VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ NĂM 1919 ĐẾN NĂM 1945, LỚP 12 THPT

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC ĐẶNG THỊ THU HẰNG VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ NĂM 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

ĐẶNG THỊ THU HẰNG

VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM

TỪ NĂM 1919 ĐẾN NĂM 1945, LỚP 12 THPT

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

SƠN LA, NĂM 2014

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

ĐẶNG THỊ THU HẰNG

VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM

TỪ NĂM 1919 ĐẾN NĂM 1945, LỚP 12 THPT

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học Lịch sử

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Giảng viên hướng dẫn: ThS Nguyễn Quốc Pháp

SƠN LA, NĂM 2014

Lời cảm ơn

Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành và sâu sắc tới thầy Nguyễn Quốc Pháp đã chỉ bảo và hướng dẫn tận tình trong suốt quá trình thực hiện khóa

luận, cùng toàn thể thầy cô trong khoa Sử - Địa, trung tâm thông tin - thư viện trường Đại học Tây Bắc

Để hoàn thành khóa luận này ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè đã giúp đỡ, động viên, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành khóa luận

Sơn La, tháng 5 năm 2014

Tác giả

Đặng Thị Thu Hằng

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Đọc là

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Mục đích, nhiệm vụ, đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 5

4 Giả thuyết khoa học 6

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 6

6 Cấu trúc của đề tài 7

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 7

1.1 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc 7

1.2 Vai trò, ý nghĩa của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông 16

1.3 Những yêu cầu khi vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử 20

1.4 Cơ sở thực tiễn 22

CHƯƠNG 2: VỊ TRÍ, Ý NGHĨA, NỘI DUNG PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ NĂM 1919 ĐẾN NĂM 1945 VÀ NHỮNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ 25

2.1 Vị trí, ý nghĩa phần Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 25

2.2 Nội dung phần Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 27

2.3 Mối quan hệ tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc với phần Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 32

2.4 Những yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay 33

CHƯƠNG 3: VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC KHI DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ NĂM 1919 ĐẾN NĂM 1945, LỚP 12 THPT 36

3.1 Các nguyên tắc khi vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông 36

3.2 Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để làm rõ sự lựa chọn con đường cứu nước của cách mạng Việt Nam 38 3.3 Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để giải thích về chủ trương tập hợp lực lượng của Đảng Cộng sản Việt Nam 41 3.4 Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để giải thích về sự thay đổi chủ trương, đường lối chiến lược và sách lược của cách mạng Việt Nam 45 3.5 Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để giải thích về con đường bạo lực cách mạng của cách mạng tháng Tám năm 1945 48

KẾT LUẬN 52 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Lịch sử là môn học có vai trò quan trọng trong giáo dục ở chương trình phổ thông, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục cho học sinh ở từng cấp học, bậc học và hình thành nhân cách của con người Việt Nam Như trong phần mở

đầu sách “Lịch sử nước ta” Nguyễn Ái Quốc đã khẳng định rằng:

“Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam” [9; 220]

Thế nhưng, nhìn vào thực trạng của các kì thi Cao đẳng, Đại học trong những năm vừa qua, chúng ta thấy những con số đáng buồn Kì thi tuyển sinh đại học của nhiều trường đại học năm 2013 có gần 90% điểm thi môn Sử dưới trung bình Chất lượng học tập môn lịch sử giảm sút biểu hiện ở việc học sinh nhớ nhầm các sự kiện, học sinh không hiểu lịch sử, Nguyên nhân đưa tới tình trạng trên là do quan niệm không đúng vị trí, chức năng, nhiệm vụ của bộ môn lịch sử trong đào tạo thế hệ trẻ, tác động mặt tiêu cực của cơ chế thị trường trong giáo dục, những thiếu xót trong công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên, sự nỗ lực của bản thân giáo viên trong việc nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, tư tưởng Giáo viên dạy lịch sử ở trường phổ thông cần phải gánh chịu một phần không nhỏ trách nhiệm đối với việc đổi mới, cải tiến phương pháp dạy học, phù hợp với khả năng nhận thức của học sinh theo hướng tích cực Để góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học phù hợp với mục tiêu ở bộ môn và nội dung của môn lịch sử ở trường trung học phổ thông thì việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử là rất cần thiết

Hồ Chí Minh là vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam, người thầy vĩ đại của cách mạng Việt Nam, người chiến sĩ cách mạng của phong trào cộng sản thế giới Cuộc đời hoạt động của chủ tịch Hồ Chí Minh đã để cho Đảng ta, dân tộc ta những di sản quý báu, chiến lược, sách lược cách mạng trên nhiều lĩnh vực Người đã mở đường cho cách mạng Việt Nam thoát khỏi khủng hoảng của đường lối cứu nước, đi đến quỹ đạo của cuộc cách mạng vô sản theo con đường của chủ nghĩa Mác - Lênin, con đường duy nhất để cứu nước, để mở ra

kỉ nguyên mới cho dân tộc Việt Nam - kỉ nguyên độc lập tự do của cách mạng Việt Nam

Nhận thức sâu sắc giá trị khoa học và thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh,

Đảng ta đã khẳng định: “Đảng lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí

Minh làm nền tảng, kim chỉ nam cho hành động” [18; 10] Trong những năm

gần đây, cuộc vận động Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh diễn ra thường xuyên, được tiến hành sâu rộng ở các cấp, các ngành, đối tượng khác nhau, đặc biệt là đối tượng học sinh phổ thông - những thế hệ sẽ kế tục và phát triển dựng xây đất nước

Chính vì vậy, trong bối cảnh hiện nay, kết hợp song song với nhiều phương pháp thì việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông vừa mang tính lí luận vừa mang tính thực tiễn, góp phần giáo dục cho học sinh ở cả ba mặt: giáo dục, giáo dưỡng và phát triển Hiện nay, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh chưa được chú ý, người giáo viên ít sử dụng hoặc chỉ dừng lại ở mục đích minh họa Bởi vậy, để nâng cao chất lượng của việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông thì việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học cần được chú ý và quan tâm hơn Để làm được điều đó, trước hết đối với giáo viên lịch sử cần phải hiểu rõ và nắm vững

tư tưởng Hồ Chí Minh, tầm quan trọng và ý nghĩa của việc vận dụng tư tưởng

Hồ Chí Minh vào dạy học lịch sử và phải có biện pháp sử dụng hợp lý cho từng mục, từng bài, từng chương sao cho từng bước đạt hiệu quả cao nhất

Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 là một quá trình trong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc, là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục lịch sử phổ thông, SGK Lịch sử lớp 12 Đây là giai đoạn lịch sử nước

ta chứng kiến mục đích và thắng lợi vĩ đại của cách mạng Việt Nam kể từ khi thực dân Pháp xâm lược (cuối thế kỉ XIX), đồng thời gắn liền với tên tuổi và vai trò của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh Bởi vậy, tư tưởng của người có tính chân thực, khách quan và khoa học hơn bao giờ hết

Từ những lí do trên tôi chọn đề tài: “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về

vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học Lịch sử Việt

Nam từ năm 1919 đến năm 1945, lớp 12 THPT” làm khóa luận tốt nghiệp

nhằm đi sâu nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh để vận dụng cho quá trình giảng dạy lịch sử ở trường phổ thông và làm tài liệu để góp phần nâng cao hiệu quả, chất lượng cho việc dạy lịch sử Việt Nam sau này

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Về phương pháp dạy học Lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học Lịch sử Việt Nam đã có rất nhiều công trình khoa học ở trong và ngoài nước nghiên cứu:

2.1 Tài liệu nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh

Trước hết, để trình bày tổng hợp tư tưởng Hồ Chí Minh đã có rất nhiều

công trình nghiên cứu và biên soạn Ví dụ như: TS Nguyễn Viết Thông, Giáo

trình tư tưởng Hồ Chí Minh, NXB Chính trị quốc gia, 2009; Tư tưởng Hồ Chí Minh, NXB Đại học kinh tế quốc dân, 2008; Võ Nguyên Giáp, Một số vấn đề nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh, NXB Công an nhân dân, 2005; Đây là

những công trình nghiên cứu và biên soạn rất công phu và cho cái nhìn nhiều chiều và toàn diện về cuộc đời và hoạt động của Bác, về tư tưởng của Người Nội dung của các cuốn sách đề cập tới nhiều khía cạnh: tư tưởng Hồ Chí Minh

về vấn đề dân tộc, cách mạng giải phóng dân tộc, về chủ nghĩa xã hội và con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Không chỉ thế, các tác phẩm còn nêu rõ nguồn gốc và các nhân tố ảnh hưởng tới sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh Trong các tác phẩm cũng nêu lên giá trị trường tồn của tư tưởng Hồ Chí Minh trên các lĩnh vực và những giá trị thực tiễn trong thời đại ngày nay

2.2 Tài liệu nghiên cứu về phương pháp dạy học

Tiến sĩ N.G.Đairri, Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào, NXB ĐHQG

HN, 1996, tác giả khẳng định hoạt động nhận thức tích cực, độc lập của học sinh

là điều kiện bắt buộc đối với giờ học được tổ chức một cách khoa học và có hiệu quả Muốn tiến hành giờ học lịch sử đạt hiệu quả cao thì cần phải chuẩn bị giáo

án, vận dụng linh hoạt các khâu, các phương pháp dạy học Ông đã đưa ra một

sơ đồ, có thể được coi như kim chỉ nam cho người giáo viên lịch sử về cách sử dụng linh hoạt các tư liệu, các khâu trong quá trình giảng dạy

GS.TS Phan Ngọc Liên, Phương pháp dạy học lịch sử tập I, tập II, NXB

ĐHSP, 2002, nội dung bộ giáo trình này khẳng định phương pháp dạy học lịch

sử là một khoa học; đề ra chức năng, nhiệm vụ của bộ môn lịch sử ở trường phổ thông; đưa ra hệ thống những phương pháp dạy học lịch sử, các hình thức, phương pháp dạy học lịch sử và yêu cầu, biện pháp kiểm tra đánh giá quá trình dạy học

Trần Bá Đệ, Một số vấn đề về nội dung và phương pháp giảng dạy Lịch sử

lớp 12, phần lịch sử Việt Nam cải cách giáo dục, 1992, đã cung cấp lượng kiến

thức quý báu về cách thức tổ chức dạy học, hệ thống phương pháp, cách xác định, lựa chọn phương pháp dạy học phần Lịch sử Việt Nam theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh

Phan Ngọc Liên, Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ

thông, NXB ĐHSP, 2005, tác giả đã khẳng định Phương pháp dạy học Lịch sử

là một chuyên ngành của khoa học giáo dục, cuốn sách đã cung cấp những chuyên đề về phương pháp dạy học lịch sử Nội dung chính của các chuyên đề là

đi sâu vào việc đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử ở trường phổ thông nhằm nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Trong đó, có chuyên đề đề cập tới vấn đề

sử dụng tài liệu Hồ Chí Minh và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lich sử

Ngoài ra, còn rất nhiều công trình nghiên cứu khác như: PGS.TS Nguyễn

Thị Côi, Con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trường phổ

thông, NXB ĐHSP, 2006; Phan Ngọc Liên - Trịnh Đình Tùng, Phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử ở THCS, NXB ĐHSP, 1999; Phan

Ngọc Liên, Một số vấn đề đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ

thông, NXB ĐHSP, 2005; Đây là những công trình quý giá cung cấp kiến thức

về phương pháp dạy học theo hướng tích cực lấy học sinh làm trung tâm, hệ thống phương pháp dạy học truyền thống và hiện đại phù hợp với tâm lí lứa tuổi

và khả năng nhận thức của học sinh

Trên đây là những công trình nghiên cứu khoa học rất quý giá phục vụ cho quá trình dạy học lịch sử và là nguồn tài liệu tham khảo trong quá trình hoàn

thành khóa luận Song, hầu hết các công trình mới dừng lại ở việc làm rõ cơ sở lí luận chứ chưa có tài liệu nào đi sâu nghiên cứu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh

về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học lịch sử ở

trường phổ thông Vì vậy, tôi chọn đề tài “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về

vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945, Lịch sử 12, THPT” làm khóa luận tốt nghiệp

3 Mục đích, nhiệm vụ, đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Mục đích nghiên cứu của khóa luận là nghiên cứu cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn của phương pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học lịch sử Trên cơ sở đó, để thiết kế cách vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 (SGK Lịch sử lớp 12)

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Nghiên cứu vấn đề lý luận liên quan đến đề tài như tư tưởng Hồ Chí Minh

về vấn đề dân tộc và giải phóng dân tộc, nội dung cơ bản của lịch sử Việt Nam

từ năm 1919 đến năm 1945

Điều tra khảo sát thực tiễn dạy học lịch sử hiện nay tại trường THPT đặc biệt là việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học bộ môn

Xác định những yêu cầu phải thực hiện cũng như những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

3.3 Đối tượng nghiên cứu của đề tài

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là vấn đề vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 (SGK Lịch sử 12)

3.4 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Đề tài tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vân dụng

tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học Lịch sử ở trường trung học phổ thông Nghiên cứu nội dung mục tiêu của chương trình sách giáo khoa lịch sử lớp 12 đặc biệt là phần lịch sử Việt Nam

từ năm 1919 đến năm 1945 Trên cơ sở đó để thiết lập biện pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 (SGK Lịch sử 12)

4 Giả thuyết khoa học

Nếu thực hiện tốt khóa luận thì góp phần vào việc khẳng định vị trí, ý nghĩa của việc việc vân dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học Lịch sử Việc thiết kế biện pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 (SGK Lịch sử 12) là đóng góp thiết thực vào việc nâng cao dạy học Lịch sử nói chung, dạy học dạy học Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 nói riêng

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở phương pháp luận

Cơ sở phương pháp luận của khóa luận là quan điểm của Sử học Mácxít- Lêninnít, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng và Nhà nước về giáo dục nói chung, giáo dục Lịch sử nói riêng

5.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể

Khóa luận sử dụng các phương pháp cụ thể sau:

Nghiên cứu lí luận: nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc

và cách mạng giải phóng dân tộc, các công trình khoa học viết về vấn đề vận

dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông

Phương pháp điều tra thực tiễn: thông qua hoạt động phát phiếu điều tra, thăm dò chúng tôi rút ra những kết luận bổ ích về cơ sở thực tiễn của khóa luận, về định hướng thiết kế cách vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ năm

1919 đến năm 1945 (SGK Lịch sử 12) nhằm đạt hiệu quả cao

6 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, phụ lục, tài liệu tham khảo thì phần nội dung của khóa luận gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của đề tài

Chương 2: Vị trí, ý nghĩa và nội dung lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 và những yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học lịch sử

Chương 3: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm

1945, lớp 12 THPT

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc

1.1.1 Những nhân tố ảnh hưởng tới sự hình thành và quá trình phát triển

tư tưởng Hồ Chí Minh

Tư tưởng Hồ Chí Minh được hình thành từ tác động của những điều kiện lịch

sử - xã hội cụ thể của dân tộc và nhân loại trong thời đại Người sống và hoạt động

Cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, chủ nghĩa tư bản chuyển từ tự do cạnh tranh sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, xâm chiếm thuộc địa, làm phát sinh mâu thuẫn vốn có trong lòng chủ nghĩa tư bản và làm nảy sinh mâu thuẫn giữa các dân tộc thuộc địa với chủ nghĩa đế quốc thực dân Yêu cầu giải phóng các dân tộc thuộc địa không chỉ là yêu cầu riêng của các dân tộc thuộc địa mà còn là yêu cầu chung của các dân tộc trên thế giới

Các mâu thuẫn từ chủ nghĩa đế quốc với chiến tranh thế giới lần thứ nhất (08/1914 - 11/1918) và nó là nguyên nhân bùng nổ cuộc Cách mạng tháng Mười Nga với sự ra đời của nhà nước công nông đầu tiên đã mở ra thời đại mới từ chủ nghĩa tư bản sang chủ nghĩa xã hội trên phạm vi quốc tế, thúc đẩy sự phát triển của phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới

Dưới ảnh hưởng của Cách mạng tháng Mười, của thời đại mới, cuộc giải phóng dân tộc đã vận động theo sự tiến hóa mới đó

Mặc dù nhà nước phong kiến thống trị ở đất nước ta đã từng bước đầu hàng thực dân Pháp nhưng nhân dân ta đã liên tục anh dũng đấu tranh chống xâm lược Từ năm 1858, cuối thế kỉ XIX, phong trào đấu tranh dưới ngọn cờ của các sĩ phu yêu nước lan rộng khắp cả nước: Trương Định, Nguyễn Trung Trực, Đặng Như Mai, Phan Đình Phùng, Phan Nhân nhưng đều thất bại Hệ tư tưởng phong kiến đã lỗi thời Từ năm 1884, thực dân Pháp đã hoàn toàn đặt ách đô hộ lên nước ta và biến nước ta từ một nước phong kiến thành nước thuộc địa nửa phong kiến với những biến đổi căn bản về chính trị - kinh tế - xã hội Đó là sự

xuất hiện những giai - tầng mới và đồng thời cũng nảy sinh các mâu thuẫn mới

từ giai cấp của dân tộc với sự ra đời của giai cấp công nhân, sự xuất hiện tầng lớp tiểu tư sản và giai cấp tư sản ở nước ta Bên cạnh mâu thuẫn cơ bản giữa nông dân với địa chủ phong kiến, với sự xuất hiện của giai tầng mới đã làm nảy sinh thêm những mâu thuẫn mới: mâu thuẫn giữa giai cấp công nhân Việt Nam với tư bản Pháp, giữa toàn thể nhân dân Việt Nam với chủ nghĩa đế quốc Pháp Phong trào yêu nước trước những biến đổi trên đã từng bước có những phát triển lớn Với sự xuất hiện của giai cấp tiểu tư sản và mầm mống của giai cấp tư sản ở nước ta và sức ảnh hưởng của các cuộc vận động cải cách ở Trung Quốc của Khang Hữu Vi và Minh Khả Siêu, tinh thần yêu nước của nhân dân ta chuyển sang khuynh hướng dân chủ tư sản với sự xuất hiện của các sĩ phu yêu nước có tinh thần cải cách Điển hình như các phong trào Đông Du, Đông Kinh Nghĩa Thục, Duy Tân, Việt Nam Quang Phục Hội Nhưng tất cả những cố gắng yêu nước của trào lưu mới này đều thất bại Dù thất bại nhưng các phong trào yêu nước này đã nối tiếp nhau duy trì ngọn lửa cứu nước tiếp tục cháy mãi trong lòng các dân tộc

Yêu cầu của dân tộc là phải tìm ra con đường cứu nước mới

Trước những đòi hỏi của dân tộc và nhân loại, Hồ Chí Minh và tư tưởng

Hồ Chí Minh xuất hiện Đó là những đòi hỏi khách quan của dân tộc và của nhân loại Sự ra đời của tư tưởng Hồ Chí Minh là sự giải đáp và là sản phẩm tất yếu của cách mạng Việt Nam và thế giới trong điều kiện lịch sử mới, không phải

là ý muốn chủ quan hay một sự áp đặt nào khác

Tư tưởng Hồ Chí Minh gắn bó với toàn bộ tiến trình cách mạng nước ta dưới sự lãnh đạo của Đảng

Tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống các quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam; là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại Đó là tư tưởng của giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người; về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, kết

hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; về sức mạnh của nhân dân với đại đoàn kết toàn dân; về quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng nhà nước thực sự của dân, do dân, vì dân; về quốc phòng toàn dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân; về phát triển kinh tế và văn hóa, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân; về đạo đức cách mạng, về cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, về chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau; về xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, cán bộ, Đảng viên vừa là người lãnh đạo vừa là người đầy tớ trung thành của nhân dân

Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta dành thắng lợi là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta

Tư tưởng Hồ Chí Minh có cội nguồn và được hình thành từ các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại và đỉnh cao là chủ nghĩa Mác - Lênin thông qua hoạt động trí tuệ và thực tiễn của Người

Tư tưởng Hồ Chí Minh được hình thành qua quá trình tìm tòi, xác lập, phát triển và hoàn thiện gắn liền với tiến trình lịch sử của dân tộc, của nhân loại

và sự vận động của lịch sử trong thời đại mới

Tiến trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh trải qua nhiều thời đoạn Từ năm 1920 - 1945 là giai đoạn tư tưởng Hồ Chí Minh hình thành cơ bản và được thực hiện ở Việt Nam Người đến với chủ nghĩa Mác - Lênin sau khi người tiếp xúc với luận cương của Lênin về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa, tìm ra con đường của cách mạng Việt Nam là con đường cách mạng vô sản Người đã biểu quyết tán thành Quốc tế III, tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp, trở thành một trong những người cộng sản đầu tiên của Việt Nam

Đây là giai đoạn Người tham gia hoạt động thực tiễn trong hoạt động cộng sản quốc tế và giải phóng dân tộc thế giới và bắt đầu tiến hành truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin Đây cũng chính là giai đoạn Hồ Chí Minh thông qua các tác phẩm như: “Bản án chế độ thực dân Pháp” (1925), “Đường kách mệnh”(1927),

“Chính cương vắn tắt của Đảng”, “Sách lược vắn tắt của Đảng”, “Chương trình vắn tắt của Đảng”, “Điều lệ vắn tắt của Đảng Cộng sản Việt Nam” đã khẳng định những luận điểm cơ bản về cách mạng giải phóng dân tộc và các mạng Việt

Nam trong thời đại mới Đó là những luận điểm về cách mạng vô sản đối với công cuộc giải phóng dân tộc, giai cấp, con người trong thời đại mới; về phạm trù cách mạng giải phóng dân tộc, mối quan hệ tương hỗ giữa cách mạng này với cách mạng vô sản ở chính quốc là tính không phụ thuộc của cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa; để xây dựng Đảng theo chủ nghĩa Mác - Lênin và đội ngũ cán bộ của Đảng; về tập hợp và xây dựng lực lượng cách mạng; về đường lối cơ bản, mục tiêu, phương pháp, bước đi và quan hệ quốc tế của cách mạng Việt Nam

Từ năm 1930 - 1940, tư tưởng Hồ Chí Minh gặp khó khăn, thử thách Xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam với đường lối cách mạng vô sản qua các văn kiện đầu tiên là “Chính cương vắn tắt”, “Sách lược vắn tắt”, “Chương trình vắn tắt” và

“Điều lệ vắn tắt của Đảng” là sự sáng tạo của Hồ Chí Minh khi vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin vào hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam Tuy nhiên, do chưa nắm bắt được tình hình thực tiễn và bị chi phối bởi các quan điểm tả khuynh của Quốc

tế Cộng sản, Hội nghị BCH TƯ Đảng lần thứ nhất (tháng 10 - 1930) đã chỉ trích, phê phán xung quanh các vấn đề mối quan hệ dân tộc - giai cấp, vấn đề mặt trận dân tộc thống nhất, tên Đảng và ra các nghị quyết thủ tiêu các văn kiện này, đồng thời đổi tên Đảng Cộng sản Việt Nam thành Đảng Cộng sản Đông Dương

Nguyễn Ái Quốc vẫn kiên trì quan điểm của mình Chỉ sau khi Đại hội VII Quốc tế Cộng sản (tháng 7 - 1935), phê phán khuynh hướng tả khuynh, biệt phái trong phong trào Cộng sản quốc tế và từ thực tiễn cách mạng Việt Nam, Đảng ta từng bước điều chỉnh và đề ra những chủ trương theo quan điểm đúng đắn của Nguyễn Ái Quốc Tháng 9 - 1939, Quốc tế Cộng sản đã đồng ý cho Nguyễn Ái Quốc về công tác ở Đông Dương Ngày 28 - 1 - 1941, Người về đến Việt Nam

và từ đây trực tiếp lãnh đạo cách mạng nước ta Từ năm 1941 - 1945, tư tưởng

Hồ Chí Minh được thực hiện đúng đắn ở Việt Nam

Tháng 5 - 1941, Hồ Chí Minh triệu tập và chủ trì Hội Nghị TƯ Đảng lần thứ VIII Tại hội nghị này, những quan điểm của Hồ Chí Minh về đường lối cách mạng Việt Nam, chủ yếu là vấn đề giải thích mối quan hệ dân tộc - giai cấp, đặt quyền lợi dân tộc cao hơn hết thảy, đoàn kết toàn dân trong xây dựng

lực lượng cách mạng, xây dựng mặt trận đoàn kết dân tộc và phương pháp cách mạng Hồ Chí Minh được khẳng định Với những quan điểm đúng đắn đó, mặt trận Việt Minh được Đảng ta tổ chức đã phát triển mạnh mẽ, thúc đẩy phong trào giải phóng dân tộc trên cả nước, đồng thời tạo cơ sở chính trị vững chắc cho

ta xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân Đó là những nhân tố cơ bản đi tới thành công của cách mạng tháng Tám năm 1945

Phát triển đáp ứng đòi hỏi của lịch sử dân tộc và nhân loại trong thời đại mới Dưới sự lãnh đạo của Đảng, thắng lợi của cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới đã khẳng định các giá trị nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động của Đảng vào cách mạng Việt Nam Đây là tài sản tinh thần vô cùng quý giá của dân tộc ta và nhân loại

1.1.2 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc

Thứ nhất, về vấn đề dân tộc, Hồ Chí Minh không bàn về vấn đề dân tộc

nói chung Xuất phát từ nhu cầu khách quan của dân tộc Việt Nam, đặc điểm của thời đại, Người dành sự quan tâm đến các thuộc địa, vạch ra thực chất của vấn đề dân tộc ở thuộc địa là vấn đề đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, xóa bỏ ách thống trị, áp bức, bóc lột của nước ngoài, giải phóng dân tộc, giành độc lập dân tộc, thực hiện quyền dân tộc tự quyết, thành lập Nhà nước dân tộc độc lập

Để giải phóng dân tộc, cần xác định một con đường phát triển của dân tộc,

vì phương hướng phát triển dân tộc quy định những yêu cầu và nội dung trước mắt của cuộc đấu tranh giành độc lập Mỗi phương hướng phát triển gắn liền với một hệ tư tưởng và một giai cấp nhất định Từ thực tiễn phong trào cứu nước của ông cha và lịch sử nhân loại, Hồ Chí Minh khẳng định phương hướng phát triển của dân tộc trong bối cảnh thời đại mới là chủ nghĩa xã hội

Độc lập dân tộc - nội dung cốt lõi của vấn đề dân tộc thuộc địa Hồ Chí Minh cho rằng “Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do”

Hồ Chí Minh thấy rõ sức mạnh của chủ nghĩa dân tộc với tư cách là chủ nghĩa yêu nước chân chính của các dân tộc thuộc địa Đó là sức mạnh chiến đấu

và thắng lợi trước bất cứ thế lực ngoại xâm nào Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ nghĩa dân tộc chân chính “là một bộ phận của tinh thần quốc tế”, “khác hẳn với tinh thần “vị quốc” của bọn đế quốc phản động

Vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Hồ Chí Minh rất coi trọng vấn đề dân tộc, đề cao sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước, nhưng Người luôn đứng trên quan điểm giai cấp để nhận thức và giải quyết vấn

đề dân tộc

Khác với các con đường cứu nước của ông cha, gắn độc lập dân tộc với chủ nghĩa phong kiến hoặc chủ nghĩa tư bản, con đường cứu nước của Hồ Chí Minh là giải phóng dân tộc là vấn đề trên hết, trước hết; độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội

Hồ Chí Minh giải quyết vấn đề dân tộc theo quan điểm giai cấp, nhưng đồng thời đặt vấn đề giai cấp trong vấn đề dân tộc Giải phóng dân tộc khỏi ách thống trị của chủ nghĩa thực dân là điều kiện để giải phóng giai cấp Vì thế lợi ích của giai cấp phải phục tùng lợi ích của dân tộc

Là một chiến sĩ quốc tế chân chính, Hồ Chí Minh không chỉ đấu tranh cho độc lập của dân tộc Việt Nam, mà còn đấu tranh cho độc lập của tất cả các dân tộc bị áp bức Người cho rằng: “giúp bạn là tự giúp mình” và chủ trương bằng thắng lợi của cách mạng của mỗi nước mà đóng góp vào thắng lợi chung của cách mạng thế giới

Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc mang tính khoa học và cách mạng sâu sắc, thể hiện sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa dân tộc và giai cấp, chủ nghĩa yêu nước chân chính với chủ nghĩa quốc tế trong sáng Đúng như Ph.Ăngghen từng nói: Những tư tưởng dân tộc chân chính trong phong trào công nhân bao giờ cũng là những tư tưởng quốc tế chân chính

Thứ hai, tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc

Nhìn lại sự hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng ta thấy

cả một hệ thống quan điểm toàn diện, nhất quán và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, trong đó có tư tưởng của Người về cách mạng giải phóng dân tộc Đây là một trong những nội dung gắn bó chặt chẽ với tư

tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và là nội dung quan trọng nhất trong tư tưởng Hồ Chí Minh Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc được coi là một bước phát triển của học thuyết Mác - Lênin về cách mạng thuộc địa trong thời đại các dân tộc bị áp bức vùng lên đấu tranh đòi quyền bình đẳng, đòi độc lập dân tộc Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc là

hệ thống các luận điểm của Người về con đường cứu nước, về chiến lược, sách lược và phương pháp cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam thoát khỏi mọi ách áp bức, nô dịch để xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội

Người cho rằng mâu thuẫn chủ yếu ở thuộc địa là mâu thuẫn dân tộc quy định tính chất và nhiệm vụ hàng đầu của cách mạng ở thuộc địa là giải phóng dân tộc Mục tiêu của cách mạng giải phóng dân tộc là nhằm đánh đổ ách thống trị của chủ nghĩa thực dân, giành độc lập dân tộc và thiết lập chính quyền của nhân dân Đó là mục tiêu của chiến lược đấu tranh dân tộc, phù hợp với xu thế của thời đại cách mạng chống đế quốc, thời đại giải phóng dân tộc, đáp ứng nguyện vọng độc lập, tự do của quần chúng nhân dân

Rút bài học từ sự thất bại của các con đường cứu nước trước đó, Hồ Chí Minh đã không tán thành các con đường của họ, mà quyết tâm ra đi tìm một con đường mới Vượt qua sự hạn chế về tư tưởng của các sĩ phu và của các nhà cách mạng có xu hướng tư sản đương thời, Hồ Chí Minh đã đến với học thuyết cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin và lựa chọn khuynh hướng chính trị vô sản

Người khẳng định rằng: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con

đường nào khác con đường cách mạng vô sản” [17; 75]

Cách mạng giải phóng dân tộc trong thời đại mới phải do Đảng Cộng sản lãnh đạo, Đảng Cộng sản Việt Nam là người lãnh đạo duy nhất Ngay từ khi mới

ra đời, Đảng do Hồ Chí Minh sáng lập đã quy tụ được lực lượng và sức mạnh của toàn bộ giai cấp công nhân và cả dân tộc Việt Nam Đó là một đặc điểm và đồng thời là một ưu điểm của Đảng Nhờ đó, ngay từ khi mới ra đời, Đảng đã nắm ngọn cờ lãnh đạo duy nhất đối với cách mạng Việt Nam và trở thành nhân

tố hàng đầu bảo đảm mọi thắng lợi của cách mạng

Lực lượng của cách mạng giải phóng dân tộc bao gồm toàn dân tộc Trong khi nhấn mạnh vai trò động lực cách mạng của công nhân và nông dân,

Hồ Chí Minh không coi nhẹ khả năng tham gia sự nghiệp giải phóng dân tộc của các giai cấp và tầng lớp khác Người coi tiểu tư sản, tư sản dân tộc và một bộ

phận giai cấp địa chủ là bạn đồng minh của cách mạng Người chỉ rõ: “… học

trò, nhà buôn nhỏ, điền chủ nhỏ cũng bị tư sản áp bức, song không cực khổ bằng công nông Ba hạng ấy chỉ là bầu bạn cách mệnh của công nông thôi”

Cách mạng giải phóng dân tộc cần được tiến hành chủ động, sáng tạo Nhận thức đúng vai trò, vị trí chiến lược của cách mạng, Nguyễn Ái Quốc cho

rằng: “cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa có thể giành thắng lợi trước

cách mạng vô sản ở chính quốc” [17; 85]

Hồ Chí Minh vạch rõ tính tất yếu của bạo lực cách mạng: “Trong cuộc

đấu tranh gian khổ chống kẻ thù của giai cấp và của dân tộc, cần dùng bạo lực cách mạng chống lại bạo lực phản cách mạng, giành lấy chính quyền và bảo vệ chính quyền” [17; 86] Tư tưởng bạo lực cách mạng gắn bó hữu cơ với tư tưởng

nhân đạo và hòa bình Theo Hồ Chí Minh, trong sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc “lực lượng chính là ở dân” Người chủ trương tiến hành khởi nghĩa toàn dân và chiến tranh nhân dân Độc lập tự chủ, tự lực tự cường kết hợp với tranh thủ sự giúp đỡ quốc tế là một quan điểm nhất quán trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Đặt cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam trong chiến lược chung của cách mạng vô sản thế giới Trong "Cương lĩnh chính trị" đã nêu rõ: cách mạng Việt Nam là một bộ phận của cách mạng thế giới Mục tiêu cách mạng Việt Nam là giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người, "đi tới xã hội cộng sản"

Xác định đường lối và nhiệm vụ chiến lược cho cách mạng Việt Nam Trong "Cương lĩnh chính trị" (2/1930), Người đã viết "Làm tư sản dân quyền cách mạng và thổ địa cách mạng để đi tới xã hội cộng sản" "Tư sản dân quyền cách mạng" là giai đoạn chiến lược giải phóng dân tộc, hoàn thành nhiệm vụ chống đế quốc, giành độc lập dân tộc (không bao gồm nhiệm vụ ruộng đất)

"Thổ địa cách mạng" không nằm trong cách mạng tư sản dân quyền mà là một

giai đoạn phát triển kế tiếp để từng bước đạt mục tiêu ruộng đất "Đi tới xã hội cộng sản" lại là giai đoạn phát triển kế tiếp để từng bước đạt mục tiêu chủ nghĩa

xã hội Cương lĩnh chủ trương tập hợp lực lượng rộng rãi, bao gồm toàn dân tộc

Có thể nói, Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng là một cương lĩnh giải phóng dân tộc từ một nước thuộc địa đi lên chủ nghĩa xã hội phải trải qua nhiều giai đoạn khác nhau, đồng nghĩa với đó là nhiệm vụ chiến lược và sách lược của cách mạng Việt Nam Sự hoạch định con đường phát triển dân tộc của Hồ Chí Minh là phù hợp với hoàn cảnh lịch sử ở thuộc địa Đó cũng là nét độc đáo, khác biệt giữa cách mạng Việt Nam - cách mạng một nước thuộc địa với cách mạng ở các nước tư bản phương Tây

Điều này được Hồ Chí Minh xác định cụ thể hơn trong cuộc họp Hội nghị ban chấp hành Đảng Cộng sản Đông Dương lần thứ 8 (diễn ra từ ngày 10 đến 19/5/1941) do Người trực tiếp chủ trì tại Pác Pó, Hà Quảng, Cao Bằng sau một thời gian bôn ba nước ngoài Người khẳng định: Cuộc cách mạng ở Đông Dương hiện tại không phải là cuộc cách mạng tư sản dân quyền, cuộc cách mạng phải giải quyết 2 vấn đề: phản đế và điền địa nữa, mà là một cuộc cách mạng chỉ phải giải quyết một vấn đề cần kíp "dân tộc giải phóng", vậy thì cuộc cách mạng Đông Dương trong giai đoạn hiện tại là một cuộc cách mạng dân tộc giải phóng

Có thể nói, với những nội dung chiến lược và sách lược đã đưa ra trong Hội nghị lần này, một lần nữa Hồ Chí Minh đã khẳng định tính đúng đắn về con đường cứu nước mà Người đã lựa chọn, về chủ trương Người đã trình bày trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên năm 1930 Và điều này được chứng minh rõ ràng trong thắng lợi của cách mạng tháng Tám năm 1945, mở ra một thời đại mới cho dân tộc Việt Nam, một thời đại mà nhà nước đó là của dân, do dân, vì dân

Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc có những luận điểm sáng tạo, đặc sắc, có giá trị lý luận và thực tiễn lớn Lý luận cách mạng giải phóng dân tộc của Hồ Chí Minh là một đóng góp lớn vào kho tàng lý luận cách mạng của thời đại, làm phong phú thêm chủ nghĩa Mác -Lênin về cách mạng thuộc địa

Hồ Chí Minh đã vận dụng sáng tạo và phát triển học thuyết của Lênin về cách mạng thuộc địa thành một hệ thống luận điểm mới mẻ, sáng tạo, bao gồm

cả đường lối, chiến lược, sách lược và phương pháp tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa Đó là một di sản tư tưởng quân sự vô giá mà Hồ Chí Minh để lại cho Đảng và nhân dân ta

Tư tưởng đó thâm nhập vào phong trào công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam, góp phần quyết định trong việc xác lập con đường mới, làm cho phong trào yêu nước Việt Nam chuyển dần sang quỹ đạo cách mạng vô sản, soi đường thắng lợi cho cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam

1.2 Vai trò, ý nghĩa của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông

1.2.1 Vai trò

Lịch sử là quá trình phát triển của xã hội loài người từ lúc con người và xã hội loài người hình thành cho đến nay, tri thức lịch sử mang tính quá khứ Tất cả các sự kiện và hiện tượng lịch sử đều là những sự kiện đã xảy ra và không tồn tại Bởi vậy, kiến thức lịch sử khô khan mà người ta lại không thể quan sát trực tiếp được quá khứ, học sinh chỉ có thể nhận thức phán quyết qua sách giáo khoa

và các nguồn tài liệu được lưu lại Vì vậy, để gây hứng thú cho học sinh, giáo viên cần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, trong đó có phương pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong quá trình dạy học

Tư tưởng Hồ Chí Minh được hình thành từ nhiều nguồn gốc, trải qua một quá trình lâu dài với nhiều giai đoạn khác nhau Cũng như chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ có ý nghĩa lịch sử, rút ra quy luật phát triển tất yếu của xã hội loài người, chỉ rõ phương hướng soi sáng cho nhân dân Việt Nam cũng như nhân dân thế giới con đường đấu tranh đi lên thắng lợi theo

mục tiêu xác định Và dù “thế giới còn đổi thay nhưng chủ nghĩa Mác - Lênin

và tư tưởng Hồ Chí Minh còn sống mãi” [5; 358]

Vì vậy, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh có ý nghĩa quan trọng trong dạy học lịch sử nói chung và lịch sử của dân tộc nói riêng để học sinh hiểu rõ sâu sắc hơn lịch sử dân tộc Việt Nam

1.2.2 Ý nghĩa

Việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông có ý nghĩa góp phần nhất định vào việc nâng cao chất lượng dạy học bộ môn trên các mặt giáo dưỡng, giáo dục và phát triển

Về giáo dưỡng, Hồ Chí Minh là lãnh tụ thiên tài của dân tộc, người chiến

sĩ cách mạng của phong trào cộng sản thế giới

Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh là căn cứ khoa học quan trọng để học sinh bổ sung, hoàn thiện, củng cố, khắc sâu kiến thức lịch sử trong quá trình học tập bộ môn Dựa vào nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh các em có thể hiểu sâu sắc tiến trình và ý nghĩa lịch sử của nhiều sự kiện, hiện tượng lịch sử đã diễn ra trong các thời kì đấu tranh cách mạng Muốn nắm vững kiến thức lịch sử phải dựa trên cơ sở của những sự kiện cụ thể, sinh động, đa dạng và cũng không kém phần phức tạp Việc nắm vững kiến thức lịch sử thể hiện ở việc tìm ra sợi dây liên hệ giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử để từ đó biết đánh giá đúng đắn những nguyên nhân, nắm được diễn biến, biết rút ra những kết luận, bài học lịch

sử chính xác Nó còn thể hiện ở kĩ năng vận dụng những tư tưởng đó để lý giải một số vấn đề thực tiễn đặt ra, tìm thấy mối liên hệ có tính biện chứng giữa các

sự kiện trong các thời kì lịch sử

Như vậy, thực chất của quá trình nắm vững sự kiện lịch sử là quá trình tạo

ra những biểu tượng sinh động, chính xác về các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử Để từ đó hình thành khái niệm, hệ thống khái niệm, rút ra kết luận phát triển của nó Rõ ràng việc nắm vững kiến thức không dừng lại ở việc trình bày

sự phát triển của các sự kiện lịch sử mà quan trọng hơn là biết giải thích vì sao

có sự phát triển như vậy? Điều đó có ý nghĩa gì? Mối liên quan giữa các sự kiện

đó ra sao ?

Hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh giúp các em nhận thức rõ về vấn đề dân tộc, thuộc địa, con đường giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người, về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, về sức mạnh của nhân dân, của khối đại đoàn kết của nhân dân; về quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng nhà nước của dân, do

dân và vì dân; về quốc phòng toàn dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân,

để phát triển kinh tế và văn hóa, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân; về đạo đức cách mạng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô

tư, về xây dựng đạo đức cách mạng cho đời sau; về xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, cán bộ, Đảng viên vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân [23; 8]

Về giáo dục, việc dạy học lịch sử có ý nghĩa trong giáo dục tư tưởng,

chính trị cho học sinh Trong giai đoạn hiện nay, vấn đề giáo dục lịch sử càng đặt ra những yêu cầu cấp thiết Nền kinh tế thị trường với những mặt tích cực ngày càng được khẳng định trong quá trình đổi mới toàn diện của đất nước, trong đó có những ảnh hưởng tiêu cực cần được khắc phục kịp thời Những yếu

tố hiện đại, những giá trị tiến bộ đích thực cần được triệt để khai thác để làm phong phú đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân ta; dựa trên những cơ sở của việc tiếp thu có lựa chọn, chọn lọc những tinh hoa của nhân loại, đồng thời vẫn giữ được những nét bản sắc độc đáo của dân tộc mình

Nghị quyết 2 của ban chấp hành TW Đảng khóa VIII đã xác định rõ nhiệm

vụ quan trọng, nặng nề của khoa học xã hội và nhân văn cần đẩy mạnh

việc:“nghiên cứu các vấn đề lịch sử dân tộc, tôn giáo, ngôn ngữ, văn hóa, nghệ

thuật, con người Việt Nam, các giá trị chuẩn mực và thang mực giá trị đạo đức mới; giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước và tinh thần quốc tế chân chính, ý nghĩa tự cường dân tộc Tiếp thu, nghiên cứu, tổng kết kinh nghiệm các cuộc chiến tranh cứu nước, giữ nước của dân tộc, xây dựng lý luận chính trị

Việt Nam” [25; 46]

Từ những nhận thức đó, các em biết trân trọng, giữ gìn, đúc kết duy vật lịch sử, có ý thức khảo cứu, sưu tầm, bảo vệ những di sản đó Không ít những di tích lịch sử gắn liền với địa phương nơi các em được sinh ra và lớn lên, sẽ là cơ

sở để bồi dưỡng lòng tự hào chân chính, tình cảm mến yêu, gắn bó với quê hương, xứ sở của mình Các em biết gắn truyền thống ý thức với truyền thống

của cộng đồng Biết sống và hành động sao cho xứng đáng với mảnh đất quê hương truyền thống lịch sử văn hóa

Về phát triển, nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh được vận dụng trong dạy

học lịch sử, góp phần phát triển tư duy độc lập, sáng tạo của học sinh Bất kì môn học nào cũng phải giúp học sinh phương pháp tư duy trong quá trình học tập Nhưng mỗi môn học do những đặc điểm mang tính đặc thù riêng, qua đó việc học tập nghiên cứu cũng mang những nét đặc trưng riêng

Muốn khôi phục những hình ảnh của quá khứ cần dựa trên cơ sở của các

sự kiện, nhưng đó là những sự kiện chính xác, phản ánh thành tựu của khoa học hiện đại, đồng thời sự kiện đó phải vừa sức với học sinh Chỉ như vậy, sự kiện mới có ý nghĩa phát triển, kích thích hoạt động tư duy tích cực của học trò Để

có nhận thức đúng đắn về quá khứ lịch sử, học sinh phải được rèn luyện phương pháp tư duy trên những mặt sau:

Rèn luyện kĩ năng tưởng tượng, hình dung để tái hiện không khí, không gian lịch sử trong hoàn cảnh cụ thể Tránh những biểu hiện sai lệch như hiện đại hóa trong lịch sử, gò ép, áp đặt

Rèn luyện kĩ năng so sánh, đối chiếu, phân tích các nguồn tài liệu, trên cơ

sở đó kết luận khách quan, chính xác Khắc phục tính nóng vội, hồ đồ, đánh giá phiến diện về lịch sử Điều này có ý nghĩa quan trọng trong hoạt động tự học của học sinh

Rèn luyện phương pháp diễn dịch hoặc quy nạp để có cái nhìn biện chứng, logic Tuy nhiên, đặc biệt chú trọng phương pháp bộ môn để nhìn sự kiện, hiện tượng trong quá trình phát sinh, phát triển Chỉ như vậy, trong quá trình nhận thức những tri thức lịch sử mới khách quan và toàn diện

Như vậy, tài liệu về tư tưởng Hồ Chí Minh có ý nghĩa rất lớn trong việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông nói chung và trong dạy học lịch sử Việt Nam

từ năm 1919 đến năm 1945 nói riêng Bởi vậy, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trở thành một yêu cầu thiết thực trong công tác dạy học lịch sử ở trường phổ thông và phải theo những nguyên tắc nhất định

1.3 Những yêu cầu khi vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử

Thứ nhất, giáo viên cần nắm vững và chủ động được nội dung kiến thức

trong giai đoạn lịch sử mình giảng dạy

Trong quá trình tiến hành nội dung bài giảng giáo viên trình bày bài giảng của mình được soạn theo nội dung sách giáo khoa, có thể phát triển hoặc lướt qua một số đoạn, một số ý trong sách và các tài liệu tham khảo khác Điều quan trọng mà giáo viên hướng tới là hướng dẫn học sinh có thể trình bày được những

sự kiện cơ bản, hiểu được nội dung, bản chất sự kiện đó một cách hệ thống

Bên cạnh khai thác những nội dung trong sách giáo khoa liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc, bên cạnh kênh chữ, giáo viên cần hướng dẫn học sinh khai thác triệt để kênh hình (tranh ảnh, bản đồ, hình vẽ, …) và các câu hỏi, tài liệu đọc thêm trong SGK

Thứ hai, cần khai thác triệt để tất cả những nội dung có liên quan trình bày

tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề giải phóng dân tộc và hệ thống hoá những nội dung đó thành đơn vị kiến thức hoàn chỉnh với nội dung, tiêu đề cụ thể

Ví dụ: Trong giai đoạn 1919 - 1920 để hiểu rõ hơn con đường đến với chủ nghĩa Mác - Lênin và quá trình tìm ra con đường giải phóng dân tộc, giáo viên cần đưa ra hệ thống câu hỏi cho học sinh tìm hiểu như:

- Trình bày những nguyên nhân tác động đến con đường cứu nước của Nguyễn Ái Quốc

- Trình bày những mốc sự kiện chính trong quá trình hoạt động của Nguyễn Ái Quốc

- Phân tích về con đường mà Nguyễn Ái Quốc đã lựa chọn

Thứ ba, trong những năm từ năm 1919 đến năm 1945, ngoài việc vận

dụng những nội dung đề cập đến tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc, người giáo viên cần liên hệ kiến thức một cách nhuần nhuyễn với các nội dung kiến thức còn lại được trình bày trong sách giáo khoa có liên quan đến yêu cầu chương trình và những ảnh hưởng, tác động của

sự kiện, hiện tượng lịch sử đó đến nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc

Ví dụ: Khi dạy bài 12 (2 tiết) giáo viên cần giúp học sinh nắm được hoàn cảnh của nước ta trong giai đoạn 1919 - 1920, những nội dung đó có tác động không nhỏ tới con đường cứu nước của Nguyễn Ái Quốc Do đó, trong quá trình dạy cần khai thác những nội dung kiến thức sau:

- Trình bày hoàn cảnh quốc tế sau chiến tranh thế giới thứ nhất ảnh hưởng tới cách mạng Việt Nam

- Trình bày nguyên nhân, nội dung chương trình khai thác thuộc địa lần 2 của thực dân Pháp (1919 - 1929)

- Phân tích những tác động của cuộc khai thác thuộc địa lần 2 của thực dân Pháp tới tình hình kinh tế xã hội nước ta

- Trình bày những nét cơ bản về phong trào yêu nước của nước ta lúc bấy giờ: hoạt động của tư sản, tiểu tư sản, phong trào công nhân

- Phân tích những nguyên nhân tác động tới con đường cứu nước của Nguyễn Ái Quốc

- Trình bày những mốc sự kiện chính trong quá trình hoạt động của Nguyễn Ái Quốc

- Phân tích về con đường mà Nguyễn Ái Quốc đã lựa chọn

Ngoài ra, giáo viên cần hướng dẫn học sinh tự học ở nhà, tự nghiên cứu nội dung sách giáo khoa và cung cấp cho học sinh những tư liệu học tập cần thiết Như thế, cùng với việc học tập trên lớp học sinh sẽ hiểu sâu bài học

Như vậy, một trong những yêu cầu cơ bản đầu tiên đó là phải khai thác triệt để những nội dung trong SGK có liên quan đến chương trình dạy Đặc biệt, giáo viên cần giúp học sinh liên hệ những nội dung cụ thể khác nhau cùng diễn

ra trong một giai đoạn Đối với việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh đòi hỏi giáo viên cần có sự chuẩn bị về kiến thức và chuyên môn vững vàng thì mới có thể đạt hiệu quả cao trong dạy học lịch sử Trước tiên, giáo viên cần khai thác triệt để nội dung liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong SGK Bên cạnh đó, giáo viên cần hướng dẫn học

sinh khai thác thêm nguồn thông tin về Hồ Chí Minh để làm sáng tỏ vấn đề, phong phú nội dung kiến thức Ví dụ như xem phim tư liệu, những mẩu chuyện lịch sử về cuộc đời hoạt động của Hồ Chí Minh, … Tuy nhiên, giáo viên chỉ nên trích dẫn những phần trọng tâm, không nên tham lam về mặt kiến thức

Trường trung học phổ thông Cò Nòi, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La

Trường trung học phổ thông Yên Mô A, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình Với những thông tin thu được trong phiếu điều tra, chúng tôi nhận thấy việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử nói chung, vận dụng

tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 nói riêng có một số ưu điểm và hạn chế sau:

Về ưu điểm, hầu hết các giáo viên và học sinh đều coi trọng và thấy được vai trò của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử Bởi vậy, trong quá trình dạy học phần lớn các giáo viên đã vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học và vận dụng một cách hợp lý Đặc biệt đối với học sinh, rất nhiều em đều có chung ý kiến cho rằng việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh của thầy cô không chỉ giúp cho việc học tập đỡ nhàm chán, khô khan mà còn lôi cuốn hơn, hấp dẫn hơn Giúp các em hiểu sâu hơn những kiến thức ngắn gọn, cô đọng trong sách giáo khoa, dễ nhớ và dễ học hơn

Về hạn chế, chúng ta cũng xem xét trên hai đối tượng giáo viên và học sinh Đối với giáo viên: một số giáo viên vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh không thường xuyên hay chưa hợp lý trong dạy học lịch sử Trong xu thế đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, để phát huy tính tích cực chủ động trong

học tập của học sinh, ngoài việc cung cấp tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc cho học sinh, giáo viên cần phải kết hợp với việc hướng dẫn và gợi mở để học sinh khai thác và rút ra bài học lịch sử, những kiến thức lịch sử quan trọng cần nắm

Ngoài ra, tình trạng giáo viên chưa coi trọng việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử mà chỉ sử dụng những phương pháp cũ sẽ có thể gây nhàm chán cho học sinh trong quá trình dạy học lịch sử vốn đã khôn khan

Đối với học sinh: không ít học sinh không nắm được một số kiến thức lịch

sử cơ bản nhất của lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 liên quan đến

tư tưởng Hồ Chí Minh Các em còn bỏ dở hoặc trả lời sai những câu hỏi mà chúng tôi đưa ra Với câu hỏi: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường cứu nước của dân tộc ta được đề ra từ Hội nghị nào ?”, chúng tôi đã nhận được một số câu trả lời là đến mãi hội nghị lần thứ 8 BCH TƯ Đảng (tháng 5 - 1941)

Từ kết quả thu được như trên chúng ta có thể thấy rằng trong dạy học lịch

sử hiện nay cần đổi mới hơn nữa phương pháp để nâng cao tính chủ động ,tích cực và hứng thú cho học sinh trong học tập bộ môn lịch sử, trong đó việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử Việt Nam cần được chú trọng hơn nữa Những tồn tại, những hạn chế nhất định do chưa hiểu rõ vai trò, ý nghĩa của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học lịch sử đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng dạy học lịch sử nói chung, dạy học lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 nói riêng

Qua nghiên cứu nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh chúng tôi thấy rằng: tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc có những luận điểm sáng tạo, đặc sắc, có giá trị lí luận và thực tiễn lớn Việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử có ý nghĩa rất quan trọng đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học lịch sử, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh Hơn nữa, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử nhận được sự quan tâm ủng hộ của các nhà giáo dục lịch

sử, GV trực tiếp giảng dạy bộ môn ở trường phổ thông Vì vậy, việc tìm hiểu cơ

sở lí luận và cơ sở thực tiễn trên đây đặt cơ sở trực tiếp để tôi tiến hành chương

3 của khóa luận: “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc khi dạy học lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm

1945 (SGK Lịch sử 12,THPT)” Tuy nhiên, trước khi tiến hành chương 3 chúng

ta cần tìm hiểu một cách khái quát nhất nội dung cơ bản của lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 (SGK Lịch sử 12)

CHƯƠNG 2

VỊ TRÍ, Ý NGHĨA, NỘI DUNG PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM

TỪ NĂM 1919 ĐẾN NĂM 1945 VÀ NHỮNG YÊU CẦU

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ

2.1 Vị trí, ý nghĩa phần Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945

2.1.1 Vị trí

Phần lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 là nội dung của hai chương mở đầu khóa trình lịch sử Việt Nam trong SGK Lịch sử 12 Về vị trí, đây là giai đoạn quan trọng trong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc Sự chuyển biến của phong trào cách mạng từ lập trường tư sản sang lập trường vô sản đã đánh dấu thời kì phát triển của phong trào giải phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam kể từ khi thực dân Pháp xâm lược: thời kì phong trào cách mạng bắt đầu dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng Cộng sản Việt Nam (kể từ năm 1930) và giành thắng lợi Giai đoạn này gắn với nhiều sự kiện lịch sử quan trọng, mang tính bước ngoặt trong sự phát triển của lịch sử dân tộc, đặc biệt là

sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930) và thắng lợi của cuộc cách mạng tháng Tám năm 1945

2.1.2 Ý nghĩa

Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 trong chương trình SGK Lịch sử 12 không chỉ giúp học sinh nắm được một cách toàn diện, hệ thống và khái quát tiến trình lịch sử dân tộc giai đoạn này mà còn giúp các em có cách nhìn nhận đúng đắn về nguồn gốc, sự phát triển và tin vào con đường mà lịch sử

đã chọn: con đường cách mạng vô sản mà hạt nhân là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, giai đoạn đầu là cách mạng tư sản dân quyền Góp phần giáo dục cho học sinh trên cả ba mặt: kiến thức, kĩ năng, thái độ

Thứ nhất, về kiến thức, phần lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945

trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông giúp cho học sinh hiểu biết sâu hơn, vững chắc và có hệ thống quá trình phát triển của lịch sử dân tộc từ năm 1919 đến năm 1945 Đó là quá trình tiếp thu, chuyển biến, thể nghiệm và khẳng định con đường cứu nước mới đúng đắn: con đường cách mạng vô sản dưới ánh sáng

của chủ nghĩa Mác - Lênin Con đường đó đã đưa tới thắng lợi của cuộc cách mạng tháng Tám năm 1945 và sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, một dấu mốc quan trọng trong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc

Về cụ thể, học sinh cần nắm được nội dung của những sự kiện, hiện tượng lịch sử tiêu biểu cho những bước phát triển chủ yếu của lịch sử dân tộc trong giai đoạn này Đó là cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp và

sự chuyển biến về kinh tế, xã hội Việt Nam dưới tác động của nó; quá trình tiếp cận, truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin về nước của Nguyễn Ái Quốc; sự phát triển của phong trào cách mạng Việt Nam theo khuynh hướng khác nhau và sự thắng thế của khuynh hướng vô sản; bối cảnh, diễn biến, ý nghĩa của sự thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam; hoàn cảnh, diễn biến, kết quả, ý nghĩa ba phong trào cách mạng của nhân dân ta từ khi Đảng ra đời và lãnh đạo: phong trào cách mạng 1930 - 1931, phong trào dân chủ 1936 - 1939, phong trào giải phóng dân tộc 1939 - 1945; thời cơ, diễn biến, kết quả, ý nghĩa lịch sử của cách mạng tháng Tám năm 1945 và sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

Trên cơ sở nắm vững những kiến thức, học sinh hiểu sâu sắc rằng: thắng lợi vĩ đại mà nhân dân ta giành được trong cách mạng tháng Tám năm 1945 là kết quả của quá trình chuẩn bị, tập dượt đấu tranh lâu dài và chớp thời cơ kịp thời của quần chúng dưới sự lãnh đạo của Đảng, với vai trò quan trọng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chứ không phải là một sự “ăn may” như một số sử gia tư sản từng xuyên tạc

Thứ hai, về tư tưởng, tình cảm, những kiến thức lịch sử dân tộc trong từ

năm 1919 đến năm 1945 sẽ góp phần bồi dưỡng cho học sinh lòng yêu quê hương đất nước, tinh thần tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc trong giai đoạn hiện tại thông qua những trang sử hào hùng trong phong trào cách mạng Việt Nam giai đoạn này Đồng thời, qua việc tìm hiểu những tội ác mà thực dân Pháp và phát xít Nhật đã gây ra đối với nhân dân ta bấy giờ sẽ khơi dậy ở các em lòng căm thù chủ nghĩa thực dân phát xít, tránh xa và lên án những cái xấu, cái ác trong giai đoạn hiện tại

Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 là giai đoạn thắng lợi đầu tiên của cách mạng Việt Nam theo con đường cách mạng vô sản gắn liền với vai

trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Bởi thế, nó có tác dụng xây dựng niềm tin cho các em vào sự phát triển hợp quy luật của lịch sử dân tộc và con đường mà nhân dân ta đã chọn và đang hướng tới; củng cố niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng và thắng lợi trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay Hơn nữa, qua việc tìm hiểu về vai trò, công lao của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam giai đoạn này còn có tác dụng giáo dục cho học sinh lòng kính yêu, biết ơn đối với vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Đồng thời đây cũng chính là tấm gương sáng để các em noi theo trong quá trình học tập và rèn luyện

Những tác dụng giáo dục trên có vai trò quan trọng trong việc hình thành

ở học sinh những phẩm chất, nhân cách của người công dân, góp phần đáp ứng yêu cầu và mục tiêu của sự nghiệp giáo dục đối với thế hệ trẻ Việt Nam trong giai đoạn hiện tại

Thứ ba, về mặt kĩ năng, phần lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm

1945 trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông góp phần rèn cho học sinh kĩ năng học tập cơ bản và quan trọng: kĩ năng so sánh, phân tích, tổng hợp, đánh giá, kĩ năng vận dụng tư tưởng của Hồ Chí Minh trong quá trình học tập; kĩ năng vận dụng các kiến thức lịch sử vào các tình huống học tập và cuộc sống, đặc biệt

là thông qua phân tích về thời cơ, cơ hội trong cuộc sống, nhất là trong giai đoạn hiện nay, khi hội nhập đã và đang trở thành một xu thế tất yếu

Ngoài ra, việc học tập lịch sử dân tộc giai đoạn này cũng bồi dưỡng cho các em năng lực tự học, tự kiểm tra, đánh giá; năng lực phát hiện, đề xuất và giải quyết các vấn đề lịch sử

2.2 Nội dung phần Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945

Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 trong chương trình SGK

Lịch sử 12 được phân ra như sau:

Chương I: Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1930, gồm có hai bài:

Bài 12: Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1925 Bài 13: Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1925 đến năm 1930 Chương III: Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945, gồm ba bài:

Bài 14: Phong trào cách mạng 1930 - 1935

Bài 15: Phong trào dân chủ 1936 - 1939

Bài 16: Phong trào giải phóng dân tộc và Tổng khởi nghĩa tháng Tám (1939 - 1945) Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời

Về nội dung, lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 trong SGK Lich sử 12 được chia làm hai giai đoạn nhỏ: giai đoạn 1919 - 1930 và giai đoạn

1930 - 1945

Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1930 là quá trình chuyển biến của phong trào cách mạng từ lập trường tư sản sang lập trường vô sản, kết thúc với sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930) Giai đoạn này có những nội dung chủ yếu sau:

Thứ nhất, dưới tác động của cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp, tình hình kinh tế - xã hội Việt Nam có sự chuyển biến mạnh mẽ, đặc biệt là sự phân hóa các giai cấp trong xã hội Bên cạnh đó, sự vơ vét, bóc lột tàn bạo của thực dân Pháp và bọn phong kiến tay sai đã làm cho mâu thuẫn xã hội ngày càng trở nên gay gắt Cuộc đấu tranh chống đế quốc Pháp và tay sai của các giai tầng xã hội diễn ra ngày một mạnh mẽ Đó chính là cơ sở, nền tảng để cách mạng Việt Nam tiếp thu luồng tư tưởng mới của cách mạng vô sản

Thứ hai, trong thời gian này, một số nhà yêu nước, đặc biệt là Nguyễn Ái

Quốc đã tìm kiếm và truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin về nước, tạo ra sự chuyển biến trong phong trào cách mạng trong nước Đó là sự chuyển biến từ lập trường

tư sản sang lập trường vô sản của phong trào cách mạng trong nước, từ tự phát sang tự giác của phong trào công nhân Sự chuyển biến về chất này làm cho phong trào cách mạng Việt Nam trong những năm 20 của thế kỷ XX diễn ra sôi nổi, mạnh mẽ và rộng khắp Tình hình đó đòi hỏi phong trào cách mạng trong nước phải có tổ chức lãnh đạo, và sự ra đời của ba tổ chức cộng sản trong năm

1929 đã phản ánh yêu cầu đó

Thứ ba, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời ngày 3/2/1930 trên cơ sở thống

nhất của ba tổ chức: Đông Dương cộng sản đảng, An Nam cộng sản đảng, Đông Dương cộng sản liên đoàn, là một bước ngoặt vĩ đại của cách mạng Việt Nam

Nó chấm dứt thời kỳ cách mạng Việt Nam khủng hoảng về đường lối lãnh đạo

và từ đây được đặt dưới sự lãnh đạo của chính đảng của giai cấp vô sản với đường lối và phương pháp đấu tranh đúng đắn

Từ năm 1930 đến năm1945, dưới sự lãnh đạo của Đảng, cách mạng Việt Nam đã tiến những bước vững chắc Trong 15 năm, lịch sử Việt Nam trải qua các chặng đường tương ứng với các phong trào, cao trào cách mạng của quần chúng nhân dân do Đảng lãnh đạo sau:

Thứ nhất, từ năm 1930 đến năm 1935: Dưới sự tác động của cuộc khủng

hoảng kinh tế thế giới trong các nước tư bản (1929 - 1933) và cuộc “khủng bố trắng” của thực dân Pháp sau thất bại của cuộc khởi nghĩa Yên Bái (2/1930), phong trào đấu tranh của quần chúng với sự tham gia của đông đảo công nhân

và nông dân đã bùng nổ mạnh mẽ trong những năm 1930 - 1931, nhằm chống đế quốc, phong kiến, giành chính quyền, giành độc lập dân tộc Đảng Cộng sản Việt Nam vừa ra đời đã lãnh đạo phong trào của quần chúng trong cả nước, đưa phong trào lên tới đỉnh cao với sự thành lập các Xô viết ở Nghệ Tĩnh Từ năm

1931 đến năm 1935 là thời kỳ phong trào cách mạng tạm lắng xuống, cách mạng Việt Nam chuyển sang đấu tranh chống khủng bố nhằm duy trì hoạt động và chuẩn bị cho phong trào cách mạng mới

Thứ hai, là phong trào dân chủ 1936 -1939: thời gian này, tình hình thế

giới có nhiều biến chuyển, ảnh hưởng đến cách mạng nước ta Đó là sự xuất hiện của chủ nghĩa phát xít gây ra nguy cơ bùng nổ cuộc chiến tranh thế giới mới Tại Hội nghị VII của Quốc tế cộng sản đã nêu ra chủ trương thành lập Mặt trận nhân dân chống phát xít ở các nước Phong trào chống chủ nghĩa phát xít của nhân dân thế giới giành được thắng lợi ở nhiều nước, đặc biệt là ở Pháp Tình hình đó đã làm dấy lên ở nước ta một phong trào đấu tranh công khai rộng lớn Phong trào đã thu hút đông đảo quần chúng tham gia dưới sự lãnh đạo của Đảng, đấu tranh đòi tự do, dân sinh, dân chủ, cơm áo, hòa bình Phong trào dân chủ trong những năm 1936 - 1939 là phong trào quần chúng có mục tiêu, hình thức đấu tranh mới mẻ ở nước ta và rất hiếm có ở một nước thuộc địa

Thứ ba, từ năm 1939 đến năm 1945: cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai đã

tác động đến toàn thế giới Pháp tham gia chiến tranh chống phát xít và nhanh

chóng đầu hàng phát xít Đức Tháng 6/1941, Đức tấn công Liên Xô và nhân dân Liên Xô chiến đấu chống phát xít Ở Thái Bình Dương, phát xít Nhật mở rộng chiến tranh Tháng 9/1940, chúng đánh Lạng Sơn, mở đầu xâm lược nước ta Thực dân Pháp đã đầu hàng và câu kết với Nhật thống trị nhân dân ta Trong bối cảnh lịch sử đó, đầu năm 1941, Nguyễn Ái Quốc về nước, trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng, Tại Hội nghị BCH TƯ Đảng lần thứ 8 (5/1941) do Người chủ trì đã hoàn chỉnh chủ trương chuyển hướng chỉ đạo chiến lược cách mạng đã

đề ra từ Hội nghị BCH TƯ lần thứ 6 (11/1939) Đó là việc giương cao hơn nữa ngọn cờ giải phóng dân tộc, giải quyết vấn đề dân tộc trong từng nước Đông Dương, đồng thời đẩy mạnh phong trào cách mạng trong nước, tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền Tháng 8/1945, trên cơ sở đã được chuẩn bị đầy đủ về mọi mặt cùng với những điều kiện khách quan thuận lợi, Đảng ta cùng với Mặt trận Việt Minh và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lãnh đạo nhân dân chớp thời cơ, tiến hành tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước Thắng lợi của cuộc cách mạng tháng Tám và sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (2/9/1945) là kết quả của 15 năm chuẩn bị và tập dượt đấu tranh của quần chúng dưới sự lãnh đạo của Đảng Thắng lợi này đã mở ra kỉ nguyên mới của lịch sử dân tộc, kỉ nguyên nhân dân nắm chính quyền, làm chủ vận mệnh dân tộc

Theo như biên soạn của sách giáo khoa, nội dung lịch sử từ năm 1919 đến năm 1945 được trình bày theo 2 chương, 5 bài Cụ thể:

Chương Tên bài Tiết Nội dung liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh về

vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc Chương

1919 đến năm 1925

2 - Cuộc khai thác thuộc địa lần 2 của thực dân Pháp (1919 - 1929) và những biến đổi sâu sắc

về mặt kinh tế, xã hội Việt Nam

- Phong trào yêu nước ở trong và ngoài nước

1919 - 1925

- Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc từ năm

1917 - 1925 và con đường giải phóng dân tộc

mà Nguyễn Ái Quốc chọn lựa