Song do điều kiện thời gian có hạn, ở đây tôi chỉ nghiên cứu trong phạm vi hẹp - Đó là: bàn về một số biện pháp, hình thức bồi dưỡng học sinh giỏi, cụ thể là rèn luyện kĩ năng làm văn bi
Trang 1A phần mở đầu
Lí do thực hiện chuyên đề
Văn học vốn rất gần gũi với cuộc sống, mà cuộc sống bao giờ cũng bề bộn và vô cùng phong phú Mỗi tác phẩm văn chương là một mảng cuộc sống đã được nhà văn chọn lọc phản ánh.Vì vậy môn văn trong nhà trường có một vị trí rất quan trọng, nó là vũ khí thanh tao đắc lực có tác dụng sâu sắc đến tâm hồn tình cảm của con người, nó bồi đắp
cho con người trở nên trong sáng, phong phú và sâu sắc hơn M.Goóc- Ki nói: ''Văn học giúp con người hiểu được bản thân mình, nâng cao niềm tin vào bản thân mình và làm nảy nở con người khát vọng hướng tới chân lý" Văn học "chắp đôi cánh" để các em đến
với mọi thời đại văn minh, với mọi nền văn hoá, xây dựng trong các em niềm tin vào cuộc sống, con người, trang bị cho các em vốn sống, hướng các em tới đỉnh cao của CHÂN, thiện, mỹ
Nhiệm vụ của người giáo viên dạy văn là phải làm cho học sinh hiểu được cái hay cái đẹp của văn học, kích thích sự hứng thú học tập học văn cho học sinh Một giờ dạy văn là phải tạo ra được những rung động thẩm mỹ sâu sắc khiến người ta say mê Song nhiệm vụ không kém phần quan trọng của giáo viên dạy văn ở trường THCS là rèn luyện
kỹ năng văn học cho học sinh Thực ra không phải từ khi đến trường các em mới có cảm xúc thẩm mỹ, mới có năng lực cảm thụ cái đẹp Ngay từ thưở còn nằm trong nôi qua lời
ru của bà, của mẹ, lớn lên nghe hát, nghe ngâm thơ Qua các nghệ thuật ấy các em đã tiếp xúc với văn chương Vì thế đến trường thông qua học tác phẩm văn chương những cảm xúc thẩm mỹ của các em phải được uốn nắn, sửa chữa và bồi dưỡng, nâng lên thành năng lực cảm thụ thẩm mỹ đúng đắn Điều đó muốn khẳng định rằng bồi dưỡng học sinh THCS không những là việc làm đúng đắn mà còn là công việc có tầm quan trọng trong nhà trường phổ thông Nó góp phần phát hiện bồi dưỡng để tiến tới đào tạo một phẩm chất, một lực lượng lao động đặc biệt của xã hội, lao động sáng tạo nghệ thuật Nó kích thích cổ vũ mạnh mẽ ý thức tự giác, lòng say mê và ý chí vươn lên trong học tập, tu dưỡng của học sinh nói chung Nó còn là một việc làm thiết thực góp phần nâng cao trình
độ chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên
Vậy làm thế nào để công tác bồi dưỡng học sinh giỏi đạt dược kết quả cao? Đây là một công việc khó khăn đối với giáo viên dạy văn ở trường THCS Thực tế cho thấy, những đồng chí giáo viên được phân công phụ trách bồi dưỡng học sinh giỏi thực sự hết sức lo lắng, trăn trở bởi họ đã bỏ ra nhiều công sức mà hiệu quả chưa cao, chất lượng đội tuyển vẫn thấp Là một giáo viên đã nhiều năm tham gia công tác bồi dưỡng học sinh giỏi tôi đã nắm bắt được tình hình này, tôi nhận thấy cần quan tâm tới công tác bồi dưỡng học sinh giỏi
Một lý do nữa khiến tôi tham gia chuyên đề này là nhiều năm liên tục trở về đây tôi được giao nhiệm vụ bồi dưỡng học sinh giỏi khối 9 Mặc dù kết quả chưa cao, song đó cũng là một thành công bước đầu của tôi trong việc áp dụng những phương pháp, biện pháp, hình thức bồi dưỡng học sinh giỏi Tôi mạnh dạn đưa ra để anh chị em đồng nghiệp tham khảo, hi vọng rằng những kinh nghiệm nhỏ này phần nào giúp anh chị em đồng nghiệp tháo gỡ những vướng mắc về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS
Trang 2Mục đích, nhiệm vụ, phạm vi của chuyên đề
Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi là một công tác rất khó khăn và phức tạp Vì vậy, tôi tham gia chuyên đề này với mục đích tìm ra những giải pháp, hình thức bồi dưỡng nhằm đạt hiệu quả cao, đồng thời nâng cao chất lượng giảng dạy, trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên Làm tốt công tác này sẽ kích thích mạnh mẽ ý thức tự giác, lòng say mê và ý chí vươn lên trong học tập, tu dưỡng của học sinh nói chung
2 Nhiệm vụ của chuyên đề
Chuyên d? này có ba nhiệm vụ sau :
Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu ý nghĩa, tầm quan trọng của việc bồi dưỡng học sinh giỏi Nhiệm vụ 2: Tình hình bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS
Nhiệm vụ : Một số biện pháp và cách thức thực hiện.
Phạm vi thực hiện
* Bồi dưỡng học sinh giỏi là một việc làm cần thiết đối với tất cả các khối lớp trong nhà trường THCS Rèn luyện kĩ năng viết cho học sinh phải là một quá trình được thực hiện từ khi truyền thụ kiến thức đến khâu chấm chữa bài Song do điều kiện thời gian có hạn, ở đây tôi chỉ nghiên cứu trong phạm vi hẹp - Đó là: bàn về một số biện pháp, hình thức bồi dưỡng học sinh giỏi, cụ thể là rèn luyện kĩ năng làm văn biểu cảm cho học sinh
* Đối tượng bồi dưỡng ở đây không phải là học sinh lớp chuyên, trường chuyên
mà là học sinh ở các trường đại trà
4 Phương pháp thực hiện
Phương pháp chủ yếu khảo sát, nắm bắt tình hình thực tiễn và đúc rút kinh nghiệm thực tiễn giảng dạy hàng năm để đưa ra giải pháp chung: Trình bày cách thức tiến hành
cụ thể dạy kiểu bài Rèn luyện kĩ năng viết văn
B Nội dung
Tầm quan trọng của việc bồi đưỡng HSG
Như đã nói ở trên, trước khi đến trường, các em được tiếp xúc với văn chương qua lời
ru của mẹ, của bà, qua đài, qua truyện tranh, qua truyền hình, sân khấu Và sự xuất hiện những em có năng khiếu văn chương từ trước tuổi tới trường cũng không phải là cá biệt Các em tới trường thật sự được đối diện với tác phẩm văn chương, đối diện với nhà văn qua hình tượng nghệ thuật một cách có hướng dẫn Học sinh THCS lại ở độ tuổi giàu cảm xúc và trí tưởng tượng, sự cảm thụ tiếp nhận nghệ thuật đang chuyển từ cảm tính đến lý tính Đây là giai đoạn năng khiếu nghệ thuật nói chung, năng khiếu văn chương nói riêng
có cơ hội bộc lộ và phát triển đầy đủ và rõ rệt hơn Tiếp xúc với tác phẩm văn chương các
em tự đặt mình trong cảnh ngộ, tâm trạng của nhân vật, cùng vui buồn, sướng khổ với các nhân vật Thế giới hình tượng, tiếng lòng của nghệ sĩ qua đó như khơi dậy, khích lệ các
em từ năng khiếu văn chương đến năng khiếu sáng tạo nói chung Vì vậy, bồi dưỡng học sinh giỏi là việc làm đúng đắn, cần thiết có tầm quan trọng trong các nhà trường THCS Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS có ý nghĩa thật to lớn Nó góp phần đào tạo một lực lượng lao động đặc biệt của xã hội, lao động sáng tạo nghệ thuật Nó phát hiện ra những tài năng, nhân tài cho đất nước Phát hiện và bồi dưỡng kịp thời năng lực
Trang 3cảm thụ văn chương là thể hiện sâu sắc tinh thần nhân văn cao đẹp của chế độ ta, của các nhà giáo Và vì vậy nó kích thích cổ vũ ý thức, tinh thần, thái độ học tập của học sinh Khác với môn học khác, trong dạy học tác phẩm văn chương, những học sinh có năng khiếu thật sự, nhiều khi có những phát hiện về tác phẩm mà giáo viên không thể ngờ tới
Vì vậy công tác này còn là việc làm thiết thực góp phần nâng cao ý thức và trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên
Tình hình bồi dưỡng HSG ở địa phương
Việc bồi dưỡng học sinh giỏi nhằm phát hiện tài năng, nâng cao năng lực cảm thụ văn chương cho học sinh.Vì vậy đây là công việc diễn ra thường xuyên hàng năm, là một công tác trọng tâm ở các nhà trường Song một khó khăn lớn đối với các nhà trường là tất
cả những học sinh có năng khiếu đều thích thi môn Tự nhiên số còn lại phần nhiều là học sinh khá và trung bình Vì vậy việc chọn học sinh có năng khiếu để bồi dưỡng rất khó, số lượng học sinh thì ít mà các môn thi lại nhiều Mặt khác, do nhận thức của một số phụ huynh lại không muốn cho con em mình tham gia đội tuyển Văn cho nên thường thì những học sinh có năng khiếu cả về Tự nhiên và Xã hội thì các em lại không yêu thích và ham mê học Văn Và ngược lại, lại có những học sinh rất thích học văn nhưng lại không
có năng khiếu gì về văn chương Điều này có ảnh hưởng không ít đến chất lượng của đội tuyển Văn
Một khó khăn nữa của giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi đó là vấn đề tài liệu, nhất là phương pháp, hình thức bồi dưỡng Kinh nhiệm thì chưa có là bao mà những bài viết, những chuyên đề về vấn đề này còn quá ít Chính từ những lý do này mà các giáo viên rất
lo lắng khi được phân công bồi dưỡng Đây là một thực tế, nó đã giúp tôi nhận thức sâu sắc hơn về công tác này
Phương thức thực hiện
Từ những vấn đề cơ sở nêu trên, nhóm chuyên môn trường THCS Quảng Tâm đã thống nhất đưa ra phương thức Rèn luyện kĩ năng viết văn biểu cảm cho HS Quá trình rèn luyện được thực hiện theo các nội dung về kiểu bài Biểu cảm, mục đích là rèn luyện
từ kĩ năng nhận biết đến luyện tập - thực hành Cách thức tiến hành được kết hợp giữa ôn tập - củng cố kiến thức kết hợp với thực hành - luyện tập Nội dung được trình bày với những vấn đề sau:
- Đặc điểm cơ bản của văn biểu cảm
- Cách lập ý và lập dàn bài
- Cách diễn đạt
- Luyện tập - Thực hành
1 Đặc điểm cơ bản của văn biểu cảm
a, Mục đích của văn biểu cảm
Bài tập 1 Đọc kĩ và xác định phương thức biểu đạt của mỗi đoạn văn sau:
Đoạn văn 1
Trang 4Có một lần các cháu thiếu nhi đến thăm Bác Chú bảo vệ bảo Bác rất bận, không thể tiếp các cháu được Bác biết chuyện liền ra đón các cháu vào Bác trò chuyện vui vẻ, dặn dò các cháu chăm ngoan, học giỏi, biết vâng lời ông bà, cha mẹ, thầy cô, Khi các cháu ra về, Bác tiễn đến tận ngõ Xe từ từ lăn bánh, ngoái lại nhìn, các cháu vẫn thấy một cụ già hiền từ đứng nhìn theo và vẫy chào tạm biệt.
(Chuyện đời thường của Bác Hồ)
- Phương thức biểu đạt: Tự sự
- Căn cứ xác định: Đoạn văn đã kể lại câu chuyện các cháu thiếu nhi đến thăm Bác Hồ
Đoạn văn 2.
"Đêm qua em mơ gặp Bác Hồ, râu Bác dài, tóc Bác bạc phơ " Trước mắt tôi hiện lên hình ảnh Bác thật hiền từ như một ông Bụt vậy Nhưng Bác không mặc áo dài thụng, tay không chống gậy trúc mà là bộ quần áo kaki đã bạc màu, miệng tươi cười, tay cầm đĩa kẹo để chia cho các cháu thiếu nhi Hôm qua tôi được điểm mười nên tôi cũng được Bác chia kẹo Tôi háo hức mong chờ đến lượt mình Chao ôi, ánh mắt Bác nhìn tôi mới thật trìu mến và ấm áp làm sao! Tôi ngỡ như ông ngoại đang nhìn tôi vậy i! Không lẽ i! Không lẽ đây lại là một giấc mơ sao? Một giấc mơ kì diệu mà tôi ước nó sẽ không kết thúc".
(Bài làm của học sinh)
- Phương thức biểu đạt: Biểu cảm
- Căn cứ xác định: Đoạn văn bộc lộ tình cảm, cảm xúc với Bác Hồ kính yêu
Đoạn văn
"Tôi đã một lần đến thăm ngôi nhà sàn - nơi Bác ở và làm việc Bước qua hàng rào râm bụt xanh mướt điểm những bông hoa đỏ tươi là một căn phòng nhỏ thật đơn sơ, giản
dị nhưng lại rất gọn gàng, sạch sẽ Chiếc giường một, chiếc tủ nhỏ, chiếc đài con con đặt ngay ngắn trên chiếc bàn làm việc Một bình hoa huệ trắng tinh khiết toả hương man mát, dìu dịu Tôi có cảm giác dường như Bác đang đứng rất gần, rất gần đây mỉm cười hiền hậu nhìn chúng tôi".
(Bài làm của học sinh)
- Phương thức biểu đạt: Miêu tả
- Căn cứ xác định: Đoạn văn đã tái hiện, giúp hình dung cảnh ngôi nhà sàn của Bác
* Mục đích của văn biểu cảm: Biểu đạt tình cảm, cảm xúc, sự đánh giá của con người đối với thế giới xung quanh và khêu gợi lòng đồng cảm nơi người đọc
b Các cách biểu cảm và phương tiện thể hiện
Bài tập: Hãy xác định trong đoạn văn biểu cảm ở bài tập 1, người viết đã biểu đạt cảm
xúc bằng những cách nào? Chỉ ra những từ ngữ, câu văn thể hiện các cách biểu cảm đó? a) Trực tiếp
b) Gián tiếp:
- Thông qua miêu tả, tự sự
- Thông qua hình ảnh ẩn dụ, tượng trưng
* Tình cảm trong văn biểu cảm thường là những tình cảm đẹp, thấm nhuần tư tưởng nhân văn (như tình yêu gia đình, yêu quê hương, đất nước, lòng thương người, yêu thiên nhiên, thái độ khinh bỉ, căm ghét đối với mọi xấu xa, độc ác ở trên đời, )
Văn biểu cảm có lúc là cảm xúc, tình cảm được biểu lộ một cách trực tiếp, rất sôi nổi, nồng nàn như những tiếng kêu, lời than, có lúc được diễn tả một cách gián tiếp qua tự sự, miêu tả,
Trang 5Để biểu đạt tình cẩm ấy, người viết có thể chọn một hình ảnh có ý nghĩa ẩn dụ tượng trưng (Một đồ vật, một loài cây cỏ, một danh lam thắng cảnh hay một hiện tượng nào đó)
để gửi gắm cảm xúc, ý nghĩ của mình, trang trải nỗi lòng mình một cách thầm kín hoặc nồng hậu, mãnh liệt, thiết tha
Luyện tập:
Bài 1 Trong những trường hợp sau đây, trường hợp nào cần sử dụng văn biểu cảm?
a) Giới thiệu về ngôi trường của mình
b) Lời từ biệt khi chia tay với trường cũ
c) Bản thông báo về kế hoạch tổ chức lễ giảng năm học mới
d) Nỗi niềm khi bước vào năm học mới
g) Lòng biết ơn đối với công lao của cha mẹ
h) Thay lời một trong hai con búp bê thuật lại chuyện "Cuộc chia tay của những con búp bê".
Bài 2 Cho bài thơ:
Mây và bông
Trên trời mây trắng như bông
ở dưới cánh đồng bông trắng như mây.
Hỡi cô má đỏ hây hây Đội bông như thể đội mây về làng.
Ngô Văn Phú
a, Hãy chỉ rõ sự kết hợp giữa biểu cảm trực tiếp và biểu cảm gián tiếp trong bài thơ
b, Qua những phương tiện ấy, tác giả đã biểu đạt được tư tưởng, tình cảm gì
?
Bài Gạch chân dưới những câu văn có nội dung biểu cảm gián tiếp trong đoạn văn sau
và nêu rõ cảm xúc của tác giả
Tôi dậy từ canh tư Còn tối đất, cố đi mãi trên đá đầu sư, ra thấu đầu mũi đảo Và ngồi đó rình mặt trời lên Điều là tôi dự đoán thật là không sai Sau trận bão, chân trời, ngấn bể sạch như tấm kính lau hết mây hết bụi Mặt trời nhú lên dần dần, rồi lên cho kì hết, tròn trĩnh phúc hậu như lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn Quả trứng hồng hào thăm thẳm và đường bệ đặt lên một mâm bạc đường kính cái mâm rộng như một trời màu ngọc trai nước biển ửng hồng, y như một mâm lễ phẩm tiến ra từ trong bình minh
để mừng cho sự trường thọ của tất cả người chài lưới trên muôn thuở biển Đông Vài chiếc nhạn mùa thu chao đi chao lại trên mâm bể sáng dần trên cái chất bạc nén Một con hải âu bay ngang, là là nhịp cánh.
(Cô Tô - Nguyễn Tuân)
Bài 4 Có hai đoạn văn bản cùng nói về cây tre như sau:
(1) Luỹ giữa cũng toàn tre nhưng là loại tre thẳng (tre hoá) Luỹ trong cùng tre
càng thẳng hơn Tre óng chuốt vươn thẳng tắp, ngọn không dày và rậm như tre gai Suốt năm tre xanh rờn và đầy sức sống
(Ngô Văn Phú)
(2) Tre, nứa, trúc, mai, vầu mấy chục loại khác nhau, nhưng cùng một mầm non măng mọc thẳng Vào đâu tre cũng sống, ở đâu tre cũng xanh tốt Dáng tre vươn mộc mạc, màu tre tươi nhũn nhặn Rồi tre lớn lên, cứng cáp, dẻo dai, vững chắc Tre trông thanh cao giản dị, chí khí như người.
(Thép Mới)
Trang 6So sánh để chỉ ra điểm khác nhau về phương thức biểu đạt của hai đoạn văn bản trên và nêu rõ đoạn văn bản nào thuộc phương thức biểu cảm
?
2 Đề văn biểu cảm và cách diễn đạt trong văn biểu cảm
a Đề văn biểu cảm.
Hiện thực cuộc sống vô cùng phong phú, muôn màu, muôn vẻ nên văn biểu cảm,
đề văn biểu cảm cũng rất đa dạng về đối tượng biểu cảm và tình cảm cần biểu hiện
Nhưng tính mức độ là một trong nguyên tắc quan trọng của việc dạy và học Trong đó
môn ngữ văn, chương trình Ngữ văn 7 giới hạn về đề văn biểu cảm như sau:
a, Cảm nghĩ về dòng sông (hoặc dãy núi, cánh đồng, vườn cây’)
b, Cảm nghĩ về đêm trăng trung thu
c, Cảm nghĩ về nụ cười của mẹ
d, Vui buồn tuổi thơ
e, Loài cây em yêu.
b Cách diễn đạt trong bài văn biểu cảm
Bài tập1 Nhận xét cách diễn đạt (câu văn, lời văn, hình ảnh, các biện pháp tu từ) của tác
giả trong đoạn văn sau đây:
Bóng tre trùm lên âu yếm làng, bản, xóm, thôn Dưới bóng tre của ngàn xưa thấp thoáng mái đình, mái chùa cổ kính Dưới bóng tre xanh, ta gìn giữ một nề văn hoá lâu đời Dưới bóng tre xanh từ lâu đời, người dân cày Việt Nam dựng nhà, dựng cửa, vỡ ruộng, khai hoang Tre ăn ở với người đời đời, kiếp kiếp
(Trích Cây tre Việt Nam - Thép Mới)
- Từ ngữ giàu hình ảnh, gợi cảm
- Câu văn linh hoạt, có nhịp điệu
- Sử dụng các biện pháp tu từ: điệp ngữ, so sánh, nhân hoá, ẩn dụ,
Bài tập 2
Học tập cách diễn đạt của các tác giả qua các văn bản biểu cảm đã học, đã đọc,
hãy phát triển một ý trong bài phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Cảnh khuya của Hồ Chí
Minh (Viết thành một đoạn văn khoảng 7 - 10 câu)
Đoạn văn ví dụ:
Cảnh khuya là một trong những bài thơ trăng đẹp nhất của Bác Hồ Người xưa đến với chốn lâm tuyền để lánh đục tìm trong, để được nhàn Còn Hồ Chí Minh đến với suối rừng Việt Bắc là để lập chiến khu đánh Pháp Giữa cảnh khuya, có suối, có trăng, đẹp như vẽ nhưng Người vẫn thao thức, vẫn "chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà" Phải chăng tâm hồn thi sĩ đã hoà vào cốt cách người chiến sĩ? Cảm hứng thiên nhiên chan hoà với cảm hứng yêu nước được diễn tả một cách trong sáng, gợi cảm và đầy chất thơ Bác Hồ yêu nước, thương dân, Bác yêu thiên nhiên, Bác yêu trăng, "Cảnh khuya" như dẫn hồn ta vào những giấc mộng đẹp Bài thơ là sự kết hợp hài hoà tâm hồn, trí tuệ, đạo đức của một con người bình dị mà vĩ đại Đọc thơ Bác, ta càng thêm yêu kính và biết ơn Bác.
c Các bước làm bài văn biểu cảm.
- Cần xác định rõ đối tượng biểu cảm và định hướng tình cảm cho bài làm mà
đề văn đã nêu ra
Trang 7- Các bước làm bài văn biểu cảm là tìm hiểu đề, tìm ý, lập dàn ý, viết bài và sửa bài Các bước phải nuôi dưỡng nguồn cảm xúc mạnh mẽ và sâu sắc; coi đó như một động mạch của bài văn biểu cảm.
- Muốn tìm ý cho bài văn biểu cảm thì phải hình dung cụ thể đối tượng biểu cảm (cảnh vật, sự việc) trong thời gian và không gian, nói lên những cảm xúc, ý nghĩ của mình qua các đối tượngđó Nghĩa là phải biểu cảm qua miêu tả và tự sự cụ thể.
- Diễn đạt bằng lời văn hình tượng và gợi cảm.
Luyện tập
Bài 1 Ra hai đề văn biểu cảm và xác định rõ đối tượng biểu cảm, định hướng tình cảm Bài 2 Cho đề văn biểu cảm sau: Lời chào tạm biệt khi xa quê.
* Bạn Nam đã tìm ý cho đề văn Lời chào tạm biệt khi xa quê và sắp xếp trình tự các ý
:
(1) Nêu lí do để có cảm xúc
(2) Kể những kỉ niệm gắn bó với quê
() Giới thiệu những người thân ở quê
(4) Miêu tả hình ảnh làng quê khi chia tay
(5) Nỗi nhớ nhung, xúc động, khao khát muốn được ở lại quê
(6) Lời chia tay và hẹn gặp lại
a, Theo em việc tìm ý và sắp xếp ý như vậy đã đạt yêu cầu chưa? Nói rõ ý kiến của em
b, Lập dàn ý cho đề văn trên
Bài a, Ghi lại dàn ý diễn biến cảm xúc của Tế Hanh trong bài thơ sau:
Nhớ con sông quê hương
Quê hương tôi có con sông xanh biếc Nước gương trong soi tóc những hàng tre Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè
Toả nắng xuống lòng sông lấp loáng
Chẳng biết nước có giữ ngày, giữ tháng Giữ bao nhiêu kỉ niệm giữa dòng trôi?
Hỡi con sông đã tắm cả đời tôi!
Tôi giữ mãi mối tình mới mẻ Sông của quê hương, sông của tuổi trẻ Sông của miền Nam nước Việt thân yêu
Khi bờ tre ríu rít tiếng chim kêu Khi mặt nước chập chờn con cá nhảy Bạn bè tôi tụm năm tụm bảy
Bầy chim non bơi lội trên sông Tôi đưa tay ôm nước vào lòng Sông mở nước ôm tôi vào dạ Chúng tôi lớn lên mỗi người mỗi ngả
Kẻ sớm khuya chài lưới bên sông
Kẻ cuốc cày mưa nắng ngoài đồng Tôi cầm súng xa nhà đi kháng chiến
Trang 8Nhưng lòng tôi nnhư nguồn, gió biển Vẫn trở về lưu luyến bên sông
Tôi hôm nay sống trong lòng miền Bắc
Sờ lên ngực nghe trái tim thầm nhắc
Hai tiếng thiêng liêng - hai tiếng ’Miền Nam
Tôi nhớ không nguôi ánh nắng màu vàng Tôi quên sao được sắc trời xanh biếc Tôi nhớ cả những người không quen biết’
Có những trưa tôi đứng dưới hàng cây Bỗng nghe dâng cả một nỗi tràn đầy Hình ảnh con sông quê mát rượi Lai láng chảy lòng tôi như suối tưới Quê hương ơi! Lòng tôi cũng như sông Tình Bắc Nam chung chảy một dòng Không ghềnh thác nào ngăn cản được Tôi sẽ lại nơi tôi hằng mong ước Tôi sẽ về sông nước của quê hương Tôi sẽ về sông nước của tình thương
b, Hãy dựa vào dàn ý mà em vừa lập để viết thành bài văn xuôi biểu cảm
c Bạn Nam đã viết bài văn như sau:
Tôi sinh ra và lớn lên trên mảnh đất quảng ngãi anh hùng quê hương tôi có con sông trà bồng nước xanh biếc quanh bờ sông là những rặng tre ngả mình soi bóng Ngày tập kết ra bắc như bao cán bộ chiến sĩ cách mạng khác tôi ra đi mang theo lòng thương nhớ tha thiết người thân bà con quê hương và dòng sông thân yêu
Tôi nhớ khi còn bé bọn chúng tôi như bầy chim non, đứa nào đứa nấy tranh nhau nhảy xuống sông tắm mát tiếng cười đùa trạn ngập khắp sông Tôi dang rộng tay ôm nước vào lòng, sông cũng dang rộng đôi tay nước ôm tôi vào dạ chúng tôi ôm nhau thắm thiết như thế mà quên cả thời gian giờ đây không được quay trở lại kỉ niệm xưa, nhưng tôi luôn giữ mãi trong lòng những giây phút tôi và sông quấn quýt bên nhau Khi lớn lên mỗi người chúng tôi một ngảkẻ cầm súng đi đánh giặc, kẻ làm ruộng dù vậy, lòng tôi như mưa lại trở về nguồn, gió biển lại thổi vào đất liền vẫn lưu luyến, không muốn rời xa sông
Tôi nhớ gia đình, người thân, bạn bè đã đành, còn nhớ cả những người mà tôi không quen biết Nỗi nhớ ấy tràn ngập trong tôi, lai láng như sông quê tưới đẫm cánh đồng đng khát tình cảm thương nhớ ấy đã nối liền hai miền nam bắc chung một ngôi nhà việt nam Không một ghềnh thác nào ngăn nổi dòng chảy của tình cảm ấy.hôm nay, sống trong lòng miền bắc, trái tim tôi vẫn luôn hướng về mảnh đất Miền Nam thiêng liêng, anh hùng Tôi không sao quên được ánh nắng màu vàng trên sông quê với màu trời xanh biếc không một gợn mây Không biết bao giờ tôi mới được trở về quê hương? Nhưng tôi vẫn tin rằng nước nhà sẽ hoà bình, thống nhất, nhất định tôi sẽ về nơi tôi hằng thương nhớ, sẽ
về với mảnh đất Quảng Ngãi anh hùng Điểu tôi mong ước hơn cả là đựơc trở lại với con sông quê hương hiền hoà và ngày ngày đợc làm thơ bên sông, dưới bóng mát của tre, tôi
sẽ viết nhiều hơn nữa về con sông quê hương của mình
Trang 9Tôi yêu dòng sông quê nồng nàn, ngây ngất như ánh nắng trưa hè tràn ngập gay gắt Sống trên đất bắc, lòng tôi tự hỏi không biết sông có còn giữ những kỉ niệm của tôi với sông nữa không Thế rồi tôi lại trả lời nỗi băn khoăn ấy là có, như để hi vọng là sông cũng như tôi sẽ giữ mãi mối tình lúc nào cũng mới mẻ thắm nồng bởi vì dòng sông đó chính là quê hương, là miền nam trong trái tim tôi
*
m có nhận xét gì về cách làm bài của bạn Nam (cách diễn đạt, dấu câu, bố cục’)?
c, Bài văn tham khảo.
Tôi sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Quảng Ngãi anh hùng Quê hương tôi có con sông Trà Bồng nước xanh biếc Quanh bờ sông là những rặng tre ngả mình soi bóng Ngày tập kết ra Bắc, như bao cán bộ chiến sĩ cách mạng khác, tôi ra đi mang theo lòng thương nhớ tha thiết người thân, bà con, quê hương và dòng sông thân yêu
Tôi yêu dòng sông quê nồng nàn, ngây ngất như ánh nắng trưa hè tràn ngập gay gắt Sống trên đất Bắc, lòng tôi tự hỏi không biết sông có còn giữ những kỉ niệm của tôi với sông nữa không? Thế rồi tôi lại trả lời nỗi băn khoăn ấy là có, như để hi vọng là sông cũng như tôi sẽ giữ mãi mối tình lúc nào cũng mới mẻ, thắm nồng Bởi vì dòng sông đó chính là quê hương, là miền Nam trong trái tim tôi
Tôi nhớ khi còn bé, bọn chúng tôi như bầy chim non, đứa nào đứa nấy tranh nhau nhảy xuống sông tắm mát, tiếng cười đùa trạn ngập khắp sông Tôi dang rộng tay ôm nước vào lòng, sông cũng dang rộng đôi tay nước ôm tôi vào dạ Chúng tôi ôm nhau thắm thiết như thế mà quên cả thời gian Giờ đây, không được quay trở lại kỉ niệm xưa, nhưng tôi luôn giữ mãi trong lòng những giây phút tôi và sông quấn quýt bên nhau Khi lớn lên mỗi người chúng tôi một ngả, kẻ cầm súng đi đánh giặc, kẻ làm ruộng Dù vậy, lòng tôi như mưa lại trở về nguồn, gió biển lại thổi vào đất liền vẫn lưu luyến, không muốn rời xa sông
Hôm nay, sống trong lòng miền Bắc, trái tim tôi vẫn luôn hướng về mảnh đất miền Nam thiêng liêng, anh hùng Tôi không sao quên được ánh nắng màu vàng trên sông quê với màu trời xanh biếc không một gợn mây Tôi nhớ gia đình, người thân, bạn bè đã đành, còn nhớ cả những người mà tôi không quen biết Nỗi nhớ ấy tràn ngập trong tôi, lai láng như sông quê tưới đẫm cánh đồng đang khát Tình cảm thương nhớ ấy đã nối liền hai miền Nam Bắc chung một ngôi nhà Việt Nam Không một ghềnh thác nào ngăn nổi dòng chảy của tình cảm ấy
Không biết bao giờ tôi mới được trở về quê hương? Nhưng tôi vẫn tin rằng nước nhà sẽ hoà bình, thống nhất, nhất định tôi sẽ về nơi tôi hằng thương nhớ, sẽ về với mảnh đất Quảng Ngãi anh hùng Điều tôi mong ước hơn cả là đựơc trở lại với con sông quê hương hiền hoà và ngày ngày được làm thơ bên sông, dưới bóng mát của tre, tôi sẽ viết nhiều hơn nữa về con sông quê hương của mình
(Bài làm của học sinh)
Luyện tập
Bài 1 Để chuẩn bị cho giờ ’Luyện tập cách làm văn biểu cảm cô giáo ra trước hai đề
văn để cả lớp suy nghĩ:
Đề 1: Cánh diều tuổi thơ.
Đề 2: Cánh diều tuổi thơ trong kí ức của em.
Trang 10An cho rằng: Hai đề bài có yêu cầu như nhau Bình cho rằng: Hai đề bài vừa có yêu cầu chung lại vừa có yêu cầu riêng khác nhau Theo em câu trả lời nào đúng? Vì sao?
Bài2 Trong giờ ’Luyện tập kĩ năng viết bài" cô giáo đưa ra một văn bản như sau:
Hoa sen
Hoa sen có hai thứ: Một thứ trắng, một thứ đỏ, nhưng hoa trắng có phần thanh tân, khả ái hơn nhiều
Hoa nở về mùa hạ, sắc hoa không sặc sỡ, chỉ một màu thanh bạch mà đủ làm tôn cái vẻ đẹp của hoa lên khác thường
Lúc hoa còn búp thì hình tròn mà nhọn, trông như cái ngòi bút lông viết đại tự của nhà nho ta; kịp đến lúc nở hoa thì mới thật đẹp làm sao! Cánh hoa trắng làm nền trên tấm
lá xanh xanh, trên một cái cọng mảnh mảnh trong làn nước biêng biếc, ánh phản chiếu
tận đáy hồ, he hé nở vừa thấy một cái nhuỵ vàng lấm tấm Thật là: ’Trong đầm gì đẹp
bằng sen
Hoa sở dĩ quý là bởi tính chất đạm bạc, màu không sặc sỡ, chỉ nhạt mà giữ bền, mùi không nồng nàn, chỉ thoang thoảng mà thơm lâu, và bởi cái phẩm cách thanh cao,
thân sinh trưởng nơi ô trọc nhưng ’Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn
? Khi cô giáo nêu câu hỏi: ’Đây có phải là văn biểu cảm không? Nam nhanh nhảu trả lời: ’Thưa cô đúng là văn biểu cảm rồi ạ Cô giáo phê bình Nam trả lời hấp tấp,
thiếu suy nghĩ Theo em vì sao cô giáo nhận xét như vậy?
Bài Hãy viết một bài văn biểu cảm ngắn với tựa đề ’Hoa phượng
Cách lập ý và lập dàn bài cho bài văn biểu cảm.
Tình cảm con người vốn dĩ rất đa dạng, phong phú và phức tạp Cách biểu lộ tình cảm cũng muôn hình muôn vẻ Do đó việc lập dàn ý cho một bài văn biểu cảm cũng không nên máy móc, rập khuôn theo những mẫu cố định Tuỳ thuộc vào từng đối tượng biểu cảm Tuỳ thuộc cả vào những quy luật tình cảm cũng như thói quen suy nghĩ, biểu cảm của con người để tìm cách lập ý
Có thể dùng những cách lập ý thường gặp sau đây:
* Hồi tưởng về quá khứ và suy nghĩ về hiện tại
Là hình thức dùng trí tưởng tượng để liên tưởng tới những kí ức trong quá khứ, gợi sống dậy những kỉ niệm để từ đó suy nghĩ về hiện tại Đây cũng chính là hình thức lấy quá khứ soi cho hiện tại khiến cho cảm xúc của con người trở nên sâu lắng hơn Cách biểu cảm này sẽ tạo nên mối liên hệ gắn kết rất nhuần nhuyễn, tự nhiên giữa quá khứ và hiện tại
Ví dụ:
Những năm tháng xa quê, giông tố cuộc đời tưởng chừng cuốn bay tất cả, nhưng trong tâm tư tôi những dòng sông quê mênh mông vẫn cuồn cuộn chảy, nhứng dòng kinh biêng biếc vẫn lững lờ trôi Tôi yêu những cánh đồng bao la vàng rực ngày mùa, mù mịt khói rạ, thơm vị mía lùi và trắng xoá sương mù sau tết êu cả tiếng chuông chùa ngân thăm thẳm canh khuya Tôi yêu ánh nắng chiều tà trải màu vàng tái trên những dãy khoai mì, nghiêng nghiêng trên triền núi’
(Trích ’An Giang ă quê mẹ mến yêu- Mai Văn Tạo)
* Liên hệ hiện tại với tương lai.