KIỀU HỐI VÀ PHÒNG CHỐNG RỬA TIỀN QUA KIỀU HỐI

Các hình thức rửa tiền qua con ñường kiều hối ðể thực hiện trót lọt quá trình này, ñối tượng rửa tiền thường chuyển tiền ñan xen tiền bẩn với các nguồn tiền hợp pháp và chuyển qua lại g

1

KIỀU HỐI VÀ PHÒNG CHỐNG RỬA TIỀN QUA KIỀU HỐI

ThS Nguyễn Minh Phương; GV ðặng Thế Tùng

Học viện Ngân hàng

Chuyển tiền qua con ñường kiều hối về Việt Nam là con ñường nhanh và dễ dàng, ñặc biệt trong bối cảnh Việt Nam ñang có những chính sách khuyến khích kiều bào gửi kiều hối về giúp ñỡ người thân và xây dựng quê hương Do nền kinh tế sử dụng nhiều tiền mặt, cùng với hoạt ñộng ñầu tư và thương mại ngày càng gia tăng, trong khi chưa có một cơ chế hiệu quả ñể phòng chống rửa tiền qua con ñường này, Việt Nam có thể trở thành mục tiêu của hoạt ñộng rửa tiền thông qua con ñường kiều hối Bài viết ñưa ra một số giải pháp nhằm phòng, chống rửa tiền thông qua con ñường kiều hối ở Việt Nam trên cơ sở tìm hiểu về một số hình thức rửa tiền thông qua con ñường kiều hối trong thời gian qua ở Việt Nam

1 Những vấn ñề cơ bản về kiều hối

1.1 Các hình thức của kiều hối

Kiều hối ñược gửi về nước dưới hình thức hàng hóa và tiền tệ Dưới hình thức hàng hóa- một hình thức kiều hối phi tiền tệ- gồm tất cả các mặt hàng tiêu dùng cho mục ñích ñầu tư Những hàng hóa này có thể ñược buôn lậu hoặc nhập khẩu một cách hợp pháp Gửi hoặc mang kiều hối dưới dạng hàng hóa cho mục ñích sử dụng cá nhân hoặc bán lại ở các thị trường không chính thức cũng là một kênh phổ biến, ñặc biệt là khi có sự chênh lệch giá cả tương ñối ở nước nhận và nước chi trả kiều hối Hình thức mang kiều hối bằng hàng hóa trở nên quan trọng hơn khi những chính sách nhập khẩu miễn thuế cho hàng hóa dưới dạng quà biếu, quà tặng Tuy nhiên, kiều hối mang dưới dạng hàng hóa cá nhân lại thường không ñược ghi nhận như kiều hối hay hàng hóa nhập khẩu và rất khó tính toán ñược giá trị của nó

Kiều hối thường tồn tại dưới dạng tiền tệ nhiều hơn là hàng hóa Kiều hối gửi dưới dạng tiền tệ

có thể là tiền mặt, séc, vàng,… Dưới hình thức là tiền tệ, kiều hối có thể ñược gửi thông qua kênh không chính thức và các kênh chính thức như ngân hàng hoặc các tổ chức chi trả kiều hối

và cũng có thể mang theo người Tuy nhiên, số tiền mang theo người trong mỗi lần lại bị giới hạn (ở Việt Nam hiện nay dưới 7.000 USD không phải khai báo) Kiều hối ñược sử dụng chủ yếu cho mục ñích chi tiêu hàng ngày và ñầu tư

1.2 Tác ñộng của kiều hối ñến nền kinh tế

Những tác ñộng tích cực

Kiều hối là nguồn thu ngoại tệ ổn ñịnh, không hoàn lại và ñặc biệt kiều hối tạo ra nguồn vốn cho

sự phát triển kinh tế, không tạo gánh nặng nợ nước ngoài cho nền kinh tế

2

Là dòng vốn chảy vào ổn ñịnh hơn các dòng vốn khác do tính ñặc thù của nó là thường xuyên ñược chuyển vào từ các nước có nền kinh tế phát triển ổn ñịnh, thu nhập của người cư trú hay lao ñộng ở ñó cũng ổn ñịnh, hơn nữa chi phí của dòng vốn này thấp ðồng thời, nguồn vốn này giúp quốc gia giảm thiểu nhiều rủi ro trong quá trình huy ñộng vốn, giảm sự phụ thuộc vào nguồn vốn nước ngoài

Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF): “Kiều hối là những khoản tiền ñược người lao ñộng di cư gửi

từ nước mà họ ñang làm việc về cho những người (chủ yếu là người thân) ở quê hương họ” Việt Nam ñang ñược coi là quốc gia hấp dẫn ñầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), số vốn mà các nhà ñầu tư nước ngoài thực hiện trong các năm 2009 là 10 tỷ USD và năm 2010 là 11 tỷ USD Lợi ích của nguồn tài trợ truyền thống này chính là thuế, giải quyết công ăn việc làm, tiếp thu công nghệ tiên tiến, học ñược kinh nghiệm quản lý,…Tuy nhiên, do Việt Nam còn thiếu những qui ñịnh chặt chẽ liên quan ñến công nghệ sản xuất, môi trường nên một số dự án ñầu tư trực tiếp nước ngoài cũng có những tiêu cực như sử dụng công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm môi trường, tàn phá tài nguyên, tệ nạn xã hội gia tăng và gần ñây còn có hiện tượng các doanh nghiệp nước ngoài với thế mạnh về vốn ñã cạnh tranh mua nguyên liệu nông sản, lũng ñoạn thị trường và các hiện tượn chuyển giá nhằm trốn thuế

Nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) cũng là nguồn tài trợ truyền thống quan trọng khác cho nền kinh tế Việt Nam Năm 2010, số vốn ODA giải ngân ở Việt Nàm là 3,5 tỷ USD nhưng có ñến 3,2 tỷ (91,4%) là vốn vay Mặc dù nguồn vốn ODA ñược vay thời hạn dài, lãi suất thấp, nhưng việc giải ngân không ñơn giản, hơn nữa nếu sử dụng không hiệu quả sẽ tạo ra gánh nặng nợ nần cho các thế hệ sau

Kiều hối ñóng góp xóa ñói giảm nghèo, nâng cao ñời sống người lao ñộng

Kiều hối là dòng vốn chủ yếu chuyển thằng vào khu vực dân cư, do ñó có tính thúc ñẩy ñầu tư tư nhân cao, giải quyết công ăn việc làm, nâng cao mức thu nhập cho các chủ thể nhận kiều hối và các chủ thể ñược hưởng lợi từ nguồn ñầu tư kiều hối

Một vai trò vô cùng quan trọng nữa của kiều hối là hỗ trợ cán cân thanh toán: Bản chất của kiều

hối là những luồn tiền dương nên nó là nguồn lực quan trọng hỗ trợ cán cân thanh toán quốc gia Trong nhiều năm liền, Việt Nam là quốc gia nhập siêu, tính riêng năm 2010, nhập siêu của Việt Nam khoảng 12,3 tỷ USD, nguồn kiều hối năm 2010 khoảng 8 tỷ USD, ñã bù ñắp ñược 67% thâm hụt cán cân thương mại

Tác ñộng tiêu cực

Lượng kiều hối chuyển về Việt Nam ngày càng tăng, ngoài những tác ñộng tích cực ñối với nền kinh tế, lượng kiều hối chuyền về cũng là áp lực gia tăng tổng phương tiện thanh toán thông qua gia tăng tài sản có yếu tố nước ngoài ròng (NFA), gây khó khăn cho Ngân hàng Nhà nước (NHNN) trong kiểm soát tiền tệ

Nguồn kiều hối không ñược thu hút hoàn toàn vào hệ thống ngân hàng (nhất là những thời ñiểm

tỉ giá trên thị trường tự do cao hơn tỉ giá niêm yết của ngân hàng) dẫn ñến một phần kiều hối bán

3

ra chợ ñen ñã làm trầm trọng thêm tình trạng ñôla hóa trong nền kinh tế, NHNN khó kiểm soát thị trường ngoại hối Bên cạnh ñó, việc tăng lượng kiều hối ñổ về Việt Nam mà phần lớn số ñó là các hộ gia ñình ñể tiêu dùng cũng làm tăng tổng cầu, có thể ñã góp phần làm mất cung- cầu hàng hóa khiến lạm phát tăng

2 Một số hình thức rửa tiền qua kiều hối

2.1 Khái niệm rửa tiền

Kiều hối là những khoản tiền ñược người lao ñộng di cư gửi từ nước mà họ ñang làm việc cho những người (chủ yếu là người thân) ở quê hương họ Bằng lao ñộng chân chính, ñây có thể nói

là những thu nhập có nguồn gốc sạch, có thể chứng minh ñược, do ñó việc chuyển về ñể sử dụng trong nước là hợp pháp Trong khi ñó, rất nhiều ñồng tiền ñược làm ra một cách bất chính, nguồn gốc không rõ ràng, ñược làm sạch- biến thành các ñồng tiền hợp pháp ñể sử dụng- gọi là rửa tiền Vấn ñề là ở chỗ, liệu có mối quan hệ gì giữa rửa tiền và kiều hối?

Trong quá khứ, rửa tiền là hoạt ñộng liên quan ñến các tổ chức tội phạm như buôn bán ma tuý, buôn lậu vũ khí, các tổ chức khủng bố, bắt cóc, tống tiền Ngày nay, rửa tiền liên quan ñến bất

kỳ hành vi phạm pháp nào như hoạt ñộng trốn thuế hoặc kế toán sai, những giao dịch tài chính bất hợp pháp ñể trốn tránh những luật pháp quốc tế Theo quan niệm này, rửa tiền gồm ba giai ñoạn:

- Giai ñoạn thứ nhất: Phân phối nguồn tiền từ các hoạt ñộng phi pháp vào các ñịnh chế tài chính

mà không bị phát hiện bởi các cơ quan luật pháp Các tội phạm rửa tiền thực hiện ñầu tư phân tán bằng cách chia các khoản “tiền bẩn” thành nhiều khoản tiền nhỏ dưới mức quy ñịnh phải khai báo nguồn gốc

- Giai ñoạn thứ hai: Tiền ñược chuyển từ tổ chức tài chính này sang tổ chức tài chính khác ñể che giấu nguồn gốc và chủ sở hữu của tiền Thực chất ñây là quy trình tạo ra một chuỗi các giao dịch nhằm mục ñích che ñậy các nguồn tiền từ các hoạt ñộng phi pháp và làm cho chúng ngày

càng xa nguồn gốc ban ñầu

- Giai ñoạn thứ ba: Tiền ñược ñầu tư vào những hoạt ñộng kinh doanh hợp pháp Tiền sẽ ñược phân phối trở lại vào nền kinh tế với nguồn gốc không thể tìm ra ñược dấu vết của chúng Giai ñoạn này ñược tiến hành bằng các hành vi tiêu dùng, ñầu tư vào các doanh nghiệp và ñầu tư tài chính Thủ ñoạn

4

của chúng lúc ñầu thường chuyển ñổi sang chi phí quảng cáo trên các phương tiện thông tin ñại chúng ñể tạo cho chúng vỏ bọc uy tín, làm ăn có lãi, tài trợ từ thiện, trả lương hộ, ñóng góp xây dựng hoặc mua bất ñộng sản, mua ô tô ñắt tiền, xây dựng các công trình,… Sau ñó bán lại ñể thu tiền, hay ñóng góp cổ phần vào các công ty lớn, sau ñó chuyển nhượng cổ phần

2.2 Các hình thức rửa tiền qua con ñường kiều hối

ðể thực hiện trót lọt quá trình này, ñối tượng rửa tiền thường chuyển tiền ñan xen tiền bẩn với các nguồn tiền hợp pháp và chuyển qua lại giữa các hoạt ñộng kinh doanh bằng nhiều tài khoản khác nhau, hoặc giữa tài khoản trong nước với tài khoản nước ngoài… Và tất nhiên, giới tội

phạm có thể nhân danh hoặc trà trộn vào các khoản kiều hối thông thường ñể chuyển tiền về

trong nước Khi ñó, các ngân hàng thường ñược chọn lựa không những vì khả năng có thể giao dịch với các khoản tiền rất lớn, mà còn vì một khi ñồng tiền lọt ñược vào tài khoản của ngân hàng, nó lập tức trở thành một ñồng tiền sạch, từ ñó có thể thực hiện ñược ngay các lệnh thanh toán với số lượng lớn ñến bất kỳ ñâu, mà không gây ra bất cứ một sự nghi ngờ gì về tính hợp pháp của ñồng tiền

Quan sát quy trình rửa tiền ta thấy, hệ thống ngân hàng rất có thể sẽ ñược nhắm ñến ñể thực hiện

rửa tiền ngay ở giai ñoạn ñầu (phân phối) và giai ñoạn hai (dàn trải) ñơn giản bằng chính con

ñường kiều hối Việc chuyển tiền giữa các ngân hàng có thể không thuộc phạm vi báo cáo nghi vấn rửa tiền; do vậy các nhân viên ngân hàng bị mua chuộc có thể tạo ñiều kiện dễ dàng hơn ñể

che ñậy việc chuyển những khoản tiền lớn bất hợp pháp giữa các tài khoản với nhau khi thực hiện chuyển tiền kiều hối

2.3 Hậu quả của nạn rửa tiền

Ngày nay, do sự bành trướng của nạn tham nhũng tại nhiều quốc gia, nạn buôn bán ma tuý và buôn lậu vũ khí trên toàn cầu với doanh số mỗi năm ước ñến hàng ngàn tỉ USD, thêm vào ñó là các tổ chức khủng bố quốc tế với khả năng tài chính và nhu cầu cung cấp tiền cho mạng lưới khủng bố trên toàn thế giới rất lớn, ñã khiến cho nạn rửa tiền ngày càng lan rộng, ngày càng trở nên tinh vi hơn, khéo léo hơn, với kỹ thuật cao cấp hơn Rửa tiền không những giúp cho những

“ông trùm” thoát khỏi sự trừng phạt của pháp luật, ngang nhiên trở thành những ông chủ giàu có, lương thiện mà còn tạo ñiều kiện cho việc phát triển các mạng lưới khủng bố tại nhiều quốc gia, mang lại những hậu quả khó lường ñối với vấn ñề an ninh quốc gia và quốc tế Do ñó, rửa tiền ñang là một mối ñe dọa nguy hiểm cho toàn thế giới, ñòi hỏi sự hợp tác cũng mang tính chất toàn cầu của các quốc gia nhằm ngăn chặn hiểm hoạ này Việc Việt Nam ban hành các quy ñịnh về chống rửa tiền và triển khai các biện pháp phòng chống hành vi này là ñiều tất yếu trong tiến trình hội nhập

Ngoài ra, thông qua việc rửa tiền sẽ chuyển một khối lượng vốn lớn có nguồn gốc bất hợp pháp

từ nước ngoài vào trong nước sẽ có nguy cơ làm khuynh ñảo nền kinh tế, gây mất ổn ñịnh trong toàn bộ nền kinh tế, nhất là khi các tổ chức tội phạm sau khi tiến hành ñầu tư tiền ñã ñược sạch

5

hoá tại Việt Nam sẽ rút ựi hàng loạt như hiện tượng tháo chạy vốn nước ngoài ựã từng xảy ra ở Thái Lan trong cuộc khủng hoảng tài chắnh tiền tệ khu vực đông Nam Á năm 1997

Hơn thế nữa, với việc thông qua hệ thống ngân hàng giúp rửa sạch những nguồn tiền bất hợp pháp trong và ngoài nước, các tổ chức tội phạm có ựiều kiện thâu tóm một cách hợp pháp các công ty kinh doanh trong nước, kể cả các ngân hàng và biến những tổ chức này thành những công cụ rửa tiền Quyền và lợi ắch hợp pháp của các cá nhân, tổ chức làm ăn chắnh ựáng bị xói mòn và không ựược bảo vệ bình ựẳng

3 Phòng, chống rửa tiền thông qua con ựường kiều hối ở Việt Nam

Việt Nam ựang trở thành mục tiêu của hoạt ựộng rửa tiền vì hệ thống thanh tra, giám sát, hệ

thống kế toán và tìm hiểu khách hàng của các ngân hàng còn kém phát triển; mức ựộ sử dụng tiền mặt và các luồng chuyển tiền không chắnh thức khá lớn khiến cho việc kiểm soát các giao dịch, thanh toán trở nên khó khăn đặc biệt là trong bối cảnh một số năm gần ựây, lượng kiều hối tăng cao (năm 2010 ựạt hơn 8 tỉ USD, tăng 25,6% so với năm 2009) bởi chắnh sách nhận kiều hối của nước ta ngày càng thông thoáng hơn như không phải ựóng thuế và không quy ựịnh tỉ lệ kết hối

Năm 2007, Cơ quan bài trừ ma túy Hoa Kỳ, Cảnh sát Hoàng gia Canada và Interpol Việt Nam ựã cùng phối hợp bóc gỡ ựường dây sản xuất, buôn bán trái phép chất ma túy và rửa tiền xuyên quốc gia liên quan ựến 24 Việt kiều Canada Kết quả cho thấy từ năm 2000 ựến 2004, hàng triệu USD ựã ựược chuyển về Việt Nam qua các tài khoản ngân hàng dưới dạng chuyển tiền kiều hối

về cho thân nhân Vào thời gian cao ựiểm, tổ chức này ựã chuyển tới 190 ngàn USD/ngày

Theo nhận ựịnh của Cơ quan Phòng chống ma túy và tội phạm Liên Hợp Quốc (UNODC), Việt Nam dễ bị tội phạm rửa tiền tìm ựến do nền kinh tế sử dụng nhiều tiền mặt, cùng với hoạt ựộng thương mại và ựầu tư ngày càng gia tăng Chuyển tiền qua con ựường kiều hối về Việt Nam là con ựường nhanh và dễ dàng, ựặc biệt khi việc chuyển và nhận tiền không bị kiểm soát chặt chẽ bởi các cơ quan luật pháp

Theo Cục Phòng chống rửa tiền thuộc NHNN, ở Việt Nam, khó có thể thống kê chắnh xác thời ựiểm hành vi rửa tiền xuất hiện, nhưng có những dấu hiệu cho thấy, các nhóm tội phạm quốc tế

ựã nhắm ựến Việt Nam ựể thực hiện hành vi rửa tiền

Việt Nam ựã làm gì?

Việt Nam ựã tham gia Hiệp ước về tổ chức cảnh sát hình sự quốc tế và tham gia ký Công ước quốc tế về chống tội phạm xuyên quốc gia tại Palecmô và gia nhập Công ước quốc tế về chống tài trợ cho khủng bố từ hơn 10 năm trở lại ựây

Bộ Luật hình sự của nước ta ựã tại ựiều 251 cũng quy ựịnh tội danh hợp pháp hoá tiền, tài sản

do phạm tội mà có Pháp lệnh chống tham nhũng năm 1998 và Luật phòng, chống ma tuý năm

2000 cũng ựã quy ựịnh về các tội phạm tham nhũng và buôn bán ma tuý điều 19, Luật các Tổ chức tắn dụng (TCTD) ựã quy ựịnh trách nhiệm của các ựịnh chế tài chắnh ựối với các khoản tiền

có nguồn gốc bất hợp pháp

6

Nghị ñịnh 74/2005/Nð-CP về phòng, chống rửa tiền của Chính phủ, có hiệu lực ngày 01/8/2005

là văn bản pháp lý ñầu tiên quy ñịnh riêng và toàn diện nhất về phòng, chống rửa tiền ðiều ñó thể hiện quyết tâm của Việt Nam trong việc ñấu tranh chống tội phạm liên quan ñến rửa tiền, bảo

vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức Nghị ñịnh ñã quy ñịnh về cơ chế và các biện pháp phòng, chống rửa tiền cũng như quy ñịnh sự phân công trách nhiệm của từng cơ quan,

tổ chức, cá nhân ñối với việc phòng, chống rửa tiền và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực phòng, chống rửa tiền

Nghị ñịnh ñã tập trung vào các biện pháp phòng, chống rửa tiền, trong ñó quy ñịnh các trường hợp và xác ñịnh các mức giao dịch ñáng ngờ là hoạt ñộng rửa tiền Tại ðiều 9 của Nghị ñịnh quy ñịnh mức giá trị giao dịch phải báo cáo, theo ñó, những giao dịch bằng tiền mặt từ 200 triệu VND trở lên và giao dịch tiết kiệm từ 500 triệu VND trở lên hoặc bằng ngoại tệ, vàng có giá trị tương ñương ñều phải ñược ghi nhận và báo cáo với Trung tâm phòng chống rửa tiền của NHNN Cả ngân hàng, Trung tâm ñều có trách nhiệm bảo mật thông tin và quyền lợi của khách hàng

Nhằm cụ thể hóa Nghị ñịnh 74 của Chính phủ, NHNN ñã ban hành Thông tư 22/2009/TT-NHNN về biện pháp phòng chống rửa tiền Thực hiện Thông tư này, nhận thức của các tổ chức tài chính ngân hàng ñã có những thay ñổi ñáng kể về phòng chống rửa tiền Tuy nhiên, công tác phòng chống rửa tiền dường như chưa nhận ñược sự quan tâm và ñồng thuận thực hiện của các cấp, các ngành, chưa thực sự ñi vào ñời sống xã hội ðể phòng chống rửa tiền ở Việt Nam, ñặc biệt là qua con ñường kiều hối, cần nhiều giải pháp Trong phạm vi bài viết, chúng tôi ñề xuất một số giải pháp chủ yếu sau:

3.1 Giải pháp chung

- Tuyên truyền cho xã hội hiểu rõ về rửa tiền, bản chất cũng như các phương thức rửa tiền và

trách nhiệm của mọi người dân trong phòng chống rửa tiền

- Nên chăng phải xây dựng Luật Chống rửa tiền phù hợp với thông lệ quốc tế thay thế Nghị ñịnh

74

- Cần xây dựng và ban hành các Luật có liên quan ñến thanh toán như: Luật Giao dịch bằng tiền

mặt trong nền kinh tế, Luật Séc, Luật Hối phiếu…nhằm giảm thiểu các giao dịch bằng tiền mặt trong nền kinh tế, ñồng thời phát triển mạnh mẽ thanh toán không dùng tiền mặt

- Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan nhà nước có liên quan: Thực tiễn cho chúng ta thấy

trong lĩnh vực phòng chống rửa tiền cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các Bộ, ngành có liên quan như NHNN, Bộ Công an, Bộ Tài chính, Bộ Công thương, Bộ Tư pháp, Bộ Xây dựng… trong việc hướng dẫn, kiểm tra chấp hành các biện pháp phòng chống rửa tiền của các tổ chức thuộc thẩm quyền quản lý

- Tích cực phối hợp với các nước và tổ chức quốc tế trong việc ñiều tra và thiết lập các quy ñịnh

phù hợp với luật pháp quốc tế về phòng chống rửa tiền

3.2 Về phía Ngân hàng Nhà nước

7

- Phối hợp chặt chẽ với cơ quan như Interpol, an ninh kinh tế trong việc thực hiện các biện pháp phòng chống rửa tiền theo quy ựịnh của pháp luật và Nghị ựịnh 74 cũng như yêu cầu các cơ quan này hỗ trợ khi cần thiết

- Tổ chức tiếp nhận, tổng hợp, phân tắch, xử lý, lưu giữ, cung cấp thông tin, tài liệu liên quan ựến rửa tiền, ựặc biệt là qua con ựường kiều hối, ựồng thời chuyển cho cơ quan có thẩm quyền ựể thanh tra, ựiều tra, xử lý theo quy ựịnh của pháp luật một cách kiên quyết, triệt ựể

- Thông qua việc thực hiện kiểm toán bắt buộc hàng năm và hệ thống thanh tra hoạt ựộng quy củ chặt chẽ, NHNN kiểm soát ựược các hoạt ựộng tài chắnh bất hợp pháp, các thông tin nội bộ bị tiết lộ hoặc các hoạt ựộng lợi dụng hệ thống ngân hàng ựể rửa tiền

3.3 Về phắa ngân hàng thương mại

- Chấp hành tuyệt ựối các qui ựịnh về hạn mức giao dịch cần phải báo cáo theo Nghị ựịnh 74 và Thông tư 22 về phòng chống rửa tiền Thực tế qua tiếp xúc với các nhân viên ngân hàng, chúng tôi nhận thấy việc thực hiện yêu cầu về tìm hiểu nguồn gốc các khoản tiền gửi chưa nghiêm túc

do tâm lý cho rằng ựây là vấn ựề tế nhị, hoặc nếu tìm hiểu sẽ khó cạnh tranh ựược với các ngân hàng khác trong việc thu hút nguồn tiền đó chắnh là ựiểm yếu rất cần khắc phục bởi các nhân viên ngân hàng là người nắm rõ ựầu tiên các thông tin liên quan ựến giao dịch nói chung và kiều hối nói riêng Do ựó, cần phải luôn theo dõi sát sao mục ựắch của các khoản chuyển tiền ựể tránh hiện tượng hợp thức hoá các khoản tiền bất hợp pháp vào ngân hàng Các ngân hàng phải thường xuyên nâng cao nhận thức, ựặc biệt cần ựưa vào chương trình ựào tạo các giao dịch viên mới nội dung phòng chống rửa tiền ựể từng bước nâng cao nhận thức cho các cán bộ trẻ của ngân hàng bởi họ chắnh là những người tiếp xúc ựầu tiên với các thông tin liên quan ựến kiều hối và vấn ựề rửa tiền ở ngân hàng

Bọn tội phạm thường rửa tiền qua ngân hàng thông qua hình thức chuyển tiền, các giao dịch chuyển tiền có giá trị nhỏ từ nhiều tài khoản khác nhau về một tài khoản trong một thời gian ngắn hoặc ngược lại, hoặc tiền ựược chuyển lòng vòng qua nhiều tài khoản Vì vậy, ngân hàng cần có bộ phận quản lý và xử lý thông tin nằm trong Trung tâm chuyển tiền ựể có thể theo dõi mục ựắch các khoản chuyển tiền, ựề phòng sự lợi dụng của bọn tội phạm

- Trong nội dung của kiểm toán nội bộ nên có thêm việc giám sát chấp hành các quy ựịnh của pháp luật nhằm phòng chống việc lợi dụng hệ thống ngân hàng ựể rửa tiền

- Phổ biến kịp thời các thông tin liên quan ựến các giao dịch ựáng ngờ tới các phòng chức năng

ựể các phòng lưu ý xem xét, nếu có vấn ựề gì phát sinh sẽ báo cáo Ban lãnh ựạo ựể xử lắ

- Hợp tác chặt chẽ với các bộ phận thuộc ngân hàng, NHNN, cơ quan công an cũng như các ngành hữu quan ựể xử lắ các giao dịch có dấu hiệu phạm pháp liên quan ựến rửa tiền

- Xúc tiến thành lập một bộ phận chuyên trách về phòng chống rửa tiền ựể thu thập, tổng hợp mọi thông tin về những giao dịch ựáng ngờ báo cáo Ban lãnh ựạo ngân hàng nghiên cứu xử lắ, chẳng hạn như:

8

Cảnh giác và kịp thời phát hiện các giao dịch bị coi là ñáng ngờ Các giao dịch bị coi là

ñáng ngờ khi có một trong các dấu hiệu sau:

+ Thông tin nhận biết khách hàng ñược cung cấp không chính xác, không ñầy ñủ, không nhất quán;

+ Các giao dịch ñược thực hiện liên quan ñến hoạt ñộng tội phạm nằm trong danh sách thống kê

và cảnh báo trên trang Weblink của Bộ phận chống rửa tiền của NH;

+ Giao dịch với số lượng tiền lớn không tương xứng hoặc liên quan tới các hoạt ñộng thường ngày;

+ Có sự thay ñổi ñột biến trong doanh số giao dịch trên tài khoản; tiền gửi vào và rút ra nhanh khỏi tài khoản; doanh số giao dịch lớn trong ngày, nhưng số dư tài khoản rất nhỏ hoặc bằng không;

+ Các giao dịch chuyển tiền có giá trị nhỏ từ nhiều tài khoản khác nhau về một khoản hay chuyển qua nhiều tài khoản khác nhau về một tài khoản trong một thời gian ngắn hoặc ngược lại; tiền ñược chuyển lòng vòng qua nhiều tài khoản

Biện pháp xử lý tạm thời:

+ Khi phát hiện có nghi ngờ rửa tiền cần thông báo lên cấp trên ñể có biện pháp xử lý kịp thời, không tiến hành giao dịch với khách hàng ñó và áp dụng các biện pháp ngăn chặn khác

+ Tuyệt ñối không thông báo cho khách hàng biết khi thực hiện báo cáo ñến Bộ phận chống rửa tiền của ngân hàng và NHNN

+ Các biện pháp: Phong toả tài khoản, niêm phong hoặc tạm giữ tài sản, tạm giữ người vi phạm

và các biện pháp ngăn chặn khác theo quy ñịnh của pháp luật (do cơ quan có thẩm quyền thực hiện)

Tài liệu tham khảo

- Phan Nguyễn Bảo Châu, Phát triển nguồn lực Kiều hối tại Ngân hàng ðầu tư và Phát triển Việt Nam chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh, Luận văn Thạc sỹ

- Nghị ñinh 74/2005/Nð-CP về phòng, chống rửa tiền của Chính phủ, có hiệu lực ngày

01/8/2005

- Thông tư 22/2009/TT-NHNN về biện pháp phòng chống rửa tiền nhằm cụ thể hóa Nghị ñịnh

74 của Chính phủ

- Tổng cục thống kê

- Các website: www.gso.gov.vn; www.dantri.com.vn; www.saga.vn; www.sbv.gov.vn;

www.vneconomy.com.vn; www.vpb.com.vn; www.vnba.org.vn; www.wikipedia.org