Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc sán dìu ở tỉnh vĩnh phúc trong bối cảnh hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- LÝ THỊ PHƯƠNG GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC SÁN DÌU Ở TỈNH VĨNH PHÚC TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY Luậ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Hà Nội – 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LÝ THỊ PHƯƠNG

GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC SÁN DÌU Ở TỈNH VĨNH PHÚC

TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Triết học

Mã số: 60 22 03 01

Người hướng dẫn khoa học: TS Mai Thị Thanh

Hà Nội – 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng đươc công bố trên công trình khoa học nào khác

Tôi xin cam đoan: Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cảm ơn, các tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, tháng 10 năm 2014

Tác giả luận văn

Lý Thị Phương

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu 2

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 5

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 6

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 6

6 Đóng góp của luận văn 6

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 7

8 Kết cấu 7

NỘI DUNG 8

Chương 1: BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC SÁN DÌU - NỘI DUNG VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC GIỮ GÌN, PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC SÁN DÌU Ở TỈNH VĨNH PHÚC TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY 8

1.1 Khái niệm về văn hóa, bản sắc văn hóa và bản sắc văn hóa dân tộc 8

1.1.1 Khái niệm văn hóa 8

1.1.2 Bản sắc văn hóa Error! Bookmark not defined 1.1.3 Bản sắc văn hóa dân tộc Error! Bookmark not defined.

1.2 Nội dung bản sắc văn hóa dân tộc Sán Dìu ở tỉnhVĩnh Phúc Error!

Bookmark not defined.

1.2.1 Đặc điểm dân tộc Sán Dìu ở Việt NamError! Bookmark not

defined.

1.2.2 Bản sắc văn hóa dân tộc Sán Dìu ở tỉnh Vĩnh Phúc Error!

Bookmark not defined.

1.3 Tầm quan trọng của việc giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc Sán Dìu

ở tỉnh Vĩnh Phúc trong bối cảnh hiện nay Error! Bookmark not defined

Tiểu chương 1 Error! Bookmark not defined.

Chương 2: GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC SÁN DÌU Ở TỈNH VĨNH PHÚC HIỆN NAY - NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG, THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP Error! Bookmark not defined.

2.1 Những nhân tố tác động đến việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa

dân tộc Sán Dìu ở Vĩnh Phúc hiện nay Error! Bookmark not defined

2.1.1 Tác động của điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội Error!

Bookmark not defined.

2.1.2 Tác động của kinh tế thị trường và toàn cầu hóa đến việc giữ gìn

và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Sán DìuError! Bookmark not

2.2 Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Sán Dìu ở tỉnh Vĩnh Phúc

hiện nay - Thực trạng và nguyên nhân Error! Bookmark not defined

2.2.1 Thực trạng Error! Bookmark not defined 2.2.1.1 Thành tựu Error! Bookmark not defined 2.2.1.2 Hạn chế Error! Bookmark not defined 2.2.2 Nguyên nhân của hạn chế Error! Bookmark not defined.

2.3 Một số giải pháp chủ yếu nhằm giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa

dân tộc Sán Dìu ở tỉnh Vĩnh Phúc hiện nayError! Bookmark not defined.

2.3.1 Phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói giảm nghèo tạo điều kiện nâng cao hiệu quả công tác giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân

tộc Sán Dìu Error! Bookmark not defined.

2.3.2 Đẩy mạnh công tác giáo dục văn hóa lịch sử, văn hóa truyền thống, nâng cao trình độ dân trí cho đồng bào dân tộc Sán Dìu ở

Vĩnh Phúc hiện nay Error! Bookmark not defined.

2.3.3 Đổi mới và tăng cường công tác giữ gìn và phát huy bản sắc văn

hóa dân tộc Sán Dìu Error! Bookmark not defined.

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 11 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined.

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1: So sánh ngôn ngữ [23,tr.12] 31 Bảng 1.2: So sánh ngôn ngữ Sán Dìu ở tỉnh Vĩnh Phúc và tỉnh Quảng Ninh 47 Bảng 1.3: So sánh ngôn ngữ Sán Dìu ở tỉnh Vĩnh Phúc và tỉnh Thái Nguyên 48

Ngày nay, đứng trước xu thế toàn cầu hóa vừa tạo ra những cơ hội lớn cho sự phát triển mỗi dân tộc, đồng thời cũng xuất hiện không ít những thách thức, khó khăn nguy cơ về sự đồng hóa văn hóa, sự đánh mất bản sắc văn hóa

và sự bất bình đẳng trong hưởng thụ văn hóa Do đó, việc khẳng định hệ giá trị đang là một vấn đề có tính cấp thiết, vừa có tính thời sự, vừa có tính lâu dài Cần phải có chủ trương chính sách cụ thể trong việc giữa gìn và bảo tồn các giá trị truyền thống văn hóa dân tộc Khẳng định tầm quan trọng của vấn đề, tại Nghị quyết Trung ương V khóa VIII và Nghị quyết Trung ương IX khóa XII, Đảng ta đã khẳng định xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam

Vĩnh Phúc cũng là nơi định cư của nhiều đồng bào dân tộc thiểu số Trong đó có người Sán Dìu, cư trú rải rác chủ yếu trung du miền núi của tỉnh Trong quá trình lịch sử, đồng bào người Sán Dìu chọn nơi có địa hình bán sơn địa để định cư Sống bên cạnh bên cạnh dân tộc Kinh, Dao và Cao Lan Nhưng người Sán Dìu đã sớm xây dựng cho mình bản sắc văn hóa, độc đáo mang dấu ấn của tộc người nhằm khẳng định vị thế của mình

2

Tuy nhiên, trước sự tác động của toàn cầu hóa kinh tế hiện nay đã làm mai một bản sắc văn hóa hóa dân tộc Việt Nam nói chung, bản sắc văn hóa dân tộc Sán Dìu ở tỉnh Vĩnh Phúc nói riêng Điều này đã đạt ra vấn đề hết sức cấp bách trong công tác giữ gìn bản sắc văn hóa hiện nay

Với những lý do như trên, tôi mạnh dạn chọn đề tài “Giữ gìn và phát

huy bản sắc văn hóa dân tộc Sán Dìu ở tỉnh Vĩnh Phúc trong bối cảnh hiện nay” làm luận văn thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Văn hóa đang là một vấn đề nổi trội được nhiều nhà khoa học quan tâm

và nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau như: Dân tộc học, văn hóa học, triết học Bàn về văn hóa và bản sắc văn hóa dân tộc phải kể đến một số công trình nghiên cứu sau:

Nhóm nghiên cứu về văn hóa và bản sắc văn hóa dân tộc:

Trong cuốn “Bản sắc văn hóa Việt Nam” của Phan Ngọc (Nxb.Văn hóa

thông tin, Hà Nội, 1998), tác giả đi vào phân tích và làm sáng tỏ khái niệm văn hóa và bản sắc văn hóa dân tộc và mối quan hệ giữa các không gian văn hóa Từ đó đi đến khẳng định:“văn hóa nào cũng cần phải có sự giao tiếp để phát triển” [37,tr.16]

Bàn về văn hóa, còn phải kể đến công trình nghiên cứu “Cơ sở văn

hóa Việt Nam” của Trần Quốc Vượng (chủ biên), (Nxb Giáo Dục, 2008)

Cuốn sách giới thiệu đến về các quan niệm về văn hóa và các đặc điểm của văn hóa Việt Nam trong quá trình tiếp biến văn hóa nhân loại Qua đó, khẳng định sự giao lưu văn hóa, cần phải có chính sách giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

Bên cạnh đó, cuốn“Văn hóa bản sắc văn hóa dân tộc” của tác giả Hồ

Bá Thâm (Nxb Văn hóa thông tin Hà Nội, 2012) Tác giả đã làm rõ bản chất, đặc trưng của văn hóa và bản sắc văn hóa dân tộc và còn chỉ ra những thách

3

thức khó khăn trong điều kiện giữ gìn, phát triển văn hóa Việt Nam hiện nay trước sự tác động của kinh tế thị trường

Ngoài ra, khi nghiên cứu về “Văn hóa Việt Nam trên con đường giải

phóng, đổi mới hội nhập và phát triển” tác giả Đỗ Huy, (Nxb Thông tin -

Truyền thông, 2013) Được tác giả trình bày hành trình của quá trình giải phóng, đổi mới và dự báo về bước phát triển mới của văn hóa Việt Nam trong thời kỳ hội nhập và đưa ra những giải pháp cụ thể

Nghiên cứu về bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số có“Bản sắc văn

hóa dân tộc Mông và giải pháp giữ gìn và phát huy các giá trị của nó ở Việt Nam hiện nay” của Hoàng Xuân Lương Luận án tiến sĩ Triết học, (Đại học

Khoa học Xã hội và Nhân văn, 2002) Tác giả đã tập trung vào khai thác những đặc điểm hình thành và những đặc trưng của bản sắc dân tộc Mông và đưa ra cái nhìn mới về bản sắc dân tộc Mông trước những tác động của kinh

tế thị trường

Ngoài những nghiên cứu về bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số phải

kể đến “Nhân tố chủ quan với việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân

tộc Mường ở tỉnh Phúc Thọ hiện nay” của Đinh Thị Hoa Luận văn thạc sĩ

Triết học (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2006) Luận văn đã phân tích rõ về khái niệm văn hóa và bản sắc văn hóa dân tộc Mường qua các giá trị vật chất và giá trị tinh thần dước góc độ triết học

Mặc dù, khai thách ở nhiều góc độ khác nhau, song các tác giả đều làm

rõ khái niệm văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần Bên cạnh

đó, khẳng định tầm quan trọng của việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kỳ đổi mới ở nước ta và đề ra các giải pháp

Nhóm những công trình nghiên cứu về về dân tộc Sán Dìu ở Việt Nam

và dân tộc Sán Dìu tỉnh Vĩnh Phúc

4

Bàn về bản sắc văn hóa dân tộc Sán Dìu, phải kể đến cuốn “Người Sán

Dìu ở Việt Nam” của Ma Khánh Bằng (Nxb Khoa học xã hội, 1983) Cuốn

sách được tác giả giới thiệu khái quát về dân tộc Sán Dìu, các hoạt động kinh

tế, sinh hoạt vật chất và một số tục lệ trong đời sống hàng ngày

Trong cuốn“Văn hóa các dân tộc thiểu số Vĩnh Phúc” của tác giả Lâm

Quý, (Ban Dân tộc – Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Vĩnh Phúc xuất bản năm 2009).Trong cuốn sách này, tác giả đã thể hiện theo tinh thần khảo cứu dân tộc học về lịch sử dân cư, tập quán sản xuất, sinh hoạt xã hội, ngôn ngữ, chữ viết, kiến trúc – mỹ thuật – âm nhạc dân gian, phong tục, lễ hội nhằm giúp người đọc có cách nhìn tổng quan về văn hóa các dân tộc ở Vĩnh Phúc với bản sắc truyền thống riêng Tác giả cũng đồng thời cảnh báo những nguy

cơ làm phai nhạt bản sắc các dân tộc thiểu số Từ đó khuyến nghị một số vấn

đề về giữ gìn, bảo tồn, khai thác phát huy các giá trị văn hóa độc đáo của các dân tộc Sán Dìu, Cao Lan và Dao ở Vĩnh Phúc

Bên cạnh đó, cuốn “Tri thức dân gian trong chu kỳ đời người của người

Sán Dìu ở Việt Nam” của Diệp Trung Bình, (Nxb Văn hóa dân tộc, 2011) Tác

giả làm rõ những đặc điểm văn hóa của đồng bào dân tộc Sán Dìu ở Việt Nam Đưa ra những so sánh và những giá trị truyền thống và hiện đại, những biến đổi lớn trong bản sắc văn hóa của người Sán Dìu ở nước ta hiện nay

Ngoài ra, còn có những công trình nghiên cứu về “Dân tộc Sán Dìu ở

tỉnh Vĩnh Phúc” của Lâm Quang Hùng, (Nxb Khoa học và Công nghệ, 2011)

Tác giả đi khai thác những giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc Sán Dìu ở tỉnh Vĩnh Phúc qua một số giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể dưới góc độ dân tộc học Tác giả hướng tới khẳng định tầm quan trọng của việc bảo tồn các giá trị của dân tộc Sán Dìu ở Vĩnh Phúc trong thời kỳ đổi mới

Về cuốn “Văn hóa ẩm thực người Sán Dìu ở Vĩnh Phúc” của Lâm

Quang Hùng (Nxb Văn hóa dân tộc, 2013), được đề cập đến bởi những

Do đó, từ những hướng nghiên cứu trên chưa có công trình nghiên cứu, hội thảo khoa học nào bàn về việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Sán Dìu ở tỉnh Vĩnh Phúc trong bối cảnh hiện nay Vì vậy, đề tài không trùng lặp với các đề tài, công trình nghiên cứu đã công bố

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Làm rõ bản sắc văn hóa của dân tộc Sán Dìu, tầm quan trọng và thực trạng giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Sán Dìu ở Vĩnh Phúc trong bối cảnh hiện nay từ đó đề xuất một số giải pháp

3.2 Nhiệm vụ

Luận văn tập trung giải quyết những nhiệm vụ sau:

- Làm rõ bản sắc văn hóa dân tộc Sán Dìu ở tỉnh Vĩnh Phúc và tầm quan trọng của việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Sán Dìu ở tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay

- Phân tích những nhân tố tác động và thực trạng giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Sán Dìu ở tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay

- Đề ra một số giải pháp chủ yếu nhằm giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Sán Dìu ở tỉnh Vĩnh Phúc trong bối cảnh hiện nay

6

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận của đề tài: Đề tài được thực hiện dựa trên những nguyên

lý, lý luận của Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về vấn đề văn hóa và chính sách dân tộc, đồng thời đề tài có kế thừa những thành tựu nghiên cứu của các ngành khoa học xã hội và nhân văn có liên quan

Phương pháp nghiên cứu của đề tài: Đề tài sử dụng phương pháp luận

duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử Kết hợp phân tích và tổng hợp, quy nạp và diễn dịch, điều tra, so sánh

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

5.1 Đối tượng nghiên cứu của đề tài

Luận văn xác định rõ đối tượng nghiên cứu của đề tài: Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Sán Dìu ở tỉnh Vĩnh Phúc trong bối cảnh hiện nay dưới góc độ triết học

5.2 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Văn hóa là một vấn đề rộng, đa dạng và phong phú, luận văn không đi nghiên cứu toàn bộ về văn hóa dân tộc Sán Dìu mà đề tài đi sâu vào khai thác

có hệ thống dưới góc độ triết học về việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Sán Dìu ở tỉnh Vĩnh Phúc trong bối cảnh hiện nay

6 Đóng góp của luận văn

Dưới góc độ triết học luận văn góp phần làm rõ thêm bản sắc văn hóa dân tộc Sán Dìu và phân tích thực trạng của những tác động của kinh tế thị trường đến bản sắc văn hóa dân tộc Sán Dìu ở tỉnh Vĩnh Phúc Qua đó

đề xuất một số giải pháp nhằm giữ gìn và phát huy giá trị tốt đẹp trong giai đoạn hiện nay

7

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Kết quả của cuộc nghiên cứu của đề tài có thể sử làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy bộ môn có liên quan như: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác –Lênin, văn hóa học, dân tộc học, chính sách dân tộc, ở các nhà trường, đồng thời làm tài liệu cho cán bộ hoạch định chính sách quản lý văn hóa dân tộc trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc

Chương 2: Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Sán Dìu ở tỉnh

Vĩnh Phúc hiện nay- những nhân tố tác động, thực trạng và giải pháp

8

NỘI DUNG Chương 1:

BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC SÁN DÌU – NỘI DUNG VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC GIỮ GÌN, PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN

HÓA DÂN TỘC SÁN DÌU Ở TỈNH VĨNH PHÚC

TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

1.1 Khái niệm về văn hóa, bản sắc văn hóa và bản sắc văn hóa dân tộc

1.1.1 Khái niệm văn hóa

Văn hóa là gì? Câu hỏi được đặt ra từ lâu đối với tư duy của nhân loại, điều này chứng tỏ văn hóa đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống, văn hóa được như là một cái gì thiêng liêng đối với mỗi con người, linh hồn của dân tộc Với tư cách là một trong những hình thái ý thức xã hội, phản ánh tồn tại

xã hội, văn hóa là một khái niệm có nội hàm rộng, vì thế nó đã tạo nên diện mạo phong phú và đa dạng của đời sống tinh thần của con người, thời đại

Văn hóa được chọn làm đối tượng nghiên cứu của nhiều nhà khoa học, trở thành thuật ngữ đa nghĩa, trên thế giới hiện nay có hàng trăm cách định nghĩa khác nhau về văn hóa và nhiều cách tiếp cận khác nhau:

* Một số quan niệm về văn hóa ở phương Đông và phương Tây

- Ở phương Đông: Thế kỷ VI –Trước Công Nguyên, Khổng Tử đã

dùng thuật ngữ “Văn” để chỉ những giá trị đẹp của cuộc sống, trong sự giao tiếp, ứng xử của con người với con người Cái đẹp ấy không chỉ là cái đẹp ở hình thức, mà nó bao hàm cả cái đúng và cái tốt “Hoá” nghĩa là biến cải, biến đổi Và “Văn hoá” là biến cải, biến đổi, bồi đắp cho đẹp ra, hướng con người đến cái đẹp và đạt tới chân - thiện - mỹ Văn hóa sớm xuất hiện trong ngôn ngữ ngay từ Trước Công Nguyên, thời kỳ Tây Hán, trong bài “Chi Vũ” sách

“Thuyết Uyển”, Lưu Hướng đã viết: “Bậc thánh nhân trị thiên hạ, trước dùng