Chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND lào

NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN Đề tài luận án: Chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào Chuyên ngành: Kinh doanh thương mại (Kinh tế và quản lý thương mại) Mã số: 62.34.01.21 Nghiên cứu sinh: Mai Yayongyia Mã NCS: NCS32.03TMB1 Người hướng dẫn: 1. PGS.TS. Phan Tố Uyên 2. TS. Nguyễn Việt Cường Cơ sở đào tạo: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Những đóng góp mới về mặt học thuật, lý luận Từ lý luận về chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa, Luận án đã phân tích làm sáng tỏ những tác động to lớn của chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia nói chung và đối với CHDCND Lào nói riêng cụ thể là : (1) Chỉ ra sự cần thiết của chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa và những tác động của chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia, làm nổi bật, vai trò và tầm quan trọng của chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa, đặc biệt là đối với các nước kém phát triển như CHDCND Lào trong điều kiện là thành viên của Tổ chức thương mại thế giới (WTO). (2) Xuất phát từ bối cảnh quốc tế và trong nước, Luận án đã chỉ rõ chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa phải theo kịp quá trình tự do hóa thương mại toàn cầu với sự gia tăng các yếu tố tri thức trong sản phẩm xuất khẩu. Bên cạnh đó việc xây dựng triển khai quy hoạch, kế hoạch phát triển xuất khẩu trên thực tế của CHDCND Lào còn chậm trễ dẫn đến bị động, lúng túng trong việc xây dựng quy trình chính sách, thực thi chính sách và đánh giá chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu của Lào. (3) Luận án đã chỉ rõ những điểm hợp lý trong việc hoàn thiện và thực thi chính sách của Lào đã được điều chỉnh từng bước và đáp ứng với yêu cầu phát triển của đất nước, phù hợp với các quy định của WTO và thông lệ quốc tế. Bên cạnh đó luận án cũng chỉ ra những bất cập trong hoạch định chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu của Lào có tính rõ ràng, minh bạch không cao. Việc xây dựng triển khai quy hoạch, và thực thi chưa gắn kết chặt chẽ. Những đề xuất mới rút ra từ kết quả nghiên cứu (1) Luận án xác định cần đẩy nhanh quá trình đàm phán để ký kết Hiệp định thương mại Lào với các nước để tận dụng ưu đãi chính sách nhập khẩu của các nước xuất khẩu tới trong việc giảm và xóa bỏ rào cản thuế quan với một số mặt hàng chủ lực của Lào như dệt may, nông sản, thủ công mỹ nghệ… khi xuất khẩu sang các nước. Đây là điều kiện tiên quyết để hoàn thiện và đổi mới chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của Lào trong thời gian tới. (2) Luận án cho rằng, việc hoàn thiện chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của Lào cần phải tạo ra cơ chế phối hợp chặt chẽ và hiệu quả giữa các Bộ, Ban, Ngành từ Trung ương đến địa phương trong xây dựng, hoạch định và thực thi chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa. (3) Giám sát chặt chẽ và tạo sự phối hợp giữa xây dựng chính sách và thực thi chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa theo hướng tuân thủ các nguyên tắc thị trường, phù hợp với các thông lệ và chuẩn mực quốc tế. Người hướng dẫn (Đã ký) PGS.TS. Phan Tố Uyên Nghiên cứu sinh (đã ký) Mai Yayongyia LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và trích dẫn nêu trong luận án hoàn toàn trung thực. Các kết quả nghiên cứu của luận án chưa từng được người khác công bố trong bất kỳ công trình nào. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận án ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN i DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT v DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ viii LỜI MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1:NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC HỖ TRỢ XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA CÁC QUỐC GIA 10 1.1Những vấn đề cơ bản về chính sách Nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia 10 1.1.1Khái niệm, căncứhình thành chính sách và sự cần thiết khách quancủa chính sách Nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia 10 1.1.2Cơ sở lựa chọn chính sách 20 1.1.3Vai trò của chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa 25 1.2Các chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia 28 1.2.1Chính sách tín dụng hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa 28 1.2.2Chính sách thuế hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa 31 1.2.3 Chính sách phát triển thị trường, xúc tiến thương mại hỗ trợ xuất khẩuhànghóa32 1.2.4Chính sách thương nhân hỗ trợ xuất khẩuhàng hóa 34 1.2.5Chính sách đầu tư hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa 36 1.2.6Chính sách ruộng đất hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa 37 1.2.7Chính sách mặt hàng hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa 38 1.3Các nhân tố ảnh hưởng đến chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốcgia 40 1.3.1 Nhân tố về chính trị 40 1.3.2 Nhân tố về kinh tế 41 1.3.3 Nhân tố về xã hội 42 1.3.4 Nhân tố bối cảnh kinh tế quốc tế và thị trường xuất khẩu 43 1.4Kinh nghiệm quốc tế về chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của một số quốc gia và bài học kinh nghiệm cho CHDCND Lào 44 1.4.1 Kinh nghiệm của Thái Lan về chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa . 44 1.4.2Kinh nghiệm của Việt Nam 46 1.4.3Kinh nghiệm của Trung Quốc 49 1.4.4Kinh nghiệm của Nhật Bản và Hàn Quốc 52 1.4.5Bài học rút ra cho nước CHDCND Lào 53 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 56 iii CHƯƠNG2:THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC HỖ TRỢ XUẤT KHẨUHÀNG HÓA CỦA NƯỚC CHDCNDLÀO 57 2.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội của nước CHDCND Lào 57 2.1.1Đặc điểm về điều kiện tự nhiên của nước CHDCND Lào 57 2.1.2Đặc điểm kinh tế xã hội của nước CHDCND Lào 58 2.2 Thực trạng xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào 60 2.2.1 Tình hình xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào 60 2.2.2Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực 64 2.2.3Thực trạng thị trường xuất khẩu hàng hóa của CHDCND Lào 69 2.3 Phân tích thực trạng chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào 75 2.3.1 Chính sách tín dụng hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCNDLào 75 2.3.2Chính sách thuế hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào 79 2.3.3Chính sách phát triển thị trường, xúc tiến thương mại hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào 82 2.3.4Chính sách thương nhân hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào 90 2.3.5Chính sách đầu tư hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào 93 2.3.6Chính sách ruộng đất hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào 95 2.3.7 Chính sách mặt hàng hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào 97 2.4Phân tích kết quả điều tra mức độ ảnh hưởng của chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào 100 2.4.1Kích thước mẫu điều tra 101 2.4.2Phân tích thống kê mô tả 101 2.5Những kết luận đánh giá qua phân tích thực trạng chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào 103 2.5.1Kết quả đạt được của chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCNDLào 103 2.5.2 Những hạn chế của chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCNDLào 106 2.5.3Nguyên nhân của những hạn chế 110 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 113 CHƯƠNG 3:ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCHNHÀ NƯỚC HỖ TRỢ XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA NƯỚC CHDCND LÀO TRONG ĐIỀU KIỆN LÀ THANH VIÊNCỦATỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI (WTO) 114 3.1Những quy định của WTO về hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa và những cam kết của CHDCND Lào với WTO về hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa 114 iv 3.1.1Những quy định của WTO về hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa 114 3.1.2 Những cam kết của nước CHDCND Lào với WTO về hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa 115 3.2Quan điểm và định hướng hoàn thiện chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào đến năm 2025 119 3.2.1Quan điểm hoàn thiện chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào trong điều kiện là thành viên củaWTO 119 3.2.2Định hướng hoàn thiện chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào trong điều kiện là thành viên của WTO 121 3.3Giải pháp hoàn thiện chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào tầm nhìn đến năm 2025 124 3.3.1Xây dựng và triển khai hiệu quả các chính sách tín dụng xuất khẩu phù hợp 124 3.3.2Hoàn thiện chính sách thuế hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa phù hợp với những cam kết của WTO 126 3.3.3Xây dựng chương trình nhận dạng thương hiệu hàng hóa xuất khẩu của Lào trên thị trường thế giới thông quaxúc tiến thương mại hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa 127 3.3.4Hoàn thiện chính sách phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa và xây dựng chính sách bán hàng 131 3.3.5Hoàn thiện chính sách quản lý xuất khẩu hàng hóa phù hợp với điều kiện hội nhập và cam kết của WTO 134 3.3.6Xây dựng chiến lược mặt hàng xuất khẩu chủ lực, xác định đúng đắn các mặt hàng xuất khẩu chiến lược qua từng thời kỳ 136 3.4Một số kiến nghị về điều kiện thực hiện các giải pháp hoàn thiện chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào 140 3.4.1Một số điều kiện để thực hiện giải pháp hoàn thiện chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào 140 3.4.2Một số khuyến nghị với các doanh nghiệp 144 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 148 KẾT LUẬN 149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tên đầy đủ tiếng Việt Tên đầy đủ tiếng Anh AFTA Khu vực mậu dịch tự do ASEAN APEC Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á Thái Bình Dương CEPT Biểu thuế quan ưu đãi hiệu lực chung CHDCND Lào Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào CHXHCN Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa CNH HĐH Công nghiệp hóa Hiện đại hóa CSTMQT Chính sách thương mại quốc tế ĐNDCM Lào Đảng Nhân dân cách mạng Lào EHP Chương trình thu hoạch sớm EIF Dự án hội nhập quốc tế về thương mại giai đoạn cải thiện EU Liên minh Châu Âu FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài FOB Hình thức bán giao hàng GATT Hiệp định chung về thuế quan và mậu dịch GDP Tổng sản phẩm quốc nội GNP Tổng sản phẩm quốc gia GTAP Dự án phân tích thương mại toàn cầu GTAP Dự án phân tích thương mại toàn cầu GTGT Giá trị gia tăng HTX Hợp tác xã HS Hệ thống Hài hòa IF Dự án hội nhập quốc tế về thương mại IMF Quỹ tiền tệ quốc tế ASEAN Free Trade Area AsiaPacific Economic Cooperation Common Effective preferential Taxes Lao PDR Socialist Republics Industrialization Modernization International Trade Policy Lao Peoples’ Revolutionary Party Early Harvest Program The Enhance Integrated Framework European Union Foreign Direct Investment Free On Board General Agreement on Tariff and Trade Gross Domestic Production Gross National Production Global Trade Analysis Project Global Trade Analysis Project Value added Tax Cooperative Harmonized System Intergrated Framework International Money Fund vi ISO Hiệp hội Tiêu chuẩn quốc tế ITC Trung tâm thương mại quốc tế KHCN Khoa học công nghệ KTQT Kinh tế quốc tế KT XH Kinh tế Xã hội LC Thanh toán tín dụng thư LDC Quốc gia kém phát triển MFN Quy chế tối huệ quốc MUTRAP Dự án hỗ trợ thương mại đa biên NAFTA Hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ NTR Quy chế thương mại bình thường ODA Viện trợ phát triển chính thức RCA Lợi thế so sánh hiện hữu SCM Supply Chain Management TBT Hiệp định hàng rào kỹ thuật trong thương mại TMQT Thương mại quốc tế TTĐB Thuế tiêu thụ đặc biệt TRIMs Hiệp định về các biện pháp đầu tư liên quan đến thương mại UNCTD Tổ chức Liên Hiệp quốc về thương mại và phát triển USD Đô la Mỹ International Standard Organization International trade Center Science and Technology International Economy Socio Economics Letter of Credit Low development country Most Favored Nation Multilateral Trade Assistance Project North American Free Trade Agreement Normal Trade Relations Official Development Assistance Revealed Comparative Advantage Trợ cấp và các biện pháp đối kháng Technical Barriers to trade International Trade Special Consumption Tax Trade Related Investment Measures United Nations Conference on Trade and Development United Dollar VAT Thuế giá trị gia tăng Value added tax WB Ngân hàng thế giới World Bank WTO Tổ chức Thương mại thế giới World Trade Organization XNK Xuất nhập khẩu Im port Export vii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG LÀO DỊCH SANG TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG ANH Tiếng Lào Tiếng Việt Tiếng Anh ¡¤ ¦²§ ¦¯ ¯ 쾸 ߨ ê¹ì ì® Bộ Tài chính Quốc Hội Công hòa Dân chủ Nhân dân Lào Thủ tướng Chính phủ Ngân hàng nhà nước Lào Chính phủ Ministry of Finance National Assembly of Lao Lao People’s Democratic Republic Prime Minister Bank of Lao Government º£ £²ß ¡¢º Bộ Công thương Thương mại trong nước Xuất nhập khẩu Ministry of Commerce and Industry Domestic Trade Export Import viii DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ Bảng 2.1: Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu và tốc độ tănggiai đoạn 20012014 của nước CHDCND Lào 61 Bảng 2.2: Tình hình xuất khẩu một số hàng hóa chủ lực của Làogiai đoạn từ 2002 đến 2014 64 Bảng 2.3: Cơ cấu thị trường xuất khẩu của nước CHDCND Lào giai đoạn 2005 2014 71 Biểu đồ 2.l: Kim ngạch xuất khẩu dệt may qua các năm 66 Biểu đồ 2.2: Kim ngạch xuất khẩu Cà phê của CHDCND Làogiai đoạn 20062014 67 Biểu đồ 2.3: Kim ngạch xuất khẩu Lúa gạo của CHDCND Làogiai đoạn 20062014 69 1 LỜI MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của đề tài luận án Quá trình quốc tế hóa tiếp tục diễn ra với quy mô ngày càng lớn, tốc độ ngày càng cao trong tất cả các lĩnh vực của đời sống kinh tế thế giới: trong sản xuất, thương mại, đầu tư, tài chính, các hoạt động dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục đào tạo, văn hóa... Thông qua các hoạt động trên các nước xích lại với nhau hơn, gắn bó với nhau nhiều hơn.Chính điều đó làm cho nền kinh tế thế giới trở thành một chỉnh thể thống nhất, trong đó mỗi quốc gia là bộ phận không tách rời và tùy thuộc vào nhau.Sự biến động xảy ra ở bất kỳ nước nào đó tất yếu sẽ dẫn tới sự tác động tới các quốc gia khác trên thế giới. Đặc điểm này đặt ra một yêu cầu tất yếu là mỗi quốc gia cần phải mở cửa ra thị trường thế giới và chủ động tham gia vào phân công lao động quốc tế, phát triển kinh tế đối ngoại để có được một khuôn khổ phù hợp cho sự phát triển. Từ một nền kinh tế “tự cung, tự cấp”, đến nay nền kinh tế CHDCND Lào đã có những bước phát triển vượt bậc, trong năm năm trở lại đây, Lào là một trong số ít các quốc gia liên tục đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế cao(hơn 7% một năm). Trong năm 2013 với tốc độ phát triển kinh tế đạt được 7,9%năm, trong đó lĩnh vực nông lâm 3,6%, công nghiệp 13,7%, dịch vụ 7,8%. Bên cạnh đó tổng sản phẩm quốc nội đầu người năm 2013 2014 đạt 1.628 USDnăm, cơ cấu kinh tế có sự phát triển vượt bậc, trong năm 2014 ngành nông lâm chiếm 23,5% của GDP, ngành công nghiệp chiếm 33,2% của GDP, ngành dịch vụ chiếm 37,4% của GDP, và kim ngạch xuất khẩu năm 2014 đạt3.433.709.669 USD và năm 2015 là 3.426.070.504 USD. Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu cũng đã có sự thay đổi đáng kể, trong đó các mặt hàng xuất khẩu truyền thống trước kia như lương thực, thực phẩm thô chưa qua chế biến, đồ hút, đồ uống, nguyên liệu thô và khoáng sản có sức cạnh tranh kém và ngày càng mất giá nay đã giảm dần tỷ trọng, tăng dần tỷ trọng các sản phẩm xuất khẩu đã qua chế biến, có hàm lượng khoa học công nghệ cao, sức cạnh tranh mạnh mẽ. Trong đó các mặt hàng xuất khẩu chủ lực là Cà phê, hàng nông sản, điện, khoáng sản, sản phẩm gỗ, dệt may và mặt hàng khác. Để hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp trong nước có thể phát huy hết nội lực thì các công cụ chính sách của nhà nước là vô cùng cần thiết và đặc biệt là các chính sách hỗ trợ xuất khẩu, có thể thấy rằng mục tiêu các chính sách hỗ trợ và định hướng phát triển của nước CHDCND Lào ngày càng dần được hoàn thiện phù hợp với 2 sự phát triển của đất nước và với thông lệ quốc tế. Hiện nay, nhiều chính sách đưa ra từ khi đất nước đi vào đổi mới đã bộc lộ nhiều hạn chế chưa thực sự phù hợp với sự phát triển không ngừng của thế giới, và các chính sách đòi hỏi phải cần được bổ sung và điều chỉnh để thích hợp với xu hướng phát triển của thế giới. Trong khi kinh tế trong nước và thế giới luôn luôn biến động không ngừng, thì không thể duy trì mãi một chính sách, mỗi thời kì hay giai đoạn nhất định thì đất nước lại theo đuổi những mục tiêu khác nhau, mỗi mục tiêu yêu cầu có những chính sách phù hợp hơn. Đặc biệt trong bối cảnh CHDCND Lào đã trở thành thành viên của WTO; nhận thức được vấn đề này, CHDCND Lào đã hình thành một hệ thống chính sách và chương trình hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa phù hợp với hoàn cảnh đất nước nhằm thúc đẩy xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước. Tuy nhiên, xây dựng hệ thống chính sách phù hợp, hiệu quả cao là công việc khá phức tạp, đòi hỏi nhiều thời gian, công sức và sự nỗ lực của nhiều ngành, nhiều cấp, nhiều tổ chức và nhiều người cùng tham gia với sự quan tâm hỗ trợ đặc biệt của Nhà nước. Những khía cạnh này có ảnh hưởng nhiều tới sự phát triển kinh tế và xã hội, có ý nghĩa lớn với các hoạt động thực tiễn. Vì vậy, việc tiếp tục hoàn thiện chính sách nhà nước nhằm hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa ở nước CHDCND Lào là một vấn đề cấp bách hiện nay. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và tự do hóa thương mại hiện nay, hoạt động xuất khẩu đã và đang là động lực tăng trưởng và phát triển kinh tế xã hội của mọi quốc gia, từ các nước đang phát triển đến các nước phát triển. Có thể nói, đẩy mạnh xuất khẩu trở thành mục tiêu sống còn của tất cả các quốc gia. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, sự can thiệp của nhà nước thông qua các chính sách hỗ trợ xuất khẩu là nhu cầu tất yếu. Nếu không có sự hỗ trợ, định hướng và khuyến khích của nhà nước thì các doanh nghiệp, đặc biệt của các nước đang phát triển khó có thể thành công trên thị trường thế giới. Nhưng chính sách hỗ trợ xuất khẩu của các quốc gia, một mặt vừa phải đáp ứng mục tiêu quốc gia trong việc định hướng thị trường và mặt hàng, vừa không được trái với các cam kết và thông lệ quốc tế. Đối với nước CHDCND Lào, là một nước đi sau mới gia nhập WTO, kinh nghiệm chưa nhiều nhưng lại có nhiều hạn chế về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, chính sách hỗ trợ xuất khẩu của chính phủ Lào càng trở nên khó khăn. Do đó, đề tài nghiên cứu luận án có ý nghĩa cấp bách vả về lý luận và thực tiễn Vì vậy, tôi đã lựa chọn đề tài: “Chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào” làm nghiên cứucho luận án tiến sỹ của mình. 3 2 Tổng quan các công trình khoa học liên quan đến đề tài 2.1 Các công trình trên thế giới Phát triển hoạt động xuất khẩu hàng hóa và những chính sách của nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa đã được nhiều công trình trong nước và trên thế giới nghiên cứu liên quan đề cập tới các mức độ và nội dung khác nhau cả về mặt lý luận và thực tiễn. “The key issues of the improvement of export promotion policy at the macro and micro levels “ của tác giả Karen Grigoryan (năm 2008 Armenian State University of Economics, Yerevan, Armenia). Đề tài nghiên cứu chính sách hỗ trợ xúc tiến hoạt động xuất khẩu hàng hóa ở cấp vĩ mô và vi mô. Những vấn đề còn tồn tại trong hoạt động xúc tiến thương mại của chính phủ ảnh hưởng đến hiệu quả hỗ trợ của hoạt động xuất khẩu. Tìm ra nguyên nhân. Tuy nhiên nghiên cứu không tiếp tục đưa ra những kiến nghị về mặt giải pháp để hoàn thiện chính sách hỗ trợ xúc tiến hoạt động xuất khẩu hàng hóa. Sách tham khảo về “Nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế“ (2003) của GS.TS Chu Văn Cấp (chủ biên), đã nghiên cứu khả năng cạnh tranh của một số mặt hàng xuất khẩu như gạo, chè, cà phê, thủy sản cho đến năm 1999 dựa trên các tiêu chí về chi phí sản xuất, giá xuất khẩu, chất lượng và uy tín sản phẩm, thị trường tiêu thụ v.v.. Cuốn sách “ phát huy lợi thế so sánh để đẩy mạnh tăng trưởng của Việt Nam trong điều kiện hiện nay “ của PGS.TS Võ Văn Đức nhà xuất bản chính trị quốc gia năm 2004. Phân tích lợi thế của Việt Nam và đề xuất những giải pháp để đẩy mạnh xuất khẩu của Việt Nam. Tác giả đã hệ thống hóa các lý thuyết về lợi thế so sánh, như lý thuyết lợi thế tuyệt đối, lý thuyết HO và một số lý thuyết thương mại quốc tế hiện đại, phân tích những lợi thế tuyệt đối của Việt Nam trong xuất khẩu. Kết quả của hoạt động xuất khẩu và giải pháp thúc đẩy hoạt động xuất khẩu của Việt Nam. “Hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế của Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế” luận án tiến sỹ của TS. Mai Thế Cường (2006); luận án đã trình bày khái quát những cải cách về thương mại trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Chính phủ Việt Nam. Luận án đã đề cập đến chính sách thương mại quốc tế nói chung của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập, còn đi nghiên cứu sâu về chính sách thúc đẩy sang một thị trường cụ thể trong bối cảnh hội nhập vào Tổ chức Thương mại thế giới thì luận án chưa đề cập tới. Luận án tiến sĩ của TS. Nguyễn Thị Thúy Hồng (2014) “Chính sách thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam vào thị trường EU trong điều kiện tham gia vào 4 WTO”. Trong đó, đã nghiên cứu và làm rõ thêm những vấn đề lý luận về chính sách thức đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam vào thị trường EU trong điều kiện tham gia vào WTO, phân tích đúng và khách quan hiện trạng chính sách thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam vào thị trường EU trong thời gian qua. Từ đó, đề xuất một số quan điểm và giải pháp hoàn thiện chính sách thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam vào thị trường EU. Luận án tiến sĩ của TS. Lê Thanh Bình (2010) “Công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu của Thái Lan, kinh nghiệm và khả năng vận dụng vào Việt Nam”, Luận án làm rõ thực trạng quá trình công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu của Thái Lan, qua đó rút ra bài học kinh nghiệm và khả năng vận dụng vào tiến trình công nghiệp hóa của Việt Nam. Luận án đã chỉ ra được mô hình công nghiệp hóa của Thái Lan từ một nước nông nghiệp phát triển theo hướng chuyên canh và hướng vào xuất khẩu và nhà nước luôn đóng vai trò quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa nông nghiệp. Đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ năm 1998 “Cơ sở khoa học về chiến lược hỗ trợ xuất khẩu cho các hợp tác xã và các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam”,Tác giả Vũ Lưu. Đề tài đã khái quát thực trạng hoạt động xuất khẩu nói chung và hoạt động xuất khẩu nói riêng của các hợp tác xã và doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam. Cơ sở khoa học về chiến lược hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa, từ đó đưa ra những kiến nghị nhằm thực hiện thành công chiến lược hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa. Ngoài ra, còn rất nhiều các công trình nghiên cứu khoa học khác đã nghiên cứu từng loại nông sản xuất khẩu của Việt Nam trong thời gian qua như: “Nâng cao sức cạnh tranh một số mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế” Luận án tiến sỹ của PGS.TS Ngô Thị Tuyết Mai. “Lúa gạo Việt Nam trước thiên niên kỷ mới hướng xuất khẩu” của TS. Nguyễn Trung Văn; “Cà phê Việt Nam và khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới” của TS. Nguyễn Tiến Mạnh; “Cây chè Việt Nam: Năng lực cạnh tranh xuất khẩu và phát triển” của TS. Nguyễn Hữu Khai; “Một số giải pháp phát triển xuất khẩu cao su tự nhiên của Việt Nam đến năm 2010”, của Bộ Công thương v.v.. 2.2 Các công trình trong nước Trong nhiều năm trở lại đây đã có nhiều đề tài, dự án của các Bộ, ngành, viện nghiên cứu đã tiến hành nghiên cứu các vấn đề thuộc về chính sách hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa trên những khía cạnh và mức độ khác nhau. Trong đó trước hết phải kể đến các công trình nghiên cứu xây dựng chiến lược phát triển thương mại trong giải đoạn 20012005, 2010 2020 với chiến lược đẩy mạn xuất khẩu và hợp tác quốc 5 tế CHDCND Lào, chiến lược thương mại biên giới, chiến lược dịch vụ tạm nhập, tái xuất. Luận án tiến sỹ: “Hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào đến năm 2020”(2011) của tác giả TS. Phongtisouk Siphomthaviboun. Luận án đã nghiên cứu một cách hệ thống chính sách thương mại quốc tế của Lào trong điều kiện hội nhập KTQT, và đề xuất một số quan điểm và giải pháp hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế của Lào, luận án thực hiện hệ thống hóa các vấn đề lý luận trong đó chú trọng xây dựng một khung phân tích thống nhất; nghiên cứu thực trạng hoàn thiện chính sách TMQT của Lào; xem xét kinh nghiệm hoàn thiện chính sách này của một số quốc gia. Luận án tiến sỹ “Phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào đến năm 2020” (2011) của tác giả TS. Phoxay Sitthisonh. Từ việc nghiên cứu và đánh giá thực trạng thị trường xuất khẩu hàng hóa của Lào những năm gần đây luận án đã chỉ ra một số nguyên nhân chủ yếu dẫn đến những bất cập trong phát triển thị trường xuất khẩu hiện nay của Lào. Luận án đã đề ra bốn nhóm giải pháp có tỉnh bản lề nhằm thúc đẩy tăng trưởng và phát triển bền vững các thị trường xuất khẩu hàng hóa của Lào. Luận án tiến sỹ “Chính sách xuất khẩu các mặt hàng chiến lược của nước CHDCND Lào” (2012) của tác giả TS. Khamphet Vongdala. Luận án đã nhằm hệ thống hóa những vấn đề cơ bản về chính sách xuất khẩu các mặt hàng chiến lược, mặt hàng xuất khẩu chiến lược. Tham khảo một số kinh nghiệm nước ngoài trong chính sách xuất khẩu mặt hàng chiến lược vừa qua, để rút ra các bài học mà của Lào có thể nghiên cứu và áp dụng, phân tích thực trạng việc tổ chức và thực thi chính sách xuất khẩu các mặt hàng chiến lược của nước CHDCND Lào giai đoạn vừa qua (2006 2010), các kết quả đạt được, những tồn tại và yếu kém và nguyên nhân của những tồn tại, yếu kém cần khắc phục và đã đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện việc xây dựng và thực thị chính sách xuất khẩu các mặt hàng chiến lược của CHDCND Lào trong giai đoạn tới (2011 2020). Tuy nhiên cho đến nay các công trình nghiên cứu chưa đề cập đầy đủ, một cách toàn diện về vấn đề chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào trong điều kiện là thành viên của tổ chức thương mại thế giới (WTO). Hầu hết các nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở chính sách thương mại, hay chính sách xuất khẩu hàng hóa. Một số luận án đi sâu vào phân tích chính sách và giải pháp thúc đẩy xuất khẩu một số mặt hàng cụ thể, đơn lẻ, từ đó đưa ra giải pháp nhằm phát huy lợi thế 6 cạnh tranh và đẩy mạnh xuất khẩu các mặt hàng chủ lực, hoàn thiện chính sách thương mại, chính sách hướng vào xuất khẩu. Do đó cần phải có những nghiên cứu chuyên sâu, cụ thể, thông qua hệ thống hóa lý luận, lựa chọn mô hình để phân tích các chính sách và hướng tác động của các chính sách nhà nước hỗ trợ hoạt động xuất khẩu của nước CHDCND Lào, phân tích rõ thực trạng việc thực hiện các chính sách này từ đó đề xuất được những giải pháp cơ bản có tính khả thi, bộ chính sách hỗ trợ hợp lý nhằm đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu hàng hóa trong điều kiên hội nhập kinh tế quốc tế và là thành viên của tổ chức thương mại thế giới (WTO) của nước CHDCND Lào đến năm 2025. 3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 3.1 Mục tiêu nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận cơ bản, phân tích thực trạng chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào, luận án đề xuất định hướng và giải pháp hoàn thiện chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào 3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu Để thực hiện mục tiêu tổng quát nêu trên, luận án có những nhiệm vụ cụ thể sau: Hệ thống hóa những lý luận cơ bản về chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia. Đồng thời chỉ ra các nhân tố ảnh hưởng tới chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia. Nghiên cứu một số kinh nghiệm quốc tế về chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa và rút ra bài học cho nước CHDCND Lào. Phân tích thực trạng chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa và ước lượng cảm tính qua điều tra những chính sách hỗ trợ đối với xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào. Đề xuất định hướng và giải pháp hoàn thiện chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào trong điều kiện là thành viên của Tổ chức thương mại thế giới (WTO). 4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4.1 Đối tượng nghiên cứu Luận án tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận vàthực tiễn về chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào. 4.2Phạm vi nghiên cứu Phạm vi không gian: Luận án nghiên cứu chính sách nhà nước hỗ trợ xuất 7 khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào trong thời gian 10 năm từ 2001 đến 2014. Phạm vi thời gian: Chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào từ 20012014. Để phù hợp với tình hình thực tế khi Lào đã gia nhập WTO vào tháng 2 năm 2013, luận án phân tích theo hai giai đoạn từ 20012013 là giai đoạn trước khi Lào gia nhập tổ chức thương mại thế giới (WTO) và giai đoạn từ 2013 trở đi sau khi Lào gia nhập WTO.Đồng thời luận án đề xuất định hướng và giải pháp hoàn thiện chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa đến năm 2025. 5 Phương pháp nghiên cứu Để thực hiện đề tài, luận án sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau bao gồm phương pháp hệ thống, phương pháp thống kê, phương pháp so sánh, phương pháp phân tích và tổng hợp để luận giải thực tiễn. Phương pháp thống kê: Luận án sử dụng các số liệu thống kê thích hợp để phục vụ cho việc phân tíchthựctrạnghoạt động xuất khẩu hàng hóa, thực trạng áp dụng chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nhà nước. Phương pháp phân tích, Tổng hợp: trên cơ sở đánh giá thực trạng chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nhà nước, đề tài sẽ đưa ra những đánh giá chung có tính khái quát về toàn bộ chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nhà nước và hiệu quả của nó cũng như những hạn chế còn tồn tại. Luận án sử dụng các phương pháp thu thập thông tin truyền thống, phương pháp chuyên gia, phương pháp phân tích ngành sản phẩm, phương pháp phân tích kinh doanh để tập hợp và phân tích các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến tác động và ảnh hưởng của các chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào. Phương pháp so sánh được sử dụng phổ biến để làm sáng tỏ hơn các kết luận trong từng hoàn cảnh cụ thể. Luận án sử dụng các số liệu thống kê phù hợp trong quá trình phân tích và tổng hợp thực tiễn vận dụng để khuyến nghị về hoàn thiện chính sách nhà nước trong việc hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào, phân tích và tổng hợp kinh nghiệm của các nước trong việc thực hiện chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa. Luận án tổng hợp lý luận về chính sách và chiến lược xuất khẩu trong điều kiện là thành viên của Tổ chức thương mại thế giới (WTO) của nước CHDCND Lào. Phương pháp điều tra nghiên cứu định lượng được sử dụng để đánh giá mức độ hỗ trợ của các chính sách hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nhà nước tới hoạt động xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào thông qua thiết kế bảng hỏi lấy ý kiến của các doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa tại Lào, và cán bộ quản lý sau đó sử dụng phần mềm 8 SPSS 20.0 để phân tích dữ liệu. Nguồn dữ liệu: Nguồn thứ cấp: Đề tài sử dụng nguồn dữ liệu thu thập được từ các báo cáo của các bộ ngành như: Báo cáo Bộ Công Thương, Bộ Nông Nghiệp và Lâm nghiệp, Bộ Tài Chính. Nguồn dữ liệu thu thập từ các nguồn báo chí, internet, … Nguồn sơ cấp: Tiến hành điều tra khảo sát các doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa tại Lào hiện nay sử dụng bảng hỏi cấu trúc câu. Bảng hỏi được xây dựng dựa trên 6 chính sách được đưa ra nghiên cứu về mức độ hỗ trợ của các chính sách đối với hoạt động xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào hiện nay. Phương pháp định lượng nhằm lượng hóa mức độ tác động của từng chính sách hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa đến hoạt động xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào. 6 Ý nghĩa khoa học của luận án Luận án đã hệ thống hóa một cách khoa học những cơ sở lý luận về chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa. Từ kết quả nghiên cứu lý luận về chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào, luận án đã khẳng định, chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa là kết quả của các giải pháp về cơ chế, chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa tầm vĩ mô. Đồng thời luận án đã hệ thống được nhân tố có ảnh hưởng tới chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia và hướng tác động của từng nhân tố đó. Luận án đã chỉ ra rằng, việc xây dựng chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa trong điều kiện hội nhập toàn cầu cần phải được thực hiện nhất quán, trên nhiều phương diện. 7 Những đóng góp mới của luận án 7.1 Những đóng góp mới về mặt học thuật, lý luận Từ lý luận về chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa, Luận án đã phân tích làm sáng tỏ những tác động to lớn của chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia nói chung và đối với CHDCND Lào nói riêng cụ thể là : (1) Chỉ ra sự cần thiết của chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa và những tác động của chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia, làm nổi bật, vai trò và tầm quan trọng của chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa, đặc biệt là đối với các nước kém phát triển như CHDCND Lào trong điều kiện là thành viên của Tổ chức thương mại thế giới (WTO). (2) Xuất phát từ bối cảnh quốc tế và trong nước, Luận án đã chỉ rõ chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa phải theo kịp quá trình tự do hóa thương mại toàn cầu 9 với sự gia tăng các yếu tố tri thức trong sản phẩm xuất khẩu. Bên cạnh đó việc xây dựng triển khai quy hoạch, kế hoạch phát triển xuất khẩu trên thực tế của CHDCND Lào còn chậm trễ dẫn đến bị động, lúng túng trong việc xây dựng quy trình chính sách, thực thi chính sách và đánh giá chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu của Lào. (3) Luận án đã chỉ rõ những điểm hợp lý trong việc hoàn thiện và thực thi chính sách của Lào đã được điều chỉnh từng bước và đáp ứng với yêu cầu phát triển của đất nước, phù hợp với các quy định của WTO và thông lệ quốc tế. Bên cạnh đó luận án cũng chỉ ra những bất cập trong hoạch định chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu của Lào có tính rõ ràng, minh bạch không cao. Việc xây dựng triển khai quy hoạch, và thực thi chưa gắn kết chặt chẽ. 7.2 Những đề xuất mới rút ra từ kết quả nghiên cứu (1) Luận án xác định cần đẩy nhanh quá trình đàm phán để ký kết Hiệp định thương mại Lào với các nước để tận dụng ưu đãi chính sách nhập khẩu của các nước xuất khẩu tới trong việc giảm và xóa bỏ rào cản thuế quan với một số mặt hàng chủ lực của Lào như dệt may, nông sản, thủ công mỹ nghệ… khi xuất khẩu sang các nước. Đây là điều kiện tiên quyết để hoàn thiện và đổi mới chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của Lào trong thời gian tới. (2) Luận án cho rằng, việc hoàn thiện chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của Lào cần phải tạo ra cơ chế phối hợp chặt chẽ và hiệu quả giữa các Bộ, Ban, Ngành từ Trung ương đến địa phương trong xây dựng, hoạch định và thực thi chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa. (3) Giám sát chặt chẽ và tạo sự phối hợp giữa xây dựng chính sách và thực thi chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa theo hướng tuân thủ các nguyên tắc thị trường, phù hợp với các thông lệ và chuẩn mực quốc tế. 8 Bố cục của luận án Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận án được chia thành 3 chương như sau: Chương 1:Những vấn đề lý luận cơ bản về chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia. Chương 2:Thực trạng chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào. Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào trong điều kiện là thành viên của Tổ chức thương mại thế giới (WTO). 10 CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC HỖ TRỢ XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA CÁC QUỐC GIA 1.1 Những vấn đề cơ bản về chính sách Nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia 1.1.1 Khái niệm, căncứhình thành chính sách và sự cần thiết khách quancủa chính sách Nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia Trên thế giới hiện nay, tình hình kinh tế của một số nước phát triển rất cao, đó là những nước đã phát triển như: Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Anh, Pháp, Australia, Canada v.v.. Nhiều nước đang phát triển như: Thái Lan, Singapore, Nga, Hàn Quốc, Đài Loan v.v.. Kết quả của sự thành công đó một phần quan trọng là sự phát triển quan hệ thương mại quốc tế, trong đó, chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa đóng vai trò quan trọng trong việc thu nhập ngoại tệ, thúc đẩy sản xuất trong nước, phát huy thương mại quốc tế, góp phần phát triển kinh tế đất nước. Vậy, chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa là chính sách gì, được khái niệm như thế nào. Việc đề ra chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu các mặt hàng trong các giai đoạn phát triển kinh tế xã hội có tầm quan trọng và cần thiết như thế nào. Ta có thể hiểu chính sách nói chung và chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa như sau. a. Khái niệm chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa. Thuật ngữ “chính sách”được sử dụng phổ biến trên sách báo, các phương tiện thông tin và đời sống xã hội. Mọi chủ thể kinh tế xã hội đều có những chính sách của mình. “Theo quan niệm phổ biến, chính sách là phương thức hành động được một chủ thể khẳng định và thực hiện nhằm giải quyết những vấn đề lặp đi lặp lại”, (theo Richard C.Remy trong cuốn United States Governmentdemocracy in actio. Glencoe McgrăHill,2000). Chính sách xác định những chỉ dẫn chung cho quá trình ra quyết định. Chúng vạch ra phạm vi hay giới hạn cho phép của các quyết định, nhắc nhở các nhà quản lý những quyết định nào là có thể và những quyết định nào là không thể. Bằng cách đó, các chính sách hướng suy nghĩ và hành động của mọi thành viên trong tổ chức vào việc thực hiện các mục tiêu chung của tổ chức. Cũng theo ông “chính sách công là một hành động nào đó mà Nhà Nước lựa chọn thực hiện hoặc không thực hiện”. 11 Theo James Anderson, chính sách là một quá trình hành động có mục đích được theo đuổi bởi một hoặc nhiều chủ thể trong việc giải quyết các vân đề mà họ quan tâm. Theo William N.Dunn. Public Policy Analysis.Prentical Hall,1981”Chính sách công là phương thức hành động được Nhà Nước tuyên bố và thực hiện nhằm giải quyết những vấn đề lặp đi lặp lại”. Một số tác giả khác cho rằng, chính sách là phương thức hành động được một chủ thể khẳng định và thực hiện nhằm giải quyết những vấn đề lặp đi lặp lại. Chính sách có ba đặc trưng đó là: chính sách là hệ thống các hoạt động có mục đích của chủ thể quản lý trong việc giải quyết một vấn đề nào đó của hệ thống, tổ chức, chính sách là một tập hợp các bước giải quyết những vấn đề của hệ thống tổ chức, chính sách luôn gắn với mục tiêu do chủ thể quản lý đặt ra. Như vậy có thể coi chính sách là phương thức hành động được chủ thể quản lý lựa chọn thực hiện nhằm đạt được một hoặc nhiều mục tiêu mà họ xác định cho hệ thống quản lý của mình. Mọi tổ chức đều có chính sách riêng áp dụng trong phạm vi hoạt động của mình. Như vậy nếu căn cứ vào chủ thể ra quyết định chính sách có thể phân thành hai loại: chính sách công và chính sách tự do của các tổ chức không thuộc bộ máy nhà nước ban hành. Theo Frank Ellis, chính sách công bao gồm đường lối hành động của chính phủ, mục tiêu và các phương pháp mà chính phủ lựa chọn đối với một lĩnh vực nào đó của nền kinh tế. “chính sách là phương thức hành động của Nhà nước để tác động tới kết quả của các sự kiện kinh tế xã hội, bao gồm một tập hợp mục tiêu của Nhà Nước và các phương pháp được lựa chọn để theo đuổi các mục tiêu đó”. J.Tinbergen một nhà kinh tế nổi tiếng người Hà Lan, người đầu tiên đưa ra lý thuyết về chính sách kinh tế(năm 1936,1956, 1961) đã xác định cấu trúc chính sách của nhà nước bao gồm công cụ, mục tiêu và và các ràng buộc (các giới hạn nguồn lực hiện có, những yếu tố mà người ra chính sách không kiểm soát được, những ảnh hưởng phụ, từng mặt phải được hạn chế đến mức thấp nhất nếu bản thân chúng gây ra những ảnh hưởng bất lợi với mục tiêu thực hiện). Theo Phạm Ngọc Côn trong Đổi mới các chính sách kinh tế NXB Nông nghiệp (1996) thì “ chính sách là những hành động của Nhà nước nhằm hướng tới những mục tiêu của đất nước”. Với quan niệm này, chính sách công là một bộ phận của chiến lược, bao gồm những giải pháp và công cụ để thực hiện mục tiêu chiến lược “. Cũng theo Phạm Ngọc Côn: “ chính sách là phương thức hành động được Nhà Nước tuyên bố và thực hiện nhằm giải quyết những vấn đề lặp đi lặp lại.” 12 Chính sách là tổng thể các quan điểm, nguyên tắc, chuẩn mực, các giải pháp, công cụ, nguồn lực mà nhà nước sẽ sử dụng để giải quyết một vấn đề đặt ra của xã hội thông qua các mục tiêu phải đạt theo định hướng phát triển chung của nhà nước.18 Đoàn Thị Thu Hà, PGS.TS. Nguyễn Thị Ngọc Huyền (2006), Giáo trình kinh tế xã hội, tr.824, Nhà xuất bản khoa học kỹ thuật 11. Kinh tế các nước Đông Nam Á (1997), Tr. 4070, Nhà xuất bản thống kê, Hà Nội. 13 Lê Chi Mai (2001), Những vấn đề cơ bản về chính sách và quy trình chính sách, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, tr. 10,15,38. Như vậy chính sách kinh tế xã hội là tổng thề các quan điểm, các chuẩn mực, các biện pháp và các thủ thuật mà Nhà Nước sử dụng để tác động lên các đội tượng và khách thể quản lý nhằm đạt đến một số mục tiêu bộ phân theo định hướng mục tiêu chung của đất nước. Từ khái niệm về chính sách của các tác giả trong và ngoài nước, có thể đưa ra các đặc trưng cơ bản về chính sách là: chủ thể ban hành chính sách là nhà nước, chính sách là một thế thống nhất, một tập hợp các hoạt động của chủ thể chính sách, mục đích ban hành chính sách là một hoặc một số mục tiêu ngắn hạn hoặc dài hạn, chính sách phải ảnh hưởng rộng lớn đến đối tượng tác động của chính sách, chính sách không mâu thuẫn với hệ thống pháp luật hiện hành. Chính sách kinh tế xã hội được Nhà nước đề ra nhằm phục vụ lợi ích của nhiều người hoặc cả xã hội. Thước đo chính để đánh giá, so sánh và lựa chọn chính sách phù hợp là lợi ích mang tính xã hội mà chính sách đó đem lại. Đây cũng chính là lý do để các chính sách kinh tế xã hội được gọi là chính sách công. Trong thực tế có tình trạng một chính sách đem lại lợi ích cho nhóm xã hội này nhiều hơn nhóm xã hội khác khác, thậm chí có nhóm còn bị thiệt thòi. Khi đó chính sách kinh tế xã hội phải đứng trên lợi ích của đa số, của xã hội để giải quyết vấn đề. Nhiều người thường hiểu chính sách kinh tế xã hội một cách đơn giản là những chủ trương, chế độ mà Nhà Nước ban hành, điều đó đúng nhưng chưa đủ. Nếu không có việc thực thi chính sách để đạt những kết quả nhất định thì những chủ trương, chế độ đó chỉ là những khẩu hiệu mà thôi. Chính sách hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa là một bộ phận của chính sách công, nó khác biệt với các chính sách công khác duy nhất ở đối tượng chính sách. Xuất khẩu là lĩnh vực quan trọng, mang tính nhạy cảm cao, lại có nhiều đặc điểm riêng so với các lĩnh vực hoạt động kinh tế khác. Chính sách hỗ trợ xuất khẩu là hành động can thiệp của Nhà Nước nhằm hỗ trợ 13 hoạt động xuất khẩu hàng hóa. Đây là vấn đề lớn, có tầm ảnh hưởng rộng, mang tính bức xúc trong đời sống kinh tế xã hội. Nó giải quyết những mục tiêu bộ phận có thể mang tính dài hạn, trung hạn hoặc ngắn hạn, nhưng nó hướng vào việc thực hiện mục tiêu chung, mang tính tối cao của đất nước. Chính sách hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nhà nước trước hết thể hiện kế hoạch của Nhà Nước nhằm thay đổi và phát triển, thúc đẩy hoạt động xuất khẩu, nó bao gồm các hành vi thực hiện kế hoạch đó và đưa lại những kết quả thực tiễn. Chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa là một hệ thống các nguyên tắc, biện pháp kinh tế, hành chính và pháp luật thích hợp mà Nhà nước áp dụng nhằm tạo điều kiện và giúp đỡ các doanh nghiệp thông qua các chính sách trợ giúp về mặt tài chính và hỗ trợ khác để thực hiện các mục tiêu xác định trong lĩnh vực xuất khẩu của một nước trong một thời kỳ nhất định. Chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu bao gồm các mục tiêu dài hạn, sự phân tích đánh giá thực trạng và tiềm năng xuất khẩu của quốc gia cũng những cơ hội và thách thức trong môi trường kinh doanh quốc tế đầy biến động, từ đó xây dựng hệ thống các chính sách, giải pháp và nhiệm vụ cần phải thực hiện để tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm xuất khẩu, nâng cao uy tín và ảnh hưởng của quốc gia, mở rộng và củng cố thị trường, nâng cao kim ngạch xuất khẩu. Chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa là sự cụ thể hóa chiến lược kinh doanh của một quốc gia. 2 Đỗ Đức Bình, TS. Nguyễn Thường Lạng (2004), Giáo trình kinh tế quốc tế, tr. 33,36. Nhà xuất bản lao động xã hội, Hà Nội, 35 Bộ trưởng Bộ tài chính (1994), Sắc lệnh về chuyển đổi kinh tế tự nhiên nửa tự nhiên sang nền kinh tế thị trường và thúc đẩy xuất khẩu số 14295, 2281994, Viêng Chăn. Chính sách hỗ trợ xuất khẩu là một bộ phận quan trọng của chính sách kinh tế của nhà nước. Nó góp phần thúc đẩy việc thực hiện các mục tiêu kinh tế của đất nước trong từng thời kỳ cụ thể. Mục tiêu phát triển kinh tế của mỗi quốc gia trong từng thời kỳ là khác nhau do đó mục tiêu của chính sách hỗ trợ xuất khẩu phải thay đổi cho phù hợp. Và nhiệm vụ của chính sách hỗ trợ xuất khẩu là bảo vệ thị trường trong nước, tạo mọi điều kiện giúp các doanh nghiệp trong nước phát triển và xâm nhập thị trường thế giới. b. Căn cứ hình thành chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia Thứ nhất:Năng lực tài chính của chính phủ Việc hình thành chính sách nhà nước về hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa đòi hỏi phải 14 có nguồn lực tài chính nhất định. Trong quá trình hình thành và thực thi chính sách, quốc gia cần phải khai thác triệt để các nguồn đầu tư, cũng như nguồn vốn tự có của quốc gia. Việc hình thành chính sách phải đi liền với việc đảm bảo đủ ngân sách tài chính để thực hiện chính sách đó. Ngay từ khi xây dựng và thông qua chính sách phải dự tính trước nguồn lực tài chính cả về mặt số lượng cũng như các nguồn lực tài chính. Nguồn lực tài chính của quốc gia sẽ là giới hạn ngân sách mà mỗi chính sách được hoạch định phải nằm trong khuôn khổ của ngân sách tài chính đó. Thứ hai: Năng lực hoạch định chính sách của chính phủ Hoạch định chính sách là giai đoạn đầu tiên, có ý nghĩa quyết định đối với toàn bộ chu trình chính sách. Trên cơ sở nghiên cứu, phân tích tình hình thực tiễn của địa phương, quá trình hoạch định sẽ xác định trước mục tiêu cần đạt được, cách thức, biện pháp tiến hành và công cụ cần thiết để đạt mục tiêu dó. Giai đoạn hoạch định chính sách là cơ sở, tiền đề để tiến hành các giai đoạn sau của chu trình chính sách. Vì thế, người hoạch định chính sách cần hiểu rõ về quy trình hoạch định chính sách. Cán bộ quản lý cần có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, có kiến thức hiểu về đặc điểm phát triển kinh tế của đất nước, những điều kiện đặc thù của về tình hình xuất khẩu của đất nước, để từ đó có kỹ năng hoạch định chính sách cho phù hợp. Do đó năng lực hoạch định chính sách của chính phủ là một căn cứ quan trọng quyết định việc thành công của chính sách hỗ trợ hay không. Người hoạch định chính sách là những người có tầm nhìn chiến lược, am hiểu thị trường xuất khẩu trong và ngoài nước, am hiểu được thế mạnh của quốc gia với từng mặt hàng xuất khẩu thì sẽ xây dựng hoạch định được chính sách hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa với hiệu lực và hiệu quả chính sách cao. Thành công của một chính sách phụ thuộc rất nhiều vào năng lực hoạch định của chính phủ và cán bộ hoạch định chính sách. Nếu người hoạch định thiếu năng lực, trách nhiệm, thiếu sự hiểu biết thì sẽ gây khó khăn cho thực hiện chính sách, ngăn cản không cho chính sách phát huy tác dụng trên thực tế, bóp méo các mục tiêu của chính sách. Thứ ba: Thực trạng phát triển kinh tế xã hội nói chung và xuất khẩu hàng hóa của quốc gia đó nói riêng Thực tế cho thấy, chính sách hỗ trợ của nhà nước đối với hoạt động xuất khẩu hàng hoá nhằm tạo lập môi trường pháp lý, phát triển sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hoá trên thị trường thế giới vừa phải phù hợp với điều kiện kinh tế của đất nước, vừa phù hợp với các thông lệ quốc tế, các hiệp định, điều ước quốc tế…Một 15 chính sách hỗ trợ xuất khẩu hợp lý sẽ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước mở rộng thị trường ra nước ngoài nhằm tăng quy mô xuất khẩu và khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới, đồng thời bảo hộ hợp lý thị trường trong nước trước sự thâm nhập của hàng hoá nước ngoài. Một chính sách hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa được coi là hợp lý khi chính sách đó vừa phù hợp với bối cảnh kinh tế thế giới và tình hình trong nước. Bối cảnh quốc tế, khi toàn cầu hoá và tự do hoá thương mại là một xu thế khách quan của thời đại ngày nay. Toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế đã trở thành xu thế khách quan chi phối sự phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia và quan hệ quốc tế, bắt nguồn từ quy luật phát triển của lực lượng sản xuất và phân công lao động quốc tế. Trong bối cảnh đó, sức ép cạnh tranh ngày càng tăng, cạnh tranh không chỉ mang tính khu vực mà còn mở rộng trên phạm vi toàn cầu. Trong những năm gần đây, nền kinh tế toàn cầu biến động phức tạp với sự thay đổi chóng mặt của giá năng lượng, lương thực và nhiều loại nguyên liệu khác, sự khủng hoảng của hệ thống tài chính và suy giảm kinh tế toàn cầu ở cấp độ rộng. Nhưng cho đến nay, cuộc khủng hoảng tài chính thế giới đã được kiểm soát nhờ Chính phủ các nước đã can thiệp kịp thời bằng nhiều biện pháp tích cực khiến nền kinh tế toàn cầu trở nên khả quan hơn. Hội nhập góp phần mở rộng cơ hội kinh doanh, thâm nhập thị trường thế giới, tìm kiếm và tạo lập thị trường ổn định, từ đó có điều kiện thuận lợi để xây dựng cơ cấu kinh tế hợp lý, phát triển kinh tế trong nước. Trong bối cảnh đó, chính sách hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của mỗi quốc gia phải phù hợp với các thông lệ, quy định quốc tế, phù hợp với bối cảnh kinh tế trong nước để vừa tranh thủ những cơ hội mà hội nhập mang lại đồng thời tận dụng tối đa lợi thế so sánh và tiềm năng của đất nước. Chính sách hỗ trợ xuất khẩu cũng phải được xây dựng và hoàn thiện đáp ứng yêu cầu này. Thực trạng xuất khẩu hàng hóa. Thực trạng xuất khẩu hàng hóa là cơ sở đầu tiên và quan trọng để làm tiền đề xây dựng và hoàn thiện các chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa. Thực trạng về thị trường xuất khẩu, về cơ cấu hàng hóa xuất khẩu, đặc điểm, kim ngạch, tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa là những khía cạnh trong thực trạng xuất khẩu hàng hóa đầu tiên mà nhà lập chính sách phải quan tâm tới khi ban hành các chính sách hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa. Thị trường xuất khẩu hàng hóa bao gồm cả thị trường xuất khẩu hàng hóa trực tiếp (người tiêu thụ cuối cùng) và th

Đề tài luận án: Chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào

Chuyên ngành: Kinh doanh thương mại (Kinh tế và quản lý thương mại)Mã số: 62.34.01.21

Nghiên cứu sinh:Mai Yayongyia Mã NCS: NCS32.03TMB1

Người hướng dẫn: 1 PGS.TS Phan Tố Uyên 2 TS Nguyễn Việt Cường

Cơ sở đào tạo: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

Những đóng góp mới về mặt học thuật, lý luận

Từ lý luận về chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa, Luận án đã phân tích làm sáng tỏ những tác động to lớn của chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia nói chung và đối với CHDCND Lào nói riêng cụ thể là :

(1) Chỉ ra sự cần thiết của chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa và những tác động của chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia, làm nổi bật, vai trò và tầm quan trọng của chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa, đặc biệt là đối với các nước kém phát triển như CHDCND Lào trong điều kiện là thành viên của Tổ chức thương mại thế giới (WTO).

(2) Xuất phát từ bối cảnh quốc tế và trong nước, Luận án đã chỉ rõ chính sách nhà nước hỗ trợxuất khẩu hàng hóa phải theo kịp quá trình tự do hóa thương mại toàn cầu với sự gia tăng các yếu tốtri thức trong sản phẩm xuất khẩu Bên cạnh đó việc xây dựng triển khai quy hoạch, kế hoạch pháttriển xuất khẩu trên thực tế của CHDCND Lào còn chậm trễ dẫn đến bị động, lúng túng trong việcxây dựng quy trình chính sách, thực thi chính sách và đánh giá chính sách nhà nước hỗ trợ xuấtkhẩu của Lào

(3) Luận án đã chỉ rõ những điểm hợp lý trong việc hoàn thiện và thực thi chính sách của Lào

đã được điều chỉnh từng bước và đáp ứng với yêu cầu phát triển của đất nước, phù hợp với các quyđịnh của WTO và thông lệ quốc tế Bên cạnh đó luận án cũng chỉ ra những bất cập trong hoạchđịnh chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu của Lào có tính rõ ràng, minh bạch không cao Việc xâydựng triển khai quy hoạch, và thực thi chưa gắn kết chặt chẽ

Những đề xuất mới rút ra từ kết quả nghiên cứu

(1) Luận án xác định cần đẩy nhanh quá trình đàm phán để ký kết Hiệp định thương mại Lào vớicác nước để tận dụng ưu đãi chính sách nhập khẩu của các nước xuất khẩu tới trong việc giảm vàxóa bỏ rào cản thuế quan với một số mặt hàng chủ lực của Lào như dệt may, nông sản, thủ công mỹnghệ… khi xuất khẩu sang các nước Đây là điều kiện tiên quyết để hoàn thiện và đổi mới chínhsách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của Lào trong thời gian tới

(2) Luận án cho rằng, việc hoàn thiện chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của Lào cầnphải tạo ra cơ chế phối hợp chặt chẽ và hiệu quả giữa các Bộ, Ban, Ngành từ Trung ương đến địaphương trong xây dựng, hoạch định và thực thi chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa.(3) Giám sát chặt chẽ và tạo sự phối hợp giữa xây dựng chính sách và thực thi chính sách nhà nước

hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa theo hướng tuân thủ các nguyên tắc thị trường, phù hợp với các thông lệ

và chuẩn mực quốc tế

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và tríchdẫn nêu trong luận án hoàn toàn trung thực Các kết quả nghiên cứu của luận án chưatừng được người khác công bố trong bất kỳ công trình nào

Tác giả luận án

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT v

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ viii

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1:NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHÍNH

SÁCH NHÀ

NƯỚC HỖ TRỢ XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA CÁC QUỐC GIA 10

1.1Những vấn đề cơ bản về chính sách Nhà nước hỗ trợ xuất

khẩu hàng hóa của

các quốc gia 10

1.1.1Khái niệm, căncứhình thành chính sách và sự cần thiết khách

quancủa chính

sách Nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia 10

1.1.2Cơ sở lựa chọn chính sách 20

1.1.3Vai trò của chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa 25

1.2Các chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của

các quốc gia 28

1.2.1Chính sách tín dụng hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa 28

1.2.2Chính sách thuế hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa 31

1.2.3 Chính sách phát triển thị trường, xúc tiến thương mại hỗ trợ xuất

1.2.6Chính sách ruộng đất hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa 37

1.2.7Chính sách mặt hàng hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa 38

1.3Các nhân tố ảnh hưởng đến chính sách nhà nước hỗ trợ

xuất khẩu hàng hóa

của các quốcgia 40

1.3.1 Nhân tố về chính trị 40

1.3.2 Nhân tố về kinh tế 41

1.3.3 Nhân tố về xã hội 42

1.3.4 Nhân tố bối cảnh kinh tế quốc tế và thị trường xuất khẩu 43

1.4Kinh nghiệm quốc tế về chính sách nhà nước hỗ trợ xuất

khẩu hàng hóa của

một số quốc gia và bài học kinh nghiệm cho CHDCND Lào 44

1.4.1 Kinh nghiệm của Thái Lan về chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu

2.1.1Đặc điểm về điều kiện tự nhiên của nước CHDCND Lào 57

2.1.2Đặc điểm kinh tế - xã hội của nước CHDCND Lào 58

2.2 Thực trạng xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào 60

2.2.1 Tình hình xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào 60

2.2.2Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực 64

2.2.3Thực trạng thị trường xuất khẩu hàng hóa của CHDCND Lào 69

2.3 Phân tích thực trạng chính sách nhà nước hỗ trợ xuất

khẩu hàng hóa của

nước CHDCND Lào 75

2.3.1 Chính sách tín dụng hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước

CHDCNDLào 75

2.3.2Chính sách thuế hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào 79

2.3.3Chính sách phát triển thị trường, xúc tiến thương mại hỗ trợ xuất

2.3.6Chính sách ruộng đất hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước

CHDCND Lào

2.3.7 Chính sách mặt hàng hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước

CHDCND Lào 97

2.4Phân tích kết quả điều tra mức độ ảnh hưởng của chính

2.5.1Kết quả đạt được của chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng

hóa của nước

CHDCNDLào 103

2.5.2 Những hạn chế của chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa

của nước

CHDCNDLào 106

2.5.3Nguyên nhân của những hạn chế 110

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 113

CHƯƠNG 3:ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN

3.1.1Những quy định của WTO về hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa 114

3.1.2 Những cam kết của nước CHDCND Lào với WTO về hỗ trợ xuất

khẩu hàng

hóa 115

3.2Quan điểm và định hướng hoàn thiện chính sách nhà

nước hỗ trợ xuất khẩu

hàng hóa của nước CHDCND Lào đến năm 2025 119

3.2.1Quan điểm hoàn thiện chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng

3.3Giải pháp hoàn thiện chính sách nhà nước hỗ trợ xuất

khẩu hàng hóa của

nước CHDCND Lào tầm nhìn đến năm 2025 124

3.3.1Xây dựng và triển khai hiệu quả các chính sách tín dụng xuất khẩu phù hợp 124

3.3.2Hoàn thiện chính sách thuế hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa phù hợp với

những cam

kết của WTO 126

3.3.3Xây dựng chương trình nhận dạng thương hiệu hàng hóa xuất khẩu

3.3.5Hoàn thiện chính sách quản lý xuất khẩu hàng hóa phù hợp với

điều kiện hội

nhập và cam kết của WTO 134

3.3.6Xây dựng chiến lược mặt hàng xuất khẩu chủ lực, xác định đúng

KẾT LUẬN 149

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA

TÁC GIẢ TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

mại giai đoạn cải thiện

mại

tiền tệ quốc tế

ASEAN Free Trade Area

Lao PDR

Socialist Republics

-Modernization

International Trade Policy

Lao Peoples’ Revolutionary

Party

Early Harvest Program

The Enhance Integrated Framework

European Union

Foreign Direct Investment Free On Board

General Agreement on Tariff and Trade

Production

AnalysisProject

AnalysisProject

Value addedTax

CooperativeHarmonized System

Intergrated FrameworkInternational Money Fund

ISO Hiệp hội Tiêu chuẩn quốc tế

trong

thương mại

đầu tư

liên quan đến thương mại

thương

mại và

ttriể

n US

D ĐôlaMỹ

International Standard Organization

International trade Center Science and

Technology International Economy Socio

-Economics

Letter of Credit

Low development country Most Favored Nation

Multilateral Trade Assistance Project

North American Free Trade Agreement

Normal Trade Relations

Trợ cấp và các biện pháp đối kháng

Technical Barriers to trade

International TradeSpecial Consumption Tax

Trade - Related Investment Measures

Conference on Trade and

Dollar

Organization

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG LÀODỊCH SANG TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG ANH

Thủ tướng Chính phủNgân hàng nhà nước LàoChính phủ

Ministry of FinanceNational Assembly of LaoLao People’s DemocraticRepublic

Prime MinisterBank of LaoGovernmentº-£

Bảng 2.2: Tình hình xuất khẩu một số hàng hóa chủ lực của Làogiai đoạn từ

2002 đến

2014 64

Bảng 2.3: Cơ cấu thị trường xuất khẩu của nước CHDCND Lào giai đoạn 2005 -

2014 71

Biểu đồ 2.l: Kim ngạch xuất khẩu dệt may qua các năm 66

Biểu đồ 2.2: Kim ngạch xuất khẩu Cà phê của CHDCND Làogiai đoạn

2006-2014 67

Biểu đồ 2.3: Kim ngạch xuất khẩu Lúa gạo của CHDCND Làogiai đoạn

2006-2014 69

LỜI MỞ ĐẦU

1 Sự cần thiết của đề tài luận án

Quá trình quốc tế hóa tiếp tục diễn ra với quy mô ngày càng lớn, tốc

kinh tế đối ngoại để có được một khuôn khổ phù hợp cho sự phát triển

Từ một nền kinh tế “tự cung, tự cấp”, đến nay nền kinh tế CHDCND

sự phát triển của đất nước và với thông lệ quốc tế Hiện nay, nhiều chính

2 Tổng quan các công trình khoa học liên quan đến đề tài

2.1 Các công trình trên thế giới

Phát triển hoạt động xuất khẩu hàng hóa và những chính sách của nhànước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa đã được nhiều công trình trong nước và trênthế giới nghiên cứu liên quan đề cập tới các mức độ và nội dung khác nhau cả

Cuốn sách “ phát huy lợi thế so sánh để đẩy mạnh tăng trưởng của

trong điều kiện hiện nay “ của PGS.TS Võ Văn Đức - nhà xuất bản chính

năm 2004 Phân tích lợi thế của Việt Nam và đề xuất những giải pháp để

đại, phân tích những lợi thế tuyệt đối của Việt Nam trong xuất khẩu Kết

động xuất khẩu và giải pháp thúc đẩy hoạt động xuất khẩu của Việt Nam

“Hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế của Việt Nam trong điềukiện hội nhập kinh tế quốc tế” luận án tiến sỹ của TS Mai Thế Cường(2006); luận án đã trình bày khái quát những cải cách về thương mại trongquá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Chính phủ Việt Nam Luận án đã đềcập đến chính sách thương mại quốc tế nói chung của Việt Nam trong bốicảnh hội nhập, còn đi nghiên cứu sâu về chính sách thúc đẩy sang một thịtrường cụ thể trong bối cảnh hội nhập vào Tổ chức Thương mại thế giới thìluận án chưa đề cập tới

Luận án tiến sĩ của TS Nguyễn Thị Thúy Hồng (2014) “Chính sách

xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam vào thị trường EU trong điều kiện thamgia vào

WTO” Trong đó, đã nghiên cứu và làm rõ thêm những vấn đề lý luận về

thức đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam vào thị trường EU trong điều

vào WTO, phân tích đúng và khách quan hiện trạng chính sách thúc đẩy

Nam vào thị trường EU

Luận án tiến sĩ của TS Lê Thanh Bình (2010) “Công nghiệp hóahướng về xuất khẩu của Thái Lan, kinh nghiệm và khả năng vận dụng vàoViệt Nam”, Luận án làm rõ thực trạng quá trình công nghiệp hóa hướng vềxuất khẩu của Thái Lan, qua đó rút ra bài học kinh nghiệm và khả năng vậndụng vào tiến trình công nghiệp hóa của Việt Nam Luận án đã chỉ ra được môhình công nghiệp hóa của Thái Lan từ một nước nông nghiệp phát triển theohướng chuyên canh và hướng vào xuất khẩu và nhà nước luôn đóng vai tròquan trọng trong quá trình công nghiệp hóa nông nghiệp

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ năm 1998 “Cơ sở khoa học về

nghiên cứu từng loại nông sản xuất khẩu của Việt Nam trong thời gian quanhư: “Nâng cao sức cạnh tranh một số mặt hàng nông sản xuất khẩu chủyếu của Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế” - Luận án tiến

sỹ của PGS.TS Ngô Thị Tuyết Mai “Lúa gạo Việt Nam trước thiên niên kỷmới - hướng xuất khẩu” của TS Nguyễn Trung Văn; “Cà phê Việt Nam vàkhả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới” của TS Nguyễn Tiến Mạnh;

“Cây chè Việt Nam: Năng lực cạnh tranh xuất khẩu và phát triển” của TS.Nguyễn Hữu Khai; “Một số giải pháp phát triển xuất khẩu cao su tự nhiêncủa Việt Nam đến năm 2010”, của Bộ Công thương v.v

2.2 Các công trình trong nước

Trong nhiều năm trở lại đây đã có nhiều đề tài, dự án của các Bộ,

tế CHDCND Lào, chiến lược thương mại biên giới, chiến lược dịch vụ

Luận án tiến sỹ “Phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa của nướcCHDCND

Lào đến năm 2020” (2011) của tác giả TS Phoxay Sitthisonh Từ việc

hàng hóa của Lào

Luận án tiến sỹ “Chính sách xuất khẩu các mặt hàng chiến lược

giai đoạn tới (2011 - 2020)

Tuy nhiên cho đến nay các công trình nghiên cứu chưa đề cập đầy

cạnh tranh và đẩy mạnh xuất khẩu các mặt hàng chủ lực, hoàn thiện chínhsách thương mại, chính sách hướng vào xuất khẩu

Do đó cần phải có những nghiên cứu chuyên sâu, cụ thể, thông qua

hệ thống hóa lý luận, lựa chọn mô hình để phân tích các chính sách vàhướng tác động của các chính sách nhà nước hỗ trợ hoạt động xuất khẩu củanước CHDCND Lào, phân tích rõ thực trạng việc thực hiện các chính sáchnày từ đó đề xuất được những giải pháp cơ bản có tính khả thi, bộ chínhsách hỗ trợ hợp lý nhằm đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu hàng hóa trongđiều kiên hội nhập kinh tế quốc tế và là thành viên của tổ chức thương mạithế giới (WTO) của nước CHDCND Lào đến năm 2025

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận cơ bản, phân tích thực trạng chính

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục tiêu tổng quát nêu trên, luận án có những nhiệm vụ

cụ thể sau:

- Hệ thống hóa những lý luận cơ bản về chính sách nhà nước hỗ trợxuất khẩu hàng hóa của các quốc gia Đồng thời chỉ ra các nhân tố ảnhhưởng tới chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia

- Nghiên cứu một số kinh nghiệm quốc tế về chính sách nhà nước hỗtrợ xuất khẩu hàng hóa và rút ra bài học cho nước CHDCND Lào

- Phân tích thực trạng chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hànghóa và ước lượng cảm tính qua điều tra những chính sách hỗ trợ đối vớixuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào

- Đề xuất định hướng và giải pháp hoàn thiện chính sách nhà nước hỗtrợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào trong điều kiện là thành

viên của Tổ chức thương mại thế giới (WTO)

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận án tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận vàthực tiễn vềchính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào

4.2Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: Luận án nghiên cứu chính sách nhà

nước hỗ trợ xuất

khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào trong thời gian 10 năm từ 2001 đến

2014

- Phạm vi thời gian: Chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng

CHDCND Lào từ 2001-2014 Để phù hợp với tình hình thực tế khi Lào đã

hoàn thiện chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa đến năm 2025

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài, luận án sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứukhác nhau bao gồm phương pháp hệ thống, phương pháp thống kê, phươngpháp so sánh, phương pháp phân tích và tổng hợp để luận giải thực tiễn

Phương pháp thống kê: Luận án sử dụng các số liệu thống kê thíchhợp để phục vụ cho việc phân tíchthựctrạnghoạt động xuất khẩu hàng hóa,thực trạng áp dụng chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nhànước

Phương pháp phân tích, Tổng hợp: trên cơ sở đánh giá thực trạngchính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nhà nước, đề tài sẽđưa ra những đánh giá chung có tính khái quát về toàn bộ chính sách nhànước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nhà nước và hiệu quả của nó cũng nhưnhững hạn chế còn tồn tại

Luận án sử dụng các phương pháp thu thập thông tin truyền thống,phương pháp chuyên gia, phương pháp phân tích ngành sản phẩm, phươngpháp phân tích kinh doanh để tập hợp và phân tích các vấn đề lý luận vàthực tiễn liên quan đến tác động và ảnh hưởng của các chính sách nhànước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào Phương pháp

so sánh được sử dụng phổ biến để làm sáng tỏ hơn các kết luận trong từng

thành viên của Tổ chức thương mại thế giới (WTO) của nước CHDCND Lào

Phương pháp điều tra nghiên cứu định lượng được sử dụng để đánh giá

SPSS 20.0 để phân

tích dữ liệu

Nguồn dữ

liệu:

Nguồn thứ cấp: Đề tài sử dụng nguồn dữ liệu thu thập được từ các

báo cáo của các bộ ngành như: Báo cáo Bộ Công Thương, Bộ NôngNghiệp và Lâm nghiệp, Bộ Tài Chính Nguồn dữ liệu thu thập từ các nguồnbáo chí, internet, …

Nguồn sơ cấp: Tiến hành điều tra khảo sát các doanh nghiệp xuất

khẩu hàng hóa tại Lào hiện nay sử dụng bảng hỏi cấu trúc câu Bảng hỏiđược xây dựng dựa trên 6 chính sách được đưa ra nghiên cứu về mức độ

hỗ trợ của các chính sách đối với hoạt động xuất khẩu hàng hóa của nướcCHDCND Lào hiện nay

Phương pháp định lượng nhằm lượng hóa mức độ tác động của từng

hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa đến hoạt động xuất khẩu hàng hóa của nướcCHDCND Lào

6 Ý nghĩa khoa học của luận án

Luận án đã hệ thống hóa một cách khoa học những cơ sở lý luận vềchính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa Từ kết quả nghiên cứu lýluận về chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nướcCHDCND Lào, luận án đã khẳng định, chính sách nhà nước hỗ trợ xuấtkhẩu hàng hóa là kết quả của các giải pháp về cơ chế, chính sách nhà nước

hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa tầm vĩ mô Đồng thời luận án đã hệ thống đượcnhân tố có ảnh hưởng tới chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóacủa các quốc gia và hướng tác động của từng nhân tố đó

Luận án đã chỉ ra rằng, việc xây dựng chính sách nhà nước hỗ trợxuất khẩu hàng hóa trong điều kiện hội nhập toàn cầu cần phải được thựchiện nhất quán, trên nhiều phương diện

7 Những đóng góp mới của luận án

7.1 Những đóng góp mới về mặt học thuật, lý luận

Từ lý luận về chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa, Luận

án đã phân tích làm sáng tỏ những tác động to lớn của chính sách nhà nước

hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia nói chung và đối với CHDCNDLào nói riêng cụ thể là :

(1) Chỉ ra sự cần thiết của chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩuhàng hóa và những tác động của chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩuhàng hóa của các quốc gia, làm nổi bật, vai trò và tầm quan trọng của chínhsách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa, đặc biệt là đối với các nước kémphát triển như CHDCND Lào trong điều kiện là thành viên của Tổ chứcthương mại thế giới (WTO)

(2) Xuất phát từ bối cảnh quốc tế và trong nước, Luận án đã chỉ rõ

nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa phải theo kịp quá trình tự do hóa thương mạitoàn cầu

với sự gia tăng các yếu tố tri thức trong sản phẩm xuất khẩu Bên cạnh đó

7.2 Những đề xuất mới rút ra từ kết quả nghiên cứu

(1) Luận án xác định cần đẩy nhanh quá trình đàm phán để ký kếtHiệp định thương mại Lào với các nước để tận dụng ưu đãi chính sáchnhập khẩu của các nước xuất khẩu tới trong việc giảm và xóa bỏ rào cảnthuế quan với một số mặt hàng chủ lực của Lào như dệt may, nông sản, thủcông mỹ nghệ… khi xuất khẩu sang các nước Đây là điều kiện tiên quyết

để hoàn thiện và đổi mới chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóacủa Lào trong thời gian tới

(2) Luận án cho rằng, việc hoàn thiện chính sách nhà nước hỗ trợxuất khẩu hàng hóa của Lào cần phải tạo ra cơ chế phối hợp chặt chẽ vàhiệu quả giữa các Bộ, Ban, Ngành từ Trung ương đến địa phương trongxây dựng, hoạch định và thực thi chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩuhàng hóa

(3) Giám sát chặt chẽ và tạo sự phối hợp giữa xây dựng chính sách

và thực thi chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa theo hướng tuânthủ các nguyên tắc thị trường, phù hợp với các thông lệ và chuẩn mực quốc

tế

8 Bố cục của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụlục, nội dung chính của luận án được chia thành 3 chương như sau:

Chương 1:Những vấn đề lý luận cơ bản về chính sách nhà nước

hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia

Chương 2:Thực trạng chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóacủa nước CHDCND Lào

Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện chính sách nhà nước

hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào trong điều kiện làthành viên của Tổ chức thương mại thế giới (WTO)

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC

HỖ TRỢ XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA CÁC QUỐC GIA

1.1 Những vấn đề cơ bản về chính sách Nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia

1.1.1 Khái niệm, căncứhình thành chính sách và sự cần thiết khách quancủa

chính sách Nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của các quốc gia

Trên thế giới hiện nay, tình hình kinh tế của một số nước phát triển rất cao, đó là những nước đã phát triển như: Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Anh, Pháp, Australia, Canada v.v Nhiều nước đang phát triển như: Thái Lan, Singapore, Nga, Hàn Quốc, Đài Loan v.v Kết quả của sự thành công

đó một phần quan trọng là sự phát triển quan hệ thương mại quốc tế, trong

đó, chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa đóng vai trò quan trọng trong việc thu nhập ngoại tệ, thúc đẩy sản xuất trong nước, phát huy thương mại quốc tế, góp phần phát triển kinh tế đất nước Vậy, chính sách nhà nước

hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa là chính sách gì, được khái niệm như thế nào Việc đề ra chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu các mặt hàng trong các giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội có tầm quan trọng và cần thiết như thế nào

Ta có thể hiểu chính sách nói chung và chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩuhàng hóa như sau

a Khái niệm chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa

Thuật ngữ “chính sách”được sử dụng phổ biến trên sách báo, các

thông tin và đời sống xã hội Mọi chủ thể kinh tế- xã hội đều có những

mình “Theo quan niệm phổ biến, chính sách là phương thức hành động

Theo James Anderson, chính sách là một quá trình hành động có mục

Theo Frank Ellis, chính sách công bao gồm đường lối hành động của

Theo Phạm Ngọc Côn trong Đổi mới các chính sách kinh

tế - NXB Nông nghiệp (1996) thì “ chính sách là những hành động của

Nhà nước nhằm hướng tới những mục tiêu của đất nước” Với quan niệmnày, chính sách công là một bộ phận của chiến lược, bao gồm những giảipháp và công cụ để thực hiện mục tiêu chiến lược “ Cũng theo PhạmNgọc Côn: “ chính sách là phương thức hành động được Nhà Nước tuyên

bố và thực hiện nhằm giải quyết những vấn đề lặp đi lặp lại.”

Chính sách là tổng thể các quan điểm, nguyên tắc, chuẩn mực, các

đề cơ bản về chính sách và quy trình chính sách, Nhà xuất

Từ khái niệm về chính sách của các tác giả trong và ngoài nước, có

chủ trương, chế độ đó chỉ là những khẩu hiệu mà thôi

Chính sách hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa là một bộ phận của chínhsách công, nó khác biệt với các chính sách công khác duy nhất ở đối tượngchính sách Xuất khẩu là lĩnh vực quan trọng, mang tính nhạy cảm cao, lại

có nhiều đặc điểm riêng so với các lĩnh vực hoạt động kinh tế khác

Chính sách hỗ trợ xuất khẩu là hành động can thiệp của Nhà Nước nhằm hỗ trợ

hoạt động xuất khẩu hàng hóa Đây là vấn đề lớn, có tầm ảnh hưởng rộng,mang tính bức xúc trong đời sống kinh tế xã hội Nó giải quyết những mụctiêu bộ phận có thể mang tính dài hạn, trung hạn hoặc ngắn hạn, nhưng nóhướng vào việc thực hiện mục tiêu chung, mang tính tối cao của đất nước

Chính sách hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa của nhà nước trước hết thểhiện kế hoạch của Nhà Nước nhằm thay đổi và phát triển, thúc đẩy hoạtđộng xuất khẩu, nó bao gồm các hành vi thực hiện kế hoạch đó và đưa lạinhững kết quả thực tiễn

Chính sách nhà nước hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa là một hệ thống các

(2004), Giáo trình kinh

tế quốc tế, tr 33,36 Nhà xuất bản lao động - xã hội, Hà

chính (1994), Sắc lệnh về chuyển đổi kinh tế tự nhiên - nửa

thị trường và thúc đẩy xuất khẩu số 14295, 22/8/1994, Viêng Chăn

Chính sách hỗ trợ xuất khẩu là một bộ phận quan trọng của chính

b Căn cứ hình thành chính sách nhà nước hỗ trợ xuất

quốc gia

Thứ nhất:Năng lực tài chính của chính phủ

Việc hình thành chính sách nhà nước về hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa đòi hỏi phải