

economy

free

Một nền kinh tế hoàn toàn

không có sự can thiệp của nhà

nước và giá cả tự do biến động

tuỳ theo các lực lượng cung cầu

CAM CO

Mortgage

Cam cé JA mét hình thức

mang tài sản của mình đến

người cho vav ký gửi, để vay

một sô tiên thấp hơn giá trị tài

sản đó trong một thời hạn quy

định

thuận Đến thời hạn người có

với mức lãi suất thoa

tài san cam cố không tra được

ng thi không thu hối được tài sản câm cố người cho vay có

quyền bán các tài sản đó để thu

nợ và lãi

CẨM ĐỒ

Pledge Cầm đề là một hợp đồng theo

đó người mắc nợ giao một vật động sản cho người chủ nợ để làm vật bảo đảm cho món nợ

Người chủ nợ có cảm đồ được quyển giữ đồ câm đó nhưng

không có quyền sở hữu mà chỉ

có quyền ưu tiên trên đổ cam

đó Nếu người mắc nợ không trả

được nợ thì có thể đem bán để cầm đó đi và được trả nợ trước các chủ nợ khác trừ khi có các

quyển ưu tiên trên như quyền

của người làm thuế cho người

mắc nợ (con nợ) về tiền công bào hiểm xã hội hay quyển phải tra thuế cho ngân sách nhà nước

CẤM VẬN

Embargo Một mệnh lệnh của chính

phủ yếu cau cảm nhập khâu

hoặc xuất khẩu một mặt hàng

nhất địmh: hoặc một mệnh lệnh

của chính phủ nhằm ngăn

không cho tàu của những nước

kẻ thù có thể ra vào các cảng

của mình khi dự tính thấy sắp

nổ ra chiến tranh với nước đó:

hoặc hành động của một liên

mình buôn bán vì những lý do

chính trị cấm các thành viên

của mình có quan hệ xuất nhập

khâu với một nước nào đó

CHÀO BẤN

Offer for sale

Một phương pháp tăng vốn

cổ phần mới bằng cách phát

hành cổ phiếu của công ty cho

công chúng theo một giá cố định

đã sắp xếp trước

CHAO BAN BANG DAU THAU

Offer for sale by fender

Một phương pháp tăng vốn

cố phần bằng cách phát hành cổ

phiếu của công ty cho công

chúng theo một giá được quyết

định bởi sức mạnh của nhu cầu

đâu tư với điều kiện phải chịu

một cuộc đấu giá tối thiểu

CHẾ ĐỘ (HE THONG) KINH TE

Economic System Cách tổ chức cụ thể hoạt

động kinh tế ở một nước như chủ nghĩa tư bản (chế độ xí

nghiệp tư nhân) và chủ nghĩa

xã hội (chế độ kế hoạch hoá tập

trung) Giữa 2 chế độ này có các

đó pháp luật yêu cầu một ngân

hàng thương mại phải giữ một

phần nhất định trong các khoản tin gửi của mình dưới hình thức tiển gửi ngân hàng trung ương (hoặc tiền mặt cất dưới ham) Theo quy tắc này từ năm

1984 các ngân hàng phải giữ

một phần tiển gửi séc làm khoản dự trữ

CHẾ ĐỘ SONG BẢN VỊ

Bimetollism

Một chế độ tiền tệ dùng cả vàng và bạc làm những kim loại tiêu chuẩn cho tiền đúc và giữa hai kim loại này có một tý suất

hối đoái cố định Chế độ này

được áp dụng ở Mỹ và lục địa

Châu Âu trong suốt thế kỷ 19

nhưng đã trở thành khó quản lý

khi giá cả thế giới của hai kim

loại này thay đổi mạnh Việc sử

dụng tiền giấy trong thế kỷ này

đã khiến cho việc đàng kim loại

làm cơ sở bản vị cho tiền đúc

thành không cân thiết

CHI PHi BINH QUAN

Average cost, unit cost

Chi phí của một đơn vị sẵn

lượng Chi phí toàn bộ chia cho

số lượng hàng hoá hoặc đơn vị

hàng hoá được sản xuất Chì

phí bình quân ngắn hạn và đài

hạn gắn với chi phí toàn bộ

ngắn hạn và đài hạn,

CHI PHI BINH QUAN KHA BIEN

Average variable cost

Chỉ phí toàn bó khả biến chia

cho số lượng sản phẩm làm ra

CHI PHI CAN BIEN

Marginal cost, extra cost,

incemental cost

Chị phí phụ thêm của người

sản xuất để chế tạo một đơn vị

san pham phu them Vi du néu

tong chỉ phí để một công ty san xuat 2 máy công cụ một ngày là 13.000 đôla và 3 máy công cụ một ngày là 18.000 dola thi clu

phí cận biên để sản xuất một máy

công cụ là 5000 đôla Khái niệm chỉ

phí cận biên giữ vai trò then chốt trong việc công ty quyết định

lượng hàng hoá cần sản xuất CHI PHÍ CHIẾU ĐÃI

Entertainment expenses

Tién chi dé chiéu dai va mua

vui cho khach hang cac nha cung cấp vì lợi ích của đoanh nghiệp

CHI PHÍ CHƯA GHI NHẬN

Unrecorded expenses Chi phi da phat sinh trong

thời điểm quyết toán nhưng

chưa thanh toan và ghi nhận vào số sách trong thời điểm này

Tiền tệ tiển trả lãi suất tiến

khấu hao nhà máy và thiết bị

thuế tài sản và tiền lương của

giới quản lý cao cấp là những

chỉ phí cế định Chúng là cố

định vì không thể tránh được

trong khi những chi phí này là

cế định trong một thời gian

ngắn nhưng về lâu đài sẽ không

Số tiền chỉ cho việc đi lại vì

lợi ích kinh doanh gồm có tiền

tàu xe hành lý khách sạn ăn

uống và điện thoại điện báo

thư từ những chi phí ca nhân

cân thiết của người đi công tác,

như tiền thuốc nước giặt là và

chiêu đãi khách hàng

CHI PHI HON HỢP

Mixed cost

Khoản chỉ phí bao gồm ca chi

phi kha bién (variable cost) lan

chi phi cé dinh (fixed cost)

CH! PHI KHẢ BIẾN

Variable cost

Chị phí toàn bộ trừ đi chỉ phí

cố định Các khoản chỉ phí này

thay đổi theo mức sản xuất như

chỉ phí về nguyên liệu tiền

lương công nhân và nhiên liệu

Tu déng nghia: chi phi truc lép (direct cost)

CHI PHI NHAN TO

Factor cost Tong chi phi của các nhân tố sản xuất dùng vào việc sản xuất

ra một hàng hoá và tạo thành giá cả đo người tiêu đùng trả

CH) PHI NGAM

Implicit cost Những khoản chỉ phí ngoài ch phí chính và thương không được ghỉ vào số hoặc bị giấu đi như chỉ phí địch vụ cho chủ tự làm khi

điều hành một cơ số kinh đoanh

CHÍ PHÍ NGẤU NHIÊN

Incidental expenses

Só tiền thỉnh thoảng phải chỉ

ra nhưng không thường xuyên

CHI PHI SANG LAP

Formation expenses, promotion expenses

Số tiên đo những người sáng

lập một công ty mới ứng trước

khi công ty được thành lập và di

vào hoạt động như lệ phí tính

toán và pháp luật lệ phí chứng

thực và lệ phí đăng ký Số tiền

này thường sẽ được công ty

hoàn trả lại khi được thành lập

và được thanh toán hết trong

năm đầu hoạt động

CHI PHÍ SINH HOẠT

Cost of living

Luong tién can dé mua cac

hang hoa va dich vu dé dap ting

một mức sống nhất định Trên

thế giới có nhiều mức sống

khác nhau từ mức sống tối

thiểu tới xa hoa Thuật ngữ chí

phí sinh hoạt đôi khi được sử

thứ hai đối với một hàng hoá

kinh tế, hoặc giá trị của sự lựa

chọn đã bị hy sinh Ví dụ: Đầu vào được dùng để khai thác 1

tấn than cũng có thể được dùng

để sản xuất 10 gia (mỗi gia

bằng 36 lít) lúa mì Chi phí thời

cơ để sản xuất một tấn than là

10 gia lúa mì mà đáng lê có thể

được sản xuất nhưng không sẵn

xuất Như vậy, để khai thác than ta mất cơ hội trồng lúa

mì Chỉ phí thời cơ đặc biệt có ich dé đánh giá những mặt hàng không đưa ra thị trường được như sức khoẻ hoặc an toàn

trường Từ nghia: Chi phi thực tế (real

cost) chi phi lua chon (alter - native cost) thu nhdp chuyén nhuong (transfer earnings)

CHI PHÍ TOAN BO

Total cost Tổng số chi phí thấp nhất có

thể đạt được với một trình độ kỹ thuật cụ thể và một tập hợp

nhất định về giá cả ở đầu vào

Chi phí toàn bộ ngắn hạn coi những chi phí cho nhà máy và

các khoản chỉ phí cố định khác

như là đã cho san Chi phi toàn

bộ đài hạn là số tiển sẽ phải cho

31

(vân với một trình độ kỹ thuật

và một mức giả cả nhất định ở

đâu năm) nếu doanh nghiệp

hoàn toàn được quyển linh hoạt

đối với mọi chi phí ở đầu vào và

mọi quyết định:

CHI PHI TO! THIEU

Minimum cost

Chỉ phí thấp nhất có thể đạt

tới tính theo đơn vị (dù là chì phí

bình quân chị phí khả biến hoặc

chỉ phí tăng thêm trên hạn mức)

CHI PHÍ TRẢ TRƯỚC

Prepaid expenses

Các loại chị phí trả trước cho

việc được cùng ứng một dịch vụ

hay để thực hiện một nghĩa vụ

nào đó chỉ phí này được đưa

đần vào giá thành hoặc chỉ phí

thực tế có liên quan tương ứng

với thời gian sử dụng chỉ phí

CHI PHÍ TRỰC TIẾP

Direc† expenses

Tổng số tiền thực tế chi cho

việc chế tạo một sản phẩm cụ

thể nào đó hoặc tiến hành một

dịch vụ nào đó chứ không phải

chì phí mang tinh chat chung

như chỉ phí quản lý có hên quan

den nhiéu san pham và dịch vụ

Oóc Chỉ số này có từ năm 1884

và chủ yếu dựa vào gia cổ phần của 30 công ty công nghiệp điển hình và đo lường các biến chuyển

của chúng Tên của chỉ số này lấy

một phần tên của những người

sang lập ra nó (Charles Dow,

thiên trong thời gian nhất định

của giá cả một nhóm hàng hoá

được lựa chọn một, cach đặc biệt

CHỈ SỐ GIÁ CẢ DO NÔNG DAN TRA

Prices-paid-by-farmers

index

Cách tính sự thay đổi giá cả

trung bình hàng thắng của các

hàng hoá và dịch vụ do nông

dân Mỹ mua để sống và canh

tác Chỉ số này dựa vào giá cả

của 255 mat hang va dịch vụ

thuộc sinh hoạt của gia đình và

244 mặt hàng dùng vào sản

xuất nông nghiệp Nó gồm cả lãi

suất, thuế và tỷ suất tiền lương

Thông tin về các giá cả hàng

hoá này được thu thập tại các

cửa hàng còn giá điện và điện

thoại thì dựa vào điều tra hàng

năm chừng 20.000 nông dân

Thời kỳ cơ sở do luật định là

bán Chỉ số đó dựa vào giá cả

của 55 mat hàng quan trọng

chiếm 93% tổng thu tiển mặt

cho bán nông phẩm vào các

năm 19ã3-ð7 Hầu hết số liệu

đều do các phóng viên giá cả

năm rải rác khấp nước Mỹ thu

thập Đây thương là những người mua nông phẩm và những người khác thạo tin về

tinh hinh gia ca dia phương

Thời kỳ cơ sở do luật định là thời kỳ 1910-14 Khi chia chỉ số

giá cả do nông dân nhận được cho chỉ số giá cả do nông dan trả ta có tỷ lệ đồng giá

CHỈ SỐ GIÁ CẢ SAN XUAT

Producer price index Cách tính sự thay đổi hàng

tháng của giá cả của người sản

xuất, do Cục Thống kê lao động

Mỹ soạn thảo Chỉ số này còn

được gọi là chỉ số giá bán buôn, Chỉ số này bao gồm một nhóm đại diện khoảng 3000

hàng Chỉ số này được chuẩn bị

CHỈ SỐ GIA CHUNG KHOAN

Index of Stock Exchange

Chỉ số thống kê đo lường thị

thị

giá trên trường chứng

33

Từ năm 1982, một vài chỉ số

đã trở thành “chỉ số - đối tượng

- thị trường) Các chỉ số này có

một vai trò quan trọng và rất

mới: chúng không còn đơn giản

là một công cụ để nghiên cứu xu

“hướng thị trường mà là những

đối tượng của thị trường Vì

vậy tổn tại những thị trường

song hành với thị trường chứng

khoán mà chính ở đó những chỉ

số này được đánh giá Chúng

không được giao dịch tất cả Đó

nhân và gia đình thành thị tiêu

dùng Chỉ số này dựa vào

khoảng 125.000 giá cả, tiền tô

và tý suất thuế tài sẵn được

gia đình ngoại ô và nông thôn hoặc những gia định có thu nhập

thấp nhất hoặc cao nhất mua

CHỈ SỐ GIẢM PHAT TONG

SẲN PHẨM NỘI ĐỊA

deflator Một chỉ số giá cả để điều

chỉnh giá trị bằng tiền của tổng sản phẩm quốc nội khi có thay đổi của giá cả Chỉ số được tính bằng tỷ số giữa GDP danh nghĩa và GDP thực tế nhân với

100

CHỈ SỐ GIAM PHAT TONG

SAN PHAM QUOC DAN

deflator

national

Đó là tỷ số giữa GNP danh nghĩa tức là GNP tính theo gia

Hoạt động liên quan đến việc

gắn giá trị tư bản với sự vận

động của một biến số: tham

khảo (ví dụ: giá cá sản xuất,

năng suất )

Về nguồn gốc kỹ thuật chỉ số

hoá gắn với sự cần thiết bảo vệ

những người chủ tư bản hoặc

chủ thu nhập trước sự mất giá

của tiển tệ thông qua cơ chế

lạm phát

Bên cạnh đó, kỹ thuật chỉ số

hoá cũng đáp ứng sự mong

muốn gắn giá trị của tư bản

hoặc thu nhập với sự đóng góp

của các yếu tố sản xuất đối với sự

tăng trưởng (đầu tư đối với tư

bản lao động đối với thu nhập)

Việc áp dụng chỉ số hoá chủ

- Những hợp đồng cung cấp

hoặc những hợp đồng lao động

- Việc cho vay vốn

- Tiền công và thu nhập có

hai trên thế giới Chính xác

hơn, định giá Nikkei khéng han

là một chỉ số mà là trị số trung

bình của 225 loại cổ phiếu và

không tính gia trọng căn cứ tỷ

lệ tham gia của mỗi loại cổ

phiếu trên thị trường Điều đó

có nghĩa là những thay đổi của các cổ phiếu của những xí

nghiệp nhỏ cũng có thể làm

thay đổi chỉ số như các xí nghiệp lớn Chỉ số Nikkei được

công bế lần đầu vào năm 1949

bởi tờ nhật báo tài chinh Nihon Keizai Shimbun (viét tat 1a

Nikkei), trudc day được gọi là

Nikkei - nhưng từ năm 1985 được gọi là

Nikkei sau khi Dow Jones rut ra

35

CHỈ SỐ SINH LỢI

Profitability index

Một chỉ số để tinh kha nang

đầu tư, được tính bằng cách ước

tính số lợi tức của dự án đầu tư

đem chia cho số vốn đầu tư

Ví dụ, một dự án đầu tư trị

giá là 100.000 USD, dự tính số

lợi tức thu được của dự án sẽ là

98.000 USD, chỉ số sinh lợi sẽ là

định Người nhập khẩu trước

khi xin chỉ tiêu nhập khẩu phải

có giấy phép nhập khẩu Chỉ

tiêu nhập khẩu được chính phủ

dùng để hạn chế lượng ngoại tệ

chạy ra khỏi nước hoặc để bảo

vệ nền công nghiệp trong nước,

hoặc làm phương tiện mặc cả

VỚI NƯỚC ngoài

CHIEN THUAT LAM KHANH

KIET (HOAC AN MAY) LANG

GIENG

Beggar-my-neighbour tactics

Mô tả chính sách được nhiều nước áp dụng trong suốt cuộc Đại suy thoái kinh tế những

năm 30 Những biện pháp tăng

việc làm, như hạn chế nhập khẩu và phá giá được nhiều nước áp dụng bất chấp ảnh

hướng của chúng đối với những xước khác Chính sách này sẽ

làm cho mậu dịch quốc tế giảm mạnh và đo đó khiến mọi nước đều phải chịu thiệt

CHIẾN TRANH GIÁ CẢ

Price war

Một tình hình thị trường trong đó tất cả những người cùng cấp cạnh tranh với nhau

để giành phân thị trường lớn

hơn bằng cách giảm giá mà không nghĩ đến những hậu quả

của nó Mặc dù một người cung

cấp nào đó có thể giành được

nhưng nếu những người còn lại

cũng làm theo như vay thi tat

cả những người cung cấp sé bị

thiệt và người yếu nhất rất có

thể bị phá sản Để tránh nguy

cơ này hầu hết các nhà cung

cấp đều quy định giá cả của

luật đối với mậu địch và gia ca

Học thuyết này được phát triển

trong bầu không khí của các

nền quân chủ hết sức quy tắc

của Anh và Pháp vào cuối thế

ky 17 va dau thế kỷ 18 là lúc có

nhiều trở ngại địa phương và

quốc gia đối với các hoạt động

chinh sach nay sé khuyén khich

doanh

được tự do cá nhân sử dụng

được tốt nhất các nguồn tài

nguyên kinh tế, và thúc đẩy

được tăng trưởng kinh tế Chính

sách này được ưa chuộng nhất

vào cuối thế kỷ 19 nhưng sau

đó ảnh hưởng của nó đã giảm

đân do những yêu cầu đòi phải

tiển tệ và giảm lãi suất Mục

đích của chính sách này là tăng

tổng mức cầu và do đó nâng cao

tổng sản phẩm quốc dân Đối lập với nó là chính sách thắt chặt

tiền tệ (tight money policy)

CHÍNH SÁCH TÃI CHÍNH Fiscal policy

Một chương trình của chính phủ (1) về mua bán hàng hoá

và dịch vụ và chỉ tiển qua

chuyển khoản để trả tiền và (2)

về số lượng và kiểu mức thuế Chính sách tài chính và chính

sách tiền tệ là những công cụ chính của các chính phủ để điều hoà nền kinh tế vì mô

CHÍNH SÁCH THẤT CHAT TIEN

TỆ

Tighf-money policy Chính sách của ngân hàng trung ương nhằm hạn chế hoặc

giảm bớt mức cũng tiền tệ và

nâng cao lãi suất Các biện

37

pháp được tiến hành để hạ thấp

hoặc làm giảm tổng sản phẩm

quốc dân thực giảm lạm phát

hoặc tăng cường cân cân thanh

toán quốc tế bằng cách thu hút

vốn vào nước mình

CHÍNH SÁCH THỦ NHẬP

Income policy

Một chính sách của chính phủ

tìm cách trực tiếp kiềm chế tiền

lương và giá cả nhằm làm cho

lạm phát chậm lại Những chính

sách như vậy đi từ hướng dẫn tự

nguyện về tiển lương và giá cả

đến công khai định ra những

kiểm soát theo pháp luật đối với

tiền lương tiển công và giá cả

CHĨNH SÁCH TIẾN TE

Monetary policy

Sự kiểm soát của một chính

phủ đối với đồng tiền và hệ thống

vay mượn tiển tệ của nước mình,

đặc biệt thông qua việc cung

ứng tiền tệ và lãi suất

tự túc của quốc gia đòi hỏi phải

có những kiểm soát rộng rãi của chính phủ để đảm bảo cách ly

được hoàn toàn về kinh tế với phần còn lại của thế giới

Những kiểm soát đó là: những

hạn chế chặt chẽ đối với ngoại

thương đặc biệt những hạn chế nhập khẩu và sự di chuyển tư

bản: những kiểm soát ngoại hốt;

và kế hoạch hoá sẵn xuất trong nước để cung cấp được cho nền kinh tế tất cả những hàng hoá cần thiết Các quốc gia thường

theo đuổi chính sách tự cấp tự túc vì những lý do chính trị hơn

là kinh tế: tự cấp tự túc vì những nguyên nhân quân sự hoặc để tự bảo vệ trước các quốc

gia thù địch không muốn buôn bán với họ

CHỊU LỖ TRƯỚC

Loss-leading

Thói quen của người bán lẻ trong việc bán một sản phẩm đặc biệt với giá dưới giá mua

vào để lôi cuốn khách hàng vào

được

khuyến khích mua món khác trận, hy vọng họ sẽ

Điều này tạo nên một hình thức

phân biệt của người bán lẻ với

người chế tạo và nó thường bị

rủi ro phải chịu khi cấp tín

dụng cho khách hàng dựa trên

Việc người chủ sở hữu một

tài sản giao tài sản của mình

cho người khác sử dụng trong

một thời gian nhất định mà

người sử dụng phải trả một

khoản tiển nhất định theo định

kỳ năm, quý, tháng Thuật ngữ

“Leasing” trong tiéng Anh được

dùng để chỉ việc cho thuê dài

hạn Trong nghiệp vụ này,

người chủ tài sản gọi là người

cho thuê (lessor), người được

quyền sử dụng tài sản gọi là

người đi thuê (essee) và khoản

tiền người thuê phải trả theo

định kỳ gọi là tiền thué (rent)

CHO THUÊ QUA HIỆU ỨNG DON BAY

Leverage Leasing

Su cho thué tai chinh ma

quan hệ giữa việc xử lý thuế

khoá về khấu hao tài sản cho thuê tạo nên hiệu ứng đòn bây CHO THUÊ TÀI CHÍNH

Finance Leasing

La một hoạt động tín dụng

trung dài hạn thông qua việc thuê máy móc thiết bị và các động san khác Bên cho thuê cam kết mua máy móc thiết bị

và động sản theo yêu cầu của

bên thuê và nắm quyền sở hữu

đối với tài sản cho thuê Bên thuê sử dụng tài sản thuê và không được huỷ bỏ hợp đồng trước hạn Khi kết thúc thời

hạn thuê, bên thuê được chuyển

quyền sở hữu, mua lại hoặc tiếp tục thuê tài sản đó theo các điều

kiện đã thoả thuận trong hợp

đồng thuê

39

CHO VAY

Lending

Việc chuyển tiển vốn bằng

hiện vật của người cho vay sang

cho người đi vay sử dụng trong

một thời hạn nhất định với điều

kiện có hoàn trả Việc cho vay

có thể có lãi hoặc không có lãi

Tiền vốn và hiện vật cho vay

thuộc quyển sở hữu của người

cho vay Người đi vay chỉ được

quyền sử dụng tiền vốn và hiện

vật được vay trong thời hạn vay

Quyền lợi của những người

mua bán trên thị trường này

không được pháp luật bảo vệ

CHỢ XĂM, THỊ TRƯỜNG XÂM

Grey market

Thị trương trên đó những

mặt hàng khan hiếm được bán

ra với giá đầu cơ, cao hơn nhiều

so với giá bình thường Khác với chợ đen, những hàng hoá giao địch này không phải là hàng bị cấm và việc mua bán trên thị trường này không bị coi là bất hợp pháp

thị khoán, đây là thị trường của các Trong trường chứng

chứng khoán mới phát hành trước khi chúng được đăng ký

chính thức giao dịch tại sở giao

dịch chứng khoán

CHONG BAN PHA GIA

Anti-dumping Hành động của chính phủ để bảo vệ các ngành công nghiệp trước sự cạnh tranh không công

bằng thường bằng các thuế

quan nhập khẩu đặc biệt, để giảm hoặc đình chỉ nhập khẩu những hàng hoá để bán với giá

thấp hơn giá ở nước xuất khẩu

CHU KY DAU TU KHO HANG

Inventory investment Nói về những biến động trong hoạt động kinh tế do

những thay đổi trong các kho

hàng gây ra Mặc dù các hãng

có thể gia tăng hay giảm bớt các

kho hàng để duy trì một mức

sản xuất ổn định vẫn có những

giới hạn cao hơn và thấp hơn để

tích tụ kho hàng những giới

hạn này được xác định bởi nhu

câu giữ một lượng hàng tối

thiểu trong kho và cái giá phải

giá cho một kho quá nhiều

hàng Vì những lý do ấy nhiều

hãng cố gắng giữ các kho hàng

để bán trong nhiều ngày Vì sản

lượng tăng nhanh hơn sé hang

bán được nên các kho hàng

- đang gia tăng (và ngược lại)

những thay đổi trong lượng

hàng tốn kho có xu hướng thúc

đẩy tác động đối với việc tạo ra

những thay đổi trong số hàng

trưng là sự mở rộng hoặc thu

hẹp sản xuất đồng thời trong

lớn các ngành công

nghiệp Theo cách nói hiện đại,

phần

người ta cho rằng các chu kỳ

kinh đoanh xây ra khi tổng sản

phẩm quốc dân thực tế tăng so

với tổng sản phẩm quốc dân

tiềm năng (mở rộng) hoặc giảm

so với tổng sản phẩm quốc dân

tiểm năng (suy thoái) Từ đồng

nghìa: Chu kỳ buôn ban (trade

cycle)

CHU KY KONDRACHEP Kondratieff cycle Một loạt những làn sóng đao

động kinh tế dài, đặt theo tên

của N.D Kôndrachep, nhà kinh

tế Nga Cac chu ky Kéndrachep

bao gồm những làn sóng về giá

cả, sản xuất, và mậu dịch kéo dai tv 50 đến 60 năm Theo Kôndrachep, những chu kỳ này

là đo các quá trình vốn có trong

bản chất của CNTB., đặc biệt

-bản chất của tích luỹ tư bản

Ông cho rằng những thay đổi

trong kỹ thuật sản xuất chiến

tranh và cách mạng, việc mở những thị trường mới không phải là những sự kiện bừa bãi

tác động đến chu kỳ này mà

đúng hơn là một bộ phận thuộc

nhịp điệu của các làn sóng dài

Ví dụ việc mở rộng các thị

trường mới không bắt đầu sự

dao động lên kéo dài, thay vào

41

đó, sự dao động lên tạo cho việc

mở rộng vào các thị trường mới

thiết

thành có thể và cần

Tương tự như vậy, giai đoạn:

giảm sút của làn sóng dài dẫn

đến những phát kiến quan

trọng được sử dụng trên quy mô

lớn chỉ vào lúc bắt đầu một dao

động đi lên lớn tiếp theo Giai

đoạn đi lên của làn sóng, tạo ra

sự căng thẳng ghê gớm trong

việc mở rộng các lực lượng kinh

doanh, đã thấy rằng chu kỳ đài

có liên quan chặt chẽ với những

làn sóng các cải tiến, thường

được đặc trưng bằng một kiếu

cải tiến quan trọng nhất Do

như trợ cấp hoặc đánh thuế trực

tiếp vào việc sản xuất các hàng

hoá được đem ra trao đổi và

nhiều tỷ suất hối đoái cũng như tất cả các biện pháp can thiệp của chính phủ tác động đến

CHỦ NGHĨA BẢO HỘ MỚI

New protectionism

Là hình thức bảo hộ mới trong đó các công cụ bảo hộ chủ yếu trước đây như thuế quan đã được thay thế bằng bảo hộ mậu

địch thông qua hạn ngạch, hạn

chế xuất khẩu tự nguyện và các

hàng rào phi thuế quan

Chủ nghĩa bảo hộ mới phản ánh quan hệ giữa hai nhóm nước đó là các nước phát triển

và các nước đang phát triển

trong thương mại quốc tế bên

cạnh đó nó cũng phân ánh quan

hệ buôn bán giữa các nước cụ

thể với nhau ngay cả trong

nhóm phát triển lẫn nhóm chưa

phát triển

Nếu theo nguyên lý lợi thế

tương đối, xét về lâu dài các

nước công nghiệp nói riêng thế

giới nói chung cần khai thác

những mặt lợi trong cách buôn

bán mới về hàng công nghiệp

các nước công nghiệp cần phân

bố lại các yếu tố sản xuất cho

các ngành mà hiện tại họ có lợi

thế tương đối (các ngành hiện

đại cần nhiều vốn, kỹ thuật )

Về phía các nước đang phát

triển họ sợ chiến lược phát

triển kinh tế thông qủa công

nghiệp hoá và xuất khẩu hàng

công nghiệp sẽ bị chế độ bảo hộ

làm đão lộn vì vạy phong trào

đòi lập lại trật tự kimh tế mới

ngoài việc yêu cầu các nước

công nghiệp không áp đặt thuế

quan và những hạn chế khác

đối với hàng xuất của họ mà còn

muốn các nước công nghiệp thúc

đẩy việc nhập khẩu hàng công

nghiệp từ các nước phát triển

bằng cách áp đặt thuế đối với

hàng nhập từ các nước công

nghiệp khac Tuy nhiên sự phân

biệt đối xử có lợi cho các nước kém phát triển trong thời đại ngày nay là yêu cầu ƒt tính thực

tiễn

CHỦ NGHĨA BẢO THỦ

Conservatism Mét quan diém kinh té va

chính trị học nói chung úng hộ

nguyên trạng và chống lại sự thay đổi Chủ nghĩa bảo thủ

xem xã hội và cơ cấu các tổ chức của nó là một hiện tượng đã được phát triển qua thời gian và không thể tuỳ tiện thav đổi được Nó thận

những giải pháp lớn dựa vào lý

trọng trước

lẽ trừu tượng và nhấn mạnh

hơn đến kinh nghiệm và sự

thay đổi dân dân Chủ nghĩa bảo thủ coi cä nhân và quyền tự

đo cá nhân là giả trị tối cao của

mình Cá nhân được khuyến khích thực hiện ca tính, sảng tạo, và tự lực cảnh simh Do vậy,

hệ thống xí nghiệp tự do của cac thị trường tự do cạnh tranh và phi tập trung hoá quyển lực là

cơ bản đối với chủ nghĩa bảo thủ

43

kimh tế Những người bảo thủ

muốn hạn chế vai trò của chính

phủ đặc biệt chính phủ trung

ương, vào một vài lĩnh vực cần

thiết Theo quan điểm bảo thủ,

đảm

chính phủ không nên

nhiệm bất cứ một chương trình -

nào mà xí nghiệp tư nhân cũng

có thể làm tốt được như thé Chi

tiêu chính phủ cần được giữ ở

mức càng thấp càng tốt, và cần

duy trì quy tắc ngân sách cân

bằng truyền thống Hơn nữa,

chính phủ hoàn toàn không nên

ảnh hưởng đến tiền lương, giá

ngại nào đối với buôn bán giữa

các quốc gia; nhân dân ở tất cả

các nước tự do mua bất cứ ở đâu

mà họ muốn, tất cả các đồng

tiển được tự đo chuyển đổi, và

không hề có thuế quan chỉ tiêu

(côta) hoặc kiểm soát ngoại tệ

lý cho rằng thái đệ của một con người chỉ do việc theo đuổi khoái lạc và tránh đau đón chi

phốt

CHỦ NGHĨA TRỌNG CÔNG (NGHIỆP)

Industrialism Một chế độ kinh tế và chính

trị rất coi trọng công cuộc xây

dựng và phát triển công nghiệp

trên một quy mô lớn

CHỦ NGHĨA TRỌNG THƯƠNG

Mercantilism Một học thuyết chính trị có lẽ

được biết nhiều nhất với tư cach’

là đối tượng đã kích của A Smith trong cuốn sách “Sự giàu

cé cud cúc QUỐC gia’, Người theo chủ nghia trọng thương có ấn tượng sâu sắc về