GIẢNG DẠY KIẾN THỨC THÔNG TIN TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÀ NỘI - THỰC TIỄN TRIỂN KHAI VÀ NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM ThS Nguyễn Văn Kép, ThS Phùng Thị Mai, ThS Nguyễn Thị Ngà, ThS Nguyễn Thị Th
Trang 1GIẢNG DẠY KIẾN THỨC THÔNG TIN TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÀ NỘI - THỰC TIỄN TRIỂN KHAI
VÀ NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM
ThS Nguyễn Văn Kép, ThS Phùng Thị Mai, ThS Nguyễn Thị Ngà, ThS Nguyễn Thị Thủy
Nhóm Kiến thức thông tin – Thư viện Đại học Hà Nội
Tóm tắt: Bài viết giới thiệu khái quát, nêu một số kết quả minh họa và chia sẻ những bài học kinh nghiệm về hoạt động đào tạo kiến thức thông tin đang được triển khai tại Thư viện trường Đại học Hà Nội
Đào tạo Kiến thức thông tin luôn là hoạt động rất quan trọng với thư viện các trường đại học, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay khi mà sự phát triển của khoa học công nghệ, sự bùng
nổ thông tin đang diễn ra mạnh mẽ từng ngày, từng giờ kéo theo những yêu cầu ngày càng cao cho người dùng tin về tính chính xác, tính cập nhật, tính chuyên sâu của thông tin mà họ
sử dụng Điều đó đòi hỏi người dùng tin rất cần được đào tạo, trang bị những kỹ năng để có thể tìm kiếm, truy cập, đánh giá, lựa chọn, sử dụng thông tin một cách hiệu quả cho nhu cầu của mình và được hỗ trợ kịp thời từ thư viện khi gặp khó khăn một cách nhanh nhất Với nhận định như vậy nên công tác đào tạo Kiến thức thông tin tại Thư viện Đại học Hà Nội đã được chú trọng triển khai ngay trong những ngày đầu chuyển sang mô hình phục vụ kho mở
từ năm 2003 ở hình thức đơn giản, cơ bản nhất cho đến những mô hình triển khai ngày càng hoàn thiện hơn như hiện nay
1 Tổng quan về Kiến thức thông tin
1.1 Khái niệm
Kiến thức thông tin (KTTT) là khái niệm khá mới với nhiều người làm công tác thư viện ở Việt Nam Tuy nhiên một số hoạt động có liên quan đến công tác phát triển KTTT đã được các thư viện ở Việt Nam triển khai khá sớm, bao gồm hoạt động hướng dẫn thư viện và hướng dẫn thư mục
Hiện nay có khá nhiều định nghĩa khác nhau về KTTT, mỗi định nghĩa phản ánh một cách nhìn nhận và đánh giá khác nhau Jesus Lau (2006) cho rằng việc hiểu các định nghĩa khác nhau liên quan đến KTTT là rất quan trọng nhằm định hướng rõ ràng cho xây dựng chương trình KTTT (3) Theo Hiệp hội Truyền thông và Công nghệ giáo dục Hoa Kì “KTTT
là khả năng tìm và sử dụng thông tin - nhân tố quyết định để hình thành khả năng học tập suốt đời” Trong khi đó Hiệp hội Cán bộ Thư viện Trường học Hoa Kì mở rộng định nghĩa này và đề cập đến cả khả năng đánh giá thông tin
Trang 2Tại Hội nghị về KTTT và kỹ năng học tập suốt đời (Information Literacy and Lifelong learning) diễn ra vào ngày 6 - 9 tháng 11 năm 2005 tại Alexandria, Ai Cập: KTTT được định nghĩa “là khả năng tìm kiếm, đánh giá, sử dụng và tái tạo thông tin một cách hiệu quả phục
vụ mục đích cá nhân, xã hội, công việc và học tập”
Trong thời đại công nghệ số, con người có hiểu biết, kiến thức về các công nghệ, kỹ thuật thôi chưa đủ, mà cần phải học cách tìm kiếm, truy cập, tổ chức, phân tích và đánh giá thông tin nhằm sử dụng vào việc ra quyết định và giải quyết vấn đề một cách hiệu quả nhất Viện Kiến thức thông tin Úc và New Zealand cho rằng, một người có kiến thức thông tin là người có khả năng:
- Nhận dạng được nhu cầu tin của bản thân;
- Xác định được phạm vi của thông tin mà mình cần;
- Thẩm định thông tin và nguồn của chúng một cách tích cực và hiệu quả;
- Phân loại, lưu trữ, vận dụng và tái tạo nguồn thông tin được thu thập hay tạo ra;
- Biến nguồn thông tin được lựa chọn thành cơ sở tri thức;
- Sử dụng thông tin vào việc học tập, tạo tri thức mới, giải quyết vấn đề, và ra quyết định một cách có hiệu quả;
- Nắm bắt được các khía cạnh kinh tế, pháp luật, chính trị và văn hóa trong việc sử dụng thông tin;
- Truy cập và sử dụng các nguồn thông tin hợp pháp và hợp đạo đức;
- Sử dụng thông tin và tri thức để thực hiện các quyền công dân và trách nhiệm xã hội;
- Trải nghiệm kiến thức thông tin như một phần của học tập độc lập cũng như tự học suốt đời [3]
1.2 Vai trò của Kiến thức thông tin
Với những đặc điểm và tính chất như trên, kiến thức thông tin đóng vai trò như thế nào trong bối cảnh kinh tế, xã hội hiện nay? Đâu là vai trò của ngành thông tin thư viện trong việc phát triển kiến thức thông tin? Sự bùng nổ thông tin toàn cầu, nhu cầu học tập độc lập và học tập suốt đời chính là những nhân tố quan trọng giúp khẳng định tầm quan trọng đặc biệt của kiến thức thông tin
Sự bùng nổ thông tin
Trước hết, cần phải thấy rõ tác động to lớn của sự bùng nổ thông tin trong thời đại mà ai cũng có thể phổ biến thông tin qua nhiều kênh khác nhau, đặc biệt là Internet Dễ dàng nhận thấy ngày nay việc xuất bản hoặc công bố một tài liệu dưới dạng in ấn hay điện tử đã trở nên
dễ dàng và thuận tiện hơn bao giờ Các nguồn thông tin nở rộ, đặc biệt là Internet, và thế giới
Trang 3thông tin trở nên hết sức phức tạp Các nguồn thông tin đa phương tiện, các tài liệu dưới dạng giấy vẫn hàng ngày tăng theo cấp số nhân Điều này tất yếu dẫn đến tính phức tạp và diện phong phú của nguồn tin Vấn đề đặt ra là: làm sao kiểm soát được lượng thông tin khổng lồ đang ngày càng gia tăng một cách chóng mặt? làm sao kiểm soát được chính chính xác và độ chân thực của thông tin? Kiến thức thông tin đặc biệt hữu ích cho con người trong việc tự điều chỉnh bản thân và năng lực tư duy sao cho phù hợp với hoàn cảnh mới, giúp con người
tự mình cập nhật và tiếp nhận tri thức mới một cách dễ dàng và chủ động
Nhu cầu học tập độc lập và tự học suốt đời
Học tập suốt đời - một nhu cầu của cá nhân và xã hội Trong quá trình phát triển của xã hội loài người, của nền văn minh nhân loại, học tập, làm việc, cống hiến và hưởng thụ của mỗi cá nhân, tập thể được xem như một nhu cầu tất yếu, một sự thật hiển nhiên mà không cần bàn cãi
Học tập suốt đời, hiểu theo nghĩa rộng, có thể tạo lập một cơ sở để các cá nhân có thể quản lý tốt hơn những rủi ro về nghề nghiệp; giúp chính phủ và tổ chức, doanh nghiệp hỗ trợ
cá nhân đảm bảo nghề nghiệp của mình Một chiến lược học tập toàn diện cho phép tối đa hóa các cơ hội học tập có thể được chứng thực thông qua những lợi ích mà nó đem lại cho nên kinh tế, các tổ chức doanh nghiệp, và cho chính mỗi cá nhân [2]
Hơn thế nữa, có một thực tế không thể phủ nhận là: ngày nay, các hoạt động học tập đang diễn ra không chỉ tại các cơ sở đào tạo, mà còn có thể được tổ chức tại nhà riêng, cộng đồng, các địa điểm giải trí, nơi làm việc, thông qua các phương tiện truyền thông, bạn bè và các mối quan hệ khác Đó chính là cơ sở cho sự ra đời của “xã hội học tập” – nơi mà người học có toàn quyền tự do lựa chọn trang bị cho mình phương thức học tập của riêng mình trên
cơ sở vô số cơ hội học tập mà họ có thể có được (nhu cầu tự định hướng) Và một trong những nhân tổ chủ chốt cấu thành nên khả năng tự định hướng đó chính là kiến thức thông tin Có thể nói, kiến thức thông tin chính là chìa khóa xây dựng nên một “xã hội học tập”
2 Thực tiễn triển khai hoạt động đào tạo Kiến thức thông tin tại Thư viện Đại học
Hà Nội
Hiện tại, Thư viện Đại học Hà Nội đang triển khai đào tạoKiến thức thông tin với 12 lớp học có nội dung khác nhau chia thành 02 mảng như sau:
2.1 Các lớp học ĐIỀU KIỆN
Đây là các lớp học sinh viên bắt buộc phải tham gia theo yêu cầu của bộ môn, của trường hoặc để có quyền sử dụng Thư viện, bao gồm 03 lớp:
Lớp Giới thiệu tổng quan về Thư viện: được tổ chức trong tuần sinh hoạt chính trị vào đầu năm học mới, dành cho đối tượng là tân sinh viên, thường diễn ra tại hội trường lớn, chia thành 03 ca, mỗi ca 30 phút Mục đích nhằm giới thiệu những tiện ích thư viện mang lại
Trang 4cho sinh viên và hình thức đăng ký sử dụng
Lớp hướng dẫn sử dụng Thư viện: sinh viên tham gia lớp học phải đạt yêu cầu trong bài kiểm tra (trên máy) và thực hành mới được cấp quyền sử dụng Thư viện Các lớp sẽ tự đăng ký ngày, giờ phù hợp để tham gia tập huấn Thông thường mỗi lớp có khoảng 15-25 sinh viên Mục đích nhằm giúp người dùng nắm được các quy định cơ bản nhất trong việc ra, vào Thư viện, sử dụng kho mở, cách tìm kiếm tài liệu trên máy và trong kho (tìm kiếm cơ bản), đăng ký mượn, trả gia hạn tài liệu…
Lớp kỹ năng thông tin: do Bộ môn Tin học cơ sở của trường đề xuất đưa vào chương trình giảng dạy chính thức với thời lượng 05 tiết với 02 nội dung là sử dụng mô hình The Big six trong việc giải quyết nhu cầu tin và trích dẫn tài liệu tham khảo tự động bằng phần mềm Endnote Mỗi phần đều kết hợp lý thuyết và thực hành Lịch học và các lớp học do Bộ môn Tin học cơ sở sắp xếp
2.2 Các lớp học KỸ NĂNG
Đây là các lớp học được tổ chức dựa trên kết quả khảo sát nhu cầu thực tế của sinh viên
và do sinh viên tự nguyện đăng ký tham gia bao gồm 09 lớp như sau:
Lớp hướng dẫn tra cứu OPAC: hướng dẫn chi tiết về các thao tác tìm kiếm tài liệu trong phân hệ OPAC của phần mềm LIBOL, cách thu hẹp hoặc mở rộng phạm vi tìm kiếm, cách xây dựng từ khóa, cách xử lý các lỗi thường gặp trong tìm kiếm, cách sử dụng các kênh
hỗ trợ khi gặp khó khăn trong tìm kiếm tài liệu…
Kỹ năng tìm tin trên Internet: hướng dẫn các thủ thuật tìm kiếm thông tin trên internet, cách đánh giá, chọn lọc thông tin, cách thức lưu trữ thông tin phục vụ mục đích học tập suốt đời…
Kỹ năng trích dẫn và tạo danh mục tài liệu tham khảo tự động với phần mềm Endnote: cung cấp tài liệu về trích dẫn TLTK, hướng dẫn sử dụng phần mềm Endnote để tạo danh mục danh mục tài liệu tham khảo theo các chuẩn quy định…
Kỹ năng sử dụng Micorsoft Word (nâng cao)
Kỹ năng sử dụng Microsoft Powerpoint (nâng cao)
Kỹ năng sử dụng phần mềm SPSS
Kỹ năng sử dụng phần mềm Prezi (cơ bản)
Hướng dẫn tạo email sinh viên (s.hanu.edu.vn) và tài khoản Dreamspark
Kỹ năng sử dụng phần mềm NVIVO
Có thể tham khảo thêm thông tin về các lớp học trong mô tả chi tiết dưới đây
Trang 5STT Tên lớp học Nội dung Phương pháp tổ chức, trình bày Hình
thức
Thời gian
Đối tượng
1 Giới thiệu tổng quan Thư viện Những tiện ích mà thư viện mang lại
cho sinh viên
Lịch tập huấn, hình thức đăng ký
Tuần sinh hoạt chính trị đầu năm
Trình bày PPT kèm video, tặng quà khi có câu hỏi hay
Tổ chức các tour nhỏ (15-20 sinh viên) tham quan Thư viện ngay sau buổi giới thiệu
Bắt buộc 30
phút
SV năm 1
2 Hướng dẫn sử dụng Thư viện Nội quy, giới thiệu tài nguyên, nguyên
tắc tổ chức sắp xếp tài liệu, cách tìm kiếm tài liệu (cơ bản), giới thiệu các lớp kỹ năng, cách đăng ký phòng học nhóm, cách sử dụng phòng máy, đăng nhập wifi…
Tổ chức tập huấn theo lớp Kết hợp lý thuyết, kiểm tra và làm thực hành theo nhóm
Bắt buộc nếu muốn
sử dụng Thư viện
120 phút
SV năm 1
3 Tra cứu với OPAC Thủ thuật tìm kiếm tài liệu trong Thư
viện trên máy và trong các kho
Trình bày PPT
Lý thuyết kết hợp thực hành
Đăng ký
tự nguyện
30 phút Tất cả
4 Kỹ năng thông tin Sử dụng mô hình Big Six trong giải
quyết nhu cầu tin
Kỹ năng trích dẫn tài liệu với Endnote
Trình bày PPT
Lý thuyết kết hợp thực hành
Theo lớp Tin học
cơ sở
5 tiết SV chính
quy
5 Kỹ năng tìm tin trên Internet Đặc điểm thông tin trên Internet
Đánh giá thông tin trên Internet Thủ thuật tìm kiếm trên Internet với Google
Lưu trữ trực tuyến
Trình bày PPT, kết hợp lý thuyết và thực hành
Đăng ký
tự nguyện
45 phút
Tất cả
6 Kỹ năng trích dẫn và tạo danh mục
tài liệu tham khảo tự động bằng
Endnote
Lý thuyết trích dẫn tài liệu Nhập tài liệu tham khảo vào Endnote Chèn tài liệu tham khảo từ Endnote vào file Word
Tạo danh mục TLTK tự động theo chuẩn
Trình bày PPT và trực tiếp trên phần mềm
Giới thiệu lý thuyết và cài đặt phần mềm thực hành trên máy người dùng
Đăng ký
tự nguyện
45 phút Tất cả
7 Kỹ năng sử dụng WORD (trình bày
tiểu luận, khóa luận, luận văn, luận
án-nâng cao)
Cách thiết lập mặc định trang word Cách tạo mục lục tự động
Cách đánh số trang theo section Cách xoay trang, đặt header, footer Cách thiết lập tab
Trình bày PPT và trực tiếp trên máy Giới thiệu lý thuyết và kết hợp thực hành
Đăng ký
tự nguyện
45 phút
Tất cả
8 Kỹ năng sử dụng POWERPOINT Nguyên tắc trình bày PPT Trình bày lý thuyết và minh họa Đăng ký 45 Tất cả
Trang 6(nâng cao) Kỹ năng đặc biệt trong PPT
Chèn hình ảnh, âm thanh, hyperlink…
Chèn bảng biểu, đồ thị
trực tiếp trong PPT Sửa bài của người dùng
tự nguyện phút
9 Kỹ năng sử dụng PREZI (cơ bản) Cách đăng ký tài khoản và cài đặt
Prezi Desktop Các thao tác cơ bản về Prezi Những lưu ý khi sử dụng Prezi
Trình bày trực tiếp trên máy Thực hành tạo một bài Prezi đơn giản
Đăng ký
tự nguyện
45 phút
Tất cả
10 Kỹ năng sử dụng SPSS (cơ bản) Giới thiệu SPSS, cách download, cài
đặt Những tính năng chính của SPSS Những khái niệm, thuật ngữ cơ bản trong SPSS
Nhập liệu và tính toán thống kê với SPSS
Trình bày PPT Thực hành trực tiếp trên phần mềm Bài tập
Đăng ký
tự nguyện
45 phút
Tất cả
11 Kỹ năng sử dụng NVIVO (cơ bản) Đang chuẩn bị bài giảng
12 Hướng dẫn sử dụng tài khoản
Dreamspark để download Window
8.1 và phần mềm bản quyền miễn
phí
Cách tạo tài khoản email
(@s.hanu.edu.vn)
Cách tạo tài khoản Dreamspark Cách sử dụng tài khoản Dreamsprak để download hệ điều hành Window 8.1 và phần mềm Office 365 bản quyền
Trình bày PPT Hướng dẫn từng bước trên máy
Hỗ trợ sau lớp học qua email, điện thoại và facebook
Đăng ký
tự nguyên
45 phút
SV ĐHHHN
Bảng 1 Mô tả chi tiết về các lớp học Kiến thức thông tin đang được triển khai tại Thư viện Đại hoc Hà Nội
Trang 72.3 Hoạt động HỖ TRỢ sau lớp học (ONLINE GOING SUPPORT)
Hiện nay, Thư viện triển khai hoạt động hỗ trợ người dùng theo 05 kênh như sau:
Hỗ trợ trực tiếp – Quầy Giải đáp thông tin: đây là nội dung được Thư viện giao cho Tổ Tập huấn và giải đáp thông tin đảm nhiệm Bộ phận này được bố trí tại tầng 1 với 01 cán bộ trực thường xuyên, có trách nhiệm hỗ trợ, hướng dẫn và giải đáp trực tiếp mọi thắc mắc của bạn đọc trong tất cả các vấn đề liên quan đến sử dụng Thư viện như tra cứu tài liệu, đăng ký lớp học, phòng học nhóm, tư vấn thông tin…
Hỗ trợ trực tuyến – Zopim, Facebook, Teamviewer: người dùng ở xa có thể sử dụng trình chat Zopim (một tiện ích miễn phí đính kèm trên website) để được hỗ trợ trực tuyến từ cán bộ Thư viện Điểm ưu việt của tiện ích này là nó cho phép người dùng có thể trò chuyện ngay sau khi click chuột vào biểu tượng hỗ trợ trực tuyến mà không cần thực hiện bất cứ một thao tác đăng nhập nào Ngoài ra họ cũng có thể sử dụng tài khoản trên mạng xã hội facebook hoặc phần mềm điều khiển từ xa Teamviewerđể nhận sự giúp đỡ từ Thư viện
Hình 1: Giao diện của trình chat Zopim – Hỗ trợ trực tuyến
Hỗ trợ offline – email: trong trường hợp các kênh trực tuyến không hoạt động người dùng có thể gửi email tới địa chỉ lic@hanu.edu.vn và sẽ được trả lời trong thời gian tối đa 48 tiếng
Hỗ trợ qua điện thoại – Điện thoại bàn/Hotline: người dùng sử dụng các số điện thoại bàn nội bộ Thư viện đặt sẵn trong các phòng để hỏi tư vấn về tìm kiếm tài liệu hoặc trợ giúp các khó khăn khác Thư viện cũng cấp số điện thoại di động để giải quyết các vấn đề nóng
Hỗ trợ qua Website: người dùng có thể tra cứu tài liệu thông qua cổng kết nối tắt tới phần mềm tích hợp trên website Họ cũng có thể đọc các bài hướng dẫn tìm kiếm, đăng ký mượn, trả, gia hạn tài liệu hoặc đặt câu hỏi, yêu cầu tài liệu trên giao diện website, theo dõi lịch lớp học Đặc biệt, người dùng có thể tự đăng ký vào các lớp học đang mở do Thư viện
tổ chức thông qua tính năng Đăng ký tập huấn
2.4 Một số kết quả đánh giá hoạt động đào tạo Kiến thức thông tin
Trong 13 năm qua, hoạt động đào tạo Kiến thức thông tin tại Thư viện Đại học Hà Nội
từ những hình thức cơ bản, đơn giản đến những hoạt động bài bản và ngày càng hoàn thiện
Trang 8hơn như hiện nay đã thu được những kết quả rất đáng khích lệ, đặc biệt trong khoảng thời gian 3-4 năm gần đây Có thể điểm qua một số thống kê trong những lần khảo sát đánh giá mới nhất như sau:
Bảng tổng hợp kết quả khảo sát về chất lượng lớp Kỹ năng thông tin 2012-2013 với 05 tiêu chí đánh giá về các kỹ năng mà sinh viên có được sau lớp học và 01 tiêu chí đánh giá tổng quát về giáo viên
Tiêu chí
Mức độ
Khái niệm
Kỹ năng
thông tin
Vận dụng
Kỹ năng thông tin
Nhập liệu Endnote
Chèn Endnote vào word
Tạo danh mục TLTK theo mẫu
Giáo viên
Bảng 2: Đánh giá về khả năng hiểu và vận dụng kỹ năng thông tin của sinh viên sau lớp học
Bảng tổng hợp cho thấy lớp học đạt hầu hết những mục tiêu đề ra, mức đánh giá khá và tốt với kiến thức mà người dùng lĩnh hội và áp dụng sau lớp học chiếm tỷ lệ cao
Biểu đồ 1: Khảo sát khả năng tạo danh mục TLTK tự động bằng phần mềm Endnote sau lớp học (đơn vị tính:%)
Kết quả khảo sát về chất lượng lớp Tập huấn sử dụng Thư viện
Biểu đồ 2: Kết quả khảo sát chất lượng lớp Tập huấn sử dụng Thư viện (Đơn vị tính: %)
0 20 40 60 80 100
Tạo danh mục TLTK theo mẫu
93 80
40
Tot Kha Trung bình Yếu Kém
0 10 20 30 40
Tập huấn sử dụng Thư viện
32,73
38,7
21,13
3,18
Tot Kha Trung bình Yếu Kém
Trang 9Kết quả thống kê về số lượng các lớp đào tạo kỹ năng đã tổ chức từ 2013 đến nay:
Lớp Giới thiệu tổng quan về Thư viện: 9 lớp (3 lớp/năm, mỗi lớp gồm sinh viên của nhiều khoa)
Lớp Hướng dẫn sử dụng Thư viện: 240 lớp (trung bình 80 lớp/ năm, mỗi lớp 25 sinh viên)
Lớp Kỹ năng thông tin: 150 lớp (trung bình 50 lớp/năm, mỗi năm 3 đợt, mỗi lớp 25 sinh viên)
Lớp Kỹ năng tìm tin trên Internet: 12 lớp (mỗi năm 1 đợt 3 tháng và các lớp lẻ, số lượng 15-20 sinh viên/lớp) Lớp học bắt đầu triển khai từ tháng 3/2014
Lớp Kỹ năng trích dẫn và tạo danh mục tài liệu tham khảo bằng phần mềm Endnote: 48 lớp (mỗi năm 1 đợt cố định 6 lớp và các lớp lẻ khác, số lượng 20-25 sinh viên/lớp) Ngoài ra còn tổ chức các lớp dành cho cán bộ, giảng viên theo yêu cầu đặt hàng của các khoa trong trường
Lớp Kỹ năng sử dụng Word (nâng cao): 16 lớp (mỗi năm 1 đợt 3 tháng và các lớp lẻ khác, số lượng 15-20 sinh viên/lớp)
Lớp Kỹ năng sử dụng Powerpoint (nâng cao): 25 lớp (mỗi năm 1 đợt 3 tháng và các lớp
lẻ khác, số lượng 15-20 sinh viên/lớp) Ngoài ra còn tổ chức các lớp dành cho cán bộ, giảng viên theo yêu cầu đặt hàng của các khoa trong trường
Lớp Kỹ năng sử dụng phần mềm SPSS trong xử lý dữ liệu thống kê: 25 lớp (mỗi năm 1 đợt 3 tháng và các lớp lẻ khác, số lượng 15-20 sinh viên/lớp) Ngoài ra còn tổ chức các lớp dành cho cán bộ, giảng viên theo yêu cầu đặt hàng của các khoa trong trường
Lớp Windows 8.1 và Office 365: 15 lớp (thử nghiệm 5 lớp và triển khai diện rộng 10 lớp, số lượng 20-25 sinh viên/lớp) Bắt đầu triển khai từ tháng 4/2015
Kết quả hoạt động hỗ trợ trực tuyến: theo con số thống kê từ cuối năm 2013 đến cuối năm 2014 đã có tổng cộng 521 lần trả lời, trong đó có 315 trường hợp trực tuyến và 206 trường hợp trả lời offline qua email, điều này cho thấy tính hiệu quả của Zopim so với trước đây khi kênh hỗ trợ phải đăng nhập bằng Yahoo Messenger từ 2011-2012 chỉ có 36 trường hợp
Ngoài ra, mô hình Đào tạo Kiến thức thông tin cũng được sự quan tâm, chia sẻ và tham quan học hỏi của nhiều Thư viện các trường đại học khác trong khu vực Hà Nội
Tuy nhiên, hoạt động đào tạo Kiến thức thông tin tại Thư viện Đại học Hà Nội trong những năm qua cũng còn rất nhiều điểm hạn chế và đối mặt với những khó khăn mới Có thể điểm qua một số nét như sau:
Với lớp Kỹ năng thông tin
Thời lượng dành cho Kỹ năng thông tin trong nội dung Tin học cơ sở quá ít, chỉ gồm
05 tiết Với khoảng thời gian này thì khó có thể dành nhiều thời gian cho sinh viên thực hành
Trang 10các kỹ năng để họ có những trải nghiệm tốt hơn về tìm kiếm, truy cập, chọn lọc, tổ chức, đánh giá thông tin Hơn thế nữa với chỉ 05 tiết ngắn gọn trong một buổi học khiến nội dung này thiếu tính gắn kết và tương tác cao giữa giảng viên và sinh viên
Tính phát triển bền vững: hiện tại, lớp Kỹ năng thông tin vẫn chỉ là một nội dung được lồng ghép trong môn học Tin học cơ sở nên về lâu dài, nếu mãi đóng vai trò là một nội dung đính kèm của một môn học khác thì tính chủ động và phát triển bền vững là rất khó khăn bởi
nó phụ thuộc nhiều vào khả năng phối hợp công việc, mối quan hệ và tính hành chính của môn học, đặc biệt là xu thế chuyển đổi sang mô hình đào tạo tín chỉ rất phổ biến như hiện nay
Với các lớp Kỹ năng khác:
Hoạt động Marketing chưa thực sự đạt hiệu quả cao: mặc dù đã có một bộ phận chuyên trách về Marketing, tuy nhiên đến nay hoạt động này vẫn chưa phát huy hết vai trò như mong muốn, tính chủ động, sáng tạo chưa cao Vẫn còn rất rất nhiều cán bộ, giảng viên và sinh viên chưa biết đến những nội dung, những lớp học mà Thư viện đã và đang triển khai
để hỗ trợ họ Khảo sát cho thấy, đa phần sinh viên tham gia lớp học là do được những người
đã từng tham gia trước đó giới thiệu
Thiếu hụt đội ngũ cán bộ hướng dẫn, giảng dạy: Với 12 nội dung đang triển khai như hiện nay và một số mảng sắp được thực hiện thì 04 giáo viên là con số rất khiêm tốn, chưa
kể ở một số nội dung chỉ có 01 cán bộ có thể hướng dẫn được Điều này gây rất nhiều khó khăn trong việc triển khai nhiều lớp ở nhiều thời điểm khác nhau trong năm
Vấn đề kinh phí hỗ trợ hoạt động: hoạt động đào tạo Kiến thức thông tin (gồm cả hai hình thức bắt buộc và tự nguyện) đều đã triển khai miễn phí trong nhiều năm Để phát triển bền vững, rất cần nguồn kinh phí hỗ trợ cho đội ngũ cán bộ, giảng viên thực hiện để họ có thể tái đầu tư trở lại vào việc nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng giảng dạy, tham gia học hỏi, bồi dưỡng những nội dung mới và hỗ trợ cho Thư viện để tái đầu tư trang thiết bị, công nghệ…
3 Một số kinh nghiệm trong hoạt động đào tạo Kiến thức thông tin tại Thư viện Đại học Hà Nội
Sau chặng đường triển khai đào tạo Kiến thức thông tin với thời gian dài, Thư viện Đại học Hà Nội cũng đã có cho mình những bài học kinh nghiệm vô cùng quý báu, có thể tóm lược ngắn gọn trong một số nét chính như sau:
Nguyên tắc CUNG - CẦU: Những hoạt động đào tạo Kiến thức thông tin phải dựa trên
cơ sở Cung – Cầu, nghĩa là Thư viện phải khảo sát mong muốn, nguyện vọng của người học
và tổ chức các lớp học dựa trên kết quả đó Thực tế triển khai các lớp học kỹ năng tại Thư viện Đại học Hà Nội từ năm 2003 tới nay cho thấy tất cả những nội dung không đáp ứng tiêu chí này đều không thể thực hiện hoặc sớm thất bại Chẳng hạn các lớp kỹ năng về Photoshop, dàn dựng Video, sử dụng Microsoft Access…Các lớp học hiện nay đang duy trì tốt, được sinh viên, giảng viên hưởng ứng tham gia và có chất lượng tốt bởi vì đã có sự quan sát, khảo sát và thử nghiệm kỹ lưỡng trước khi triển khai trên diện rộng
