Phát triển nguồn lực thông tin tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đào tạo tín chỉ

Phát triển nguồn lực thông tin tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đào tạo tín chỉ Abstract: Trình bày những yêu cầu của công tác phát triển nguồn l

Phát triển nguồn lực thông tin tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đào tạo tín chỉ

Abstract: Trình bày những yêu cầu của công tác phát triển nguồn lực thông tin nhằm đáp

ứng nhiêm vụ đào tạo tín chỉ của Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới Hệ thống hoá cơ sở lí luận về nguồn lực thông tin Điều tra về người dùng tin và nhu cầu tin tại Thư viện Khảo sát và phân tích thực trạng việc khai thác, sử dụng và chia sẻ nguồn lực thông tin tại Thư viện; sự đánh giá của người dùng tin đối với hiện trạng nguồn lực thông tin hiện có tại Thư viện Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Min Đưa ra 5 nhóm giải pháp và kiến nghị nhằm phát triển nguồn lực thông tin tại Thư viện Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay và những năm tiếp theo đó là: xây dựng chính sách phát triển thông tin hợp lý, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, nâng cao hiệu quả tổ chức và khai thác nguồn lực thông tin, mở rộng hợp tác chia sẻ nguồn lực thông tin thuộc khối các trường kỹ thuật, nâng cao trình độ

cán bộ và đào tạo người dùng tin

Keywords: Khoa học thư viện; Thư viện; Phát triển nguồn lực thông tin; Đào tạo tín chỉ Content:

2

MỤC LỤC

Mở đầu 9

1 Tính cấp thiết của đề tài 9

2 Tình hình nghiên cứu 10

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 11

3.1 Mục đích 11

3.2 Nhiệm vụ 11

4 Giả thuyết nghiên cứu 12

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 12

5.1 Đối tượng nghiên cứu 12

5.2 Phạm vi nghiên cứu 12

6 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 12

7 Ý nghĩa của đề tài 13

8 Dự kiến kết quả nghiên cứu 13

9 Cấu trúc của luận văn 13

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CÔNG TÁC PHÁT TRIỂN NGUỒN LỰC THÔNG TIN TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT PHỤC VỤ ĐÀO TẠO THEO TÍN CHỈ 14

1.1 Những vấn đề chung về phát triển nguồn lực thông tin 14

1.1.1 Khái niệm chung về phát triển nguồn lực thông tin 14

1.1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác phát triển nguồn lực thông tin 17

1.1.3 Các tiêu chí đánh giá công tác phát triển nguồn lực thông tin 22

1.2 Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh trước yêu cầu đào tạo tín chỉ 23

1.2.1 Sơ lược lịch sử ra đời và phát triển 23

1.2.2 Cơ cấu tổ chức và đội ngũ cán bộ 25

1.2.3 Chức năng, nhiệm vụ của Trường 26

1.2.4 Đặc điểm của phương thức đào tạo theo tín chỉ tại Trường 28

3

1.3 Hoạt động thông tin thư viện trước yêu cầu đào tạo theo phương thức

tín chỉ của Trường 30

1.3.1 Chức năng và nhiệm vụ của Thư viện Trường 30

1.3.2 Cơ cấu tổ chức và đội ngũ cán bộ 31

1.3.3 Cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin 32

1.3.4 Vai trò của Thư viện đối với sự nghiệp đào tạo và nghiên cứu của Nhà trường 33

1.4 Đặc điểm người dùng tin và nhu cầu tin của Thư viện 35

1.4.1 Đặc điểm người dùng tin 35

1.4.2 Đặc điểm nhu cầu tin 41

1.5 Vai trò của nguồn lực thông tin trong đào tạo theo tín chỉ nói chung và tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp HCM nói riêng 43

1.5.1 Vai trò của nguồn lực thông tin đối với phương thức đào tạo theo tín chỉ 44

1.5.2 Vai trò của nguồn lực thông tin trong đào tạo tín chỉ tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp.HCM 45

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC PHÁT TRIỂN NGUỒN LỰC THÔNG TIN TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP HỒ CHÍ MINH 49

2.1 Đặc điểm nguồn lực thông tin của Thư viện Trường 49

2.1.1 Đặc điểm tài liệu truyền thống 49

2.1.2 Đặc điểm tài liệu hiện đại 55

2.2 Công tác bổ sung vốn tài liệu 56

2.2.1 Nguồn bổ sung 56

2.2.2 Diện bổ sung 59

2.2.3 Kinh phí bổ sung 60

2.2.4 Quy trình bổ sung 61

2.3 Hoạt động chia sẻ nguồn lực thông tin của Thư viện 64

4

2.3.1 Hình thức chia sẻ 64

2.3.2 Phương thức chia sẻ 64

2.4 Công tác bảo quản và thanh lý tài liệu 66

2.4.1 Bảo quản tài liệu 66

2.4.2 Thanh lý tài liệu 67

2.5 Công tác tổ chức quản lý và khai thác nguồn lực thông tin 68

2.5.1 Công tác tổ chức quản lý thông tin 68

2.5.2 Vấn đề sử dụng, khai thác thông tin 71

2.6 Ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác phát triển nguồn lực thông tin 77

2.6.1 Cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin 77

2.6.2 Phần mềm ứng dụng 77

2.7 Đánh giá, nhận xét công tác phát triển nguồn lực thông tin tại Thư viện 80 2.7.1 Đánh giá 80

2.7.2 Nhận xét 85

CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NGUỒN LỰC THÔNG TIN TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP HỒ CHÍ MINH 88 3.1 Xây dựng chính sách phát triển nguồn lực thông tin hợp lý 88

3.1.1 Tổ chức nghiên cứu nhu cầu thông tin của người dùng tin 88

3.1.2 Cân đối diện bổ sung 89

3.1.3 Chọn nguồn bổ sung có năng lực 90

3.1.4 Phát triển nguồn tài liệu nội sinh 91

3.1.5 Tăng cường số hóa tài liệu 93

3.2 Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin 95

3.2.1 Hoàn thiện phần mềm số hóa 95

3.2.2 Trang bị hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin đủ mạnh 96

3.3 Nâng cao hiệu quả tổ chức & khai thác nguồn lực thông tin 97

3.3.1 Hoàn thiện công tác tổ chức nguồn lực thông tin 97

5

3.3.2 Hoàn thiện bộ máy tra cứu khai thác thông tin 98

3.4 Mở rộng hợp tác chia sẻ nguồn lực thông tin 99

3.5 Nâng cao trình độ cán bộ và đào tạo người dùng tin 100

3.5.1 Nâng cao trình độ cán bộ 100

3.5.2 Đào tạo người dùng tin 101

Kết luận 104

Tài liệu tham khảo 105

Phụ lục 110

1

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Đào tạo theo học chế tín chỉ là một trong 7 bước đi quan trọng trong lộ trình đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục đại học giai đoạn 2006-2020 Hiện nay, học chế tín chỉ là hình thức đào tạo được xem là tiên tiến trên thế giới vì mục đích đào tạo của nó là hướng vào sinh viên, coi người học là trung tâm trong quá trình dạy - học

Một trong những yếu tố quan trọng góp phần không nhỏ trong hoạt động đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng cao ở các trường đại học là việc xây dựng, tổ chức khai thác, phát triển nguồn lực thông tin đáp ứng được nhu cầu tin ở các thư viện trường đại học

Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh ( ĐHSPKT

Tp HCM) là nơi đào tạo những cán bộ có trình độ cao phục vụ trong các lĩnh vực giáo dục, khoa học, quản lý có vai trò quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước Để thực hiện được mục tiêu này, việc cung cấp nguồn tin để thúc đẩy việc tự học, tự nghiên cứu cho sinh viên là một trong những yếu tố quan trọng quyết định chất lượng giáo dục

Nhận thấy tầm quan trọng của nguồn lực thông tin trong hoạt động của thư viện nên tôi chọn đề tài “PHÁT TRIỂN NGUỒN LỰC THÔNG TIN TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐÀO TẠO TÍN CHỈ ” làm đề tài luận văn tốt nghiệp của mình

2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Có nhiều bài báo, công trình nghiên cứu về công tác phát triển nguồn lực thông tin, tăng cường nguồn nguồn lực thông tin… đã được

2

bảo vệ thành công tại trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân Văn Đại học Quốc gia Tp Hồ Chí Minh, trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân Văn Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Văn hóa Hà Nội

Có thể kể tên như :

“Phát triển nguồn lực thông tin phục vụ công tác đào tạo tín chỉ tại Trung tâm Thông tin – Thư viện trường Đại học Lao động – Xã hội” của tác giả Nguyễn Tiến Đức công bố năm 2010 tại trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân Văn Đại học Quốc gia Hà Nội

“Phát triển nguồn lực thông tin tại Thư viện Trường Đại học Hoa Lư” của tác giả Lê thị Tuyết Nhung công bố năm 2011 tại trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân Văn Đại học Quốc gia Hà Nội

“Tăng cường nguồn lực thông tin của trung tâm thông tin – thư viện ở trường Đại học Văn hóa Hà Nội trong giai đoạn đổi mới giáo dục đào tạo” của tác giả Nguyễn Thị Tùng công bố năm 2003 tại trường Đại học văn hóa Hà Nội

Việc nghiên cứu tại Thư viện trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật có

đề tài: “Nhu cầu tin và việc bảo đảm thông tin tại Thư viện trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh” của tác giả Nguyễn Thanhh Tùng công bố năm 2005 tại trường Đại học Văn hóa Hà Nội Tuy nhiên vấn đề phát triển nguồn lực thông tin tại Thư viện trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp Hồ Chí minh chưa ai nghiên cứu

3 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

3.1 Mục đích

Căn cứ vào thực trạng nguồn lực thông tin tại thư viện trường Đại học Sư phạm kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh qua đó có những nhận xét và đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nguồn lực thông tin

3

tại thư viện trường Đại học Sư phạm kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh nhằm góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng yêu cầu đào tạo tín chỉ của nhà trường

4 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU

Qua khảo sát, điều tra nhu cầu tin và nguồn lực thông tin tại Thư

viện trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu đào tạo và nghiên cứu trong nhà trường Nếu được tăng

cường về nguồn lực thông tin về lượng và chất lượng thì sẽ đáp ứng được nhu cầu tin góp phần nâng cao chất lượng và cầu đào tạo theo tín chỉ của Nhà trường

5 ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

5.1 ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là nguồn lực thông tin tại thư viện Trường Đại học Sư phạm kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh

5.2 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Phạm vi đề tài: nghiên cứu sự phát triển nguồn lực thông tin

Phạm vi không gian: tại thư viện trường Đại học Sư phạm kỹ thuật

Tp Hồ Chí Minh

Phạm vi thời gian: hiện nay

- Phương pháp nghiên cứu cụ thể:

Sử dụng phương pháp định tính, phương pháp phân tích và phương pháp tổng hợp đối với những tài liệu lý luận về nguồn lực thông tin

Sử dụng phương pháp khảo sát, điều tra, so sánh, xử lý các số liệu thu thập được về thực trạng nguồn lực thông tin của thư viện trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh để đưa ra những kiến nghị phù hợp và mang tính ứng dụng thực tiễn cao trong hoạt động của thư viện trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp HCM

7 Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

Ý nghĩa khoa học của đề tài góp phần làm sáng tỏ lý luận nguồn lực thông tin trong hoạt động thực tiễn tại Thư viện Trường Đại học Sư phạm kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh

Trên cơ sở kết quả phân tích và đưa ra các giải pháp đề tài có ý nghĩa thực tiễn giúp cho Ban lãnh đạo thư viện tiết kiệm về thời gian và công sức trong việc ra các quyết định góp phần nâng cao hiệu quả công tác phát triển nguồn lực thông tin tại Thư viện Trường Đại học Sư phạm kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh

8 DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Cấu trúc trong 3 chương, khoảng 80 - 100 trang khổ giấy A4 phân tích và đánh giá được thực trạng nguồn lực thông tin và đề xuất được các giải pháp nhằm phát triển nguồn lực thông tin tại Thư viện Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh

5

9 CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN

Ngoài mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo luận văn gồm

3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của công tác phát triển nguồn

lực thông tin tại Thư viện trường Đại học Sư phạm kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh phục vụ đào tạo theo tín chỉ

Chương 2: Thực trạng công tác phát triển nguồn lực thông tin tại

Thư viện Trường Đại học Sư phạm kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh

Chương 3: Các giải pháp phát triển nguồn lực thông tin tại Thư

viện Trường Đại học Sư phạm kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đào tạo tín chỉ

6

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

CỦA CÔNG TÁC PHÁT TRIỂN NGUỒN LỰC THÔNG TIN TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

PHỤC VỤ ĐÀO TẠO THEO TÍN CHỈ 1.1 Những vấn đề chung về phát triển nguồn lực thông tin

1.1.1 Khái niệm chung về phát triển nguồn lực thông tin

Thuật ngữ “ Nguồn lực thông tin” được dịch từ thuật ngữ tiếng Anh

“ Information Resource” Có người cho rằng nó tương đương như vốn tài liệu trong các cơ quan thông tin – thư viện

Trong nguồn lực thông tin thì sách, tạp chí, báo, cơ sở dữ liệu là những loại tài liệu thường được nhắc tới đầu tiên

Trong lĩnh vực thông tin thư viện, thuật ngữ “Phát triển nguồn lực thông tin” có nghĩa là làm cho nguồn thông tin đó lớn mạnh, phong phú,

đa dạng về chủng loại, đảm bảo chất lượng nguồn tin, với một chi phí hợp lý nhất, đáp ứng nhu cầu của người dùng tin

1.1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác phát triển nguồn lực thông tin

1.1.2.1 Sự tác động của các quy luật đặc trưng của tài liệu đến công tác phát triển nguồn lực thông tin:

Quy luật gia tăng số lượng tài liệu

Quy luật tập trung và phân tán thông tin (quy luật

S.Bradford)

Quy luật lỗi thời của thông tin

Quy luật giá cả tài liệu tăng lên liên tục

1.1.2.2 Sự tác động của các yếu tố khác

Chính sách bổ sung

Trình độ đội ngũ cán bộ

7

Kinh phí bổ sung

Sự hợp tác chia sẻ\thông tin

1.1.3 Các tiêu chí đánh giá công tác phát triển nguồn lực thông tin

1.1.3.1 Tính khoa học

1.1.3.2 Nguyên tắc phối hợp

1.1.3.3 Tính đầy đủ

1.1.3.4 Tính hiệu quả kinh tế

1.2 Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh trước yêu cầu đào tạo tín chỉ

1.2.1 Sơ lược lịch sử ra đời và phát triển

Năm 1984, Trường ĐH SPKT Thủ Đức hợp nhất với Trường Trung học Công nghiệp Thủ Đức được đổi tên là Trường ĐH SPKT Tp HCM và năm 1991, Trường ĐH SPKT V được sát nhập vào Trường ĐH SPKT Tp HCM cho đến ngày nay

1.2.2 Cơ cấu tổ chức và đội ngũ cán bộ

 Cơ cấu tổ chức: Trường ĐHSPKT Tp HCM có 13 khoa chuyên môn; 2 viện; 7 trung tâm; 14 phòng ban

 Đội ngũ cán bộ: Tính đến tháng 12 năm 2012, tổng số đội ngũ cán

bộ, giảng viên của Trường hiện có: 658 người

1.2.3 Chức năng, nhiệm vụ của Trường

Trường ĐH SPKT Tp Hồ Chí Minh là cơ sở đào tạo khối ngành khoa học ứng dụng, là một trung tâm đào tạo và bồi dưỡng nhân lực có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt, có kiến thức và năng lực thực hành nghề nghiệp tương xứng với trình độ đào tạo, đồng thời là cơ sở nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, kết hợp đào tạo với nghiên cứu khoa học và sản xuất, dịch vụ khoa học và công nghệ

8

1.2.4 Đặc điểm của phương thức đào tạo theo tín chỉ tại Trường

Chương trình đào tạo theo cách tiếp cận CDIO của trường có tạo ra nhiều sự khác biệt cơ bản, trong đó số tín chỉ đào tạo giảm từ 185 tín chỉ hiện nay xuống còn 150 (giảm 18,9%)

1.3 Hoạt động thông tin thư viện trước yêu cầu đào tạo theo phương thức tín chỉ của Trường

1.3.1 Chức năng và nhiệm vụ của Thư viện Trường

Thư viện có chức năng phục vụ hoạt động giảng dạy, học tập, đào tạo, nghiên cứu khoa học, triển khai ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ và quản lý của nhà trường thông qua việc sử dụng, khai thác các loại hình tài liệu có sẵn

1.3.2 Cơ cấu tổ chức và đội ngũ cán bộ

Cơ cấu tổ chức: Thư viện trường nằm dưới sự quản lý trực tiếp của ban Giám hiệu

Đội ngũ cán bộ: gồm 17 người, phần lớn đều có chuyên môn nghiệp vụ về lĩnh vực thư viện – thông tin và ngày càng được trẻ hóa

1.3.3 Cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin

Cơ sở vật chất: Thư viện có khoảng 1.521 m2

với không gian thoáng mát và tương đối yên tĩnh

Hạ tầng công nghệ thông tin: Mạng máy tính gồm có: 2 máy chủ,

20 máy dùng để xử lý nghiệp vụ và 6 máy dùng để tra cứu Sử dụng đường truyền ADSL tốc độ cao cùng với các thiết bị hỗ trợ

1.3.4 Vai trò của Thư viện đối với sự nghiệp đào tạo và nghiên cứu của Nhà trường

- Thư viện Trường ĐHSPKT TP.HCM là môi trường để HSSV tự học tập, nghiên cứu khoa học

1.4 Đặc điểm người dùng tin và nhu cầu tin của Thư viện

1.4.1 Đặc điểm người dùng tin

NDT ở Trường ĐHSPKT Tp Hồ Chí Minh gồm 3 nhóm:

- Nhóm cán bộ lãnh đạo, quản lý;

- Nhóm cán bộ nghiên cứu, giảng dạy;

- Nhóm Học sinh – Sinh viên

1.4.2 Đặc điểm nhu cầu tin

Nhu cầu tin là đòi hỏi khách quan của con người đối với việc tiếp nhận và sử dụg thông tin nhằm duy trì hoạt động sống của con người [24]

1.5 Vai trò của nguồn lực thông tin trong đào tạo theo tín chỉ nói chung và tại Trường nói riêng

Phương thức đào tạo theo tín chỉ là phương thức đặt dạy - học ở đại học vào đúng với bản chất của nó: nó đặt người học vào vị trí trung tâm của quá trình dạy - học, tạo cho họ thói quen tự học, tự khám phá kiến thức, có kĩ năng giải quyết vấn đề, tự chủ động thời gian

1.5.1 Vai trò của nguồn lực thông tin đối với phương thức đào tạo theo tín chỉ

Phương pháp dạy và học mới, yêu cầu rút ngắn 50% thời gian giảng dạy lý thuyết trên cơ sở SV được cung cấp nguồn thông tin dồi dào trước khi lên lớp, tăng thời gian tự học với sự trợ giúp của nguồn lực thông tin trong thư viện