Biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội trong luật hình sự việt nam

38 Chương 2: THỰC TRẠNG CÁC QUY ĐỊNH VỀ BIỆN PHÁP TƯ PHÁP GIÁO DỤC TẠI XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG ....

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ MINH NGUYỆT

BIỆN PHÁP TƯ PHÁP GIÁO DỤC TẠI XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự

Mã số: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS ĐỖ ĐỨC HỒNG HÀ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Nguyễn Thị Minh Nguyệt

PHÁP GIÁO DỤC TẠI XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI 10 1.1 Khái niệm và các đặc điểm của biện pháp tư pháp giáo dục tại

xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội 10

1.1.1 Khái niệm biện pháp tư pháp đối với người chưa thành niên

phạm tội 10 1.1.2 Khái niệm biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối

với người chưa thành niên phạm tội 14 1.1.3 Các đặc điểm của biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị

trấn đối với người chưa thành niên phạm tội 17

1.2 Phân biệt biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn

với một số biện pháp khác 21

1.2.1 Phân biệt biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn và

biện pháp tư pháp đưa vào trường giáo dưỡng 21 1.2.2 Phân biệt biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn áp

dụng đối với người chưa thành niên phạm tội trong Bộ luật hình

sự và trong Luật xử lý vi phạm hành chính 25

1.3 Sơ lược lịch sử pháp luật Việt Nam về biện pháp giáo dục tại

xã, phường, thị trấn từ năm 1945 đến nay 29

1.3.1 Giai đoạn từ năm 1945 trước khi Nhà nước ban hành Bộ luật

1.3.2 Giai đoạn từ khi Nhà nước ban hành Bộ luật hình sự năm

1985 đến năm 1999 31 1.3.3 Giai đoạn từ khi Nhà nước ban hành Bộ luật hình sự năm 1999

đến nay 35 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 38

Chương 2: THỰC TRẠNG CÁC QUY ĐỊNH VỀ BIỆN PHÁP TƯ

PHÁP GIÁO DỤC TẠI XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG 39 2.1 Thực trạng các quy định về biện pháp tư pháp giáo dục tại

xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội trong luật hình sự Việt Nam 39

2.1.1 Nguyên tắc áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn 40 2.1.2 Điều kiện, thời hạn và thủ tục áp dụng biện pháp tư pháp giáo

dục tại xã, phường, thị trấn 40 2.1.3 Quyền lợi và nghĩa vụ của người chưa thành niên phạm tội được

áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn 43 2.1.4 Trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân và gia đình trong thi

hành biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn 46 2.1.5 Chấm dứt chấp hành biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn 49

2.2 Thực tiễn áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã,

phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội 51

2.2.1 Tình hình áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị

trấn đối với người chưa thành niên phạm tội 51 2.2.2 Một số tồn tại, hạn chế khi áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục

tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội

và các nguyên nhân cơ bản 53 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 61

Chương 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ

GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG BIỆN PHÁP GIÁO DỤC TẠI XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN ĐỐI

VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI 62

3.1 Một số điểm mới về quy định về biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội trong Bộ luật hình sự năm 2015 62

3.1.1 Điểm mới về nguyên tắc áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội 63

3.1.2 Điểm mới về điều kiện, thẩm quyền áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội 68

3.1.3 Điểm mới về quyền lợi và nghĩa vụ của người chưa thành niên phạm tội được áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn 71

3.2 Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội 72

3.2.1 Hoàn thiện quy định về biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội 72

3.2.2 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội 75

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 85

KẾT LUẬN 86

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 88

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

BLHS: Bộ luật hình sự BLTTHS: Bộ luật tố tụng hình sự TNHS: Trách nhiệm hình sự

DANH MỤC CÁC BẢNG

Số hiệu

bảng

Bảng 1.1: So sánh biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn

trong Bộ luật hình sự và trong Luật xử lý vi phạm

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em là một trong những truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam Truyền thống đó ngày càng được nhân dân ta giữ gìn, tôn trọng và phát huy Sự quan tâm đến trẻ em được thể hiện rõ hơn, sau khi Việt Nam phê chuẩn Công ước của Liên Hợp quốc về quyền trẻ em năm 1990, đó là sự cam kết mạnh mẽ của Nhà nước Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, đảm bảo cho mọi trẻ em được đối xử bình đẳng, có điều kiện thuận lợi nhất để phát triển thể chất và trí tuệ, bảo đảm được sống trong môi trường an toàn và lành mạnh, nhằm làm cho mọi trẻ em đều được hưởng các quyền cơ bản và làm tròn bổn phận của trẻ em

Tuy nhiên trong những năm gần đây, tình hình người chưa thành niên phạm tội ngày càng diễn biến phức tạp, có chiều hướng gia tăng về số lượng

và tính chất nguy hiểm của hành vi Chính vì vậy, vấn đề người chưa thành niên phạm tội ngày càng thu hút sự quan tâm của xã hội và các cơ quan bảo

vệ pháp luật Người chưa thành niên là người đang trong quá trình phát triển

và hoàn thiện về thể chất, tâm sinh lý, nhân cách sống Người ở độ tuổi này chưa phát triển đầy đủ, toàn diện về thể lực, trí tuệ, tinh thần, nhân cách; có sự hạn chế về kinh nghiệm sống, kiến thức pháp luật, dễ bị tác động, chi phối bởi điều kiện sống; chưa thể nhận thức đầy đủ tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi mà mình thực hiện, khả năng tự kiềm chế chưa tốt Trong tư duy của người ở độ tuổi này bắt đầu hình thành ý thức độc lập trong việc quyết định cuộc sống riêng của mình, bắt đầu tự độc lập trong hành động, suy nghĩ, ứng

xử và thiết lập các mối quan hệ riêng biệt, dễ bị người khác kích động, dụ dỗ, lôi kéo vào việc thực hiện những hành vi trái pháp luật

Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn coi người chưa thành niên, đặc biệt

là những người dưới 16 tuổi, là những người chưa trưởng thành do họ còn non nớt về thể chất và trí tuệ Do vậy việc xử lý người chưa thành niên phạm tội cần phải tính đến những đặc thù riêng và không thể xem bằng như các hành vi phạm tội của người đã thành niên Quan điểm, chính sách cơ bản này

đã được thể hiện trong Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam cũng như trong hệ thống pháp luật hình sự Điều 69 Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi bổ sung năm 2009) quy định nguyên tắc xử lý đối với người chưa thành niên phạm tội đã thể hiện rõ mục đích của việc xử lý người chưa thành niên phạm tội, nhằm giáo dục, giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh và trở thành công dân có ích cho xã hội

Xuất phát những tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt đó, Bộ luật hình sự năm

1999 (sửa đổi bổ sung năm 2009) quy định về nguyên tắc xử lý người chưa thành niên phạm tội sẽ ưu tiên áp dụng các quy định riêng quy định tại Chương X - Những quy định đối với người chưa thành niên, đồng thời có thể

áp dụng những quy định khác trong phần chung của Bộ luật nếu không trái với những quy định của chương này Trong trường hợp nếu thấy không cần thiết phải áp hình phạt đối với người chưa thành niên, Tòa án ưu tiên áp dụng một trong các biện pháp tư pháp quy định tại Điều 70 của Bộ luật Hình sự

1999 (sửa đổi bổ sung năm 2009) Biện pháp tư pháp mang ý nghĩa lớn trong việc xử lý hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội, thể hiện tính giáo dục cao, đồng thời thể hiện được đường lối xử lý mang tính nhân đạo của nhà nước ta Như vậy việc truy cứu trách nhiệm hình sự và áp dụng hình phạt với

người chưa thành niên phạm tội chỉ áp dụng trong trường hợp cần thiết, cần

hạn chế áp dụng hình phạt tù Tuy nhiên trên thực tế, khi xét xử Tòa án chưa

quan tâm áp dụng rộng rãi các biện pháp tư pháp ngoài hình phạt tù (giáo dục tại xã, phường, thị trấn), mà chi áp dụng các hình phạt không tước tự do như

Trước tình hình tội phạm chưa thành niên ngày càng gia tăng về số lượng và tính chất mức độ nguy hiểm của hành vi như hiện nay, có nhiều ý kiến khác nhau về việc có nên tăng hình phạt, giảm độ tuổi người chưa thành niên phải chịu trách nhiệm hình sự, hay đẩy mạnh áp dụng đồng bộ các biện pháp phòng ngừa nhằm ngăn ngừa người chưa thành niên phạm tội Theo ý kiến của ông Đinh Văn Quế (Thẩm phán, Chánh toà Toà Hình sự, Toà án

nhân dân tối cao) tại kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa XIII cho rằng: “Nếu sửa luật để trừng trị người phạm tội tham nhũng thì đây là yêu cầu cấp thiết nhưng nếu sửa luật để có chế tài nặng hơn đối với người chưa thành niên phạm tội thì đây lại là quan điểm nóng vội” Như vậy có thể thấy rằng trên

tinh thần của Công ước Liên Hợp quốc về quyền trẻ em là trẻ em không được cách ly khỏi gia đình, trừ khi gia đình “có vấn đề”, biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn cần phải ưu tiên áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội nhằm đảm bảo tốt nhất lợi ích cho các em

Tuy nhiên, trong quá trình áp dụng pháp luật, biện pháp tư pháp này còn tồn tại một số điểm hạn chế như hiệu quả áp dụng của biện pháp không cao, cơ chế phân công, theo dõi không chặt chẽ, phạm vi áp dụng còn hạn chế Xuất phát từ những điểm hạn chế trên cho thấy cần phải nâng cao hiệu quả áp dụng của biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội

Vì vậy, việc nghiên cứu các quy định của luật hình Việt Nam về biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội là rất cần thiết, góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống

tội phạm Vì những lý do đó nên tôi đã lựa chọn đề tài: “Biện pháp tư pháp

giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội trong Luật hình sự Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn Thạc sĩ

Luật học của mình

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Trong thời gian qua, ở các mức độ khác nhau đã có một số công trình khoa học đã gián tiếp đề cập đến đề tài này

Về giáo trình, sách chuyên khảo, bình luận có các công trình sau:

“Những đặc thù về trách nhiệm hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội” - Chương XVIII của TS Trịnh Quốc Toản trong Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (phần chung) của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội xuất bản

năm 2001 (Tập thể tác giả do GS.TSKH Lê Cảm chủ biên, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội) Hay “Trách nhiệm hình sự đối với người chưa thành niên

phạm tội - Chương XVI của TS Hoàng Văn Hùng trong Giáo trình luật hình

sự Việt Nam của Nhà xuất bản Công an nhân dân xuất bản năm 2007 (do GS.TS Nguyễn Ngọc Hòa chủ biên) “Áp dụng chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội” của Th.S Trịnh Đình Thể, Nhà xuất bản tư

pháp Hà Nội năm 2006

Bên cạnh đó dưới góc độ khoa học có một số công trình ở cấp độ luận

văn thạc sĩ luật học như: “Các hình phạt và biện pháp tư pháp áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội theo Luật hình sự Việt Nam” của Lưu Ngọc Cảnh, khoa luật Đại học Quốc gia năm 2010, “Các biện pháp tư pháp

áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội theo pháp luật hình sự” của Nguyễn Thị Tố Nga, khoa luật Đại học Quốc gia năm 2011, “Trách nhiệm hình sự của người chưa thành niên phạm tội trong luật hình sự Việt Nam” của

Trần Văn Dũng, Đại học Luật Hà Nội năm 2003

Bên cạnh đó có một số nghiên cứu được đăng trên các tạp chí chuyên

ngành luật như: "Các biện pháp tư pháp trong Bộ luật hình sự năm 1999 và vấn đề hoàn thiện Bộ luật tố tụng hình sự về trình tự, thủ tục áp dụng các biện pháp đó" của TS Phạm Hồng Hải (tạp chí Luật học số 5 năm 2000); “Thi hành các biện pháp tư pháp không phải là hình phạt” của tác giả Hồ Sỹ Sơn

(Tạp chí Nhà nước và pháp luật số 4 năm 2004); “Vai trò của gia đình trong việc thi hành các hình phạt không tước tự do và các biện pháp tư pháp” của

TS Trần Quang Tiệp (Tạp chí Nhà nước và pháp luật số 2 năm 2004); “Thực trạng quy định của pháp luật hình sự về các biện pháp tư pháp: Thực tiễn áp dụng và một số đề xuất” của TS Trương Quang Vinh (Tạp chí Nhà nước và

pháp luật số 2 năm 2010)

Tuy nhiên, hiện nay trong khoa học luật hình sự Việt Nam vẫn chưa có công trình nào đề cập riêng về vấn đề biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội Do đó việc lựa chọn, phân tích các nội dung, điều kiện áp dụng của các quy định của pháp luật về biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn sẽ chỉ rõ được những bất cập, hạn chế trong các quy định của pháp luật Khi nghiên cứu đề tài này, song song với việc phân tích các quy định của pháp luật về biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên, luận văn còn thông qua việc nghiên cứu, phân tích số liệu thống kê về việc áp dụng biện pháp tư pháp này trong thời gian gần đây Từ đó đưa ra những kiến nghị khả thi, tiến tới xây dựng một hệ thống chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội và giải pháp hoàn thiện biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn

3 Mục đích nghiên cứu của luận văn

3.1 Mục đích nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu “Biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội trong Luật hình sự Việt Nam” nhằm làm sáng tỏ một cách có hệ thống về mặt lý luận những nội dung cơ bản liên quan các quy định về biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội Đồng thời phân tích quá trình phát triển và nội dung quy định về biện pháp tư pháp này trong pháp luật hình sự

Việt Nam cũng như đánh giá tình hình thực tiễn áp dụng biện pháp tư pháp này trong thực tiễn Từ đó xác định những điểm hạn chế, vướng mắc về lý luận cũng như thực tiễn, để đề xuất kiến giải lập pháp bằng việc đưa ra hướng hoàn thiện biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội, cũng như đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả trong việc áp dụng biện pháp tư pháp này

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Từ mục đích nghiên cứu nêu trên, tác giả luận văn đặt cho mình các nhiệm vụ nghiên cứu chủ yếu sau:

+ Phân biệt biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn và biện pháp tư pháp đưa vào trường giáo dưỡng

+ Phân biệt biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn trong Bộ luật hình sự và trong Luật xử lý vi phạm hành chính

+ Phân tích những quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi bổ sung năm 2009) và các văn bản hướng dẫn thi hành biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội

+ Nghiên cứu thực trạng áp dụng và những khó khăn vướng mắc trong việc áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội trong thực tiễn

+ Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả của việc áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa

Về mặt thực tiễn:

+ Nghiên cứu, đánh giá thực tiễn áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội trong thời điểm từ năm 2005 đến năm 2015 trên toàn quốc

+ Nghiên cứu, tìm hiểu nguyên nhân hạn chế của việc áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội, từ đó có những kiến giải đề xuất những định hướng, giải pháp hoàn thiện quy định về biện pháp này trong luật hình sự Việt Nam và nâng cao hiệu quả áp dụng trong thực tiễn

Về thời gian: Luận văn nghiên cứu thực tiễn áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội trên

cả nước từ năm 2005 đến năm 2015

5 Phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu

Để có được kết quả trình bày trong luận văn, tôi đã sử dụng các phương pháp sau:

- Cơ sở phương pháp luận của việc nghiên cứu đề tài luận văn là phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật lịch sử và chủ nghĩa duy vật biện chứng mác-xít, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta

- Phương pháp luận duy vật lịch sử: tiến hành nghiên cứu trên cơ sở quá trình hình thành và phát triển của quy định của về biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội trong luật hình sự Việt Nam qua các thời kỳ;

- Phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp: đây là phương pháp quan trọng và được tác giả sử dụng chủ yếu trong quá trình thực hiện luận văn của mình

Ngoài ra đề tài còn sử dụng trung thực các số liệu thống kê của các cơ quan áp dụng pháp luật, các sách tham khảo, tạp chí chuyên ngành để làm rõ những tri thức khoa học liên quan đến đề tài

6 Những điểm mới và đóng góp của luận văn

Luận văn là công trình mới nghiên khoa học về mặt lý luận và thực tiễn

áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội Những điểm mới cơ bản của luận văn là:

+ Luận văn phân tích cụ thể và toàn diện các quy định của pháp luật hình sự về biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội Phân tích đánh giá chi tiết cụ thể đặc điểm, điều kiện áp dụng và có sự so sánh đối chiều với một số biện pháp khác

+ Nghiên cứu chỉ ra những đặc điểm chủ yếu của quá trình hình thành và phát triển các quy định của pháp luật về biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội từ năm 1945 đến nay;

+ Nghiên cứu, đánh giá làm sáng tỏ bức tranh về thực áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội trong thời gian qua, những tồn tại, hạn chế của thực tiễn pháp luật và thực tiễn thực hiện cũng như nguyên nhân của các tồn tại, hạn chế đó Từ đó đưa ra giải pháp kiến nghị cho việc hoàn thiện quy định đối với việc xử lý người chưa thành niên phạm tội nhằm tăng cường, nâng cao hiệu quả công tác

đấu tranh phòng chống tội phạm cũng như công tác giáo dục cải tạo người chưa thành niên phạm tội ở nước ta hiện nay

Bên cạnh đó, luận văn sẽ là một tài liệu tham khảo, nghiên cứu, học tập trong các cơ sở đào tạo, trong hoạt động của các cơ quan hữu quan trong việc

áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội Những đề xuất, kiến nghị của luận văn sẽ cung cấp các luận cứ khoa học, làm cơ sở cho việc sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự về biện pháp tư pháp này

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liêu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề về lý luận về biện pháp tư pháp giáo dục tại

xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội

Chương 2: Thực trạng các quy định về biện pháp tư pháp giáo dục tại

xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội trong Luật hình

sự Việt Nam và thực tiễn áp dụng

Chương 3: Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật và giải pháp nâng cao

hiệu quả áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội

Chương 1

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ BIỆN PHÁP TƯ PHÁP

GIÁO DỤC TẠI XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN ĐỐI VỚI

NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI

1.1 Khái niệm và các đặc điểm của biện pháp tư pháp giáo dục tại

xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội

1.1.1 Khái niệm biện pháp tư pháp đối với người chưa thành niên phạm tội

Thuật ngữ "người chưa thành niên" được sử dụng khá phổ biến trong đời sống xã hội cũng như trong các văn bản pháp luật quốc gia hay các điều

ước quốc tế

Theo Từ điển tiếng Việt, khái niệm người chưa thành niên được hiểu là: người chưa phát triển đầy đủ, toàn diện về thể lực, trí tuệ, tinh thần cũng như chưa có đầy đủ về quyền và nghĩa vụ công dân [40, tr 1114] Theo quy định của pháp luật Việt Nam, độ tuổi người chưa thành niên được xác định thống nhất trong Hiến Pháp, BLHS, BLTTHS và các văn bản quy phạm pháp luật khác là dưới 18 tuổi Việc quy định độ tuổi này cũng phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên Theo đó, khái niệm người chưa thành niên được xây dựng dựa trên sự phát triển về mặt thể chất và tinh thần của con người và được cụ thể hoá bằng giới hạn độ tuổi trong các văn bản pháp luật của từng quốc gia trong từng lĩnh vực nhất định Căn cứ vào đó, người ta quy định những quyền và nghĩa vụ cụ thể của người chưa thành niên Như vậy, có thể khái niệm: Người chưa thành niên là người dưới 18 tuổi, chưa phát triển hoàn thiện về thể chất và tinh thần, chưa có đầy đủ các quyền

và nghĩa vụ pháp lý như người đã thành niên

Ở Việt Nam, thuật ngữ người chưa thành niên phạm tội được sử dụng

nhiều trong BLHS và BLTTHS Cả hai văn bản này đều có những chương riêng quy định về người chưa thành niên phạm tội Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có một định nghĩa chính thức về người chưa thành niên phạm tội

Điều 8 BLHS 1999 quy định:

Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, danh dự nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa [32, Điều 8]

Điều 12 BLHS 1999 quy định:

Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm Người từ đủ 14 tuổi trở lên, nhưng chưa đủ 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng [32, Điều 12]

Như vậy chỉ những người từ đủ 14 tuổi trở lên thực hiện những hành vi nguy hiểm cho xã hội quy định tại Điều 8 BLHS 1999 thì mới có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự Theo GS.TSKH Lê Cảm và TS Đỗ Thị Phượng thì người

chưa thành niên phạm tội được hiểu là: “Người chưa thành niên phạm tội là người từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi có năng lực trách nhiệm hình sự chưa đầy

đủ do hạn chế bởi các đặc điểm tâm sinh lý và đã có lỗi (cố ý hoặc vô ý) trong việc thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội bị luật hình sự cấm” [5, tr 9] Theo

đó, các tác giả đã chỉ ra năm dấu hiệu cơ bản về người chưa thành niên phạm tội dưới khía cạnh pháp lý hình sự là:

1) từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi; 2)có năng lực trách nhiệm hình sự chưa đầy đủ do hạn chế bởi các đặc điểm tâm sinh lý; 3) đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội; 4) hành vi mà người chưa thành niên thực hiện là hành vi bị pháp luật hình sự cấm; 5) có lỗi

(cố ý hoặc vô ý) trong việc thực hiện hành vi đó [5, tr 9]

Việc xử lý người chưa thành niên phạm tội xuất phát trên cơ sở giáo dục

phòng ngừa là chính nên “các nhà làm luật nước ta đã hạn chế đến mức thấp nhất việc truy cứu TNHS người chưa thành niên phạm tội và áp dụng hình phạt đối với họ” [45, tr 3] BLHS 1999 sửa đổi năm 2009 đã bổ sung theo hướng nhấn mạnh nội dung “Khi áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội cần hạn chế áp dụng hình phạt tù” Như vậy, trong trường hợp có

những biện pháp xử lý khác khoan hồng mà không cần phải áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội thì ưu tiên áp dụng các biện pháp tư pháp này nếu biện pháp này có đủ tác dụng cải tạo họ trở thành công dân có ích cho xã hội cũng như có đủ hiệu quả phòng ngừa tội phạm

Nếu như các biện pháp tư pháp chung có mục đích là hỗ trợ hoặc thay thế cho các hình phạt thì các biện pháp áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội lại chỉ có mục đích thay thế cho hình phạt với ý nghĩa giáo dục, cải tạo người chưa thành niên phạm tội và phòng ngừa tội phạm do người chưa thành niên thực hiện Điều này xuất phát từ chính sách nhân đạo của Đảng và Nhà nước ta

Theo giáo trình Luật hình sự Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội

thì biện pháp tư pháp được hiểu là: “Các biện pháp hình sự được Bộ luật hình

sự quy định, do các cơ quan tư pháp áp dụng đối với người có hành vi nguy hiểm cho xã hội, có tác dụng hỗ trợ hoặc thay thế hình phạt” [39, tr 194]

Theo GS.TSKH Lê Cảm thì biện pháp tư pháp được hiểu là:

Biện pháp cưỡng chế về hình sự của Nhà nước ít nghiêm

khắc hơn hình phạt do pháp luật hình sự quy định và được các

cơ quan tư pháp hình sự có thẩm quyền căn cứ vào giai đoạn tố tụng hình sự tương ứng cụ thể áp dụng đối với người phạm tội nhằm hạn chế quyền, tự do của người đó hoặc hỗ trợ hay thay thế hình phạt [4, tr 679]

Theo đó, các biện pháp cưỡng chế về hình sự khác (ít nghiêm khắc hơn hình phạt) bao gồm: a) Các biện pháo tư pháp chung (các Điều 41-44); b) Miễn hình phạt (Điều 54) và Các biện pháp tư pháp có tính chất giáo dục đối với người chưa thành niên phạm tội - các biện pháp thay thế hình phạt

(Điều 70) [4, tr 615]

Dựa trên nguyên tắc việc xử lý người chưa thành niên pha ̣m tô ̣i “chủ

yếu nhằm giáo dục họ có ý thức tôn trọng pháp luật và các quy tắc của cuộc sống xã hội, giúp đỡ họ có điều kiện sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh

và trở thành công dân tốt có ích cho gia đình và xã hội” [45, tr 3] Do vậy,

đối với người chưa thành niên phạm tội , Toà án ưu tiên quyết định áp dụng một trong các biê ̣n pháp tư pháp có tính giáo dục , phòng ngừa, trừ trường hợp viê ̣c áp du ̣ng các hình pha ̣t khác có lợi hơn cho ho ̣

Từ khái niệm khoa học trên, ta có thể hiểu khái niệm biện pháp tư

pháp áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội như sau: “Biện pháp

tư pháp áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội là biện pháp cưỡng chế về hình sự ít nghiêm khắc hơn hình phạt của Nhà nước áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội, được Tòa án ưu tiên áp dụng khi xét xử nếu thấy không cần thiết phải áp dụng hình phạt mà vẫn đạt được mục đích giáo dục, phòng ngừa”

Biện pháp tư pháp áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội được quy định tại Điều 70 BLHS:

1 Đối với người chưa thành niên phạm tội, Tòa án có thể quyết định áp dụng một trong các biện pháp tư pháp có tính giáo dục, phòng ngừa sau đây;

1.1.2 Khái niệm biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội

Biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội được quy định tại Điều 70 BLHS Biện pháp này theo quy định của luật hình sự Việt Nam thể hiện quan điểm nhân đạo và chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước ta đối với người chưa thành niên phạm tội và hành vi do họ thực hiện, đồng thời chứng tỏ khả năng tự giáo dục, cải tạo trở thành người có ích cho xã hội Tuy nhiên hiện nay chưa đưa ra được khái niệm cụ thể cũng như điều kiện áp dụng biện pháp tư pháp này

Về khái niệm giáo dục (theo nghĩa rộng) là sự hình thành nhân cách được tổ chức một cách có mục đích, có tổ chức thông qua các hoạt động và các quan hệ giữa nhà giáo dục với người được giáo dục nhằm giúp đỡ người được giáo dục chiếm lĩnh những kinh nghiệm xã hội của loài người

Giáo dục (theo nghĩa hẹp) được hiểu là một bộ phận của quá trình sư phạm, là quá trình hình thành những cơ sở khoa học của thế giới quan, niềm tin, lý tưởng, động cơ, tình cảm, thái độ, những tính cách, những hành vi, thói quen cư xử đúng đắn trong xã hội, kể cả việc phát triển và nâng cao thể lực Nói cách khác đây hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự

phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra

Thông qua các quy định của pháp luật cũng như thực tiễn áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội những năm trước đây, ta có thể nhận thấy biện pháp này dựa trên tinh thần giáo dục và cảm hóa Để thực hiện biện pháp này những người

có trách nhiệm giáo dục, giám sát trước tiên tác động về mặt tình cảm, chủ động gặp gỡ những đối tượng bị áp dụng biện pháp này để tìm hiểu nguyên nhân, hoàn cảnh, động cơ dẫn đến vi phạm pháp luật của các em, từ đó nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng để có thể tiếp cận, hướng dẫn các em theo hướng phù hợp nhất Sau đó là tác động đến mặt nhận thức, phân tích giảng giải các quy định của pháp luật cũng như đạo đức để các em thấy rõ được hành vi của mình là vi phạm pháp luật, để các em có thể tự sửa chữa sai lầm, tránh thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật về sau Đồng thời phải đảm bảo có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ chức, cá nhân được giao nhiệm vụ giám sát với gia đình, nhà trường, đoàn thanh niên và các tổ chức

có liên quan nơi người được giáo dục cư trú, học tập để quản lý, cùng giúp

đỡ người được giáo dục nhận thức được việc làm sai trái của mình để sửa chữa sai lầm, giúp họ có sự tiến bộ trong quá trình chấp hành biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn nơi sinh sống Những người có trách nhiệm phải thường xuyên theo dõi để có thể nắm bắt được tình hình, sự tiến bộ của các đối tượng này cũng như biết được những khó khăn, vướng mắc mà người chưa thành niên gặp phải để động viên, giúp đỡ kịp thời Ngoài ra biện pháp

tư pháp này còn tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các em có thể dễ dàng tái hòa nhập cộng đồng bằng hình thức hỗ trợ, tìm kiếm việc làm, cho vay vốn sản xuất, kinh doanh, ổn định cuộc sống

Như vậy, biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn có thể hiểu Nhà

nước thông qua các cơ quan, tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ giám sát tác động lên mặt nhận thức, tình cảm của người chưa thành niên phạm tội để tìm ra nguyên nhân sâu xa nhất của hành vi phạm tội của các em Từ đó đề ra những biện pháp giúp đỡ hiệu quả nhất nhằm tác động, cảm hóa các đối tượng vi phạm với mục đích là giám sát, giúp đỡ họ nhận thức, sửa chữa được sai lầm, ngăn ngừa các đối tượng tiếp tục có những hành vi vi phạm đồng thời giúp đỡ

họ phát triển lành mạnh, có cơ hội học tập, rèn luyện, lao động ngay tại nơi cư trú trên tinh thần không cách ly họ khỏi cộng đồng

Tuy nhiên, để đưa ra một khái niệm đầy đủ và chính xác về nội dung, cũng như phải đảm bảo ngắn gọn và nhất quán về mặt pháp lý, đồng thời phù hợp với thực tiễn xét xử và chính sách nhân đạo của Nhà nước ta đối với đối tượng này không phải việc dễ dàng vì việc nhận thức của mỗi cá nhân là khác nhau Hơn nữa, nội hàm của biện pháp này khá rộng Theo tôi, căn cứ vào các quy định của pháp luật thực định thì khái niệm Biện pháp tư pháp giáo dục tại

xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội phải bao gồm các nội dung như: Thứ nhất, bản chất pháp lý của biện pháp tư pháp; thứ hai, cơ quan có thẩm quyền nào áp dụng; thứ ba, đối tượng bị áp dụng; thứ tư, căn cứ pháp lý và những điều kiện áp dụng; và thứ năm mục đích áp dụng

Do đó, trên cơ sở các quy định của pháp luật có liên quan đến biện pháp

tư pháp này, dưới góc độ khoa học luật hình sự, theo tôi khái niệm Biện pháp

tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm

tội có thể được định nghĩa như sau: Biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội là một trong các biện pháp cưỡng chế về hình sự ít nghiêm khắc hơn hình phạt được quy định trong Bộ luật hình sự, được Tòa án áp dụng trong giai đoạn xét xử trong thời hạn từ một đến hai năm đối với người chưa thành niên phạm tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, có nhiều tình tiết giảm nhẹ, có môi trường sống thuận lợi đảm bảo cho

việc giúp các đối tượng tự nhận thức và sửa chữa được sai lầm đồng thời giám sát, ngăn ngừa những hành vi vi phạm để phát triển lành mạnh, ổn định cuộc sống tại nơi cư trú trên tinh thần không cách ly khỏi cộng đồng

1.1.3 Các đặc điểm của biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội

Với tính cách là một trong các biện pháp tư pháp áp dụng đối với người chưa thành niên của luật hình sự, biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn mang những đặc điểm chung của biện pháp tư pháp, cụ thể như sau:

- Biện pháp tư pháp áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội nói chung và biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn nói riêng là biện pháp cưỡng chế về hình sự ít nghiêm khắc hơn hình phạt của Nhà nước được quy định trong BLHS

Về bản chất thì việc áp dụng biện pháp tư pháp đối với người chưa thành niên phạm tội không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của người áp dụng

mà bị giới hạn bởi quy định của Nhà nước về biện pháp tư pháp được thể hiện trong BLHS Nhà nước quy định trong BLHS những biện pháp tư pháp nào được áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội, trình tự, thủ tục các biện pháp đó Theo đó cơ quan tiến hành tố tụng sẽ căn cứ vào những quy định trong BLHS để áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội trong những vụ án hình sự cụ thể

Biện pháp tư pháp áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội là biện pháp cưỡng chế về hình sự ít nghiêm khắc hơn so với hình phạt Các biện pháp cưỡng chế được quy định trong BLHS bao gồm hình phạt và các biện pháp tư pháp, trong đó, hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước nhằm tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích của người phạm tội Hậu quả của việc bị áp dụng hình phạt là người phạm tội bị tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích và phải mang án tích Mặc dù biện pháp tư pháp áp

dụng đối người chưa thành niên phạm tội cũng nhằm mục đích giáo dục, cải tạo họ để trở thành công dân có ích cho xã hội nhưng người người chưa thành niên phạm tội bị áp dụng biện pháp tư pháp thì không phải mang án tích

- Biện pháp tư pháp áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội nói chung và biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn nói riêng là một dạng TNHS và chỉ có thể áp dụng đối với chủ thể duy nhất là người chưa thành niên phạm tội

Biện pháp tư pháp là một dạng của TNHS và là một hình thức thực hiện TNHS được thể hiện trong văn bản của cơ quan tiến hành tố tụng Với tư cách

là dạng của TNHS, biện pháp tư pháp áp dụng đối với người chưa thành niên chỉ xuất hiện khi có việc phạm tội Trong trường hợp người chưa thành niên phạm tội, Tòa án có thể quyết định áp dụng một trong các biện pháp tư pháp

có tính giáo dục, phòng ngừa được quy định riêng tại Điều 70 BLHS

- Biện pháp tư pháp áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội nói chung và biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn nói riêng do Tòa án áp dụng trong giai đoạn xét xử

Nếu các biện pháp tư pháp chung do các cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiêm sát, Tòa án) áp dụng tùy thuộc vào từng giai đoạn tố tụng tương ứng thì biện pháp tư pháp áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội chỉ do Tòa án áp dụng trong giai đoạn xét xử

- Biện pháp tư pháp áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội nói chung và biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn nói riêng nhằm thay thế hình phạt

Khi xét thấy việc áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên là không cần thiết, Tòa án sẽ căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nhân thân của người chưa thành niên để áp dụng các biện pháp tư pháp mà vẫn đảm bảo được mục đích giáo dục, cải tạo và phòng

ngừa tội phạm Bởi mục đích áp dụng biện pháp này - suy cho cùng chính là nhằm giáo dục, giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh và trở thành công dân có ích cho xã hội, mở ra khả năng để cho người chưa thành niên phạm tội có thể sớm tự cải tạo, giáo dục tại xã hội để trở thành người có ích cho gia đình và cộng đồng [46, tr 18]

- Biện pháp tư pháp áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội nói chung và biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn nói riêng có tính độc lập tương đối và có tính cưỡng chế cần thiết, vì ở một chừng mực

nào đó các biện pháp tư pháp áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội quy định tại Điều 70 Bộ luật hình sự còn cao hơn so với việc áp dụng hình phạt bổ sung, vì ngay cả hình phạt bổ sung còn không được áp dụng độc lập

của Nhà nước

Một trong những quy tắc tối thiểu về tư pháp người chưa thành niên đã

khẳng định” không một người chưa thành niên nào bị tách khỏi sự giám sát của cha mẹ, cho dù toàn bộ hay một phần, trừ phi điều đó cần thiết đối với hoàn cảnh của các em Vì như chúng ta đã biết, người chưa thành niên là

những người chưa hoàn toàn phát triển đầy đủ về nhân cách, về trạng thái tâm

lý, sinh lý, "nhận thức của các em thường non nớt, thiếu chín chắn và đặc biệt

dễ bị kích động, lôi kéo bởi những người xung quanh, nếu ở môi trường xấu

và không được chăm sóc, giáo dục chu đáo, người chưa thành niên dễ ảnh hưởng bởi thói hư, tật xấu dẫn đến phạm pháp [12, tr 12] Chính vì thế, việc

áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội phù hợp với các chuẩn mực quốc tế cũng như phù hợp với chính sách hình sự của nhà nước ta và đặc điểm tâm sinh lý của người chưa thành niên Các em vẫn được sống trong môi trường gia đình - cái nôi, hun đúc tình cảm, cảm xúc, tinh cách, để có điều kiện thuận lợi sửa chữa những sai phạm trong sự giúp đỡ, bảo ban của những người thân trong gia đình và cộng đồng nơi sinh sống

- Biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội áp dụng đối với người thực hiện tội phạm ít nghiêm trọng, nghiêm trọng

Đối chiếu với quy định tại Điều 12 Bộ luật hình sự: người từ đủ 14 tuổi trở lên, nhưng chưa đủ 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm Do đó, biện pháp

tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn chỉ áp dụng trong trường hợp phạm tội ít nghiêm trọng hoặc tội nghiêm trọng tức là chỉ áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội từ 16 tuổi trở lên Mặc dù ở lứa tuổi này đã có năng lực trách nhiệm hình sự tương đối đầy đủ, có đủ khả năng nhận biết được tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội của mình, "tuy vậy, họ vẫn là người còn ít tuổi, kinh nghiệm sống chưa nhiều, trình độ nhận thức nhất định

bị hạn chế, vẫn còn ở trong lứa tuổi mà xã hội có trách nhiệm giáo dục và chăm sóc" [38, tr 463], vì vậy, biện pháp tư pháp này sẽ tạo điều kiện tốt nhất

để họ có thể sửa chữa được sai lầm

- Việc áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội phải dựa trên một số điều kiện nhất định

(có nhân thân tốt, có nhiều tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, có thái độ

ăn năn hối cải, có nơi thường trú ổn định và môi trường sống của họ thuận lợi cho việc giáo dục cải tạo tại xã, phường, thị trấn) và được áp dụng trong thời gian từ 01 năm đến 02 năm

1.2 Phân biệt biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn với một số biện pháp khác

1.2.1 Phân biệt biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn

và biện pháp tư pháp đưa vào trường giáo dưỡng

Ngoài biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn, khoản 3 Điều 70 BLHS 1999 còn quy định thêm một biện pháp tư pháp khác áp dụng với người chưa thành niên phạm tội là đưa vào trường giáo dưỡng:

3 Toà án có thể áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng từ một năm đến hai năm đối với người chưa thành niên phạm tội, nếu thấy do tính chất nghiêm trọng của hành vi phạm tội, do nhân thân và môi trường sống của người đó mà cần đưa người đó vào một tổ chức giáo dục có kỷ luật chặt chẽ [32, Điều 70]

So với biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn, biện pháp

“đưa vào trường giáo dưỡng” là một biện pháp giáo dục nghiêm khắc hơn được áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội nghiêm trọng hơn mà nếu áp dụng biện pháp giáo dục tại cộng đồng thì khó có thể đạt được kết quả Trong trường hợp Tòa án quyết định đối với người chưa thành niên phạm tội

từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi, nếu thấy không cần thiết phải áp dụng hình phạt đối với họ, nhưng do tính chất của hành vi phạm tội, do nhân thân và môi trường sống của người đó mà cần phải đưa người đó vào một cơ sở giáo dưỡng để học văn hóa, giáo dục hướng nghiệp, lao động, sinh hoạt dưới sự

quản lý giáo dục của nhà trường trong thời hạn từ 01 đến 02 năm Tại đây họ rèn luyện và cải tạo lỗi sống trước đây của mình để trờ thành công dân có ý thức pháp luật đầy đủ trong tương lai

Khi áp dụng biện pháp tư pháp này, Tòa án phải căn cứ vào những điều kiện sau:

Thứ nhất, căn cứ vào tính chất nghiêm trọng của hành vi phạm tội Tuy

BLHS không quy định cụ thể với tính chất nghiêm trọng như thế nào thì áp dụng biện pháp tư pháp này nhưng tùy những trường hợp cụ thể, Tòa án sẽ cân nhắc đến nhiều yếu tố (như tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội cũng như khả năng nhận thức và điều khiển hành vi của người phạm tội) để đánh giá tính chất nghiêm trọng, từ đó sẽ đưa ra quyết định áp dụng biện pháp tư pháp đưa vào trường giáo dưỡng

Thứ hai, căn cứ vào nhân thân người chưa thành niên phạm tội Nhân

thân người chưa thành niên phạm tội phản ánh các đặc điểm, đặc tính xã hội của chính người đó, phản ánh khả năng cải tạo, giáo dục họ trong môi trường sống mà khi kết hợp với các điều kiện, yếu tố bên ngoài khác sẽ tác động đến hành vi chống đối xã hội của người chưa thành niên [47, tr 319] Thực tiễn xét xử cho thấy Tòa án thường áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng đối với những trường hợp người chưa thành niên phạm tội có những tình tiết nghiêm trọng, nhân thân xấu, ví dụ: đi lang thang trộm cắp nhiều lần, có lối sông sa đọa trụy lạc, đã được gia đình, nhà trường và chính quyền tận tình giúp đỡ nhiều lần nhưng không chịu sửa chữa [3, tr 399]

Thứ ba, căn cứ vào môi trường sống của người chưa thành niên phạm

tội Môi trường sống ở đây được hiểu là nơi người chưa thành niên sinh sống, học tập, lao động Xét thấy nếu ở trong môi trường đó người chưa thành niên

dễ bị rủ rê, lôi kéo vào con đường phạm tội thì cần thiết phải cách ly họ khỏi môi trường đó trong một thời gian nhất định

Như vậy, khi xét xử Tòa án “chỉ đưa vào trường giáo dưỡng những trường hợp hành vi phạm tội có tính chất nghiêm trọng, nhân thân xấu, không

có nơi cư trú nhất định (sống lang thang, bụi đời)” [26, tr 399] trong thời hạn

từ một đến hai năm

Biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn và biện pháp tư pháp đưa vào trường giáo dưỡng là hai biện pháp tư pháp đều được quy định tại Điều 70 BLHS 1999 nhằm mục đích thay thế cho hình phạt, được Tòa án

áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội trong giai đoạn xét xử trong thời hạn từ một đến hai năm Cả hai đều là những biện pháp cưỡng chế về hình sự, có những thủ tục áp dụng riêng được quy định trong những nghị định hướng dẫn thi hành Khi Tòa án xem xét để quyết định áp dụng các biện pháp

tư pháp này đều căn cứ vào tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi cũng như xem xét về mặt nhân thân người phạm tội cũng như xem xét môi trường sống của họ có thuận lợi cho việc giáo dục cải tạo hay không Những người chưa thành niên phạm tội khi bị áp dụng các biện pháp tư pháp này đều có những quyền và nghĩa vụ nhất định do pháp luật quy định Cả hai biện pháp

tư pháp này đều không để lại hậu quả pháp lý bất lợi (đều không bị coi là có tiền án) Khi người chưa thành niên phạm tội đã chấp hành được một phần hai thời hạn áp dụng các biện pháp tư pháp thì đều được xem xét, đề nghị Tòa án nhân dân cấp huyện ra quyết định chấm dứt thời hạn chấp hành các biện pháp

tư pháp này

Tuy nhiên, giữa hai biện pháp này có những sự khác nhau căn bản:

Thứ nhất, về độ tuổi áp dụng Biện pháp tư pháp giáo dục tại xã,

phường, thị trấn được áp dụng trong trường hợp người chưa thành niên phạm tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng tức là chỉ áp dụng được với người chưa thành niên từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi Còn biện pháp tư pháp đưa vào trường giáo dưỡng áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội từ đủ 14

Thứ hai, biện pháp tư pháp đưa vào trường giáo dưỡng có mức độ

nghiêm khắc hơn so với biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn Trong khi biện pháp tư pháp đưa vào trường giáo dưỡng buộc những người chưa thành niên phạm tội phải cách ly khỏi gia đình hoặc môi trường sống hiện tại để vào một tổ chức giáo dục có tính kỷ luật chặt chẽ thì biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn lại tạo điều kiện để người chưa thành niên phạm tội có thể lao động, học tập, sửa chữa sai lầm ngay trong môi trường xã hội bình thường dưới sự giám sát của Ủy nhân dân nhân xã, phường, thị trấn, các tổ chức xã hội và gia đình

Thứ ba, biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn không buộc

các em phải cách ly ra khỏi môi trường sống bình thường, vì vậy biện pháp này đề cao sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức, đoàn thể và gia đình trong việc giám sát, giáo dục người chưa thành niên phạm tội, còn đối với biện pháp

tư pháp đưa vào trường giáo dưỡng trách nhiệm phần lớn thuộc về trường giáo dưỡng

Thứ tư, về vấn đề tái hòa nhập cộng đồng Đối với người chưa thành

niên bị áp dụng biện pháp tư pháp đưa vào trường giáo dưỡng, vấn đề tái hòa nhập cộng đồng khi hết thời hạn ở trường giáo dưỡng là hết sức quan trọng

Vì sau một thời gian bị cách ly khỏi môi trường xã hội bình thường các em sẽ gặp nhiều khó khăn khi trở lại cộng đồng Còn đối với những em bị áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn thì gần như không gặp phải trở ngại nào

Như vậy, cả hai biện pháp tư pháp trên áp dụng cho người chưa thành niên phạm tội đều xuất phát từ lợi ích của người chưa thành niên với mục đích giáo dục là chính, phù hợp với nguyên tắc vì lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên được đề cập tới trong các văn kiện quốc tế Tuy nhiên, biện pháp

tư pháp đưa vào trường giáo dưỡng có tính chất nghiêm khắc hơn so với biện

1.2.2 Phân biệt biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn

áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội trong Bộ luật hình sự và trong Luật xử lý vi phạm hành chính

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam nói chung, cũng như pháp luật về

hình sự hoặc pháp luật về xử lý vi phạm hành chính nói riêng đều có những quy định rất đặc thù với đối tượng là người chưa thành niên vi phạm pháp luật Ngày 20/6/2012, Quốc hội đã thông qua Luật xử lý vi phạm hành chính

2012, có hiệu lực từ ngày 01/7/2013 So với Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2002 (đã được sửa đổi, bổ sung vào các năm 2007, 2008), Luật xử

lý vi phạm hành chính năm 2012 có rất nhiều quy định mới trong hình thức

xử lý, thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính, thủ tục xử phạt và thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính

Cũng như trong Bộ luật hình sự, Luật xử lý vi phạm hành chính cũng đưa ra nguyên tắc xử lý mới, đặc thù để áp dụng đối với vi phạm hành chính

do người chưa thành niên được quy định cụ thể tại Điều 134 Luật xử lý vi phạm hành chính Theo đó, các nguyên tắc này được thể hiện như sau:

- Việc xử lý chỉ được thực hiện trong trường hợp cần thiết nhằm giáo dục, giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh và trở thành công dân

- Nguyên tắc tôn trọng và bảo vệ bí mật riêng tư của người chưa thành niên

- Việc áp dụng biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính không được coi là đã bị xử lý vi phạm hành chính

Trong số các biện pháp xử lý hành chính đối với người chưa thành niên

vi phạm pháp luật cũng có hai biện pháp giống với biện pháp tư pháp trong

Bộ luật hình sự áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội, đó là biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn và biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng Tuy nhiên, các biện pháp này khác nhau về bản chất pháp lý, trình tự, thủ tục, thời hạn và thẩm quyền áp dụng Biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn lần đầu tiên được quy định tại Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 1995 Biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn được áp dụng đối với những người có hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực trật tự an toàn xã hội nhưng tính chất, mức độ vi phạm chưa đến mức phải xử lý hình sự và chưa đến mức cách ly khỏi xã hội nhằm quản lý Đây được coi là một biện pháp xử lý hành chính hiệu quả mục đích là nhằm giám sát, ngăn ngừa những đối tượng này tiếp tục thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, đồng thời giáo dục và giúp họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh tại nơi cư trú, đồng thời phát huy vai trò của các cơ quan, đoàn thể, cộng đồng dân cư trong việc giúp

đỡ, cảm hóa giáo dục để hướng họ đến cuộc sống lương thiện

Sự khác nhau giữa biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn trong BLHS và biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn trong Luật xử lý

vi phạm hành chính được thể hiện như sau:

Bảng 1.1 Phân biệt biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn trong

Bộ luật hình sự và trong Luật xử lý vi phạm hành chính

Do Luật xử lý vi phạm hành chính và các văn bản hướng dẫn thi hành điều chỉnh

Đối tượng bị áp

dụng

Được áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng (từ đủ 16 tuổi đến dưới

18 tuổi)

Được áp dụng đối với những đối tượng sau:

- Người từ đủ 12 tuổi đến dưới

14 tuổi thực hiện hành vi có dấu hiệu của một tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý quy định tại Bộ luật hình sự

- Người từ đủ 14 tuổi đến dưới

16 tuổi thực hiện hành vi có dấu hiệu của một tội phạm nghiêm trọng do cố ý quy định tại Bộ luật hình sự

- Người từ đủ 14 tuổi đến dưới

18 tuổi 02 lần trở lên trong 06 tháng có hành vi trộm cắp, lừa đảo, đánh bạc, gây rối trật tự công cộng mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự

- Người nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên có nơi cư trú ổn định

- Người từ đủ 18 tuổi trở lên thực hiện hành vi xâm phạm tài sản của cơ quan, tổ chức; tài sản, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm của công dân hoặc người nước ngoài; vi phạm trật tự, an

Tiêu chí

so sánh Biện pháp tư pháp Biện pháp xử lý hành chính

toàn xã hội 02 lần trở lên trong

06 tháng nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự Tính chất, bản

chất pháp lý

Là biện pháp cưỡng chế về hình sự của Nhà nước, là một dạng của trách nhiệm hình sự

Là biện pháp xử lý hành chính

Mục đích áp

dụng

Thay thế cho hình phạt, có tính chất giáo dục phòng ngừa, giám sát, giáo dục, giúp đỡ người được giáo dục sửa chữa sai phạm, có ý thức tuân theo pháp luật và các quy tắc của cuộc sống cộng đồng, phát triển lành mạnh, trở thành người có ích cho xã hội

Chỉ áp dụn trong trường hợp cần thiết nhằm giáo dục, giúp

đỡ họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh và trở thành công dân có ích cho xã hội

cơ sở trợ giúp trẻ em đã tiếp nhận người chưa thành niên không có nơi cư trú ổn định đóng trụ sở

tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội, Luật thi hành án hình sự năm 2010

Theo quy định của Nghị định

30/9/2013 của Chính phủ quy định chế độ áp dụng biện pháp

1.3 Sơ lược lịch sử pháp luật Việt Nam về biện pháp giáo dục tại

xã, phường, thị trấn từ năm 1945 đến nay

1.3.1 Giai đoạn từ năm 1945 trước khi Nhà nước ban hành Bộ luật hình sự năm 1985

Sau khi Cách mạng tháng Tám 1945 thành công, Nhà nước ta bắt đầu công cuộc bảo vệ nền độc lập và kiến thiết lại đất nước đang bị tổn hại nặng

nề sau chiến tranh Trong tình hình ấy, công tác xây dựng pháp luật nói chung cũng như xây dựng những quy định pháp luật đối với người chưa thành niên phạm tội nói riêng còn gặp nhiều hạn chế Về cơ bản trong thời kỳ này, chúng

ta vẫn sử dụng một số chế định tiến bộ trong các Bộ luật, văn bản luật do thực dân Pháp và triều đình phong kiến ban hành trên cơ sở có sự sửa đổi, bổ sung

để phù hợp với chế độ xã hội mới của nước ta

Về khái niệm người chưa thành niên đã được quy định dưới góc độ pháp luật dân sự theo Sắc lệnh số 97/SL ngày 22.5.1950 của Chủ tịch nước Việt nam dân chủ cộng hòa về sửa đổi một số luật lệ về dân sự cũ Khác với quy định của pháp luật dân sự dưới thời thuộc Pháp, Sắc lệnh đã rút ngắn tuổi thành niên từ 21 tuổi xuống còn 18 tuổi nhằm phù hợp với nhu cầu của đời sống mới và chủ trương giải phóng con người, Điều 7 của Sắc lệnh quy định:

"người vị thành niên là con trai hay con gái chưa đủ 18 tuổi " [37, tr 12]

Về độ tuổi chịu TNHS được qy định trong Chỉ thị 46 ngày 14/01/1969 của Tòa án nhân dân tối cao xác định, đối với trẻ em hư dưới 14 tuổi thì không đưa ra Tòa xét xử; từ 14 đến dưới 18 tuổi, nếu trường hợp cần thiết phải đưa ra xét xử thì có châm chước đến tuổi còn non trẻ của chúng; riêng đối với loại từ 14 đến 16 tuổi, chỉ nên xét xử trong trường hợp phạm tội nghiêm trọng (thời kỳ này pháp luật chỉ chia thảnh hai loại tội phạm là tội phạm ít nghiêm trọng và tội phạm nghiêm trọng) [37, tr 15]

Ở thời kỳ này, các quy định về người chưa thành niên phạm tội không

được tập hợp một cách hệ thống mà nằm rải rác ở các văn bản luật khác nhau

và thường được đề cập trong các báo cáo tổng kết có tính chất hướng dẫn nghiệp vụ chuyên môn của ngành Tòa án

Nguyên tắc xử lý đối với người chưa thành niên phạm tội được Tòa án nhân dân Tối cao nhấn mạnh tại Chuyên đề sơ kết kinh nghiệm về việc xét xử các vụ án về người chưa thành niên phạm tội (gửi kèm theo công văn số 37-NCPL, ngày 16/01/1976 của Tòa án nhân dân Tối cao) Theo đó:

Phải coi việc phạm tội chưa đến tuổi trưởng thành là một trường hợp giảm nhẹ tội, nghĩa là phải xử phạt nhẹ người chưa thành niên hơn người lớn tuổi phạm tội trong những điều kiện tương tự Đó là nguyên tắc cần được quán triệt Việc xử phạt nhiều,

ít là tùy thuộc vào trình độ nhận thức và trạng thái tâm sinh lý của người chưa thành niên đến mức độ nào được thể hiện nói chung qua lứa tuổi cao thấp khác nhau, ở hoàn cảnh phạm pháp, ở tính chất nguy hiểm nhiều hay ít của hành vi phạm tội và của nhân thân người phạm tội cũng như yêu cầu của tình hình chung [37, tr 36] Theo hướng dẫn số 329-HS2 ngày 11/02/1967 thì hình phạt áp dụng đối

với người chưa thành niên phạm tội “chỉ vào khoảng một phần hai mức án đối với người lớn” Hướng dẫn cũng xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan liên

quan đặc biệt là Tòa án trong công tác phòng ngừa, giải quyết tình trạng người chưa thành niên phạm tội Tòa án cần phân biệt những trường hợp nào giao cho gia đình bảo lĩnh, giáo dục hoặc cho vào trường các trẻ em hư do cơ quan công

an phụ trách, những trường hợp nào cần thiết phải đưa ra truy cứu TNHS và xét

xử trước Tòa án Đối với trẻ em từ 9 đến 17 tuổi đi lang thang, trộm cắp nhiều

lần, có lối sống sa đọa, trụy lạc đã được gia đình, đoàn thể, nhà trường và chính quyền tận tụy giúp đỡ nhiều lần, nhưng không chịu sửa chữa sẽ bị đưa vào trường phổ thông công nông nghiệp (một trường chuyên giáo dục những thanh

thiếu niên hư) trong thời gian 02 năm Thời gian này có thể được rút ngắn hay kéo dài tùy thuộc vào mức độ tiến bộ của họ [37, tr 25]

Như vậy, pháp luật hình sự trước khi BLHS 1985 ra đời cũng thể hiện nguyên tắc xử lý người chưa thành niên phạm tội xuất phát từ mục đích giáo dục cải tạo người chưa thành niên Các văn bản mang tính chất hướng dẫn của TANDTC đã mở rộng khả năng áp dụng những biện pháp tác động không phải là hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội nhằm tạo điều kiện

để họ sớm hòa nhập cộng đồng, trở thành công dân có ích cho xã hội

1.3.2 Giai đoạn từ khi Nhà nước ban hành Bộ luật hình sự năm

1985 đến năm 1999

Bộ luật hình sự 1985 được Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam thông qua ngày 17/6/1985 tại kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa VI đã đánh dấu một bước ngoặt lớn trong lịch sử lập pháp của Nhà nước ta Lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp của Việt Nam, vấn đề người chưa thành niên phạm tội được quy định thành một chế định hoàn chỉnh tại Chương XII

Trên cơ sở cân nhắc đến sự phát triển về thể chất, về khả năng nhận thức

và các yếu tố tâm sinh lý độ tuổi cũng như xuất phát từ yêu cầu của cuộc đấu tranh phòng ngừa, chống tội phạm và qua tổng kết thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự của nước ta, có tham khảo pháp luật hình sự nước ngoài [49, tr 239], Điều 58 BLHS 1985 quy định cụ thể độ tuổi phải chịu TNHS Theo đó người

từ đủ 14 tuổi trở lên nhưng chưa đủ 18 tuổi phải chịu TNHS về những tội phạm nghiêm trọng do cố ý (tội phạm gây nguy hại lớn cho xã hội mà mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội ấy là trên 5 năm tù, tù chung thân, tử hình) Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu TNHS về mọi tội phạm

BLHS 1985 cũng quy định rõ về nguyên tắc xử lý đối với người chưa thành niên phạm tội Việc xử lý hành vi phạm tội của người chưa thành niên phạm tội chủ yếu nhằm giáo dục, giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành

mạnh và trở thành công dân có ích cho xã hội Trong mọi trường hợp điều tra, truy tố, xét xử hành vi phạm tội của người chưa thành niên, các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phải xác định khả năng nhận thức của họ về tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nguyên nhân và điều kiện gây ra tội phạm; Đối với người chưa thành niên phạm tội, Viện kiểm sát và Toà án

áp dụng chủ yếu những biện pháp giáo dục, phòng ngừa; gia đình, nhà trường

và xã hội có trách nhiệm tham gia tích cực vào việc thực hiện những biện pháp ấy; Viện kiểm sát có thể quyết định miễn truy cứu trách nhiệm hình sự người chưa thành niên phạm tội nếu người đó phạm tội ít nghiêm trọng, gây hại không lớn, có nhiều tình tiết giảm nhẹ và nếu được gia đình và tổ chức xã hội nhận trách nhiệm giám sát, giáo dục Chỉ đưa người chưa thành niên phạm tội ra xét xử và áp dụng hình phạt đối với họ trong những trường hợp cần thiết, căn cứ vào tính chất nghiêm trọng của hành vi phạm tội, vào những đặc điểm về nhân thân và yêu cầu của việc phòng ngừa Người chưa thành niên phạm tội được hưởng mức án nhẹ hơn mức án áp dụng đối với người đã thành niên (nếu điều luật quy định hình phạt cao nhất là tù chung thân hoặc tử hình, thì mức hình phạt cao nhất áp dụng đối với người từ đủ 16 tuổi trở lên

là 20 năm tù, đối với người đủ 14 tuổi trở lên nhưng chưa đủ 16 tuổi là 15 năm tù); Hậu quả pháp lý liên quan đến việc áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội nhẹ hơn người đã thành niên; Án đã tuyên đối với người phạm tội khi chưa đủ 16 tuổi thì không tính để xác định tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm; Người chưa thành niên phạm tội đã bị kết

án nếu cải tạo tốt thì được xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt vào thời gian sớm hơn hoặc ở mức cao hơn so với người đã thành niên; Thời gian để xóa án đối với người chưa thành niên phạm tội là một nửa thời hạn quy định cho người đã thành niên

Trên cơ sở nguyên tắc xử lý đối với người chưa thành niên phạm tội,

Điều 60 BLHS 1985 quy định các biện pháp tư pháp và hình phạt với người chưa thành niên phạm tội:

1- Các biện pháp tư pháp có tính chất giáo dục, phòng ngừa

do Toà án quyết định gồm có:

- Buộc phải chịu thử thách;

- Đưa vào trường giáo dưỡng [28, Điều 60]

BLHS 1985 quy định biện pháp tư pháp buộc phải chịu thử thách, còn

ở BLHS 1999 quy định biện pháp này với tên gọi mới giáo dục tại xã, phường, thị trấn Điều 61 BLHS 1985 đã quy định cụ thể về điều kiện áp dụng biện pháp tư pháp “Buộc phải chịu thử thách”:

1- Đối với người chưa thành niên phạm tội ít nghiêm trọng, Toà án có thể quyết định buộc phải chịu thử thách từ một năm đến hai năm

2- Người phải chịu thử thách phải chấp hành đầy đủ những nghĩa vụ về học tập, lao động, tuân theo kỷ luật xã hội và pháp luật dưới sự giám sát, giáo dục của chính quyền cơ sở và tổ chức xã hội được Toà án giao trách nhiệm

3- Nếu người phải chịu thử thách đã chấp hành được một nửa thời hạn do Toà quyết định và tỏ ra có nhiều tiến bộ, thì theo đề nghị của tổ chức được giao trách nhiệm giám sát, giáo dục, Toà án quyết định chấm dứt thời hạn thử thách [28, Điều 61]

Theo quy định tại Điều 58 BLHS 1985 thì: "Người từ 14 tuổi trở lên những chưa đủ 16 tuổi phải trách nhiệm hình sự về những tội phạm nghiêm trọng do cố ý Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm" [28, Điều 58] Như vậy biện pháp buộc phải chịu thử thách

được áp dụng trong trường hợp người chưa thành niên phạm tội ít nghiêm trọng (mức cao nhất của khung hình phạt dưới 5 năm tù), tức là chỉ áp dụng