Phát huy nhân tố con người ở nước ta hiện nay thực chất là phát huy một trong những thế mạnh của nội lực đất nước trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNH, HĐH đất nước
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
- -
LÊ THỊ LA
PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC
Ở TỈNH SƠN LA HIỆN NAY
LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC Chuyên ngành: Chủ nghĩa Xã hội khoa học
Nguời hưóng dẫn:PGS.T
S Nguyễn Thuý Vân
Hà Nội - 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
- -
LÊ THỊ LA
PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC
Ở TỈNH SƠN LA HIỆN NAY
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Chủ nghĩa Xã hội khoa học
Mã số: 60.22.03.08
Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thanh Tuấn
guời hưóng dẫ
SHà Nội - 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS.Nguyễn Thanh Tuấn và có sự tham khảo của những tác giả ghi trong danh mục tài liệu tham khảo Các tài liệu, số liệu sử dụng trong luận văn đều trung thực và có nguồn gốc rõ ràng
Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm
Hà nội, ngày 17 tháng 11 năm 2015
Tác giả luận văn
Lê Thị La
Trang 4MỤC LỤC
A MỞ ĐẦU 3
1 Lý do chọn đề tài 3
2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn 5
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận vănError! Bookmark not defined
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận vănError! Bookmark not defined
5 Cơ sở lý luận thực tiễn và phương pháp nghiên cứuError! Bookmark not defined
6 Đóng góp của luận văn Error! Bookmark not defined
7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận vănError! Bookmark not defined
8 Kết cấu của luận văn Error! Bookmark not defined
B NỘI DUNG Error! Bookmark not defined Chương 1: NGUỒN NHÂN LỰC VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI Ở TỈNH SƠN LA HIỆN NAY Error! Bookmark not defined 1.1 Quan niệm, đặc điểm của nguồn nhân lực trong phát triển kinh tế -
xã hội Error! Bookmark not defined
1.1.1 Quan niệm về nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực Error!
Bookmark not defined
1.1.2 Đặc điểm của nguồn nhân lực Error! Bookmark not defined 1.1.3 Vai trò của nguồn nhân lực Error! Bookmark not defined
1.2 Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và đặc điểm của nguồn nhân lực trong phát triển kinh tế, xã hội ở tỉnh Sơn La hiện nay Error! Bookmark not defined
1.2.1 Điều kiện tự nhiên và kinh tế, xã hội ở tỉnh Sơn La hiện nay Error!
Bookmark not defined
Trang 51.2.2 Đặc điểm nguồn nhân lực ở tỉnh Sơn La hiện nayError! Bookmark
not defined
Chương 2: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP TIẾP TỤC PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC Ở TỈNH SƠN LA THỜI GIAN TỚI Error! Bookmark not defined
2.1 Thực trạng phát triển nguồn nhân lực ở tỉnh Sơn La hiện nay Error! Bookmark not defined
2.1.1 Thành tựu và nguyên nhân trong phát triển nguồn nhân lực ở tỉnh
Sơn La hiện nay Error! Bookmark not defined
2.1.2 Hạn chế và nguyên nhân trong phát triển nguồn nhân lực ở tỉnh Sơn
La hiện nay Error! Bookmark not defined
2.2 Một số giải pháp tiếp tục phát triển nguồn nhân lực ở tỉnh Sơn La thời gian tới Error! Bookmark not defined
2.2.1 Về nhận thức phát triển nguồn nhân lực ở tỉnh Sơn La Error!
Bookmark not defined
2.2.2 Về công tác lãnh đạo, chỉ đạo ở tỉnh Sơn La để phát triển nguồn
nhân lực Error! Bookmark not defined
2.2.3 Tiếp tục triển khai thực hiện chính sách, pháp luật về phát triển
nguồn nhân lực ở tỉnh Sơn La Error! Bookmark not defined
C KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 8
Trang 6A MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Bước sang thế kỷ XXI bất kỳ quốc gia nào trên thế giới cũng đều quan tâm đến các nguồn lực nhằm tạo ra sự phát triển bền vững, một trong những nguồn lực quan trọng đó là con người Thế nhưng nguồn lực con người tự nó không thể tạo ra được sức mạnh to lớn nếu không được phát huy có hiệu quả Phát huy nhân tố con người ở nước ta hiện nay thực chất là phát huy một trong những thế mạnh của nội lực đất nước trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đất nước và hội nhập quốc tế
Nhận thức được tầm quan trọng của nguồn lực con người trong quá trình phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X đã chỉ rõ:
“Nội lực có vai trò quyết định đối với sự phát triển Có thu hút được nội lực mới thu hút và sử dụng hiệu quả ngoại lực Nội lực được tăng cường mới bảo đảm được độc lập tự chủ về kinh tế và hội nhập kinh tế quốc tế thành công Phát huy nội lực trước hết là phát huy nguồn lực con người, nguồn lực của toàn dân tộc, khai thác
có hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên và sử dụng tốt nhất các nguồn lực của Nhà nước” [20, tr.179] Chiến lược phát triển bền vững Việt Nam (2011 - 2020) tiếp tục khẳng định vấn đề trên một cách sâu sắc hơn: Con người là trung tâm của phát triển bền vững, phát huy tối đa nhân tố con người với vai trò là chủ thể, nguồn lực chủ yếu và là mục tiêu của sự phát triển bền vững Con người phát triển toàn diện về trí tuệ, đạo đức, thể chất, tinh thần, năng lực sáng tạo, ý thức công dân tuân thủ pháp luật Trong xu thế hội nhập quốc tế ngày càng gia tăng thì việc giáo dục lối sống lành mạnh, ý thức chính trị, tinh thần quốc tế trong sáng là điều hệ trọng Khoa học và công nghệ là nền tảng và là động lực cho phát triển bền vững đất nước, phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu [60, tr.57]
Vì vậy, chăm lo đào tạo, bồi dưỡng và phát huy nguồn lực con người là một trong những nhiệm vụ chiến lược trọng tâm trong phát triển kinh tế - xã hội giai
Trang 7đoạn 2011 - 2020 của các cấp, các ngành từ trung ương tới địa phương trong cả nước
Tuy nhiên, hiện nay việc xây dựng và triển khai thực hiện chiến lược phát triển nguồn nhân lực và sử dụng nguồn nhân lực có hiệu quả, tạo động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội vẫn còn là vấn đề vấp phải nhiều thách thức đối với các cấp, các ngành và các địa phương; trong đó có tỉnh Sơn La
Trong quá trình phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh Sơn La, trong những năm gần đây, cũng đã bộc lộ những hạn chế, yếu kém trong công tác đào tạo, sử dụng, phát huy, phát triển, khai thác và quản lý nguồn nhân lực; từ đó, ở mức độ nhất định, đã gây ảnh hưởng tiêu cực tới sự phát triển bền vững của tỉnh
Sau 25 năm đổi mới, đất nước nói chung và tỉnh Sơn La nói riêng đã giành được nhiều thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử, nay bước vào thời kỳ phát triển mới sau khi đã hội nhập toàn diện, sâu, rộng vào nền kinh tế toàn cầu hóa, cơ hội và thách thức chưa từng có đòi hỏi phải có nguồn nhân lực thích ứng Hơn nữa, thực trạng nguồn nhân lực hiện nay của tỉnh Sơn La khó cho phép tận dụng cơ hội tốt nhất đang đến với tỉnh Nếu không mau chóng khắc phục được yếu kém này sẽ có nguy cơ khó vượt qua những thách thức mới, kéo dài sự tụt hậu của tỉnh so với các tỉnh thành trong cả nước với nhiều hệ lụy nan giải
Hoàn cảnh tự nhiên, dân cư, v.v của tỉnh Sơn La đã quy định nhiều nét đặc thù trong việc phát triển nguồn nhân lực Thêm vào đó, những tác động chung của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, hội nhập quốc tế và quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH đã làm cho vấn đề phát triển nguồn nhân lực ở tỉnh Sơn La có những biến đổi sâu sắc, đòi hỏi phải nắm bắt kịp thời để đưa ra những giải pháp có tính khả thi Một số khâu trong đào tạo nguồn nhân lực đang bị buông lỏng hoặc biến đổi theo hướng tiêu cực; dẫn đến chất lượng nguồn nhân lực bị giảm sút Một số ban, ngành ở địa phương vẫn chưa có chủ trương nhất quán trong việc đào tạo, sử dụng, phát triển và phát huy nguồn nhân lực của mình
Trang 8Từ tình hình trên, tác giả lựa chọn vấn đề “Phát triền nguồn nhân lực ở tỉnh Sơn
La hiện nay” làm đề tài luận văn thạc sĩ, chuyên ngành chủ nghĩa xã hội khoa học, của mình
2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn
Con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực cho sự phát triển của xã hội Thực tiễn chứng minh rằng, sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia phụ thuộc nhiều vào đầu tư, khai thác có hiệu quả nguồn nhân lực Do đó, vấn đề con người, nguồn nhân lực, phát triển nguồn lực con người là đối tượng thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học
Có thể kể đến các công trình nghiên cứu trực tiếp về con người, nguồn lực con người đã được xã hội hóa thành công trình khoa học, sách, bài viết đăng trên tạp chí và báo cũng như trong các luận văn, luận án liên quan với đề tài của luận văn này như sau:
- Phạm Minh Hạc chủ biên (1996), “Vấn đề con người trong sự nghiệp công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”, Nxb, Chính trị Quốc gia, Hà Nội: Cuốn sách
đề cập một cách tương đối có hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của nguồn lực con người trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa Phân tích sự qua lại giữa các nguồn lực: nguồn lực con người, vốn, tài nguyên thiên nhiên, cơ
sở vật chất kỹ thuật, vị trí địa lý, ; trong đó yếu tố quyết định chính là nguồn lực con người
- Trần Văn Tùng và Lê Ái Lâm chủ biên (1996), “Phát triển nguồn nhân lực –
kinh nghiệm thế giới và thực tiễn nước ta”, Nxb, Chính trị Quốc gia, Hà Nội: Cuốn
sách khái quát những kinh nghiệm về phát triển nguồn nhân lực của các nước phát triển trên thế giới và tập trung nghiên cứu lĩnh vực giáo dục và đào tạo - yếu tố quyết định nguồn nhân lực
- Nguyễn Bá Thể chủ biên (2005), “Phát huy nguồn lực con người để công
nghiệp hóa, hiện đại hóa”, Nxb Lao động - Xã hội, Hà Nội: Từ nghiên cứu kinh
Trang 9nghiệm phát triển nguồn nhân lực của một số nước trên thế giới và thực trạng nguồn nhân lực ở nước ta, tác giả đã đưa ra những quan điểm về nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực; vai trò của nguồn nhân lực đối với tăng trưởng kinh tế
và sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam; đồng thời, đưa ra định hướng và những giải pháp nhằm phát huy nguồn lực con người ở nước ta hiện nay
- Đoàn Văn Khái chủ biên (2005), “Nguồn lực con người trong quá trình
công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam”, Nxb, Lý luận Chính trị, Hà Nội: Tác
giả cuốn sách đã trình bày một số vấn đề chung về công nghiệp hóa, hiện đại hóa trên thế giới và Việt Nam; vai trò của nguồn lực con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa; thực trạng nguồn lực con người ở Việt Nam và những vấn đề đặt ra trước yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa; những giải pháp cơ bản nhằm khai thác và phát triển có hiệu quả nguồn lực con người đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay
TS Nguyễn Thanh (2005), “Phát triền nguồn nhân lực phục vụ Công
nghiệp hóa, Hiện đại hóa đất nước”, Nxb, Chính trị Quốc gia, Hà Nội Tiếp cận
dưới góc độ triết học, tác giả đã xuất phát từ quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và dựa trên các quan điểm của Đảng về phát triển con người, về vai trò của Giáo dục - Đào tạo để khẳng định Giáo dục - Đào tạo là “quốc sách hàng đầu” để phát triển nguồn nhân lực có chất lượng
- Luận án Tiến sĩ Kinh tế của Phan Thanh Tâm (2000), “Các giải pháp chủ
yếu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ nhu cầu Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa đất nước”, Đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội: Tác giả trình bày các khái
niệm, nguồn nhân lực, chất lượng nguồn nhân lực; phân tích một số nhân tố ảnh hưởng trực tiếp, nâng cao chất lượng về mặt trí lực của nguồn nhân lực mà còn tác động đến sức khỏe, khả năng tiếp thu công nghệ, thu hút đầu tư, tạo việc làm; nghiên cứu bài học kinh nghiệm của Mỹ, Nhật Bản, các nước Châu Á về nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam Trên cơ sở
Trang 10phân tích những lý luận chung về nguồn nhân lực, tác giả đi sâu phân tích thực trạng chất lượng nguồn nhân lực Việt Nam từ năm 1989 đến năm 1999; các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng về mặt trí lực của nguồn nhân lực bao gồm: năng lực đào tạo cung cấp nguồn nhân lực của hệ thống giáo dục, đầu tư của ngân sách Nhà nước cho Giáo dục - Đào tạo, chính sách sử dụng lao động chuyên môn kỹ thuật; đặc biệt tác giả đưa ra những căn cứ để xây dựng các giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đề xuất 4 giải pháp về phát triển giáo dục và sử dụng, bồi dưỡng cán bộ nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
- Luận án Tiến sĩ Kinh tế của Hà Thị Hằng (2013), “Nguồn nhân lực cho
công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức ở tỉnh Thừa Thiên Huế hiện nay”, Đại học Kinh tế Huế: Trên cơ sở hệ thống hóa những vấn đề lý
luận và thực tiễn về nguồn nhân lực cho Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức, luận án phân tích đánh giá thực trạng nguồn nhân lực cho Công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức ở tỉnh Thừa Thiên Huế Từ đó đề xuất một số giải pháp phát triển nguồn nhân lực cho Công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức ở tỉnh Thừa Thiên Huế trong thời gian tới
Ngoài ra tác giả luận văn còn tham khảo thêm: Nguyễn Ngọc Sơn (2000),
nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa dưới tác động của cách mạng khoa học công nghệ, Tạp chí Triết học, số 5; Nguyễn Hữu Công (2000), Vấn đề bồi dưỡng và nâng cao trình độ văn hóa, khoa học, kỹ thuật cho người lao động, Tạp chí Triết học, số 5; Hồ Sĩ Quý (2000), Nghiên cứu con người trước thềm thế kỷ XXI, Tạp chí Triết học, số 5; Trương Giang Long (2002), Về vấn đề phát triển nguồn nhân lực ở nước ta hiện nay,
Trang 11DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bộ giáo dục và đào tạo (2006), Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học (dùng
trong các trường đại học, cao đẳng), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
2 Bộ lao động thương binh và xã hội (2001), Số liệu thống kê lao động - thương
binh và xã hội ở Việt Nam 1996-2000, Nxb Lao động - Xã hội
3 Bộ lao động thương binh và xã hội (2006), Kết quả điều tra lao động - việc
làm 2001 - 2005, Nxb Lao động - Xã hội
4 Đỗ Minh Cương - Nguyễn Thị Doan (2001), Phát triển nguồn nhân lực giai
đoạn CNH, HĐH Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
5 Đỗ Minh Cương, Nguyễn Thị Doan (2001), Phát triển nguồn nhân lực giáo
dục đại học Việt Nam, Nxb, Chính trị Quốc gia, Hà Nội
6 Lê Minh Cương (2002), Một số vấn đề phát triển nguồn nhân lực ở nước ta
hiện nay, Nxb Giáo dục, Hà Nội
7 Nguyễn Hữu Công (2000), Vấn đề bồi dưỡng và nâng cao trình độ văn hóa,
khoa học, kỹ thuật cho người lao động, Tạp chí Triết học, (số 5), tr 38 - 38
8 Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Trí Nghĩa, Đặng Hữu Toàn (2002), Công
nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam, lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị Quốc
gia, Hà Nội
9 Nguyễn Trọng Chuẩn, Phạm Văn Đức, Hồ Sỹ Quý (1997), Những quan điểm
cơ bản của C.Mác - Ph, Ăngghen - V.I.Lênin về Chủ nghĩa xã hội và thời kỳ quá độ, Nxb, Chính trị Quốc gia, Hà Nội
10 Nguyễn Văn Cường (2009), Vai trò của chính quyền cấp tỉnh đối với sự
nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở tỉnh Bắc Ninh, Luận văn Thạc sĩ Triết
học, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
Trang 1211 Vũ Huy Chương (2002), Vấn đề tạo nguồn nhân lực tiến hành công nghiệp
hóa, hiện đại hóa, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
12 Hồ Anh Dũng (2002), Phát huy yếu tố con người trong lực lượng sản xuất ở
Việt Nam hiện nay, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội
13 Nguyễn Hữu Dũng (2003), Sử dụng hiệu quả nguồn lực con người ở Việt
Nam, Nxb Lao động - Xã hội, Hà Nội
14 Phạm Tất Dong (2001), Định hướng phát triển đội ngũ trí thức Việt Nam
trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
15 Phạm Tất Dong (2008), Xã hội học tập và nguồn nhân lực ở Việt Nam, Tạp chí Cộng sản, (số18), tr 162 -165
16 Thành Duy (2002), Tư tưởng Hồ Chí Minh với sự nghiệp xây dựng con người
Việt Nam phát triển toàn diện, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
17 Trần Viết Dương (2012), “Phát triển nguồn lực con người trong sự nghiệp
công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Vĩnh Phúc”, Luận văn Thạc sĩ Triết học,
Trung tâm đào tạo, Bồi dưỡng giảng viên lý luận chính trị, Đại học Quốc gia
Hà Nội
18 Đảng cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
VIII , Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
19 Đảng cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện đại hội đại biểu lần thứ IX, Nxb CHính trị quốc gia, Hà Nội
20 Đảng cộng sản Việt Nam (2007), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
21 Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
XI, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
22 Hà Thị Hằng (2013), Nguồn nhân lực cho Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa gắn
với phát triển kinh tế tri thức ở tỉnh Thừa Thiên Huế hiện nay, Luận án Tiến sĩ
Kinh tế, Đại học Kinh tế Huế