XÂY DỰNG THƯ VIỆN HIỆN ĐẠI THEO HƯỚNG LEARNING COMMONS – KHÔNG GIAN HỌC TẬP CHUNG LƯƠNG THỊ THẮM Công ty CP Thông tin & Công nghệ số Tóm tắt: Thư viện có vai trò vô cùng quan trọng tro
Trang 1GIỚI THIỆU THƯ VIỆN DI ĐỘNG TRONG THỜI ĐẠI SỐ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP HỒ CHÍ MINH
THƯ VIỆN ĐH SPKT TP HCM
http://thuvien.hcmute.edu.vn thuvienspkt@hcmute.edu.vn
08.8969920
1 TỔNG QUAN VỀ THƯ VIỆN DI ĐỘNG (M-LIBRARIES) VÀ GIÁO TRÌNH ĐIỆN TỬ HCMUTE
Thuật ngữ Thư viện di động (M-Libraries) bao gồm toàn bộ các hoạt động, quy trình, và ứng dụng có thể thực hiện bằng công nghệ di động
Giáo Trình Điện Tử HCMUTE” là những tác phẩm chỉ có thể dùng các công cụ điện tử như máy vi tính, máy trợ giúp kỹ thuật số cá nhân (thiết bị đọc, máy tính bảng
và điện thoại thông minh như iPhone, iPad, Samsung Galaxy, HTC Tablet, ) để xem, đọc, và truyển tải
Trang 52 GIỚI THIỆU GIẢI PHÁP ỨNG DỤNG “M-LIBRARIES” TRÊN NỀN TẢNG
DI ĐỘNG TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP
HỒ CHÍ MINH
2.1 Giới thiệu ứng dụng thư viện MyOPAC dành cho thiết bị di động
MyOPAC là ứng dụng tra cứu, đọc sách điện tử của các thư viện được phát triển bởi công ty PSC, được áp dụng cho các đơn vị thư viện trường học trong đó có Thư viện Trường Đại học Sư Phạm Kỹ Thuật TP.HCM
MyOPAC được cung cấp hoàn toàn miễn phí, có thể hoạt động trên tất cả các loại thiết bị kỹ thuật số như máy tính bảng (tablet), điện thoại thông minh (smart phone), máy tính xách tay (laptop), máy tính để bàn (PC)
Hiện tại MyOPAC có 3 phiên bản tương ứng với 3 hệ điều hành đang được người dùng sử dụng nhiều nhất hiện nay là Android, Window Phone và iOS
* Các tính năng chính của ứng dụng MyOPAC:
- Mượn E-Book
- Tìm sách
- Tìm đề tài
- Cần biết
- Báo tạp chí
- Liên thư viện
- Tài khoản
- Theo dõi và gửi yêu cầu mượn trả tài liệu
3 GIỚI THIỆU CÁC DỰ ÁN ĐÃ TRIỂN KHAI “M-LIBRARIES”
3.1 Lợi ích của dự án mang lại
Kế hoạch “Quản lý, cung cấp, khai thác sử dụng nguồn giáo trình điện tử trường
Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh” đã triển khai mang lại những lợi ích
thiết thực sau:
- Tạo nguồn thu cho Nhà trường, tác giả nhằm phát triển nguồn học liệu điện tử
- Quảng bá thương hiệu Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh trên toàn quốc và ra thế giới
- Giải pháp xây dựng và cung cấp nguồn học liệu điện tử có chất lượng cao cho nhà trường phục vụ tốt chương trình đào tạo
- Hỗ trợ đắc lực trong việc triển khai E/M LEARNING
- Hỗ trợ đội ngũ giảng viên, đội ngũ các nhà khoa học có trình độ, nhiệt huyết của trường phát huy sự hiểu biết của mình đáp ứng các yêu cầu của sự phát triển kinh
tế - xã hội
- Thực hiện việc công bố các sản phẩm NCKH, công trình giáo dục,… của Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh
- Nhằm xây dựng và phát triển thư viện điện tử của Nhà trường giai đoạn
2013-2018 và tầm nhìn đến năm 2030
- Xây dựng nguồn học liệu điện tử với chi phí thấp
3.2 Giới thiệu tủ sách Giáo trình điện tử HCMUTE
Số đầu sách giáo trình đang phát hành toàn quốc là 172 đầu sách và dự kiến đến cuối năm 2016 đạt khoảng 300 đầu sách
Trang 6Tài liệu nội sinh đã được số hóa chủ yếu là luận văn, đồ án đạt khoảng 10.000 tài liệu
3.3 Giới thiệu các đối tác hợp tác liên kết phát hành
STT Tên đơn vị phát
1
Nhà Xuất Bản
Tổng Hợp Thành
Phố Hồ Chí Minh
https://sachweb.com/sach-giao-trinh-m4/
2 Công Ty Cổ Phần
Tin Học Lạc Việt https://sachbaovn.vn
http://sachbaovn.vn/sach/cung-tac- quyen/Truong-Dai-hoc-Su-pham-Ky-thuat-TP-HCM-55
3
Công Ty Cổ Phần
Dịch Vụ Trực
Tuyến VINAPO
https://read.alezaa.com
https://read.alezaa.com/?browse=S%C 3%A1ch%20chuy%C3%AAn%20ng% C3%A0nh&offset=20
4
Công Ty TNHH
Sách Điện Tử Trẻ
(YBOOK)
http://www.ybook.vn/ebook/giao-trinh-tai-lieu
5
Công Ty Cổ Phần
Thương Mại Dịch
Vụ Mê Kông COM
https://reader.vinabook
http://reader.vinabook.com/gift-code.html
6
Khối Phát Triển
Dịch Vụ thuộc
Tổng Công ty Viễn
thông Viettel
7 NXB ĐH QG TP
Thời gian 01/06/2016 – 31/08/2016: Làm hồ sơ trình Hiệu trưởng ký kết các hợp đồng hợp tác
8 Thư viện ĐH
SPKT TP.HCM
http://thuvien.hcmute.e du.vn
Phục vụ CBVC, Sinh viên, Học viên, NCS đọc miễn phí
Trang 7XÂY DỰNG THƯ VIỆN HIỆN ĐẠI THEO HƯỚNG
LEARNING COMMONS – KHÔNG GIAN HỌC TẬP CHUNG
LƯƠNG THỊ THẮM
Công ty CP Thông tin & Công nghệ số
Tóm tắt: Thư viện có vai trò vô cùng quan trọng trong các trường đại học, cao đẳng, vì vậy việc
đầu tư cho phát triển thư viện là việc rất cần thiết Tại Việt Nam, các thư viện đang ngày càng được chú trọng và quan tâm, đặc biệt có một số thư viện lớn đã xây dựng và phát triển hướng theo mô hình thư viện hiện đại của nước ngoài và đã đạt được những thành công nhất định Tuy nhiên, với xu thế phát triển của các thư viện trên thế giới hiện nay, mô hình được xem là ưu việt nhất: Learning commons – Không gian học tập chung là mô hình kết hợp giữa thư viện với công nghệ thông tin và các dịch vụ hỗ trợ học tập nhằm cung cấp những dịch vụ tốt nhất đáp ứng được tối đa các nhu cầu của người dùng Bài viết đưa ra những khái niệm và cấu thành cơ bản của mô hình Learning commons, bên cạnh đó đề xuất một mô hình kết hợp giữa Learning Commons hiện đại và thư viện phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam hiện nay
“Tôi để ý thấy rằng, hễ đoàn khách nào đến thăm trường ta thì họ đều muốn đến thăm Thư viện Đối với khách quốc tế thì điều này càng hiển nhiên rõ ràng hơn Những ai đi Thư viện thường xuyên, chắc chắn thấy không dưới chục lần các nhân viên Thư viện và ban giám hiệu nhà trường dẫn các đoàn khách tham quan vòng quanh Thư viện Có khi nào các bạn đặt ra câu hỏi “Tại sao các đoàn khách lại đặc biệt quan tâm đến Thư viện như vậy” không?”[1] Có thể nói một cách đơn giản, thư viện được quan tâm đặc biệt như vậy chính là vì chức năng, nhiệm vụ của nó trong các trường đại học Thư viện hoạt động dựa trên 4 chức năng chính là: Thông tin, giáo dục, văn hóa và giải trí Với những chức năng này, thư viện có nhiệm vụ cung cấp cho người dùng kho tàng tri thức khổng lồ, những dịch vụ phục vụ cho học tập nghiên cứu hay đơn giản chỉ là không gian để giải trí, thư giãn Đó là lí do vì sao mà xây dựng một thư viện hiện đại, nhiều chức năng, nhiều dịch vụ đáp ứng tối đa nhu cầu của sinh viên và giảng viên lại quan trọng như vậy
Tuy nhiên, để xây dựng được một thư viện hiện đại và phục vụ người dùng một cách tốt nhất vẫn đang là một bài toán không dễ dàng tìm ra câu trả lời Xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu của con người ngày càng cao, thư viện phải luôn thay đổi, cập nhật, làm mới mình để có thể phục vụ người dùng một cách tốt nhất Đối với vấn đề này, các thư viện nước ngoài hiện đang làm rất tốt và các thư viện tại Việt Nam cũng đang hướng theo những mô hình thư viện hiện đại và đang chuyển mình một cách nhanh chóng, rõ rệt Bài viết này xin đưa ra một mô hình thư viện hiện đại đã được rất nhiều các thư viện trên thế giới áp dụng và các thư viện Việt Nam đang dần hướng tới
Đó là mô hình Learning Commons – Không gian học tập chung
Learning Commons được định nghĩa như là một không gian giáo dục, tương tự như thư viện và lớp học trong đó có các không gian và hạ tầng thiết bị phục vụ việc đọc, nghiên cứu, tự học, làm việc nhóm, sáng tạo, gặp gỡ, hay đơn thuần chỉ là thư
Trang 8giãn… Learning commons là sự kết hợp giữa thư viện với công nghệ thông tin và các dịch vụ hỗ trợ học tập nhằm cung cấp những dịch vụ tốt nhất đáp ứng được tối đa các nhu cầu của người dùng Đây là một không gian học tập năng động với kiến trúc, nội thất, trang thiết bị công nghệ và cách thức tổ chức quản lí luôn hướng đến người dùng
Áp dụng mô hình này, người dùng thư viện có thể phát huy tối đa những không gian chung để tự tra cứu, học, đọc tài liệu hoặc nghiên cứu, thảo luận về các vấn đề quan tâm, hoặc đơn giản chỉ là nghỉ ngơi, thư giãn Mô hình cho phép người dùng chủ động tiếp cận tài liệu và sử dụng những trang thiết bị hiện đại mà không cần sự can thiệp của thủ thư Như vậy không gian thư viện sẽ phát huy tối đa tính chủ động của người dùng, từ đó đem lại cho họ cảm giác thoải mái, tiện nghi nhất, cùng với hiệu quả học tập, nghiên cứu tốt nhất
Ý tưởng xây dựng những Learning Commons trong thư viện được bắt nguồn từ những nhà Thư viện học Hoa Kỳ vào những năm 90 của thế kỉ XX Những Learning Commons đầu tiên được xây dựng tại Thư viện Đại học Iowa (1992) và Nam California (1994) của Mỹ và đã được nhân rộng ra rất nhiều thư viện trên Thế giới Một mô hình Learning commons đúng nghĩa bao gồm nhiều khu vực chức năng và thành phần công nghệ hiện đại, là sự kết hợp hài hòa giữa thư viện, trung tâm giảng dạy, trung tâm đa phương tiện và các dịch vụ hỗ trợ học tập khác Tại Việt Nam, mô hình này đã xuất hiện và bước đầu đã được các thư viện triển khai, áp dụng
Tuy nhiên, để xây dựng một Learning Commons đúng nghĩa yêu cầu khá lớn về vốn đầu tư, hiểu biết công nghệ và kiến thức để tổ chức và vận hành mô hình này Và
để xây dựng thành công mô hình Learning commons, các trường đại học phải có tầm nhìn, chiến lược phát triển phù hợp với thực tế và đặc biệt là lấy người học làm trung tâm Vì vậy, đối với điều kiện của các thư viện Việt Nam hiện nay để xây dựng được một Learning commons đúng nghĩa sẽ là những bước đi khó khăn và lâu dài Vậy nên, thông qua quá trình tìm hiểu, tham gia đào tạo tại một số khóa học quốc tế, cùng với kinh nghiệm tư vấn, triển khai mô hình và giải pháp công nghệ tại các thư viện, chúng tôi xin được đưa ra một mô hình kết hợp giữa Learning Commons hiện đại và thư viện với các chức năng cơ bản của nó Đây có thể là một nét mới, một sự kết hợp hài hòa nhất, phù hợp nhất trong điều kiện của Việt Nam hiện nay
Mô hình bao gồm những phòng/ khu vực chức năng sau:
1 Không gian chung: Là nơi gặp gỡ của người sử dụng khi đến với thư viện, tại đây
người dùng có thể tự đọc, tự học hay gặp gỡ bạn bè để trò chuyện, hay thậm chí là thư giãn, nghỉ ngơi sau những giờ học hành căng thẳng Bên cạnh đó, có thể bố trí những góc sáng tạo, năng động, thoải mái để sinh viên có thể tự do khám phá, sáng tạo
Trang 92 Quầy thông tin: Được đặt ở vị trí trung tâm, gần cửa ra vào rất tiện lợi cho việc
cung cấp thông tin, trợ giúp cho bạn đọc khi có yêu cầu Bởi mô hình Learning commons là một mô hình rất đa dạng, hiện đại và bạn đọc rất cần tới sự hướng dẫn của thủ thư để có thể sử dụng thư viện một cách hiệu quả nhất
3 Phòng đọc chuyên ngành: Là nơi lưu giữ và phục vụ các tài liệu nghiên cứu được
sắp xếp theo từng môn loại Người dùng sẽ tự tìm và sử dụng tài liệu theo nhu cầu tại chỗ Trong không gian này, thư viện có thể đặt máy scan tự phục vụ giúp cho người dùng có thể tự scan những trang tài liệu họ cần sau đó lưu lại để phục vụ cho công việc học tập, nghiên cứu
4 Kho mượn: Là kho chứa tài liệu giáo trình hoặc tài liệu tham khảo cho phép người
dùng có thể mượn tài liệu về nhà Kho mượn được sắp xếp theo các loại sách để người dùng có thể tự tìm tài liệu một cách dễ dàng Trong phòng thường đặt các thiết bị mượn trả sách tự động hoặc các giá trả sách thông minh giúp cho người dùng có thể tự làm thủ tục mượn trả mà không cần sự can thiệp của thủ thư
Trang 105 Trung tâm đa phương tiện: Nơi được trang bị màn hình TV, ampli, đầu đĩa, tai
nghe, ghế ngồi sofa tiện nghi, có khả năng phục vụ các hoạt động học tập cá nhân và theo nhóm
6 Phòng đào tạo người dùng tin: Đây là phòng đào tạo người sử dụng thư viện, được
trang bị máy tính kết nối internet để hướng dẫn sử dụng các dịch vụ của thư viện, ngoài ra có thể sử dụng để đào tạo kỹ năng thông tin đáp ứng nhu cầu nâng cao khả năng định vị, khai thác, đánh giá và sử dụng thông tin của sinh viên, giảng viên
7 Phòng đọc chuyên gia: Là phòng dành cho giảng viên nghiên cứu chuyên sâu,
được thiết kế không gian yên tĩnh và cách xa khu vực không gian chung để không bị ảnh hưởng từ bên ngoài
8 Phòng tự học: Bố trí bàn học, máy tính, tủ đồ cá nhân,…nhằm phục vụ cho người
đọc 24/24, tách biệt với khu mượn trả sách, người học có thể ra vào tự do, chủ động thời gian học tập của mình
9 Khu vực đọc giải trí: Không gian thư giãn tự do, được trang bị các ghế sofa tiện
nghi, một số loại sách báo, tạp chí giải trí như thời trang, phim ảnh, truyện tranh; sinh viên có thể đọc sách hoặc ngả lưng nghỉ ngơi, thư giãn
10 Phòng học nhóm: Là những phòng có diện tích khác nhau từ nhỏ đến lớn được
trang bị bàn ghế, bảng, để phục vụ cho việc trao đổi, thảo luận theo nhóm của sinh viên
Trang 1111 Căng tin: Quán phục vụ các thức uống và thức ăn nhanh ngay trong thư viện dành
cho cả sinh viên và giảng viên
12 Khu in ấn, photocopy: Khu vực đáp ứng nhu cầu của người dùng muốn có bản
sao của cả tài liệu in ấn và các tài liệu kỹ thuật số mà họ đã truy cập trong thư viện Tại đây, sẽ bố trí máy scan tự phục vụ kết nối với máy in nhằm mục đích cho sinh viên tự scan và in những tài liệu mình muốn theo giới hạn cho phép của thư viện Thiết bị scan
sẽ được tích hợp thanh toán tùy theo nhu cầu của thư viện, đây có thể coi là một dịch
vụ tạo giá trị gia tăng cho thư viện
13 Khu trưng bày giới thiệu sách mới: Khu trưng bày các bộ sưu tập sách mới, tài
liệu và dịch vụ đa dạng của thư viện, có thể là các tủ chứa sách mới hoặc màn hình tivi giới thiệu thư viện và giới thiệu sách mới Tại khu vực này, thư viện có thể bố trí một số bàn để đọc sách mới theo yêu cầu
14 Khu ấn phẩm xuất bản của Trường: Các trường đại học thường có nhà xuất bản
riêng chuyên xuất bản những tài liệu của giảng viên, sinh viên trong trường viết Vì vậy khu vực trưng bày hoặc bán các ấn phẩm xuất bản của trường là rất quan trọng, nó
sẽ góp phần quảng bá hình ảnh của trường Thông thường khu vực này sẽ được bố trí cạnh khu trưng bày giới thiệu sách mới
15 Khu hướng dẫn học tập: Thư viện là nơi chứa một khối lượng lớn những tài liệu
chuyên ngành, vì vậy việc bố trí những lớp học ngay tại thư viện sẽ tạo điều kiện tiếp
Trang 12cận tài liệu rất dễ dàng Những khu hướng dẫn học tập sẽ là nơi để giảng viên và sinh viên đăng kí học tập, giảng dạy khi có nhu cầu
16 Khu hành chính thư viện: Khu vực làm việc của nhân viên và quản lý thư viện:
Phòng Nghiệp vụ, Phòng tin học, Phòng số hóa, Phòng máy chủ, Kho lưu tài liệu Một số mô hình thư viện đã được thiết kế và triển khai tại Việt Nam bởi IDT:
Thư viện vô cùng quan trọng đối với sự nghiệp giáo dục, hầu hết các trường cao đẳng, đại học đã nhìn thấy điều đó và bước đầu phát triển hệ thống thư viện Tuy nhiên, như vậy vẫn chưa đủ, thư viện cần có những bước đi đúng đắn để có thể trở thành “trái tim của các trường đại học” và “ngôi nhà thứ 2” của sinh viên Và mô hình Learning commons có thể coi là bước đi đầu tiên giúp thư viện phát huy vai trò và tầm quan trọng
Trang 13mong muốn đó, chúng tôi luôn mang tới cho thư viện những cái nhìn mới để từ đó giúp cho các thư viện Việt Nam có thể sánh ngang với cộng đồng thư viện trên Thế giới Xây dựng thư viện theo hướng Learning commons không phải việc đơn giản, và
để vận hành nó càng không dễ dàng Vì vậy, chúng tôi đã tích cực tìm hiểu, nghiên cứu
và tham gia các khóa đào tạo của chuyên gia nước ngoài để hiểu rõ hơn về cách thức xây dựng, tổ chức, triển khai, vận hành mô hình này Hiện tại, chúng tôi đang làm việc với nhiều thư viện để hỗ trợ thiết kế, bố trí không gian trên mô hình 3D Bên cạnh đó, chúng tôi đang tài trợ và đồng hành cùng Viện Thông tin Khoa học – Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh nghiên cứu đề tài khoa học: “Xây dựng và tổ chức thư viện theo mô hình “Không gian học tập chung” tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh” Đề tài đang trong quá trình hoàn thành, khi có kết quả nghiên cứu chúng tôi
sẽ báo cáo rộng rãi tới quý đồng nghiệp
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Tầm quan trọng của thư viện / Thanh Phong (Truy cập ngày 29/4/2016) tại
http://enews.agu.edu.vn/?act=VIEW&a=12479
[2] Nguyễn Minh Hiệp(2011), Xu hướng xây dựng không gian học tập chung (Learning Commons) ( Truy cập ngày 29/4/2016) tại
http://www.glib.hcmus.edu.vn/bantin/bt1111/Bai1.pdf
4/5/2016) tại
http://www.keepeek.com/Digital-Asset-Management/oecd/education/us-academic-libraries_245354858154#page1
[4] Nghiên cứu mô hình tổ chức không gian thư viện Đại học hiện đại ở Việt Nam (Truy cập ngày 4/5/2016) tại
http://ktct.tdt.edu.vn/web_old/index.php/nghien-cuu/giang-vien-nghien-cuu/san-pham-khoa-hoc/1756-nghien-cu-mo-hinh-t-chc-khong-gian-th-vin-i-hc-hin-i-vit-nam
Cử nhân Thông tin - thư viện LƯƠNG THỊ THẮM
Tên cơ quan: Công ty CP Thông tin & Công nghệ số
ĐT: 01689427537
Email: thamlt@idtvietnam.vn