Phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trên địa bàn thủ đô hà nội trong bối cảnh hội nhập

PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC TRÊN ĐỊA BÀN THỦ ĐÔ HÀ NỘI TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN .... Hà Nội trong bối cảnh hội nhập và vai trò của đội ngũ trí thức

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Hà Nội - 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Mã số: 60 22 03 08

Người hướng dẫn khoa học: TS Ngô Thị Phượng

Hà Nội - 2014

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNH, HĐH

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c ứu của riêng tôi,

dưới sự hướng dẫn của TS Ngô Thị Phượng Các kết quả nghiên

cứu trong luận văn này là hoàn toàn trung th ực và chưa từng

được công bố Các thông tin, tài liệu trình bày trong luận văn có xuất xứ rõ ràng

LỜI CẢM ƠN

Hoàn thành luận văn tốt nghiệp này, trước hết em xin chân

thành cảm ơn sự dạy dỗ nhiệt tình của các thầy cô giáo trong

khoa Triết học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội trong suốt thời gian em học tập và

nghiên cứu tại khoa, tại trường

Đặc biệt em xin chân thành cảm ơn TS Ngô Thị Phượng đã

trực tiếp hướng dẫn tận tình và chu đáo trong quá trình em th ực hiện và hoàn thiện luận văn tốt nghiệp này

Em cũng xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè và đồng

nghiệp đã luôn quan tâm, đ ộng viên và giúp đỡ em trong suốt quá

trình hoàn thành luận văn tốt nghiệp này

Hà Nội, tháng 11 năm 2014

Học Viên

Dương Thị Huế

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2 NỘI DUNG Error! Bookmark not defined

C h ư ơ n g 1 PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC TRÊN ĐỊA BÀN THỦ ĐÔ HÀ NỘI TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP: CƠ SỞ LÝ LUẬN

VÀ THỰC TIỄN Error! Bookmark not defined

1.1 Quan niệm về trí thức và khái quát về đội ngũ trí thức trên địa bàn thủ đô

Hà Nội Error! Bookmark not defined

1.2 Hà Nội trong bối cảnh hội nhập và vai trò của đội ngũ trí thức trên địa bàn

Thủ đô Hà Nội Error! Bookmark not defined

1.3 Quan niệm về phát huy vai trò của đội ngũ trí thức và những nội dung cơ bản

trong phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trên địa bàn Thủ đô Hà Nội Error!

Bookmark not defined

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined

C h ư ơ n g 2 PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC TRÊN ĐỊA BÀN THỦ ĐÔ HÀ NỘI TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP Error! Bookmark not defined

2.1 Thành tựu trong phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trên địa bàn Thủ đô Hà

Nội trong bối cảnh hội nhập Error! Bookmark not defined

2.2 Hạn chế trong phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trên địa bàn Thủ đô Hà

Nội trong bối cảnh hội nhập Error! Bookmark not defined

2.3 Giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả của việc phát huy vai trò đội ngũ

trí thức trên địa bàn Thủ đô Hà Nội trong bối cảnh hội nhập Error! Bookmark

not defined

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

Vì vậy, mọi quốc gia đều ưu tiên cho chính sách phát triển nguồn lực trí tuệ, đội ngũ trí thức nhằm đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững

Ở nước ta, không phải chỉ đến những năm đầu thế kỷ XX, vai trò của trí thức mới được đề cao mà ngay từ thế kỷ XV ông cha ta đã coi: “Hiền tài là nguyên khí quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh rồi lên cao, nguyên khí suy thì thế nước yếu rồi xuống thấp Vì thế mà các vị thánh đế và minh vương chẳng ai không lấy việc bồi dưỡng nhân tài, kén chọn kẻ sỹ, vun trường nguyên khí là việc đầu tiên” [71] Theo tinh thần đó, hiếu học đã trở thành truyền thống của người Việt Nam Chính truyền thống quý báu đó, dân tộc ta trải qua hàng nghìn năm, với bao thăng trầm, nhưng vẫn sản sinh rất nhiều bậc anh hùng hào kiệt, các trí thức tài năng Họ đã đóng góp công sức và trí tuệ không nhỏ cho sự hưng thịnh của nước nhà

Đẩy mạnh CNH, HĐH theo định hướng XHCN, tranh thủ những cơ hội lớn trong bối cảnh hội nhập là vấn đề đang được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm Trong điều kiện cơ sở vật chất kỹ thuật còn lạc hậu, nguồn lực tài chính còn eo hẹp, việc phát huy vai trò nguồn lực con người, đặc biệt là vai trò của đội ngũ trí thức là một yêu cầu tất yếu và cấp bách hiện nay

Thủ đô Hà Nội là trung tâm đầu não về chính trị - hành chính quốc gia, đồng thời là trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học giáo dục và giao dịch quốc tế của

cả nước Sau gần 30 năm đổi mới và hơn 10 năm thực hiện nghị quyết 15-NQ/TW

của Bộ Chính trị Về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội trong thời

kỳ 2001 - 2010, Hà Nội đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, toàn diện, tạo sự chuyển

biến căn bản trong đời sống xã hội, góp phần quan trọng vào thành tựu chung của cả nước Trong quá trình xây dựng và phát triển, Thủ đô Hà Nội đã vinh dự được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu “Thủ đô anh hùng”, ba lần được tặng thưởng Huân chương Sao vàng và được tổ chức UNESCO vinh danh là “thành phố vì hòa bình” Trong những thành quả đó, có sự đóng góp không nhỏ của đội ngũ trí thức trên địa bàn Thủ đô Hà Nội

Nghị quyết số 11-NQ/TW của Bộ Chính trị Về phương hướng, nhiệm vụ phát

triển thủ đô giai đoạn 2011-2020 đã xác định: “Trong 10 năm tới, trên cơ sở vận

dụng sáng tạo Nghị quyết Đại hội XI của Đảng, chiến lược phát triển kinh tế, xã hội 2011-2020 gắn với thực hiện có hiệu quả Nghị quyết Đại hội XV Đảng bộ thành phố, Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội và Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội, huy động tối đa sức mạnh tổng hợp cả về vật chất và tinh thần của Thủ đô và cả nước xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội xứng đáng với vai trò là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về văn hóa, khoa học, giáo dục, kinh tế và giao dịch quốc tế, một động lực phát triển của vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước; có kinh tế - xã hội phát triển toàn diện, bền vững, đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân ngày càng được nâng cao, chính trị - xã hội ổn định, quốc phòng, an ninh tiếp tục được củng cố, tăng cường, hệ thống chính trị ngày càng trong sạch, vững mạnh Phấn đấu để Hà Nội thực sự là địa phương đi đầu, về đích sớm 1 - 2 năm sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, góp phần cùng cả nước thực hiện thắng lợi mục tiêu cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020; đóng góp ngày càng quan trọng vào sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [9] Để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ cao cả đó, đòi hỏi sự

nỗ lực phấn đấu của Đảng bộ và nhân dân Hà Nội, của cả nước, trong đó có vai trò quan trọng của đội ngũ trí thức trên địa bàn thủ đô Hà Nội

Đội ngũ trí thức trên địa bàn Thủ đô Hà Nội có số lượng đông đảo, chất lượng cao và đa dạng về cơ cấu Trong bối cảnh hội nhập hiện nay, đội ngũ này ngày một phát triển, là đại diện cho đỉnh cao trí tuệ của trí thức Việt Nam Là một

bộ phận đi đầu trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước, đội ngũ trí thức trên

4

địa bàn Thủ đô Hà Nội đã có những đóng góp to lớn cho Thủ đô Hà Nội nói riêng

và đất nước nói chung, như: cung cấp luận cứ khoa học cho quá trình hình thành, phát triển chủ trương đường lối phát triển đất nước trong bối cảnh hội nhập, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu mới của bối cảnh hội nhập hiện nay, tham gia phản biện, giám định xã hội về KHCN để giữ vững định hướng XHCN trong bối cảnh hội nhập Đặc biệt, đội ngũ trí thức trên địa bàn Thủ đô Hà Nội là lực lượng quan trọng nhất trong thực hiện chiến lược xây dựng Thủ đô - Văn hiến - Anh hùng - Hòa bình - Hữu nghị…

Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm, thế mạnh với những đóng góp tích cực vào

sự nghiệp phát triển của Thủ đô và đất nước, đội ngũ trí thức trên địa bàn Thủ đô Hà Nội còn có hạn chế, bộc lộ những bất cập trước yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước trong bối cảnh hội nhập hiện nay Vì vậy, làm rõ thực trạng phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trên địa bàn Thủ đô, từ đó có những giải pháp thích hợp để tiếp tục phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trên địa bàn Thủ đô là một đòi hỏi cấp thiết mà thực tiễn đang đặt ra, một vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng, cần được luận giải một cách nghiêm túc và khoa học Để góp phần đáp ứng đòi hỏi đó, chúng tôi đã chọn

vấn đề “Phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trên địa bàn Thủ đô Hà Nội trong bối cảnh

hội nhập” làm đề tài luận văn của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn

Những năm gần đây, đã có nhiều công trình nghiên cứu về trí thức Việt Nam

và đội ngũ trí thức trên địa bàn Thủ đô Hà Nội Có thể phân chia các công trình đó theo nhóm các vấn đề sau:

Thứ nhất, những công trình nghiên cứu về trí thức Việt Nam

- GS Phạm Tất Dong (chủ biên) (2001), Định hướng phát triển đội ngũ trí

thức Việt Nam trong CNH, HĐH, Nxb CTQG, Hà Nội Cuốn sách trình bày tổng

quát những yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH đối với đội ngũ trí thức… Phân tích tương đối toàn diện cả về mặt lịch sử triển vọng và thực trạng hiện nay của đội ngũ trí thức… Đề xuất những định hướng, chính sách về xây dựng đội ngũ trí thức Việt Nam (từ năm 2000 đến năm 2010), về không ngừng nâng cao học vấn cho toàn dân, nhất là việc trí thức hóa công nông theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh

- Nguyễn Văn Sơn (2001), Cơ cấu và chất lượng trí thức giáo dục đại học ở

nước ta hiện nay, luận án tiến sĩ Triết học, Hà Nội Trên cơ sở làm rõ những nét cơ

bản về thực trạng cơ cấu và chất lượng đội ngũ trí thức giáo dục đại học, từ đó đề xuất một số giải pháp lớn nhằm xây dựng đội ngũ này có cơ cấu hợp lý và chất lượng cao để góp phần xây dựng nền giáo dục đại học Việt Nam hiện nay, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH ở nước ta hiện nay nói riêng cũng như công cuộc xây dựng CNXH ở nước ta nói chung

- Trịnh Quang Cảnh (2002), Trí thức người dân tộc thiểu số ở Việt Nam

trong công cuộc đổi mới, luận án tiến sĩ Triết học, Hà Nội Trong luận án này, tác

giả đã làm rõ những đặc điểm của đội ngũ trí thức người dân tộc thiểu số, đi sâu phân tích thực trạng đội ngũ này ở nước ta hiện nay và đề xuất phương hướng, những giải pháp chủ yếu để phát huy vai trò của đội ngũ trí thức người dân tộc thiểu

số (chủ yếu ở vùng dân tộc thiểu số phía bắc) trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam

- Bùi Thị Ngọc Lan (2002), Nguồn lực trí tuệ trong sự nghiệp đổi mới ở Việt

Nam, Nxb CTQG, Hà Nội Trong công trình này, trên cơ sở nghiên cứu, phân tích

một cách khá công phu về vị trí, vai trò và thực trạng nguồn lực trí tuệ của đất nước, tác giả đã tập trung xây dựng hệ thống các giải pháp thiết thực, cấp bách nhằm phát huy có hiệu quả nguồn lực này trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH

- Lê Quang Quý (2005), Xây dựng trí thức ngành kiến trúc trong công cuộc

đổi mới ở nước ta hiện nay, luận án tiến sĩ khoa học Triết học, Hà Nội Trong luận

án này, tác giả đã trình bày những đặc điểm, vai trò, thực trạng và dự báo xu hướng phát triển của đội ngũ trí thức ngành kiến trúc Việt Nam trong công cuộc đổi mới đất nước, xác định yêu cầu, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm xây dựng đội ngũ trí thức ngành kiến trúc Việt Nam trong những năm tới

- Nguyễn Đắc Hưng (2005), Trí thức Việt Nam trước yêu cầu phát triển đất

nước, Nxb CTQG, Hà Nội Trong công trình này, khái niệm trí thức, nguồn gốc

hình thành, vị trí vai trò của đội ngũ trí thức Việt Nam trong giai đoạn hiện nay được tác giả nghiên cứu khá kỹ Tác giả cũng đã trình bày một số vấn đề bức xúc đang đặt ra cho đội ngũ trí thức nước nhà và đề xuất một số phương hướng xây

6

- Ngô Thị Phượng (2007), Đội ngũ trí thức khoa học xã hội và nhân văn Việt

Nam trong sự nghiệp đổi mới, Nxb CTQG, Hà Nội Trong cuốn sách này, tác giả đã

phân tích rõ khái niệm trí thức khoa học xã hội và nhân văn và vai trò của họ đối với sự phát triển của xã hội; phân tích những đặc điểm và xu hướng phát triển của đội ngũ trí thức khoa học xã hội và nhân văn Việt Nam; xác định những vấn đề đặt

ra đối với đội ngũ này dưới tác động của sự nghiệp đổi mới đất nước; đánh giá những thành tựu, hạn chế và chỉ ra nguyên nhân cũng như xác định mâu thuẫn nảy sinh trong việc thực hiện vai trò của đội ngũ trí thức khoa học xã hội và nhân văn Việt Nam trong những năm vừa qua; đề xuất những quan điểm và giải pháp nhằm tiếp tục phát huy vai trò của đội ngũ này đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đổi mới hiện nay

- PGS.TS Phan Thanh Khôi (2008), Đóng góp của đội ngũ trí thức vào chủ

trương, đường lối hội nhập kinh tế quốc tế, Tạp chí Lý luận chính trị, số 3, tr 17-20

Trong bài viết này tác giả đã phân tích những đóng góp của đội ngũ trí thức vào đường lối hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam Đồng thời đưa ra các giải pháp để đội ngũ trí thức Việt Nam làm tốt hơn vai trò này

- Võ Văn Thắng (2013), Phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trong thời kỳ

CNH, HĐH và hội nhập quốc tế Tạp chí Triết học, số 2, tr 52-58 Tác giả đã bàn

về khái niệm trí thức trong bối cảnh hiện nay; thực trạng về đội ngũ trí thức và đưa

ra các giải pháp cơ bản nhằm phát huy hơn nữa vị trí, vai trò của đội ngũ trí thức Việt Nam

Thứ hai, các công trình nghiên cứu về trí thức trên địa bàn Thủ đô Hà Nội

- TS Lưu Minh Trị (chủ biên) (1999), Phát huy nguồn lực chất xám phục vụ

sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa Thủ đô, Nxb CTQG, Hà Nội Công trình

đã nêu lên một số vấn đề lý luận và thực tiễn về phát huy nguồn lực chất xám, bài học từ việc sử dụng trí thức và nhân tài trong lịch sử dân tộc, đánh giá chính sách phát huy nguồn lực chất xám phục vụ sự nghiệp CNH, HĐH

- Nguyễn Xuân Phương (2004), Vai trò của trí thức Thủ đô Hà Nội trong sự

nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, luận án tiến sỹ Triết học, Hà Nội

Trên cơ sở trình bày nhiệm vụ CNH, HĐH của đất nước nói chung, Hà Nội nói riêng, tác giả cho rằng: với tư cách là bộ phận quan trọng nhất của trí thức cả nước, trí thức Thủ đô đã và đang giữ một vị trí quan trọng trong sự phát triển của Thủ đô nói riêng và đất nước nói chung Thông qua việc đánh giá thực trạng của trí thức Thủ đô, tác giả đề xuất nhiều giải pháp quan trọng nhằm phát huy vai trò của đội ngũ này vào công cuộc CNH, HĐH đất nước hiện nay

- Nguyễn Duy Tưởng - Chu Thanh Hải (2010), Hào khí Thăng Long - Hà

Nội thời đại Hồ Chí Minh, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội Cuốn sách đã khái quát

lịch sử Thủ đô Hà Nội, tập hợp những sự kiện tiêu biểu nhất trong lịch sử đấu tranh cách mạng, chống ngoại xâm của Hà Nội từ ngày có Đảng lãnh đạo, từ đó khẳng định Hà Nội là Thủ đô của phẩm giá con người, Hà Nội là nơi hội tụ nhân tài - nguyên khí của dân tộc

- GS Trần Quốc Vượng (2010), Danh Nhân Hà Nội, Nxb Quân đội nhân dân,

Hà Nội Thủ đô Hà Nội - trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa cũng là vùng đất địa linh nhân kiệt, là nơi hội tụ nhân tài nhân sỹ của cả nước Tạo nên một Hà Nội tài hoa thanh lịch giàu truyền thống lịch sử và văn hiến như ngày nay có một phần

không nhỏ của những vị hiền tài Cuốn sách Danh nhân Hà Nội không chỉ đơn

thuần là một cuốn sách kể lại tiểu sử danh nhân càng không phải là cuốn sách nhìn nhận các nhân vật lịch sử thông qua các con số ghi chép ngày tháng hoạt động bình thường, chúng ta có thể thấy tác giả tiếp cận những con người này dưới những góc

độ văn hóa, đặt những nhân vật trong bối cảnh lịch sử mà họ đang sống Có thể thấy đây không phải là cuốn sách kể về danh nhân thông thường mà là cuốn sách nói về danh nhân, xem xét những con người của lịch sử với thái độ nghiêm túc, tinh thần khoa học với nhiều tìm tòi, khám phá mới mẻ, hấp dẫn

- GS Trần Văn Bính (chủ biên) (tái bản và sửa chữa) (2010), Văn hóa Thăng

Long - Hà Nội hội tụ và tỏa sáng, Nxb CTQG, Hà Nội Ở cuốn sách này, tác giả đã

khẳng định Hội tụ và Tỏa sáng là đặc trưng của văn hóa Thăng Long Hà Nội trong suốt chiều dài lịch sử Đặc trưng ấy cần phải được nhìn lại, tìm kiếm, phân tích, đánh giá và rất cần phải được phát huy trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH Thủ đô Cuốn sách “Văn hóa Thăng Long - Hà Nội hội tụ và tỏa sáng” là một cố gắng bước