ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- LẠI QUỐC ĐẠT HÌNH THÀNH BỘ PHẬN R&D ĐỂ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA NGHIÊN CỨU
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
LẠI QUỐC ĐẠT
HÌNH THÀNH BỘ PHẬN R&D ĐỂ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
(NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP CÔNG TY TNHH
SƠN LÂM – CĐP TỈNH TUYÊN QUANG)
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
Hà Nội, 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
LẠI QUỐC ĐẠT
HÌNH THÀNH BỘ PHẬN R&D ĐỂ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
(NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP CÔNG TY TNHH
SƠN LÂM – CĐP TỈNH TUYÊN QUANG)
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
MÃ SỐ: 60.34.04.12
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Văn Hải
Hà Nội, 2015
Trang 3MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 5
PHẦN MỞ ĐẦU 6
1 Lý do chọn đề tài 6
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 7
3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 10
3.1 Mục tiêu nghiên cứu 10
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 10
4 Phạm vi nghiên cứu 10
5 Mẫu khảo sát 10
6 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
7 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined
8 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined
9 Kết cấu của luận văn Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ Error! Bookmark not defined MỐI QUAN HỆ GIỮA NGHIÊN CỨU VÀ TRIỂN KHAI Error! Bookmark not defined VỚI NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆPError! Bookmark not defined 1.1 Cơ sở lý luận về nghiên cứu và triển khai Error! Bookmark not defined 1.1.1 Khái niệm nghiên cứu khoa học Error! Bookmark not defined 1.1.2 Khái niệm triển khai Error! Bookmark not defined 1.1.3 Khái niệm nghiên cứu và triển khai Error! Bookmark not defined 1.2 Cơ sở lý luận về doanh nghiệp nhỏ và vừa Error! Bookmark not defined 1.2.1 Khái niệm doanh nghiệp Error! Bookmark not defined 1.2.2 Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa Error! Bookmark not defined 1.2.3 Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa Error! Bookmark not defined 1.2.4 Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa Error! Bookmark not defined 1.3 Cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừaError! Bookmark not defined
1.3.1 Khái niệm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừaError! Bookmark not defined
1.3.2 Năng lực công nghệ của doanh nghiệp nhỏ và vừaError! Bookmark not defined
1.4 Tác động của nghiên cứu và triển khai đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và
vừa Error! Bookmark not defined
1.4.1 Quan niệm về nghiên cứu và triển khai với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ
và vừa Error! Bookmark not defined
1.4.2 Nội dung về sự tác động của nghiên cứu và triển khai đến năng lực cạnh tranh của
doanh nghiệp nhỏ và vừa Error! Bookmark not defined
* Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH Error! Bookmark not defined CỦA CÔNG TY TNHH SƠN LÂM – CĐP TỈNH TUYÊN QUANGError! Bookmark not defined
2.1 Khái quát về Công ty Sơn Lâm Error! Bookmark not defined 2.1.1 Nhiệm vụ của Công ty Sơn Lâm Error! Bookmark not defined
Trang 42.1.2 Nhân lực R&D của Công ty Sơn Lâm Error! Bookmark not defined 2.1.3 Nhân lực phổ thông của Công ty Sơn Lâm Error! Bookmark not defined 2.1.4 Thiết bị phục vụ hoạt động của Công ty Sơn LâmError! Bookmark not defined 2.2 Nghiên cứu tính khả thi trong thăm dò quặng Kaolin-Feldpas Error! Bookmark not defined
2.2.1 Nghiên cứu chứng minh nhu cầu của thị trường Error! Bookmark not defined 2.2.2 Nghiên cứu chứng minh sự cần thiết phải đầu tư thăm dòError! Bookmark not defined
2.2.3 Nghiên cứu chứng minh hiệu quả của mô hình quản lý Error! Bookmark not defined
2.3 Kết quả hoạt động R&D trong thăm dò quặng Kaolin-FeldpasError! Bookmark not defined
2.3.1 Kết quả nghiên cứu điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội Error! Bookmark not defined
2.3.2 Kết quả nghiên cứu đặc điểm địa chất mỏ Error! Bookmark not defined 2.3.3 Kết quả nghiên cứu chất lượng và đặc điểm công nghệ của kaolinError! Bookmark not defined
2.3.4 Kết quả nghiên cứu chất lượng và đặc điểm công nghệ của felspatError! Bookmark not defined
2.4 Đánh giá năng lực cạnh tranh của Công ty Sơn Lâm qua hoạt động thăm dò quặngError! Bookmark not defined
2.4.1 Năng lực cạnh tranh qua việc đánh giá chỉ tiêu trữ lượng Error! Bookmark not defined
2.4.2 Năng lực cạnh tranh qua việc tính trữ lượng Error! Bookmark not defined
* Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3 Error! Bookmark not defined HÌNH THÀNH BỘ PHẬN R&D Error! Bookmark not defined TẠI CÔNG TY TNHH SƠN LÂM – CĐP TỈNH TUYÊN QUANG Error! Bookmark not defined
3.1 Sự cần thiết hình thành bộ phận R&D trong khai thác, chế biếnError! Bookmark not defined
3.1.1 Nhu cầu thực tiễn Error! Bookmark not defined 3.1.2 Nhiệm vụ Error! Bookmark not defined 3.2 Cấu trúc và nhiệm vụ của bộ phận R&D tại Công ty Sơn LâmError! Bookmark not defined
3.2.1 Cơ sở thực tiễn để hình thành bộ phận R&D Error! Bookmark not defined 3.2.2 Chức năng và nhiệm vụ của bộ phận R&D trong hoạt động thăm dò Error! Bookmark not defined
3.3 Nghiên cứu điều kiện khai thác mỏ Error! Bookmark not defined 3.3.1 Nghiên cứu địa chất thuỷ văn Error! Bookmark not defined 3.3.2 Nghiên cứu bảo đảm vệ sinh công nghiệp và phòng chống cháy nổError! Bookmark not defined
3.4 Nghiên cứu giải pháp công nghệ chế biến quặng Error! Bookmark not defined 3.4.1 Mục tiêu đầu tư công nghệ khai thác và chế biến quặng Error! Bookmark not defined
Trang 53.4.2 Nghiên cứu lựa chọn quy mô, công suất và chủng loại sản phẩmError! Bookmark not defined
3.4.3 Nghiên cứu lựa chọn công nghệ khai thác và chế biếnError! Bookmark not defined 3.4.4 Nghiên cứu lựa chọn công nghệ cung cấp nước Error! Bookmark not defined 3.5 Đánh giá hoạt động R&D trong việc nâng cao năng lực cạnh tranhError! Bookmark not defined
3.5.1 Đánh giá tác động dương tính Error! Bookmark not defined 3.5.2 Đánh giá tác động âm tính Error! Bookmark not defined
* Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
Trang 6DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
KH&CN Khoa học và Công nghệ
R&D Research and Experimental Development
UNIDO United Nations Industrial Development
Organization Tổ chức phát triển công nghiệp của Liên Hiệp Quốc
Trang 7PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Để đóng góp vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp, hoạt động R&D đã được triển khai dưới hình thức đề tài, dự án, chương trình KH&CN với quy mô từ cấp Nhà nước đến cấp cơ sở và các hình thức khác Các doanh nghiệp lớn có năng lực tài chính, đã dùng kinh phí tự có từ các nguồn thu của doanh nghiệp để tổ chức bộ phận R&D, các doanh nghiệp nhỏ và vừa với tiềm lực tài chính có hạn thực hiện các nhiệm vụ R&D với sự hỗ trợ một phần tài chính
từ ngân sách và từ các nguồn khác
Trong một nghiên cứu do Trung tâm thông tin dự báo kinh tế - xã hội quốc gia (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) thực hiện đã đánh giá về nhu cầu thực tiễn của hoạt
động KH&CN nói chung và hoạt động R&D nói riêng là:“Trong giai đoạn
2011-2020, hoạt động R&D trên thế giới sẽ phát triển mạnh, do các nền kinh tế đều nhận thức được vai trò quan trọng của KH&CN đối với sản xuất Chi cho R&D sẽ chiếm tỷ trọng lớn trong chi ngân sách quốc gia và đặc biệt là các công ty, tập đoàn xuyên quốc gia …” Cũng theo nhận định của Trung tâm thông tin dự báo kinh tế - xã hội quốc gia "Những thành tựu KH-CN được áp dụng có hiệu quả sẽ trang bị lại về kỹ thuật cho các lĩnh vực chủ yếu của nền kinh tế, từng bước thay thế các tư liệu sản xuất truyền thống bằng tư liệu sản xuất hiện đại, đóng góp 50-60% vào tăng trưởng kinh tế, trong đó 3/5 là do tăng năng suất lao động"
Báo cáo của tổ chức UNCTAD (Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên hiệp quốc) cho thấy, trong năm 2002, thế giới đã chi 677 tỉ đô la đầu tư cho R&D, trong đó các tập đoàn xuyên quốc gia đã chi khoảng một nửa Riêng trong hoạt động R&D của lĩnh vực thương mại, chi phí của các tập đoàn này còn lớn hơn, chiếm 2/3 tổng số chi của toàn thế giới Trong năm 2003, mức chi cho R&D của mỗi tập đoàn lớn như Ford, Plizer, DamslerChryler, Siemens, Toyota và General
Trang 8Motor đều vượt quá 5 tỉ đô la Mỹ Cũng từ báo cáo của cơ quan này, hiện nay các doanh nghiệp lớn của thế giới đang chuyển nhiều hoạt động R&D của họ ra nước ngoài và một điểm đến được ưa thích nhất chính là châu Á Một số quốc gia thành công nhất trong lĩnh vực thu hút các đầu tư R&D của các tập đoàn xuyên quốc gia
có thể kể đến là Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan và Singapore
Nhưng thực tiễn ghi nhận rằng, kết quả từ hoạt động R&D của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn hạn chế cả về số lượng và chất lượng so với thế giới Nguyên nhân hạn chế là nhiều doanh nghiệp còn mang nặng suy nghĩ từ nền kinh tế “bao cấp”, chưa chủ động nghiên cứu xây dựng chiến lược kinh doanh đúng đắn phù hợp với chủ trương hội nhập kinh tế quốc tế… Việc đầu tư cho nghiên cứu và triển khai còn thấp, nhiều doanh nghiệp (đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ) chi phí quá ít hoặc không chi phí cho R&D, dẫn đến năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa còn rất hạn chế
Xuất phát từ lý do như đã phân tích, tôi chọn đề tài Hình thành bộ phận R&D để nâng cao năng lực cạnh tranh trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa (Nghiên cứu trường hợp Công ty TNHH Sơn Lâm – CĐP tỉnh Tuyên Quang) làm
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Quản lý KH&CN
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Đã có các công trình khoa học tại nước ngoài nghiên cứu về chủ đề mà Luận văn đã lựa chọn, có thể điểm:
- Luận án tiến sĩ của tác giả Nirmala Kannankutty (2014), Nghiên cứu về các doanh nghiệp KH&CN, thống kê và điều tra về hoạt động R&D và năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Hoa Kỳ (Research on the Science and Technology Enterprise: Statistics and Surveys - R&D, U.S S&T Competitiveness) Luận án này
đã thống kê và điều tra số liệu do các doanh nghiệp đầu tư chi phí cho R&D, để chứng minh mối quan hệ giữa đầu tư cho hoạt động R&D với năng lực cạnh tranh
Trang 9của các doanh nghiệp, kết quả cho thấy có tỷ lệ thuận giữa chi phí cho R&D với năng lực cạnh tranh và lợi nhuận của doanh nghiệp;
- Nghiên cứu của OECD (2014) về Innovation in science, technology and industry Research and Development đã tìm ra mối quan hệ giữa GDP của các quốc
gia và việc đầu tư chi phí cho hoạt động R&D của các doanh nghiệp trong quốc gia
đó, kết quả cho thấy nhóm quốc gia có GDP thấp thì các doanh nghiệp có xu hướng chi phí ít hoặc không chi phí cho hoạt động R&D, từ đó dẫn đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thấp
Tại Việt Nam cũng đã có các nghiên cứu liên quan đến hoạt động R&D và năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp, có thể nêu:
- Đề tài: Nghiên cứu sự hình thành phát triển tổ chức và hoạt động R&D trong doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam của Nguyễn Minh Hạnh (2007) đã
phân tích lịch sử quá trình hình thành, phát triển của tổ chức và hoạt động R&D trong doanh nghiệp nhỏ và vừa, tác giả đã rút ra các yếu tố bên trong cũng như bên ngoài cản trở việc thúc đẩy tổ chức và hoạt động R&D của các doanh nghiệp nhỏ
và vừa Bằng cách đó, tác giả đã đề xuất một số giải pháp chính sách khắc phục: nâng cao nhận thức của lãnh đạo các doanh nghiệp nhỏ và vừa về vai trò của hoạt động R&D trong đổi mới công nghệ, đổi mới sản phẩm, nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa; Hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa thực hiện các hoạt động và tổ chức hoạt động R&D thông qua cơ chế miễn giảm thuế, chương trình xác lập quyền sở hữu trí tuệ, bảo lãnh tín dụng…
- Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Quản lý KH&CN của Nguyễn Thanh Bình
(2010)“Những khó khăn trong việc chuyển đổi các đơn vị R&D của ngành Năng lượng Nguyên tử Việt Nam theo cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm và giải pháp khắc phục”, đã vận dụng Khoa học về Chính sách và quản lý, đồng thời thông qua
nghiên cứu, khảo sát thực tiễn, góp phần nhận diện thêm đầy đủ những khó khăn, đặc biệt là những khó khăn cụ thể, đặc thù trong việc chuyển đổi của Ngành năng
Trang 10lượng nguyên tử hiện nay và khuyến nghị các giải pháp bổ sung, hỗ trợ để các đơn
vị R&D nói trên từng bước chuyển đổi thành công theo cơ chế tự chủ, tự chịu trách
nhiệm, góp phần hiện thực hoá ý tưởng tốt đẹp của Nghị định 115
- Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Quản lý KH&CN của Thái Văn Tào
(2013) “Giải pháp đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu và triển khai (R&D) trong các doanh nghiệp chế biến tại tỉnh Vĩnh Long” nghiên cứu thực tiễn hoạt động R&D
của các doanh nghiệp công nghiệp chế biến tại Vĩnh Long, thu thập các luận cứ lý thuyết và thực tế, trên cơ sở đó đề xuất, khuyến nghị các giải pháp thích hợp cho Nhà nước và DN ở địa phương, góp phần đổi mới phương thức quản lý các hoạt động KH&CN của hệ thống đổi mới quốc gia, trong quá trình hội nhập và phát triển toàn cầu như hiện nay
- Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Quản lý KH&CN của Nguyễn Thị Hà
(2014) “Nghiên cứu hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu thống kê đầu vào và đầu ra phục
vụ công tác đánh giá hoạt động của tổ chức R&D thuộc lĩnh vực khoa học xã hội
và nhân văn trong trường đại học ở Việt Nam”, Luận văn đã phân tích hiện trạng
các chỉ tiêu thống kê đầu vào và đầu ra nhằm phục vụ công tác đánh giá hoạt động của các tổ chức R&D thuộc lĩnh vực KHXH&NV trong các trường đại học: thực tế
ở Việt Nam và kinh nghiệm trên thế giới; nhu cầu cần hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu thống kê đầu vào và đầu ra phục vụ công tác đánh giá hoạt động của các tổ chức R&D thuộc lĩnh vực KHXH&NV trong trường đại học ở Việt Nam; Đề xuất hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu thống kê đầu vào và đầu ra phục vụ công tác đánh giá hoạt động của các tổ chức R&D thuộc lĩnh vực KHXH&NV trong trường đại học ở Việt Nam
Có thể nhận định: các công trình nghiên cứu ở nước ngoài đã chỉ ra mối quan hệ giữa chi phí cho hoạt động R&D với năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhưng các nghiên cứu ở nước ngoài chưa hoàn toàn phù hợp với môi trường kinh doanh, môi trường KH&CN như ở
Trang 11Việt Nam Trong khi đó, các nghiên cứu ở trong nước chưa chỉ ra được mối quan
hệ này Do đó, đề tài Hình thành bộ phận R&D để nâng cao năng lực cạnh tranh trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa (Nghiên cứu trường hợp Công ty TNHH Sơn Lâm – CĐP tỉnh Tuyên Quang) có nhiệm vụ giải quyết “khoảng trống” như đã chỉ
ra
3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục tiêu nghiên cứu
Luận văn đề ra mục tiêu nghiên cứu: Chứng minh việc hình thành bộ phận R&D có thể nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, Luận văn phải thực hiện được các nhiệm
vụ sau:
- Phân tích cơ sở lý luận về mối tương quan giữa R&D với năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa;
- Hiện trạng hoạt động R&D của Công ty TNHH Sơn Lâm – CĐP tỉnh Tuyên Quang;
- Giải pháp hình thành bộ phận R&D để nâng cao năng lực cạnh tranh của Công ty TNHH Sơn Lâm – CĐP tỉnh Tuyên Quang
4 Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi nghiên cứu về thời gian: 2010-2014
- Phạm vi nghiên cứu về không gian: Công ty TNHH Sơn Lâm – CĐP tỉnh Tuyên Quang
5 Mẫu khảo sát
Công ty TNHH Sơn Lâm – CĐP tỉnh Tuyên Quang
