Vai trò tạo vốn xã hội của các diễn đàn điện tử ở việt nam hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN DƯƠNG THỊ NGỌC VAI TRÒ TẠO VỐN XÃ HỘI CỦA CÁC DIỄN ĐÀN ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN VĂN THẠC SĨ XÃ HỘI HỌC Hà

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

DƯƠNG THỊ NGỌC

VAI TRÒ TẠO VỐN XÃ HỘI CỦA CÁC DIỄN ĐÀN

ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ XÃ HỘI HỌC

Hà Nội - 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

DƯƠNG THỊ NGỌC

VAI TRÒ TẠO VỐN XÃ HỘI CỦA CÁC DIỄN ĐÀN

ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ XÃ HỘI HỌC

Người hướng dẫn khoa học: T.S Nhạc Phan Linh

Hà Nội - 2014

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

MỤC LỤC BẢNG 4

MỤC LỤC BIỂU ĐỒ 4

MỤC LỤC HÌNH ảNH 5

PHẦN MỞ ĐẦU 7

1.TÍNHCẤPTHIẾTCỦAĐỀTÀI 7

2.TÌNHHÌNHNGHIÊNCỨU E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED 2.1 Tình hình nghiên cứu về VXH nước ngoài 11

2.2 Tình hình nghiên cứu về VXH trong nước Error! Bookmark not defined 3.ÝNGHĨALÝLUẬNVÀÝNGHĨATHỰCTIỄNE RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED 3.1 Ý nghĩa lý luận Error! Bookmark not defined 3.2 Ý nghĩa thực tiễn Error! Bookmark not defined 4.MỤCĐÍCH,NHIỆMVỤNGHIÊNCỨU E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED 4.1 Mục đích nghiên cứu Error! Bookmark not defined 4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 24

NOT DEFINED

5.1 Đối tượng nghiên cứu Error! Bookmark not defined 5.2 Khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined 5.3 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6.CÂUHỎINGHIÊNCỨU E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

7.GIẢTHUYẾTNGHIÊNCỨU E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

B OOKMARK NOT DEFINED

8.1 Phương pháp luận Error! Bookmark not defined 8.1.1 Phương pháp luận chung Error! Bookmark not defined 8.1.2 Phương pháp luận chuyên biệt Error! Bookmark not defined

8.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể Error! Bookmark not defined 8.2.1 Phân tích tài liệu Error! Bookmark not defined 8.2.4 Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi Error! Bookmark not defined

9.KHUNGPHÂNTÍCH E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

DEFINED

1.1 Một số khái niệm cơ bản Error! Bookmark not defined 1.1.1 Khái niệm diễn đàn điện tử Error! Bookmark not defined 1.1.1 Khái niệm vai trò Error! Bookmark not defined 1.1.2 Khái niệm vốn xã hội Error! Bookmark not defined 1.2 Cơ sở lý thuyết định hướng nghiên cứu Error! Bookmark not defined 1.2.1 Lý thuyết vốn xã hội Error! Bookmark not defined 1.2.1 Lý thuyết mạng lưới xã hội Error! Bookmark not defined 1.2.3 Lý thuyết truyền thông đại chúng Error! Bookmark not defined

nay……… ………Er ror! Bookmark not defined

1.3.1 Bối cảnh chung Error! Bookmark not defined 1.3.2 Giới thiệu chung về diễn đàn Otofun.net, Tinhte.vn, Webtretho.com Error!

Bookmark not defined

CHƯƠNG 2 KHẢ NĂNG TẠO VỐN XÃ HỘI CHO THÀNH VIÊN CỦA CÁC

DIỄN ĐÀN ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM HIỆN NAYERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

2.1 Phát triển độ rộng các mối quan hệ cho các thành viênError! Bookmark not defined

2.1.1 Thu hút đa dạng các đối tượng xã hội tham gia DĐĐTError! Bookmark not

defined

not defined

2.1.3 Cung cấp đa dạng cách thức liên kết cá nhân trong diễn đàn Error!

Bookmark not defined

2.2 Tăng cường chiều sâu các mối quan hệ cá nhân trong diễn đàn Error!

Bookmark not defined

2.2.1 Duy trì kết nối liên tục cho các thành viên Error! Bookmark not defined

defined

2.2.3 Tạo cơ hội cho việc chia sẻ các mối quan tâm của cá nhânError! Bookmark

not defined

CHƯƠNG 3 TÁC DỤNG CỦA VỐN XÃ HỘI TỪ CÁC DIỄN ĐÀN ĐIỆN TỬ

VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHỐI LƯỢNG VỐN XÃ HỘI CỦA CÁ

NHÂN ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

defined

3.1.1 Phát triển mạng lưới các mối quan hệ Error! Bookmark not defined 3.1.2 Tăng cường sự đoàn kết, tin cậy Error! Bookmark not defined 3.1.3 Thúc đẩy chia sẻ các nguồn lực Error! Bookmark not defined

defined

not defined

3.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tạo vốn xã hội của DĐĐT Error!

Bookmark not defined

3.2.1 Ảnh hưởng từ đặc điểm của các thành viên khi tham gia DĐĐT Error!

Bookmark not defined

3.2.2 Ảnh hưởng từ mô hình tổ chức và hoạt động của các DĐĐT Error!

Bookmark not defined

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

KếT LUậN 100

KHUYếN NGHị 102 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

PHỤ LỤC ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

MỤC LỤC BẢNG

Bảng 2.3 Thời gian duy trì tham gia diễn đàn lâu nhất (%)………… 64 Bảng 3.1 Cách tìm hướng giải quyết vấn đề khi gặp khó khăn (%)… 79 Bảng 3.2 Đánh giá mức độ hiệu quả của các phản hồi nhận được từ

Bảng 3.4 Mức độ hài lòng về những lợi ích mà diễn đàn mang lại (%) 85

MỤC LỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 1.1 Trình độ học vấn của người sử dụng internet (%)………… 49 Biểu đồ 1.2 Nghề nghiệp của người sử dụng Internet tại Việt Nam(%) 50 Biểu đồ 1.3 Mức độ sử dụng blog và mạng xã hội tại Việt Nam (%)… 51

Biểu đồ 2.3 Tương quan giữa các diễn đàn và hình thức phát triển

Biểu đồ 2.4 Mức độ thân thiết của các thành viên trên diễn đàn (%)… 65

Biểu đồ 3.1 Mức độ nhận được sự giúp đỡ của các thành viên trên diễn

Biểu đồ 3.3 Tương quan nghề nghiệp và thời lượng sử dụng diễn đàn

Biểu đồ 3.4 Tương quan mức độ thân thiết giữa các thành viên của 3

Biểu đồ 3.5 Tương quan giữa thời gian tham gia diễn đàn và mức độ

Biểu đồ 3.6 Tương quan biểu hiện mức độ thân thiết giữa các thành

MỤC LỤC HÌNH

STT Trang

Hình 1.2 Thời gian sử dụng Internet của người Việt Nam (giờ)…… 49 Hình 1.3 Trang chủ của diễn đàn Otofun.net (Nguồn: Otofun.net)… 52 Hình 1.4 Trang chủ của diễn đàn Tinhte.vn (Nguồn :Tinhte.vn)…… 54 Hình 1.5 Trang chủ của diễn đàn Webtretho.com

Hình 2.1 Nội dung chia sẻ trên diễn đàn (Nguồn: Webtretho.com) 70

Hình 3.1 Hình thức phát triển mạng lưới các mối quan hệ (Nguồn:

Hình 3.2 Phát triển mạng lưới các mối quan hệ (Nguồn: Otofun.net) 73 Hình 3.3 Tăng cường sự đoàn kết, tin cậy (Nguồn Webtretho.com) 74 Hình 3.4 Tăng cường sự đoàn kết, tin cậy (Nguồn Otofun.net)…… 75 Hình 3.5 Thúc đẩy chia sẻ các nguồn lực (Nguồn Webtretho.com) 77 Hình 3.6 Thúc đẩy chia sẻ các nguồn lực (Nguồn Webtretho.com) 77 Hình 3.7 Hỗ trợ tăng cường vốn kinh tế (Nguồn Webtretho.com)… 87

PHẦN MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Internet xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1974, cho đến nay Internet đã trở nên phổ biến với mọi người trên toàn thế giới Xã hội ngày càng phát triển, Internet càng chứng minh được vai trò và tầm ảnh hưởng của mình Internet tác động tới mọi lĩnh vực của đời sống xã hội: kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục, chính trị… Internet đã trở thành cầu nối quan trọng, kết nối mọi người ở khắp nơi trên thế giới bất phân vùng miền, lãnh thổ, quốc gia Tại Việt Nam, Internet bắt đầu được biết đến vào năm 1997, cho đến năm 2012 đã có 30,8 triệu người Việt Nam sử dụng Internet, tỷ lệ người dùng Internet trên tổng số dân là 34% (cao hơn mức trung bình của thế giới là 33%) Theo Thứ trưởng Bộ Thông tin và truyền thông Lê Nam Thắng, năm 2012, Việt Nam đứng thứ 18 trên 20 quốc gia có số lượng người sử dụng Internet nhiều nhất trên thế giới, xếp thứ 8 tại châu Á và thứ 3 tại Đông Nam

Á Tại Việt Nam có 73% người dùng dưới 35 tuổi, 66% người dùng truy cập web hằng ngàyvà họ dành trung bình 29 giờ vào mạng mỗi tháng và 86% người dùng Internet từng ghé thăm các trang mạng xã hội Riêng năm 2012, Việt Nam có thêm 1,59 triệu người dùng mới [25]

Phát triển Công nghệ thông tin (CNTT) là một trong những nhiệm vụ quan trọng then chốt trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Có rất nhiều các hội nghị cấp cao về vấn đề phát triển CNTT và được nhà nước đặc biệt quan tâm Ngay từ rất sớm, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng việc đẩy mạnh ứng dụng, phát triển CNTT, đưa chủ trương này vào các Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc và các nghị quyết, chỉ thị, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị Ngày nay, CNTT vừa là một ngành kinh tế - kỹ thuật có đóng góp lớn cho sự phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh, vừa là hạ tầng quan trọng để nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh của từng doanh nghiệp, từng lĩnh vực và của cả nền kinh tế trong tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế Với vị trí,

vai trò và những đóng góp to lớn được đánh giá cao trong giai đoạn vừa qua, Đảng

và Nhà nước xác định CNTT là một trong các động lực quan trọng nhất của sự phát triển, góp phần làm biến đổi sâu sắc đời sống kinh tế, vǎn hoá, xã hội của đất nước,

là nền tảng của phương thức phát triển mới, góp phần quan trọng đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020 Tháng 6/2013, Diễn đàn cấp cao Công nghệ thông tin - Truyền thông Việt Nam, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã tham dự đã có những yêu cầu như sau:

Thứ nhất, các bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp, chuyên gia, nhà nghiên cứu phát triển và ứng dụng CNTT trong sản xuất, kinh doanh và quản

lý, hướng tới mục tiêu nâng cao toàn diện năng lực cạnh tranh quốc gia Quan điểm này được thể hiện rõ nét qua Nghị quyết 36/NQ-TW về đẩy mạnh ứng dụng, phát triển CNTT đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững, hội nhập quốc tế mới được Bộ Chính trị ban hành ngày 1/7/2014, thay thế cho Chỉ thị số 58 được Bộ Chính trị ban hành năm 2000 Nghị quyết 36 nhấn mạnh CNTT là công cụ hữu hiệu tạo lập phương thức phát triển mới và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới Sự ra đời của Nghị quyết mang đến "thời cơ vàng" cho ngành CNTT nói riêng và toàn bộ nền kinh tế Việt Nam nói chung phát triển bền vững

Thứ hai là tạo môi trường thuận lợi cho phát triển thị trường CNTT, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển, tạo chỗ đứng vững chắc trên thị trường trong nước và xây dựng năng lực canh tranh vươn ra thị trường nước ngoài Cũng trong tháng 7/2014, Văn phòng Chính phủ đã có văn bản số 249 thông báo kết luận của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tại phiên họp toàn thể lần thứ nhất của Ủy ban Quốc gia

về ứng dụng CNTT Theo đó, Chính phủ có chủ trương phát triển CNTT từ rất sớm

và tập trung vào 4 vấn đề là nguồn nhân lực, hạ tầng kỹ thuật, CNTT và ứng dụng CNTT Đặc biệt, việc chính thức "bật đèn xanh" cho chủ trương thuê ngoài dịch vụ ứng dụng CNTT trong khối cơ quan Nhà nước đã mang đến cơ hội lớn cho các doanh nghiệp CNTT nội, đồng thời giúp giảm chi phí đầu tư hạ tầng từ ngân sách nhà nước và nâng cao hiệu quả ứng dụng Cũng trong bài phát triển năm 2013, Thủ tướng nhấn mạnh người đứng đầu tất cả các cấp, các ngành, các cơ quan, đơn vị

phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm về triển khai ứng dụng hiệu quả CNTT Điều này thể hiện rõ nét nhất qua việc Uỷ ban Quốc gia về ứng dụng CNTT được thành lập tháng 1/2014 và do Thủ tướng Chính phủ trực tiếp làm Chủ tịch Uỷ ban [31]

Phát biểu trong Phiên khai mạc Diễn đàn Cấp cao CNTT Việt Nam - ASOCIO 2014 (Vietnam - ASOCIO ICT Summit 2014), Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam khẳng định: "CNTT là nhân tố không thể thiếu, động lực của mọi động lực Tất cả các động lực mà mọi người vẫn có sẽ không thể là nó nếu như không có CNTT Sự hội tụ tự nhiên, tất yếu của mạng xã hội, di động, đám mây và điện toán lớn (SMAC) chắc chắn sẽ tạo ra một nền tảng phát triển mới, ở đó mọi giá trị cá nhân sẽ được phát huy tối đa, từ người nông dân cho đến người làm khoa học, từ những người may mắn có điều kiện về giáo dục, vật chất cho đến những em bé bị khuyết tật Tất cả đều có thể tìm thấy cơ hội nhờ CNTT Các quốc gia rất nghèo đều có thể nhờ CNTT để tăng sức cạnh tranh, đóng góp nhiều hơn cho chuỗi giá trị toàn cầu" [32]

Với cách dẫn nhập trên, có thể thấy rằng Internet đang ngày càng trở thành một công cụ hữu hiệu tạo vốn xã hội, phát triển mạng lưới xã hội đối với cộng đồng nói chung Trong các môi trường giao tiếp của con người, các diễn đàn điện tử ngày càng quan trọng, xây dựng, mở rộng mạng lưới xã hội cũng như tích lũy VXH để tìm kiếm lợi ích cá nhân, đồng thời cũng tạo ra lợi ích cho cộng đồng Tạo dựng và tích lũy bất kỳ loại vốn (capital) nào cũng đều là một hành vi khôn ngoan và có tính chiến lược của con người Với vốn xã hội (social capital) cũng vậy, nó càng có vai trò quan trọng trong bối cảnh thế giới hiện nay nói chung và với Việt Nam nói riêng Nó tạo tiền đề cho sự gắn kết, tin tưởng trong xã hội để hướng đến một xã hội Việt Nam với sự tin cẩn giữa các cá nhân, nhóm trong xã hội, tạo nên một xã hội ngày càng văn minh hơn trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước

VXH có quan hệ đặc biệt với mạng lưới xã hội (social network) Không có mạng lưới xã hội thì không thể có VXH Vì vậy, các cá nhân, nhóm xã hội phải tham gia và mở

rộng mạng lưới xã hội của mình để tạo dựng và tích lũyVXH VXH là một thuật ngữ

quan trọng trong nghiên cứu hành vi và xã hội (Social and Behavior Research) cũng như trong nghiên cứu Xã hội học Các học giả đã chỉ rõ sự khác nhau giữa Vốn kinh

tế, Vốn văn hoá và Vốn xã hội: (1) Vốn kinh tế được hiểu theo nghĩa thông dụng là

tư liệu sản xuất, hàng hoá hay vốn tài chính; (2) Vốn văn hoá là sự thích ứng tri thức của cá nhân trong giáo dục chính quy và không chính quy, kỹ năng giáo dục cần thiết, năng lực cá nhân và xã hội để đạt được những kỹ năng này; (3) Vốn xã hội là những nguồn lực dựa trên mạng lưới với các thành viên gia đình, bạn bè, các mối quan hệ và định chế [2]

Các hình thái vốn nói trên có thể chuyển đổi sang nhau và trong bối cảnh các

cá nhân cũng như xã hội chịu ảnh hưởng của việc thiếu vốn kinh tế, thì vốn văn hoá

và vốn xã hội trở nên có tầm quan trọng hơn

VXH được vận dụng ở mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Nó thể hiện vai trò trong mở rộng mạng lưới quan hệ của các chủ thể, dựa trên mạng lưới được thừa nhận hoặc quen biết, trong đó các thành viên tương tác qua lại với nhau, là nguồn lực nằm trong mạng lưới xã hội VXH được tạo ra thông qua việc đầu tư vào các quan hệ xã hội, hoặc mạng lưới xã hội, gắn liền với mạng lưới xã hội, quan hệ xã hội, chẳng hạn, VXH kết nối với mạng lưới xã hội tương đối bền vững và các cá nhân có thể sử dụng VXH để tìm kiếm lợi ích, thỏa mãn nhu cầu Trong thời gian ngắn hạn hoặc dài hạn, kết quả đó có thể được sử dụng để chuyển thành các loại vốn khác chẳng hạn như vốn kinh tế VXH là những sự ràng buộc lẫn nhau do người ta đặt ra hay tuân thủ giữ khi giao dịch hay khi chung sức làm một việc gì đó;

nó còn được gọi là những ràng buộc xã hội hay các hành vi mẫu mực hoặc quy tắc

xã hội và chúng là những yếu tố quan trọng cho sự bền vững của cuộc sống

Diễn đàn điện tử (DĐĐT) là trang web liên kết nhiều tài khoản người dùng

có quan hệ quen biết với nhau thông qua internet để cùng chia sẻ những cảm xúc, những mối quan tâm, sở thích, kinh nghiệm… Cũng thông qua các trang diễn đàn điện tử này, mạng lưới xã hội của các thành viên trong diễn đàn kết nối với nhau, trở nên rộng rãi hơn Nhiều hoạt động thực tế diễn ra, đã kết nối các thành viên tạo thành mạng lưới quan hệ xã hội đa dạng bao gồm nhiều cá nhân