Vì thế, sau khi ĐHTL được mời tham gia góp một bài tham luận tại hội thảo cuối năm về OER do Khoa Thông Tin - Thư Viện Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
Trang 1TÌNH TRẠNG HIỂU BIẾT
VỀ TÀI NGUYÊN GIÁO DỤC MỞ (OER) CỦA GIÁO VIÊN
TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
Vũ Đỗ Quỳnh* 1
1 MỞ ĐẦU
1.1 Về OER ở nước ta
Cơ quan giáo dục và văn hóa của Liên Hợp Quốc UNESCO có định nghĩa như sau về những tài nguyên giáo dục mở, gọi tiếng Anh
là OER (Open Educational Resources): OER là những tài nguyên giáo dục bất kỳ, thuộc công cộng hoặc được ban hành với một giấy phép bản quyền mở Do đó những tài nguyên giáo dục mở được sửa đổi, tùy biến và phát tán lại tùy theo những điều kiện đã được ban hành với giấy phép sử dụng của chúng (UNESCO)
Đối với các giáo viên thuộc các nước đang phát triển, đặc biệt ở Việt Nam, khả năng tái sử dụng những tài nguyên OER là một cơ hội cho phép nâng cao và đa dạng hóa kỹ thuật giảng dạy và chất lượng đào tạo của bản thân mình Và, đối với các trường đại học, trong đó đặc biệt
có Đại học Thăng Long (ĐHTL), việc nâng cao chất lượng đào tạo của sinh viên là một trong những trọng tâm hàng đầu
Thực tế, những tài nguyên giáo dục mở OER là một nguồn học liệu
*1 TS., Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thăng Long
Trang 2miễn phí và hợp pháp trong đó có nhiều học liệu xuất phát từ các giáo trình quốc tế có uy tin lớn Các giáo viên đều có thể tùy biến, dịch các giáo trình và học liệu khác nhau để tái sử dụng trong hoàn cảnh văn hóa
và xã hội của bản thân mình, giúp cải tiến và đổi mới quá trình giảng dạy của mình Thực tế, các giáo viên ở Việt Nam hoàn toàn có thể tìm cách tích hợp những tài nguyên OER có sẵn vào quá trình giảng cho sinh viên của mình, như nhiều giáo viên khác đang làm trên thế giới Còn đối với sinh viên có đủ trình độ ngoại ngữ, OER cho phép họ truy cập và học tập nội dung giảng dạy của nhiều giáo trình do một số trường đại học đứng hàng đầu của thế giới một cách miễn phí, như thế cũng tiết kiệm tiền mua sách để học tập
1.2 Ý tưởng về cuộc khảo sát
Vào ngày 12 tháng 03 năm 2014, chị Hoàng Minh Nguyệt bên văn phòng UNESCO Việt Nam đã mời ĐHTL đến tham gia một cuộc họp
từ xa (qua điện thoại) với ông Abel Caine, là người điều phối viên chương trình Truyền thông và kỹ thuật số của UNESCO tại Paris (Pháp) Phía Việt Nam có sự tham gia của ông Đỗ Ngọc Minh (VOER1), đại diện của
Vụ Giáo dục Đại học thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam, và đại diện của ĐHTL (bản thân tôi và thầy Cao Kim Ánh, trưởng Bộ môn Tin học) Nội dung cuộc họp là bàn về một dự án nhằm phát triển sử dụng OER tại Việt Nam, bao gồm việc tổ chức một cuộc khảo sát về OER tại ĐHTL và một số trường đại học khác ở Việt Nam Sau khi kết thúc buổi họp, ngày 13 tháng 04/2014, bà Hoàng Minh Nguyệt đã tóm lại nội dung cuộc họp trong một thư điện tử đã gửi ngày 13/03/2014 là “Vụ Đại học sẽ thành lập Nhóm Kỹ thuật và hoàn thiện cuốn Hướng dẫn Nguồn tài nguyên giáo dục mở trong giáo dục đại học đã được điều chỉnh cho phù hợp bối cảnh Việt Nam vào cuối tháng 4/2014.” Tiếp theo, một
1 Vietnam Open Educational Resources : http://voer.edu.vn/
Trang 3bảng hỏi khảo sát dự thảo sẽ được giao nộp vào giữa tháng 4/2014, để một cuộc khảo sát sẽ được tiến hành từ cuối tháng 4/2014 cho tới cuối tháng 6/2014 (sic) Tuy nhiên, sau cuộc họp nói trên, và cho đến bây giờ, vẫn chưa thấy thành lập một nhóm kỹ thuật nào hết để soạn bảng câu hỏi
dự thảo cho cuộc khảo sát về OER như đã bàn
Vì thế, sau khi ĐHTL được mời tham gia góp một bài tham luận tại hội thảo cuối năm về OER do Khoa Thông Tin - Thư Viện (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) tổ chức, thì chúng tôi đã nghĩ rằng có lẽ Trường ĐHTL có thể thực hiện một cuộc khảo sát ban đầu về OER nhằm đánh giá tình trạng hiểu biết
và sử dụng OER của đội ngũ giáo viên của Trường Từ đó, Trường mới
có thể đánh giá yêu cầu dùng thực tế OER và đặt ra những nghiên cứu về phương pháp sư phạm và về một chính sách hợp lý để phát triển nghiên cứu việc sử dùng các OER trong quá trình giảng dạy của Trường
Tuy nhiên phong trào phát triển và sử dụng OER tại Việt Nam còn rất mới Và theo chúng tôi, muốn một giáo viên dùng OER, để sau đó được phát triển được nguồn OER ở Việt Nam, thì việc đầu tiên là giáo viên đó phải có hiểu biết cụ thể OER là cái gì
Trước khi bước vào tiến hành thiết kế và soạn các câu hỏi khảo sát
về OER tại Trường ĐHTL, chúng tôi đã tham khảo bên văn phòng UNESCO và bên anh Đỗ Ngọc Minh, Giám đốc Chương trình OER của Vietnam Foundation1, xem liệu đã có cuộc khảo sát nào về OER tại các trường đại học tại Việt Nam hoặc trên thế giới chưa Anh Đỗ Ngọc Minh
có đáp lại chúng tôi và chỉ dẫn đến một cuộc khảo sát do trung tâm IITE (Institute for Information Technologies in Education2) của UNESCO tại Liên Bang Nga đã tiến hành và mang tên “Survey - Future of Higher Education and ICT in Higher Education” (UNESCO IITE, 2015) Trong khảo sát đó, chỉ có 3 câu hỏi có liên quan xa gần đến OER
1 http://www.vnfoundation.org/
2 http://www.iite.unesco.org/
Trang 4Như thế, theo chúng tôi được biết, chưa có khảo sát về OER nào
đã được thực hiện tại các trường đại học của Việt Nam hoặc nếu đã có, thì chưa công bố kết quả đến thời điểm chúng tôi tiến hành thiết kế cuộc khảo sát này
Vậy, chúng tôi đã tổ chức một cuộc khảo sát, mời các nhân viên cán bộ của Phòng Thông tin tư liệu - Thư viện và những giáo viên cơ hữu của Trường tham gia Bài này giới thiệu những kết quả phân tích các số liệu đã thu được từ 95 phiếu trả lời trong thời gian gần 3 tuần,
từ ngày 9 đến ngày 27 tháng 11/2015
2 PHƯƠNG PHÁP
2.1 Chuẩn bị cuộc khảo sát và các câu hỏi
Mục tiêu cuộc khảo sát là đánh giá tình trạng hiểu biết và sử dụng OER của đội ngũ giáo viên của Trường Từ đó, chúng tôi mong muốn tìm hiểu các câu trả lời cho những câu hỏi sau đây:
• Đội ngũ giảng dạy của Trường ĐHTL có biết OER là cái gì không?
• Đội ngũ giảng dạy của Trường ĐHTL đã dùng OER chưa?
• Đội ngũ giảng dạy của Trường ĐHTL có sẵn sàng dùng OER trong giảng dạy không?
• Đội ngũ giảng dạy của Trường ĐHTL có sẵn sàng chia sẻ học liệu của mình hay không?
• Đội ngũ giảng dạy của Trường ĐHTL có mong muốn tiếp tục quan tâm đến OER không?
• Chúng tôi đã tạo ra 2 nhóm câu hỏi Nhóm thứ nhất có 03 câu hỏi nhằm mục đích xác định thành phần của người trả lời: là giáo viên cơ hữu hay không, đã giảng tại trường từ bao nhiêu lâu và thuộc đơn vị nào của Trường
Trang 5• Nhóm câu hỏi thư hai tập trung khảo sát về những khái niệm liên quan đế OER, trong đó xem xét tinh thần sử dụng học liệu
do người khác tạo ra (chúng tôi gọi là học liệu ngoại) như thế nào, có tinh thần tìm hiểu về giấy phép sử dụng học liệu hay không và tinh thần sử dụng và chia sẻ OER trong tương lai như thế nào Cụ thể như sau:
• Về hiểu biết OER là gì: Sau khi đã giải thích và định nghĩa về OER, chúng tôi đã hỏi các người được khảo sát là đã nghe đến khái niệm về OER lần nào chưa và nếu có đến mức độ nào Sau
đó chúng tôi đã hỏi người được khảo sát co biết đến 3 dự án liên quan đến OER sau đây:
ɻ Dự án OpenCourseWare (OCW1) của trường Massachussets Institute of Technology (MIT) tại Hoa Kỳ, là dự án nổi tiếng
và đã đi đầu trong việc tạo lập OER trên thế giới từ năm 2002,
ɻ Dự án Commonwealth of Learning (COL2),
ɻ Dự án Vietnam Open Educational Resources (VOER3), đã được phát triển với sự hỗ trợ của Vietnam Foundation, có nhiều tài nguyên OER bằng tiếng Việt do nhiều tác giả người Việt Nam đã tham gia chia sẻ
• Có tìm hiểu iểu biết của việc tham khảo bản quyền khi sử dụng những học liệu của người khác
• Về sự hiểu biết của giấy phép bản quyền Creative Commons4
• Về tinh thần chia sẻ học liệu do mình tạo ra, với điều kiện hay không?
1 http://ocw.mit.edu/.
2 https://www.col.org/.
3 http://voer.edu.vn/.
4 http://creativecommons.org/.
Trang 6• Cuối cùng, để kết thúc, những người được khảo sát, nếu muốn tiếp tục được nhận thông tin về OER sẽ tự nguyện điền thông tin về địa chỉ email của mình
Tổng cộng 2 nhóm câu hỏi đã bao gồm 15 câu hỏi khác nhau
2.2 Các bước thực hiện khảo sát
Chúng tôi đã dùng tính năng Feedback của phần mềm quản trị học tập trực tuyến (Learning Management System - LMS) MOODLE đã có sẵn tại Trường ĐHTL bằng cách tạo ra một lớp học dành riêng cho các cuộc khảo sát và thiết kế cuộc khảo sát của chúng tôi với tên “Tình trạng hiểu biết và sử dụng học liệu mở - OER - tại ĐHTL” Các câu hỏi được thiết kế và chúng tôi đã đề nghị một vài cán bộ tham khảo trực tuyến và trả lời các câu hỏi để xem có câu nào không rõ ý nghĩa hay không?
Sau khi đã chỉnh sửa cuộc khảo sát, chúng tôi đã thực hiện khảo sát thành 2 đợt, thứ nhất đối với những cán bộ nhân viên của Phòng Thông tin
Tư liệu - Thư viện (sau này sẽ gọi đơn giản là Thư viện) của Trường ĐHTL Tiếp theo đó, hệ thống khảo sát được tái thiết lập để mở rộng cuộc khảo sát cho toàn Trường Chúng tôi thông qua Phòng Hành chính Tổng Hợp
để thông báo rộng rãi về yêu cầu khảo sát cho tất cả các Phòng Ban, Khoa
bộ môn của Trường Những cán bộ giảng dạy của Trường có thể trả lời trực tuyến hoặc in một phiếu điều tra theo dạng PDF để điền bằng tay
3 KẾT QUẢ KHẢO SÁT
Trong đợt một cuộc khảo sát, đã có 15 cán bộ nhân viên của Thư viện tham gia cuộc khảo sát trong thời gian từ 4 đến 8 tháng 11/2015 Đối với đợt thứ hai, ban đầu thời gian để trả lời được đề xuất là từ ngày 9/11/2015 cho đến ngày 15/11/2015 Tuy nhiên, sau đó, chúng tôi đã phải kéo dài thời gian khảo sát cho đến ngày 20/11/2015 Tuy nhiên,
Trang 7đến ngày 17/11, chúng tôi chỉ thu được 29 trả lời qua mạng, cho nên chúng tôi đã phát tờ khảo sát đã in trên giấy đến tận các khoa/Bộ môn của Trường Chúng tôi đã kết thúc thu hồi các phiếu khảo sát để tiến hành tổng kết vào ngày 28/11/2015, với tổng số 80 phiếu trả lợi Vậy kết quả khảo sát bao gồm 15 phiếu trả lời của cán bộ nhân viên Phòng (Thông tin tư liệu - thư viện ĐHTL (đợt 1) và 80 phiếu trả lời của cán bộ giảng dạy Trường ĐHTL (đợt 2)
3.1 Kết quả khảo sát tại Phòng Thông tin tư liệu - Thư viện
Thành phần tham gia khảo sát tại Phòng TTTL-TV: Trên tổng số
25 cán bộ nhân viên, đã có 15 cán bộ trả lời, trong đó có 1 người đã trả lời có giảng thêm, thời gian từ 1 đến 2 năm
Trong tổng số 15 phiếu trả lời, có 06 người lần đầu tiên nghe nói
về OER và 07 người đã nghe từ đó nhưng chưa hiểu rõ OER hoặc học liệu mở cụ thể đã là cái gì Tức chỉ có 13,3% ( 2/15) cán bộ nhân viên của phòng mới biết cụ thể OER là cái gì trước cuộc khảo sát
Bảng 01: Kết quả trả lời biết không biết 3 dự án OER
của cán bộ Thư viện ĐHTL (15 phiếu trả lời)
Cán bộ của
Phòng TTTL-TV
-
Dự án OER
Chưa biết hoặc chỉ nghe đến và chưa bao giờ vào trang đó để xem
Có biết đến và đã vào xem trang đó
Có biết và có dùng tài nguyên trên trang đó
Về hiểu biết của giấy phép bản quyền Creative Commons, kết quả khảo sát như trong hình 1 sau đây:
Trang 8Hình 1 Tỷ lệ cán bộ phòng TTTL - TV đã trả lời biết/không biết về
giấy phép Creative Commons (15 phiếu)
Cụ thể là 86,6% cán bộ nhân viên của Phòng TTTL - Thư viện không biết hoặc không rõ về giấy phép Creative Commons
Cuối cùng đã có 7 người, tức gần một nửa của các phiếu trả lời, cung cấp địa chỉ email, tỏ ra ý mong muốn tiếp tục nhận thông tin hoặc tham gia sử dụng OER trong tương lai
3.2 Kết quả khảo sát cán bộ giảng dạy cơ hữu Trường ĐH Thăng Long
3.2.1 Thành phần những người trả lời cuộc khảo sát
Thành phần các giáo viên đã trả lời phiếu khảo sát được trình bày trong hình 02, dưới đây:
Hình 02: Thành phần giáo viên đã trả lời phiếu khảo sát (80 phiếu).
Trang 9Đại đa số cán bộ giảng dạy đã trả lời là những giáo viên cơ hữu Tuy nhiên có 08 người, không rõ nguyên nhân, nhưng hệ thống MOO-DLE đã không ghi lại thành phần của người trả lời Với tổng số giáo viên cơ hữu của Trường là 250, thì đã có 28% giáo viên cơ hữu đã tham gia cuộc khảo sát về OER này
Thời gian giảng dạy của những người đã trả lời và đã được hệ thống ghi lại (72 phiếu) được phân bổ như trong hình 03, dưới đây:
Hình 3: Thời gian hoạt dộng giảng dạy của những người
đã trả lời khảo sát (72 phiếu).
Phần lớn các giáo viên đã trả lời đã giảng nhiều năm tại Trường,
từ 03-04 năm trở lên
Về chuyên môn, hình 04 giới thiệu các khoa trực thuộc của những người đã trả lời phiếu khảo sát:
Trang 10Hình 04: Thành phần tham gia khảo sát ở các khoa của Trường (72 phiếu) Trong trường, 02 khoa có số giáo viên đông nhất là Khoa Kinh tế
học, rồi đến Khoa Ngoại ngữ.
Hình 05: Tỷ lệ cán bộ giảng dạy đã biết về OER trước cuộc khảo sát (80 phiếu)
Các giáo viên Khoa Ngoại ngữ đã trả lời đông hơn các giáo viên khoa Kinh tế
3.2.2 Những câu trả lời liên quan đến học liệu ngoại, giấy phép bản quyền và OER
3.2.2.1 Trả lời cho câu hỏi: “Trước khi trả lời cuộc điều tra này, anh/chị đã
biết về khái niệm hoặc về sự tồn tại của OER chưa?”:
Chỉ có 14% người trả lời đã khai biết và hiểu về OER Số còn lại hoặc hoàn toàn chưa biết (39%) hoặc chỉ có nghe đến mà không rõ OER là cái gì (48%)
Trang 11Hình 06: Tình hình hiểu biết đến 3 dự án OER
là OCW, COL và VOER (80 phiếu)
3.2.2.2 Trả lời cho ba câu hỏi về hiểu biết đến 3 dự án điển hình về OER :
Trong ba dự án liên quan đến OER, dự án OCW của MIT là dự
án được biết nhiều nhất Tuy nhiên những người khai đã vào trang đó
để tham khảo các học liệu cũng rất ít, chưa đến 15%
3.2.2.3 Trả lời cho câu hỏi “Nếu anh/chị đã trả lời có cho câu hỏi trên đây,
thì anh chị có trích dẫn nguồn thông tin của học liệu đó không?” được hiện lên trong hình 7 dưới đây:
Hình 07: Thái độ đối với việc trích dẫn khi dùng nguồn học liệu
của người khác (76 phiếu).
Trang 12Kết quả cho thấy chỉ một phần ba các giáo viên có tính trích dẫn khi dùng học liệu của một tác giả khác Đáng chú ý là có đến gần 20% người trả lời không biết cách trích dẫn phải như thế nào
3.2.2.4 Trả lời cho câu hỏi: “Khi anh/chị sử dụng một nguồn học liệu bên ngoài, như hình, ảnh, đoạn văn, tài liệu, etc anh/chị có quan tâm tìm hiểu giấy phép bản quyền của nguồn học liệu đó hay không?”
Hình 8 cho thấy chỉ có 10% người khảo sát trả lời chỉ dùng học liệu ngoại nếu được phép trong khi 37% coi như là không cần quan tâm đến việc tìm hiểu quyền sử dụng các học liệu ngoại, chủ yếu do tư tưởng phổ biến (30% phiếu trả lời) là nếu lấy được tự do trên Internet chẳng hạn có nghĩa là được dùng luôn
Hình 08 Thái độ tìm hiểu về quyền sử dụng của học liệu ngoại
(76 phiếu).
3.2.2.5 Trả lời cho câu hỏi : Trước cuộc điều tra này, anh chị đã nghe đến
giấy phép tác giả Creative Commons như thế nào?
Hình 09: Tính hiểu biết đến giấy phép bản quyền Creative Commons
(80 phiếu).
Trang 13Hình 09 cho thấy 74% người trả lời chưa bao giờ nghe đến giấy phép bản quyền Creative Commons, và chỉ có 3% phiếu mới biết rõ giấy phép bản quyền đó là có ý nghĩa gì
3.2.2.6 Trả lời cho câu hỏi: Nếu anh chị tìm được một tài liệu OER có thể bổ sung
cho nội dung giảng dạy (anh chị chọn tất cả các câu trả lời thích hợp)
Hình 10: Thái độ khai thác nguồn OER thích hợp với môn đang giảng (80 phiếu).
Hình 10 cho thấy 76% người được khảo sát đã tỏ ra ý tưởng sẵn sàng tái sử dụng hoặc tùy biến các nguồn OER thích hợp với nội dung giảng dạy của bản thân mình
3.2.2.7 Trả lời cho câu hỏi: Trong tương lai, anh chị có thể chia sẻ những học liệu do anh chị tạo ra trong điều kiện như thế nào?
Hình 11: Thái độ đối với khả năng chia sẻ học liệu của mình
trong tương lai (80 phiếu).
