Vấn đề đại đoàn kết dân tộc trên báo in hiện nay

Phát triển toàn diện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và an ninh quốc phòng trên địa bàn vùng dân tộc và miền núi; gắn tăng trưởng kinh tế với giải quyết các vấn đề xã hội, thực hiện

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

ĐINH THỊ NHUNG

VẤN ĐỀ ĐẠI ĐOÀN KẾT DÂN TỘC TRÊN BÁO IN HIỆN NAY

(Khảo sát trên báo Đại đoàn kết, báo Dân tộc và Phát triển,

Tạp chí Dân tộc, giai đoạn 2012 - 2015)

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Báo chí học

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

ĐINH THỊ NHUNG

VẤN ĐỀ ĐẠI ĐOÀN KẾT DÂN TỘC TRÊN BÁO IN HIỆN NAY

(Khảo sát trên báo Đại đoàn kết, báo Dân tộc và Phát triển,

Tạp chí Dân tộc, giai đoạn 2012 - 2015)

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành: Báo chí học

Mã số: 60 32 01 01

Người hướng dẫn khoa học: TS Hoàng Văn Quang

Hà Nội – 2015

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết và lý do lựa chọn đề tài

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Nước ta, hiện có 53/63 tỉnh, thành có dân tộc thiểu số cư trú, với hơn 10 triệu người, sống rải rác ở 3/4 lãnh thổ, tập trung ở vào những vị trí chiến lược quan trọng trong quốc phòng và phát triển kinh tế Nơi tập trung đông đồng bào

dân tộc thiểu số nhất là vùng Tây Bắc, Tây Nguyên, Tây Nam Bộ, miền Trung

Đây là những vùng thiếu thông tin nhất so với các địa phương khác

Thực tế cho thấy, trên mạng internet hiện có rất nhiều trang web của các thế lực thù địch ở nước ngoài lập ra nhằm mục đích bôi xấu lãnh tụ, xuyên tạc chính sách, đường lối của Đảng và Nhà nước, kích động quần chúng nhân dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số ly khai, chống lại Nhà nước Điển hình là vụ xúi giục hình thành nhà nước Đề Ga ở Tây Nguyên, sự kiện Mường Nhé - Điện Biên Mặc dù các nhà chuyên môn đã thiết lập tường lửa để ngăn chặn, nhưng

chiến dịch “chuyển lửa về quê hương” với tần xuất ngày càng dày khiến không

ít thanh thiếu niên, người dân bị lung lạc mất niềm tin vào chế độ Do phần lớn đồng bào dân tộc thiểu số học vấn thấp, hiểu biết còn hạn hẹp nên họ đã trở thành đối tượng để các thế lực xúi giục, kích động Trước tình hình phức tạp như

vậy, vấn đề “Đại đoàn kết dân tộc trên báo in hiện nay” rất được các cơ quan

chủ quản chú trọng quan tâm Báo in phục vụ đồng bào dân tộc thiểu số với tư cách là một trong những cơ quan báo chí chính thống, có trách nhiệm tuyên truyền, phổ biến chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước cho đồng bào

hiểu không tin theo kẻ xấu phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc Vì vậy, nâng cao nhận thức chính trị của biên tập viên, phóng viên và sự cần thiết phải đổi mới, nâng cao chất lượng thông tin là yêu cầu cấp bách đối với báo chí phục vụ đồng bào dân tộc thiểu số trong giai đoạn hiện nay

Nhận thức rõ được tầm quan trọng của công tác dân tộc trong tình hình mới, Nghị quyết Hội nghị lần thứ VII Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX nêu rõ:

Đại đoàn kết dân tộc là vấn đề chiến lược cơ bản, lâu dài, đồng thời cũng

là vấn đề cấp bách hiện nay của cách mạng Việt Nam

Phát triển toàn diện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và an ninh quốc phòng trên địa bàn vùng dân tộc và miền núi; gắn tăng trưởng kinh tế với giải quyết các vấn đề xã hội, thực hiện tốt chính sách dân tộc; quan tâm phát triển, bồi dưỡng nguồn nhân lực; chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ dân tộc thiểu số; giữ gìn và phát huy những giá trị, bản sắc văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số trong sự nghiệp phát triển chung của cộng đồng các dân tộc Việt Nam thống nhất

Thời gian qua, cùng với nhiều phương tiện thông tin đại chúng, Báo in đã tham gia tích cực vào công tác tuyên truyền, chuyển đổi cơ cấu kinh tế trên địa bàn cả nước nói chung và đồng bào các dân tộc miền núi nói riêng trong thời kỳ mới, tạo

tư tưởng xuyên suốt trong nhân dân về nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế; đồng thời làm cho cán bộ đảng viên, nhân dân, đặc biệt là vùng đồng bào dân tộc thiểu số thấy rõ được những cơ hội và thách thức, âm mưu

“diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch trên các lĩnh vực của đời sống xã hội

Báo in đã góp phần thúc đẩy thu hút đầu tư, quảng bá những tiềm năng, thế mạnh của vùng dân tộc và miền núi

“Các dân tộc bình đẳng, đoàn kết, tương trợ giúp nhau cùng phát triển” trên

cơ sở những quan điểm cơ bản chỉ đạo việc hoạch định và thực hiện chính sách dân

tộc của nước ta, được cụ thể thể hóa bằng những nội dung bài viết trên Báo in coi

việc phát triển kinh tế - xã hội miền núi, vùng đồng bào dân tộc là một bộ phận hữu

cơ của chiến lược phát triển kinh tế quốc dân Cụ thể hóa bằng chủ trương, chính sách đặc điểm kinh tế - xã hội, văn hóa, phong tục, tập quán của khu vực miền núi nói chung và của từng dân tộc nói riêng; Phải nắm vững quan điểm phát triển kinh

tế nhiều thành phần Ngôn ngữ thực sự tôn trọng ý kiến của nhân dân; Kịp thời đưa

những chủ trương chính sách mới ưu tiên kịp thời đến với đồng bào

1.2 Lý do lựa chọn đề tài

Trước bối cảnh hội nhập và phát triển chung của đất nước, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo giữa các vùng miền và bình đẳng trong thụ hưởng văn hóa và thông tin… là một trong những mục tiêu mà Đảng và Nhà nước ta phấn đấu Tuy nhiên, việc thông tin tuyên truyền hiện nay chưa đáp ứng được đòi hỏi của nhiệm

vụ

Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi còn có những khó khăn về địa hình, về điều kiện kinh tế, về trình độ nhận thức… Các thế lực thù địch luôn tìm cách lợi dụng những khó khăn, hạn chế của đồng bào, những yếu kém, sai sót của các cấp, các ngành trong nhận thức và tổ chức thực hiện công tác dân tộc ở vùng dân tộc, miền núi để kích động chia rẽ, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gây mất ổn định chính trị - xã hội… Vì vậy, cùng với việc tuyên truyền đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến với đồng bào, tuyên truyền phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói giảm nghèo, xây dựng đời sống mới, tăng cường đại đoàn kết dân tộc… Báo in còn có nhiệm vụ rất quan trọng, đó là giúp đồng bào nâng cao ý thức cảnh giác với kẻ xấu, không làm theo những điều trái pháp luật

Đổi mới thông tin nói chung và đổi mới, nâng cao chất lượng thông tin phục vụ đồng bào dân tộc thiểu số là một trong những yêu cầu cấp thiết hiện nay đối với hệ thống Báo in Trước hết cần đánh giá đúng thực trạng, tìm ra những

ưu điểm, nhược điểm; đồng thời, đề ra những giải pháp khắc phục, nâng cao hơn nữa chất lượng và hiệu quả của thông tin tuyên truyền phục vụ đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, góp phần thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Với lý do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Vấn đề Đại đoàn kết dân tộc trên

báo in hiện nay” khảo sát trên (Báo Đại đoàn kết, Báo Dân tộc và Phát triển, Tạp chí Dân tộc, giai đoạn 2012 - 2015) làm luận văn Thạc sĩ khoa học báo chí

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Những năm qua “Vấn đề Đại đoàn kết dân tộc trên Báo in hiện nay” đã được nhiều tác giả, nhiều công trình nghiên cứu và tìm hiểu, nhưng ở nhiều góc độ, cách tiếp cận vấn đề khác nhau

2.1 Tham luận tại các hội thảo khoa học

Đối với Ủy ban Dân tộc thì vấn đề Đại đoàn kết dân tộc trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số luôn được chú trọng, quan tâm thực hiện trong các chủ trương, chính sách, trong đó có chính sách dành cho báo chí phục vụ đồng bào vấn đề này được đề cập trong một số cuộc Hội thảo

Năm 2010, Ban Chỉ đạo Đại hội đại biểu toàn quốc các dân tộc thiểu số

Việt Nam phối hợp với Ủy ban Dân tộc tổ chức Hội thảo quốc gia về “Cộng

đồng các dân tộc thiểu số Việt Nam và chính sách đại đoàn kết dân tộc”, Hội

thảo đã bàn đến nhiều lĩnh vực từ chính trị, kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng nhấn mạnh vai trò trách nhiệm trong lĩnh vực công tác dân tộc; Thực hiện chính sách dân tộc của mỗi Bộ, ngành, mỗi lĩnh vực trong việc cần thiết phải tiếp tục nghiên cứu sâu hơn nữa việc đổi mới, bổ sung các chính sách dân tộc cho phù

hợp, hiệu quả nhằm thực hiện mục tiêu bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng giúp đỡ nhau giữa các dân tộc Hội thảo đã kịp thời khẳng định đường lối nhất quán của Đảng và Nhà nước về vấn đề dân tộc, công tác dân tộc, đại đoàn kết dân tộc, về

sự cần thiết phải quan tâm đầu tư nghiên cứu hơn nữa để điều chỉnh các chính sách cho phù hợp, phát huy được hiệu quả để chính sách đi vào cuộc sống

Năm 2014, Ủy ban Dân tộc đã tổ chức sơ kết đánh giá tiến độ thực hiện Quyết định 2472/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc cấp một số báo, tạp chí cho đồng bào dân tộc thiểu số Nhưng hội nghị mới chỉ dừng lại ở việc đánh giá mặt tốt, còn hạn chế về nội dung và hình thức tuyên truyền, công tác phát hành đến đồng bào các dân tộc thiểu số Trong diện cấp phát báo, tạp chí miễn phí phục vụ đồng bào: Báo Đại đoàn kết,Tạp chí Dân tộc, Báo Dân tộc và Phát triển đã có những bước tiến đáng ghi nhận, tuy nhiên bên cạnh đó vẫn còn nhiều tồn tại cần khắc phục…

Năm 2015 tại Thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An, Ủy ban Dân tộc đã tổ chức

hội thảo “Hiệu quả từ các ấn phẩm báo, tạp chí đối với đồng bào dân tộc thiểu

số” Tại Hội thảo, các đại biểu tham dự đã khẳng định ảnh hưởng của công tác

tuyên truyền thông qua các ấn phẩm báo chí đã góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội vùng đặc biệt khó khăn; thực hiện các mô hình kinh tế trang trại, chuyển đổi cơ cấu cây trồng để tăng năng suất và chất lượng, góp phần nâng cao đời sống; giúp đồng bào học hỏi và áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất; góp phần thúc đẩy nhanh công tác xóa đói giảm nghèo, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, nâng cao cảnh giác và ngăn ngừa những luận điệu tuyên truyền của các thế lực thù địch lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo, dân chủ, nhân quyền nhằm chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc

2.2 Các luận văn thạc sĩ

Năm 2005, Phạm Ngọc Bách đã hoàn thành luận văn thạc sĩ: “Chương trình

Dân tộc và Miền núi trên sóng VTV1- Đài Truyền hình Việt Nam” Tác giả đã

khảo sát các chương trình dân tộc và miền núi từ tháng 1/2004 đến tháng 6/2005; đồng thời đưa ra các giải pháp nâng cao chất lượng chương trình Năm 2010, Lữ

Thị Ngọc có đề tài nghiên cứu: “Nâng cao chất lượng báo in phục vụ đồng bào

dân tộc thiểu số” (khảo sát trường hợp người Thái ở Tương Dương, Nghệ An)

Năm 2001, Nguyễn Xuân An Việt có đề tài nghiên cứu luận án thạc sĩ: "Thông

tin về dân tộc miền núi trên VTV1- Đài Truyền hình Việt Nam" Luận văn đã

khảo sát chương trình về đề tài dân tộc miền núi của Đài Truyền hình Việt Nam trong 3 năm 1999-2001 Ở công trình này, tác giả đưa ra các giải pháp cụ thể nâng cao chất lượng chương trình, tăng cường hiệu quả thông tin về vấn đề dân tộc miền núi của Đài Truyền hình Việt Nam

Nội dung các luận văn cho thấy báo chí đã kịp thời tuyên truyền chủ trương đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến với đồng bào, những gương người tốt, việc tốt, những mô hình sản xuất, kinh doanh giỏi đến đồng bào vùng sâu vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn Để khắc phục những hạn chế các luận văn trên đã đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thông tin phục vụ đồng bào Trên cơ sở kết quả của các tác giả nghiên cứu đi trước, luận văn này tập

trung nghiên cứu “Vấn đề Đại đoàn kết dân tộc trên báo in hiện nay” khảo sát

trên hệ thống báo in (Báo Đại đoàn kết,Tạp chí Dân tộc, Báo Dân tộc và Phát triển từ năm 2012 đến nay)

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng công tác tuyên truyền về đại đoàn kết các dân tộc trên báo in hiện nay, nhằm đề xuất giải pháp

góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả của việc tuyên truyền đối với đồng bào

dân tộc thiểu số và miền núi ở nước ta

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận đến thực tiễn liên quan đến đề tài

- Khảo sát Báo Đại đoàn kết,Tạp chí Dân tộc, Báo Dân tộc và Phát triển

- Phân tích nội dung bài viết từ lý luận, đến thực tiễn - kinh nghiệm các vấn đề nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả thông tin phục vụ đồng bào

- Đề xuất giải pháp, kiến nghị nâng cao chất lượng nội dung thông tin trên Báo in…

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn này bao gồm: một số văn kiện của Đảng, Nhà nước, các bộ, ngành về đồng bào dân tộc thiểu số và thông tin tuyên truyền về về vấn đề đại đoàn kết dân tộc; Công tác chỉ đạo về vấn đề này của Ủy ban Dân tộc đối với báo Đại đoàn kết, báo Dân tộc và Phát triển, Tạp chí Dân tộc

- đây là đối tượng chính mà tác giả khảo sát, nghiên cứu trong luận văn này

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Trên báo in hiện nay có nhiều nội dung thông tin phong phú đề cập đễn nhiều vấn đề khác nhau Tuy nhiên vấn đề đại đoàn kết dân tộc tập trung chủ yếu

ở hệ thống báo in phục vụ đồng bào Trong khuân khổ luận văn này, chúng tôi

chỉ giới hạn phạm vi khảo sát vấn đề: “Đại đoàn kết dân tộc trên báo in hiện

nay” (khảo sát trên báo Đại đoàn kết, báo Dân tộc và Phát triển, Tạp chí Dân tộc, giai đoạn 2012 – 2015)

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được viết trên cơ sở quan điểm triết học Mác - Lênin, mà nền tảng là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Các phân tích đánh giá trong đề tài đứng trên quan điểm báo chí vô sản, tư tưởng Hồ Chí Minh

về đường lối dân tộc; dựa vào đường lối, chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước đối với vấn đề đại đoàn kết dân tộc; cũng như quan điểm của Đảng Nhà nước về vai trò của báo in trong đời sống văn hóa xã hội để làm căn cứ trong quá trình nghiên cứu

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp điều tra xã hội học, thực hiện đối với đồng bào dân tộc thiểu

số ở 4 tỉnh là: Yên Bái, Sơn La, Cần Thơ và Gia Lai

Phương pháp tổng hợp, phân tích vấn đề một cách cụ thể, khách quan Qua đó, tìm ra những điểm nổi bật về nội dung, hình thức, thế mạnh của vấn đề

“Đại đoàn kết dân tộc trên báo in”

Phương pháp phỏng vấn sâu một số người am hiểu, quan tâm đến nội dung

vấn đề “Đại đoàn kết các dân tộc trên báo in”, cùng ý kiến của các đồng nghiệp,

của lãnh đạo, phóng viên, biên tập viên Báo Đại đoàn kết,Tạp chí Dân tộc, Báo Dân tộc và Phát triển

Phương pháp đối chiếu, so sánh: để rút ra những ưu nhược điểm của của

vấn đề “Đại đoàn kết dân tộc” so với yêu cầu và nhiệm vụ trong giai đoạn mới

Từ đó, xác định rõ vai trò, đặc điểm của thông tin phục vụ đồng bào trong hệ thống báo chí

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Luận văn sẽ góp phần vào việc tổng kết thực tiễn và lý luận về vấn đề

“Đại đoàn kết dân tộc” cụ thể hóa bằng những thông tin phục vụ đồng bào dân

tộc thiểu số củng cố niềm tin của đồng bào với Đảng, Chính phủ Mục đích tăng

cường nâng cao chất lượng và hiệu quả thông tin phục vụ đồng bào Đồng thời, luận văn cũng có thể là tài liệu để cán bộ, phóng viên trực tiếp làm công tác thông tin về lĩnh vực này tham khảo, vận dụng Luận văn còn là tài liệu cho các cơ quan chức năng, các cơ sở giáo dục - đào tạo, những ai quan tâm tham khảo

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề chung về Đại đoàn kết dân tộc

Chương 2: Tuyên truyền về vấn đề Đại đoàn kết dân tộc

Chương 3: Kiến nghị và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tuyên truyền về

Đại đoàn kết dân tộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số