CĐ 1. Hiện trạng các tổ chức cộng đồng ở Long An và nhu cầu đào tạo QLMT hướng tới cộng đồng

Kinh nghiệm quốc tế và Việt Nam cho thấy: nếu không có sự tham gia của cộng đồng tại chỗ thì công tác bảo vệ, cải thiện môi trường khó đạt hiệu quả cao, ngay cả khi nhà nước tốn nhiều ng

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH LONG AN

SỞ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG

- -CHUYÊN ĐỀ 1

HIỆN TRẠNG CÁC TỔ CHỨC CỘNG ĐỒNG Ở LONG AN VÀ

NHU CẦU ĐÀO TẠO QLMT HƯỚNG TỚI CỘNG ĐỒNG

LONG AN, THÁNG 05/2016GIẢI NGHĨA TỪ VIẾT TẮT

BVTN và MT Bảo vệ tài nguyên và môi trường

Cty TNHH Công ty Trách nhiệm hữu hạn

VPTKTTĐPN Vùng phát triển kinh tế trọng điểm phía Nam

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU

Long An là tỉnh nằm ở Đồng bằng sông Cửu Long, có diện tích khoảng 4.500 km² và dân số khoảng 1,54 triệu người Tỉnh Long An tiếp giáp với Thành phố Hồ Chí Minh và tỉnh Tây Ninh về phía Đông, giáp với Vương Quốc Campuchia về phía Bắc, giáp với tỉnh Đồng Tháp về phía Tây và giáp tỉnh Tiền Giang về phía Nam

Theo Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Long An đến năm

2020, tầm nhìn đến năm 2030 đã được thông qua tại Quyết định số 1439/QĐ-TTg của

Thủ tướng Chính phủ ngày 03 tháng 10 năm 2012, một số chỉ tiêu cơ bản là:

- Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân là 12,5%/năm thời kỳ 2012– 2030, trong đó giai đoạn 2012 – 2020 tăng 13%/năm

- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng dần tỷ trọng các ngành công nghiệp, dịch vụ; đến năm 2015 cơ cấu các ngành nông - lâm - thủy sản, công nghiệp - xây dựng, dịch vụ trong GDP đạt 28% - 41% - 31%; đến năm 2020 tương ứng là 15%

- 45% - 40%

Qua các chỉ tiêu cơ bản nêu trên có thể xác định rằng trong giai đoạn hiện nay đến năm 2020, tầm nhìn đến 2030, CNH, ĐTH là xu hướng cơ bản của tỉnh Long An Với định hướng phát triển KT-XH đến năm 2020, tầm nhìn đến 2030 như trên, xu hướng gia tăng ô nhiễm suy thoái tài nguyên và môi trường trên địa bàn tỉnh sẽ tăng cao, nếu công tác quản lý môi trường không đáp ứng

Kinh nghiệm quốc tế và Việt Nam cho thấy: nếu không có sự tham gia của cộng đồng tại chỗ thì công tác bảo vệ, cải thiện môi trường khó đạt hiệu quả cao, ngay cả khi nhà nước tốn nhiều nguồn lực về tổ chức, nhân sự và kinh phí cho BVMT Vì vậy trong Chiến lược BVMT quốc gia đến năm 2020, tầm nhìn đến 2030 đã được Thủ tướng Chính phủ ban hành theo Quyết định số 1216/QĐ-TTg ngày 05/9/2012 đã xác định “Bảo vệ môi trường là trách nhiệm của toàn xã hội, là nghĩa vụ của mọi người dân; phải được thực hiện thống nhất trên cơ sở xác định rõ trách nhiệm của các Bộ, ngành, phân cấp cụ thể giữa Trung ương và địa phương; kết hợp phát huy vai trò của cộng đồng, các tổ chức quần chúng và hợp tác với các nước trong khu vực và trên thế giới” Chiến lược cũng nêu một trong các giải pháp BVMT quốc gia là tạo chuyển biến mạnh mẽ về ý thức trách nhiệm của các cấp, các ngành, doanh nghiệp và người dân trong bảo vệ môi trường

Như vậy, vai trò và trách nhiệm của quần chúng và các tổ chức cộng đồng, và người dân đã được đánh giá và đã được quy định Do đó, công tác đào tạo nâng cao nhận thức và kiến thức của lãnh đạo các cộng đồng về QLMT là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu đối với nhiều địa phương, trong đó có Long An.

Chuyên đề này góp phần làm rõ hiện trạng các tổ chức cộng đồng ở Long An, cũng như nhu cầu đào tạo quản lý môi trường hướng tới cộng đồng của các tổ chức này

1 GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CÁC TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI TỈNH LONG AN

1.1 Giới thiệu chung về tỉnh Long An

Tỉnh Long An tiếp giáp với Thành phố Hồ Chí Minh và tỉnh Tây Ninh về phía Đông, giáp với Vương Quốc Campuchia về phía Bắc, giáp với tỉnh Đồng Tháp về phía Tây và giáp tỉnh Tiền Giang về phía Nam

Hình 1 Một góc thành phố Tân An- Long An bên sông Vàm Cỏ Tây

Tỉnh Long An có vị trí địa lý khá đặc biệt là tuy nằm ở vùng ĐBSCL song lại thuộc Vùng phát triển kinh tế trọng điểm phía Nam (VPTKTTĐPN), được xác định là vùng kinh tế động lực có vai trò đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế Việt Nam Long An có đường ranh giới quốc gia với Campuchia dài: 132,977 km, với hai cửa khẩu Bình Hiệp (Mộc Hóa) và Tho Mo (Đức Huệ) Long An là cửa ngõ nối liền Đông Nam Bộ với ĐBSCL, nhất là có chung đường ranh giới với TP Hồ Chí Minh, bằng hệ thống giao thông đường bộ như : quốc lộ 1A, quốc lộ 50, các đường tỉnh lộ: ĐT.823, ĐT.824, ĐT.825 v.v Đường thủy liên vùng và quốc gia đã có và đang được nâng cấp, mở rộng, xây dựng mới, tạo động lực và cơ hội mới cho phát

triển Ngoài ra, Long An còn được hưởng nguồn nước của hai hệ thống sông Mê Kông

và Đồng Nai

Diện tích tự nhiên của toàn tỉnh là 449.194,49 ha, dân số 1.542.606 (theo số liệu dân số tính đến tháng 5 năm 2013) Tọa độ địa lý : 105030' 30'' đến 106047' 02'' kinh độ Đông và 10023' 40'' đến 11002' 00'' vĩ độ Bắc

Long An có ranh giới hành chính như sau:

+ Phía Đông- Đông Bắc: giáp TP.HCM và tỉnh Tây Ninh

+ Phía Tây- Tây Bắc: giáp nước Campuchia và tỉnh Đồng Tháp

+ Phía Nam- Tây Nam: giáp tỉnh Đồng Tháp và tỉnh Tiền Giang

Tỉnh Long An có vị trí địa lý thuận lợi trong giao lưu phát triển kinh tế xã hội,

có vai trò quan trọng là cầu nối giữa kinh tế thành phố Hồ Chí Minh và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam với các tỉnh miền Tây Nam Bộ

(Nguồn: http://longan.gov.vn)

Hình 2 Bản đồ tỉnh Long An

Tỉnh Long An có 15 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm các huyện: Đức Huệ, Đức Hòa, Bến Lức, Cần Đước, Cần Giuộc, Thủ Thừa, Tân Trụ, Châu Thành, Thạnh Hóa, Tân Thạnh, Mộc Hóa, Vĩnh Hưng, Tân Hưng, thị xã Kiến Tường và thành phố Tân An; có 192 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 166 xã, 12 phường và 14 thị trấn

Hình 3 Các huyện- thị xã- thành phố trực thuộc tỉnh Long An

1.2 Giới thiệu về các tổ chức đoàn thể chính trị xã hội tỉnh Long An

Hình 4 Cơ cấu các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội tỉnh Long An

Ngoài các tổ chức chính trị- xã hội như trên, Long An còn có một tổ chức chính trị - xã hội khác như Liên Hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Long An (gọi tắt là Liên hiệp hội) là một tổ chức chính trị - xã hội của tầng lớp trí thức hoạt động trong các hội khoa học và kỹ thuật trên địa bàn tỉnh Long An Liên hiệp hội là thành viên của Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam và là thành viên của Ủy ban mặt trận Tổ quốc việt Nam tỉnh Long An Liên hiệp hội thành lập theo Quyết định

số 45/2005/QĐ-UB ngày 07/01/2005 của UBND tỉnh Long An

Liên hiệp hội có ban chấp hành gồm 39 ủy viên (gồm 25 chính thức, 11 Liên kết

và 03 danh dự) và các hội thành viên như sau:

Bảng 1 Các hội thành viên của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Long

An

5 Hội kế hoạch hóa gia đình Trần Thị Liễu

8 Hội Nhà thầu xây dựng Nguyễn Thế Hùng

9 Hiệp hội Doanh nghiệp Nguyễn Thị Phương Quang

(Nguồn: http://longan.gov.vn)

1.3 Kết quả thực hiện phối hợp hành động bảo vệ môi trường giữa Sở Tài nguyên và Môi trường với Ủy ban mặt trận Tổ quốc tỉnh Long An và các Tổ chức Đoàn thể chính trị xã hội tỉnh Long An giai đoạn 2010-2015

Thực hiện Kế hoạch liên tịch số 847/KHLT-STNMT ngày 23/8/2010 giữa Sở Tài nguyên và Môi trường với Ủy ban mặt trận Tổ quốc và các Tổ chức đoàn thể chính trị

xã hội tỉnh Long An giai đoạn 2010-2015 về việc phối hợp hành động bảo vệ môi trường, trong năm các tổ chức chính trị xã hội trên địa bàn tỉnh đã triển khai thực hiện công tác truyền thông nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cho các tổ chức và cá

nhân, đạt được kết quả như sau:

Bảng 2 Tổng hợp kết quả thực hiên bảo vệ môi trường của các Tổ chức Đoàn thể

chính trị xã hội tỉnh Long An giai đoạn 2010-2015

Mặt trận ấp, khu phố với 12.304 cán bộ tham dự.[Tuyên truyền 15.006

cuộc với trên 1.000.000 người tham dự; phát hành 3.760 tài liệu có liên quan đến công tác bảo vệ môi trường]

- Xây dựng và triển khai được 08 “Khu dân cư tự quản về bảo vệ môi trường”, “Khu dân cư xanh – sạch – đẹp”; thực hiện lồng ghép tiêu chí

bảo vệ môi trường vào quy ước văn hóa ở khu dân cư [1029/1036 khu

dân cư] Nông thôn sử dụng là 92,6%; hộ nông dân có công trình sinh

hoạt hợp vệ sinh (nhà tắm, hố xí, bể nước) đạt 62,8%; hộ chăn nuôi có chuông trại hợp vệ sinh đạt 63%; 937/1036 khu dân cư đảm bảo VSMT

- Hưởng ứng các Ngày lễ lớn về môi trường [Phát động 10 cuộc với

1500 lượt người tham dự].v/v

ruộng, trồng cây xanh [21.156 lượt người tham gia, 25 km kênh được

khơi thông, vớt lục bình, trồng là 6.573 cây xanh]

- Tuyên truyền nâng cao nhận thức cho các tầng lớp phụ nữ về thực hiện chương trình nước sạch vệ sinh môi trường gắn với tuyên truyền thực hiện cuộc vận động “Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch” thông qua các hình thức tổ chức như: hội nghị; hội thi; hội thảo; họp mặt; nói

chuyện chuyên đề; sinh hoạt chi, tổ, CLB phụ nữ… [tổ chức 25.009

cuộc với 406.133 lượt người tham dự].

- Bên cạnh đó, Hội LHPN tỉnh tín chấp với Ngân hàng chính sách xã hội xây hồ chứa nước, kéo đường ống nước, xây nhà tắm hố tiêu hợp

vệ sinh, trồng rau sạch; thực hiện phát động hàng năm việc tham gia xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch và kết quả có 100% gia đình cán bộ, hội viên đăng ký gia đình 5 không, 3 sạch với 93% hộ gia đình đạt 8 tiêu chí

- Phối hợp với Sở TNMT tổ chức tập huấn theo cụm cho 192 xã, phường, thị trấn về: biến đổi khí hậu, phát huy vai trò của phụ nữ trong bảo vệ môi trường và phát triển bền vững; thực hiện cuộc vận động và xây dựng mô hình 5 không, 3 sạch, xử lý nước và trữ nước an toàn hộ

gia đình … [44 lớp tập huấn với 3904 người tham dự], thực hiện in

2.250 tờ rơi về phương pháp xử lý và trữ nước an toàn hộ gia đình và 1.100 tờ bướm về kỹ thuật xây nhà vệ sinh; tổ chức hái hoa dân chủ

tuyên truyền tiểu phẩm, giao lưu văn nghệ [1.709 cán bộ, hội viên và

396 học sinh tham dự]…v/v

Hội Nông

Long An

- Tổ chức 24 lớp tập huấn cho 1.360 hội viên nông dân; xây dựng được

02 Câu lạc bộ nông dân bảo vệ môi trường tại xã Mỹ Lạc, huyện Thủ Thừa và xã Phước Hậu, huyện Cần Giuộc với 50 thành viên; các cấp Hội trong tỉnh đã phối hợp tổ chức trên 250 lớp tập huấn cho trên 12.000 lượt người tham dự Các nội dung tập huấn chủ yếu gồm: Luật bảo vệ môi trường; những kiến thức cơ bản về biến đổi khí hậu và các biện pháp ứng phó khi biến đổi khí hậu xảy ra, về bảo vệ môi trường trong sản xuất nông nghiệp và trong sinh hoạt; sử dụng thuốc BVTV

an toàn; tình hình ô nhiễm môi trường do bao bì thuốc BVTV tại địa phương; phương pháp xử lý bao bì thuốc BVTV sau khi thu gom; xây dựng các công trình xử lý chất thải, công trình vệ sinh; sử dụng năng lượng tiết kiệm; các mô hình sản xuất bảo vệ môi trường

- Hội đã phối hợp xây dựng trên 250 mô hình chi Hội hoặc CLB nông dân bảo vệ môi trường với trên 2.600 học viên nông dân tham gia bao gồm các mô hình: thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật; xử lý chất thải chăn nuôi bằng hầm khí biogas; vớt lục bình khơi thông dòng chảy; chi Hội thu gom rác sinh hoạt; hộ nông dân xây dựng nông thôn mới; CLB nông dân bảo vệ môi trường

- Hưởng ứng các ngày lễ về môi trường, Hội đã phối hợp tổ chức 914 đợt mít tinh, vớt lục bình vệ sinh nơi công cộng, khơi thông dòng chảy, thu gom rác và bao bì thuốc BVTV với gần 40.000 lượt cán bộ tham dự

- Hội cũng đã phát động và trồng được trên 20.000 cây xanh, hỗ trợ nông dân vay vốn xây 24.000 nhà vệ sinh đạt tiêu chuẩn, 876 hầm biogas hợp cá nhân hoặc công ty vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường; hòa giải các t, phối hợp địa phương xây trên 260 hầm chứa bao bì thuốc BVTV, kiến nghị cơ quan chức năng xử lý trên 130 trường ranh chấp, mâu thuẫn trong nông dân về vấn đề môi trường với 54 trong đó có 36 vụ hoàn thành v/v

- Thí điểm 07 mô hình Góc bảo vệ môi trường ở 6 doanh nghiệp trên toàn tỉnh và tổ chức tuyên truyền 07 cuộc về mô hình này cho 2.000 người tham dự

- Hưởng ứng các ngày lễ về môi trường xem đây là những hành động thiết thực, cụ thể của các cấp Công đoàn và CNLĐ trong công tác bảo

vệ môi trường tại đơn vị, doanh nghiệp

Tỉnh đoàn - Hưởng ứng các Ngày lễ về môi trường, tổ chức các lễ mittinh, hội thi,

ra quân vì môi trường,… với trên 165 cuộc thu hút 13.200 đoàn viên thanh niên tham dự

- Triển khai 05 lớp tập huấn với 950 cán bộ chuyên trách đoàn là cán

bộ tuyên truyền viên cấp xã và 110 thanh niên nồng cốt của đội thanh niên xung kích bảo vệ môi trường tham dự

- Xây dựng và duy trì 192 đội thanh niên tình nguyện về bảo vệ môi trường với 2.000 người tham gia, thực hiện 550 công trình măng non như: “trường sạch đẹp, lớp khang trang”, “thu gom giấy vụn”, “thu gom, phân loại rác”, Ngày chủ nhật xanh”, “mô hình thu gom vỏ chai thuốc BVTV trên đồng ruộng”, mô hình hố rác tự hoại tại gia đình”,

“mô hình tạo quỹ rác từ rác có thể tái chế”

An và tại xã Vĩnh Công, huyện Châu Thành và tổ chức hội thảo quảng

bá kết quả mô hình và đã thu hút hơn 40 hộ chăn nuôi/xã tham dự

- Hưởng ứng ngày Tết trồng cây, ngày môi trường thế giới, Hội người cao tuổi cấp tỉnh đã phát động và trồng 69.761.120 cây xanh các loại nhằm góp phân tạo mảng xanh cho địa phương và cho cả tỉnh

- Hội các cấp cũng đã chủ động tuyên truyền vận động cán bộ hội viên tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường với 393 cuộc và 7.931 người tham dự;

Qua đó công tác phối hợp thực hiện truyền thông về bảo vệ môi trường với các tổ chức chính trị xã hội đã tác động đến cách nghĩ, cách làm, cách hành động của tổ chức và công dân Từ đó, từ phía cộng đồng đã chủ động tham gia xây dựng nội dung và đóng góp ý kiến về bảo vệ môi trường sau khi kết thúc các khoá tập huấn cho thấy cộng đồng có sự thay đổi về nhận thức, đã có sự quan tâm và thay đổi hành vi tích cực về bảo vệ môi trường Vì vậy, công tác truyền thông về ý thức bảo vệ môi trường cần được thực hiện một cách liên tục và sâu rộng cho các tầng lớp nhân dân ở khu vực nông thôn

2 NHU CẦU ĐÀO TẠO QLMT HƯỚNG TỚI CỘNG ĐỒNG TẠI LONG AN

Qua phân tích cơ cấu các tổ chức chính trị xã hội của tỉnh Long An, các tổ chức chính trị - xã hội sau được nhận diện là các tổ chức đóng vai trò chủ chốt trong định hướng “quản lý môi trường hướng tới cộng đồng” của tỉnh Long An, như sau:

1 Uỷ ban mặt trận tổ quốc

2 Đoàn thanh niên

3 Hội liên hiệp phụ nữ

4 Hội cựu chiến binh

5 Hội nông dân và

6 Liên đoàn lao động

Đánh giá dưới góc độ “khả năng ảnh hưởng sâu rộng đến cộng đồng” và định hướng “quản lý môi trường hướng tới cộng đồng”, các tổ chức chính trị - xã hội khác như Hội chữ thập đỏ, Liên Hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Long An cùng các hội thành viên không có tầm ảnh hưởng lớn như 06 tổ chức chính trị xã hội nêu trên hoặc không có chức năng nhiệm vụ phù hợp để thực hiện định hướng “quản lý môi trường hướng tới cộng đồng” Do đó, Hội chữ thập đỏ, Liên Hiệp các Hội Khoa học và

Kỹ thuật tỉnh Long An cùng các hội thành viên không được chọn để khảo sát nhu cầu đào tạo QLMT hướng tới cộng đồng

Dự án đã tiến hành điều tra khảo sát nhu cầu đào tạo của các lãnh đạo 06 tổ chức chính trị - xã hội được chọn tại 15 huyện, thành phố, thị xã của Long An, bao gồm: các huyện Đức Huệ, Đức Hòa, Bến Lức, Cần Đước, Cần Giuộc, Thủ Thừa, Tân Trụ, Châu Thành, Thạnh Hóa, Tân Thạnh, Mộc Hóa, Vĩnh Hưng, Tân Hưng, thị xã Kiến Tường và thành phố Tân An Tổng cộng có 90 tổ chức tại các huyện, thành phố, thị xã được khảo sát, đánh giá

Kết quả điều tra cho thấy:

Hình 6 Nhu cầu tập huấn của các tổ chức chính trị xã hội được khảo sát

Hình 7 Nhu cầu về cán bộ chuyên trách về môi trường của các tổ chức

chính trị xã hội được khảo sát

Nhận xét:

- Có 85/90 tổ chức, tương đương 94,4%, có mong muốn được tập huấn về QLMT Đối với 5 tổ chức (chiếm 5,6%) cho rằng không có nhu cầu tập huấn về QLMT thì có 03 tổ chức là Hội cựu chiến binh, 01 LĐLĐ và 01 Ủy ban mặt trận Tổ Quốc Giải thích cho nguyên nhân không có nhu cầu tập huấn, một số ý kiến đưa ra như sau:

+ Người lớn tuổi khó tập huấn (đối với hội cựu chiến binh)

+ Là cán bộ công chức đã có sẵn kiến thức về môi trường nên không cần tập huấn (đối với LĐLĐ)

+ Mặt trận tổ quốc là cơ quan đầu mối của các tổ chức chính trị - xã hội khác nên chỉ cần tập huấn đối với các tổ chức chính trị - xã hội khác là đủ

- Có 54/90 tổ chức, chiếm 60%, cho rằng không cần có thêm cán bộ chuyên trách

về môi trường tại các tổ chức này do chỉ cần cán bộ kiêm nhiệm thêm là được 36/90

tổ chức, chiếm 40%, cho rằng cần nhưng đa phần lại e rằng biên chế không cho phép, cũng như không có kinh phí trả lương cho cán bộ chuyên trách này